THEMIS – Anayasa Hukuku Anayasa Yargısı Konu Kitabı
İçindekileri İncele
Ön Söz V
Birinci Kısım ANAYASA HUKUKU
1. Bölüm ANAYASA HUKUKUNA
GİRİŞ
I. ANAYASA HUKUKU 1
II. ANAYASA KAVRAMI 1
III. ANAYASACILIK DÜŞÜNCESİ VE DOĞUŞU 1
IV. ANAYASA TÜRLERİ 2
A. Yazılı Anayasa – Yazısız Anayasa 2
B. Yumuşak Anayasa – Sert Anayasa 2
C. Kazuistik Anayasa – Çerçeve Anayasa 3
V. ANAYASAL DEVLET – ANAYASALI DEVLET 4
2. Bölüm TÜRK ANAYASA TARİHİ
I. OSMANLI İMPARATORLUĞU DÖNEMİ 5 A. Meşrutiyet Öncesi Dönem 5
1. Sened–i İttifak 5
2. Tanzimat ve Islahat Fermanları 6 B. 1876 Anayasası (Birinci Meşrutiyet) 7
1. Anayasanın Hazırlanması ve Uygulanması 7
2. Temel Hükümleri 8
3. İkinci Meşrutiyet ve Anayasada 1909 Yılı Değişiklikleri 11
II. 1921 ANAYASASI 13
A. Türkiye Büyük Millet Meclisinin Kurulması 13
B. Anayasanın Temel Hükümleri 13
C. Türkiye Büyük Millet Meclisinin Çeşitli Yasama Faaliyetleri 14
D. 1923 Yılı Anayasa Değişiklikleri 15
III. 1924 ANAYASASI 16
A. Kabulü ve Uygulanması 16
B. Temel Hükümleri 16
IV. 1961 VE 1982
ANAYASALARININ YAPIM SÜREÇLERİ VE YÜRÜRLÜĞE GİRMELERİ 19
A. 1961 Anayasanın Yapılması ve Yürürlüğe Girmesi 20
B. 1982 Anayasanın Yapılması ve Yürürlüğe Girmesi 20
C. 1961 ve 1982 Anayasalarının Temel Hükümleri ve Özellikleri 21
D. 1961 Anayasasında 1971 ve 1973 Yılı Değişiklikleri 28
3. Bölüm 1982 ANAYASASINA
GİRİŞ
I. ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLEMEYECEK HÜKÜMLERİ 31
II. CUMHURİYETÇİLİK 32
III. BAŞLANGIÇ KISMINDA BELİRTİLEN TEMEL İLKELER 33
IV. ATATÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNE BAĞLI DEVLET 34
V. DEMOKRATİK DEVLET 34 A. Genel Olarak 34 B. Seçimlere İlişkin Anayasal İlkeler 35 C. Seçim Kurulları 38
1. Yüksek Seçim Kurulu 38
2. İl ve İlçe Seçim Kurulları 40
VI. LAİKLİK 41
VII. HUKUK DEVLETİ 42
A. Kuvvetler Ayrılığı 42
B. Temel Hakların Güvence Altına Alınması 42
C. Yasama İşlemlerinin Yargısal Denetimi 42
D. İdari İşlemlerin Yargısal Denetimi ve İdarenin Mali Sorumluluğu 43
E. Yargı Bağımsızlığı 43
F. Kanuni Hâkim Güvencesi 43
G. Hukukun Genel İlkelerine ve Ceza Hukukunun Evrensel İlkelerine Bağlılık 43
H. Diğer Gereklilikler 44
VIII. SOSYAL DEVLET 44
IX. EŞİTLİK İLKESİ 45
4. Bölüm TEMEL HAKLAR VE ÖDEVLER I. 1982 ANAYASASININ GENEL YAKLAŞIMI 47
II. TEMEL HAK VE ÖDEVLERİN TÜRLERİ 48
III. TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANMASI 50 A. Doğal Sınırlar 50 B. Hukuksal Sınırlar 50
IV. TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KÖTÜYE KULLANILAMAMASI 54
V. TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KULLANILMASININ DURDURULMASI 54
VI. TEMEL HAK VE ÖDEVLERE İLİŞKİN ANAYASAL DÜZENLEMELER 56 A. Kişinin Hakları ve Ödevleri 56
1. Kişinin Dokunulmazlığı, Maddi ve Manevi Varlığı 56
2. Zorla Çalıştırma Yasağı 57
3. Kişi Hürriyeti ve Güvenliği 57
4. Özel Hayatın Gizliliği ve Korunması 58
5. Yerleşme ve Seyahat Hürriyeti 61
6. Din ve Vicdan Hürriyeti 62
7. Düşünce ve Kanaat Hürriyeti 62
8. Düşünceyi Açıklama ve Yayma Hürriyeti 62
9. Bilim ve Sanat Hürriyeti 63
10. Basın ve Yayımla İlgili Hükümler 63
11. Toplantı Hak ve Hürriyetleri 65
12. Mülkiyet Hakkı 66
13. Hakların Korunması ile İlgili Hükümler 67
14. İspat Hakkı 68
15. Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması 69 B. Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler 69
1. Ailenin Korunması ve Çocuk Hakları 69
2. Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi 70
3. Kamu Yararı 70
4. Çalışma ve Sözleşme Hürriyeti 72
5. Çalışma ile İlgili Hükümler 72
6. Toplu İş Sözleşmesi, Grev Hakkı ve Lokavt 74
7. Ücrette Adalet Sağlanması 75
8. Sağlık, Çevre ve Konut 75
9. Gençlik ve Spor 76
10. Sosyal Güvenlik Hakları 76
11. Tarih, Kültür ve Tabiat Varlıklarının Korunması 77
12. Sanatın ve Sanatçının Korunması 77
13. Devletin İktisadi ve Sosyal Ödevlerinin Sınırları 78
C. Siyasi Haklar ve Ödevler (Aktif Statü Hakları – Katılma Hakları) 78
1. Türk Vatandaşlığı 78
2. Seçme, Seçilme ve Siyasi Faaliyette Bulunma Hakları 78
3. Parti Kurma, Partilere Girme ve Partilerden Çıkma ve Siyasi Partilerin Uyacakları Esaslar 80
4. Kamu Hizmetine Girme Hakkı ve Mal Bildirimi 88
5. Vatan Hizmeti 88
6. Vergi Ödevi 88
7. Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı 89
5. Bölüm YASAMA
I. YASAMA ALANI 92
A. Yasama Yetkisinin Genelliği (Sınırsızlığı) 92
B. Yasama Yetkisinin İlkelliği (Asliliği) 94
C. Yasama Yetkisinin Devredilemezliği 94
II. YASAMA İŞLEMLERİ 96 A. Kanunlar 96
1. Maddi Kanunlar 96
2. Şekli Kanunlar 96 B. Parlamento Kararları 97
III. KANUNLARIN YAPILMASI 99
A. Teklif 99
B. Görüşme 99
C. Kabul 101
D. Yayım 102
E. Geri Gönderme ve Yeniden Kabul 102
F. Yürürlük 104
IV. TBMM İÇTÜZÜĞÜ 106
V. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİNİN KURULUŞU 107
VI. TBMM SEÇİMLERİ 107 A. Seçim Dönemi 108 B. TBMM Seçimlerinin Yenilenmesi 108
1. Cumhurbaşkanı Tarafından Yenilenme 108
2. TBMM Tarafından Yenilenme 108
3. Otomatik Yenilenme 109
C. Seçimlerin Başlangıç Tarihleri ve Oy Verme Günleri 109
D. Seçimlerin Geriye Bırakılması 110
E. Ara Seçim 110
VII. SEÇİM SİSTEMLERİ 113 A. Genel Olarak 113 B. Seçim Sistemleri 113
1. Çoğunluk Sistemleri 114
2. Nispi (Orantılı) Temsil Sistemi 114
C. Türkiye’de Uygulanan Seçim Teknikleri 115
D. Seçim Sistemlerine İlişkin Diğer Yasal Hükümler 116
E. Türkiye’de Uygulanan Seçim Sistemine İlişkin Pratik Örnekler 119
VIII. MİLLETVEKİLLERİ 121
A. Milletvekili Seçilme Yeterliliği 121
B. Adaylıktan Önce Görevlerinden Çekilmesi Gerekenler 124
C. Milletvekillik Sıfatının Kazanılması ve Andiçme 125
D. Milletin Temsili İlkesi 125
E. Milletvekilliğiyle Bağdaşmayan İşler 126
F. Yasama Sorumsuzluğu ve Yasama Dokunulmazlığı (Yasama Bağışıklığı) 127
1. Genel Olarak 127
2. Yasama Sorumsuzluğu 128 G. Milletvekilliğinin Düşmesi 132
1. Genel Olarak 132
2. Milletvekilliğini Sona Erdiren Nedenler ve Usul 133
3. Dokunulmazlığın Kaldırılması ve Üyeliğin Düşürülmesi Kararlarına Karşı Başvuru 135
H. Milletvekillerinin Disiplin Sorumluluğu 135
1. Disiplin Suç ve Cezaları 135
2. Savunma, Özür Dileme ve Kesinti 137
I. Milletvekillerinin Mali Statüsü 137
IX. TBMM’NİN İÇYAPISI VE ÇALIŞMA DÜZENİ 137 A. Türkiye Büyük Millet Meclisinin İç Yapısı 138
1. Başkanlık Divanı 138
2. Meclis Siyasi Parti Grupları 140
3. Danışma Kurulu 141
4. Komisyonlar 141 B. Türkiye Büyük Millet Meclisinin Çalışma Düzeni 142
1. Meclisin Olağan Toplanması, Tatili ve Ara Verme 142
2. Yasama Dönemi, Yasama Yılı, Birleşim ve Oturum 143
3. Olağanüstü Toplantı 143
4. Toplantı ve Karar Yeter Sayıları 144
5. Mecliste Oylama Usulleri 148
X. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİNİN GÖREV VE YETKİLERİ 149
A. Genel Olarak 149
B. Milletlerarası Antlaşmalara İlişkin Hükümler 150
C. Savaş Hali İlanı ve Silahlı Kuvvet Kullanılmasına İzin Verme Yetkisi 152
D. Bütçe ve Kesin Hesap Kanun Tekliflerinin Kabulü 152
1. 1982 Anayasasına Göre Bütçe Kanunu 152
2. 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda Bütçeye İlişkin Temel Hükümler 154
3. Kesinhesap 154 E. Meclisin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları 155
1. Yazılı Soru 155
2. Genel Görüşme 156
3. Meclis Araştırması 157
4. Meclis Soruşturması 157
6. Bölüm YÜRÜTME
I. YÜRÜTME FONKSİYONU 159 A. Genel Olarak 159 B. Anayasal Hükümler 160
II. İDARENİN DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİ 161 A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 161
1. Genel Olarak 161
2. Anayasal Hükümlere Göre Düzenleme Alanı 162
3. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Düzenlenecek Özel Konular 163
4. Yayım ve Yürürlük 164
5. Yargısal Denetim 164 B. Olağanüstü Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 164
1. Genel Olarak 164
2. Düzenleme Alanı 165
3. Yayım ve Yürürlük 165
4. Yargısal Denetim 166 C. Yönetmelik 166
III. YÜRÜTME ORGANLARI 166 A. Cumhurbaşkanı 167
1. Seçilme Yeterliliğine İlişkin Hükümler ve Adaylık 167
2. Seçilme Usulü 168
3. Seçimin Diğer Hükümleri 169
4. Tarafsızlığı 169
5. Sorumluluk ve Sorumsuzluk Durumları 170
6. Görev ve Yetkileri 172
7. Cumhurbaşkanına Vekâlet 173
B. Cumhurbaşkanı Yardımcıları 174
C. Bakanlar 174
D. Cumhurbaşkanlığına Bağlı Anayasal Örgütler 174
1. Devlet Denetleme Kurulu 175
2. Milli Güvenlik Kurulu 175
3. Diyanet İşleri Başkanlığı 176 E. Başkomutanlık ve Genelkurmay Başkanlığı 176 F. Kaldırılan Hükümler 176
IV. OLAĞANÜSTÜ HAL YÖNETİMİ 177 A. Genel Olarak 177 B. Olağanüstü Hal 177
V. İDAREYE İLİŞKİN HÜKÜMLER 178
7. Bölüm YARGI
I. YARGI YETKİSİ 184
II. TARİHÇE 184
III. MAHKEMELERİN KURULUŞU 185
IV. MAHKEMELERİN BAĞIMSIZLIĞI VE HÂKİMLİK GÜVENCESİ 185
V. YARGI ÜYELERİNE VE YARGILAMAYA İLİŞKİN DİĞER HÜKÜMLER 186
VI. HÂKİMLER VE SAVCILAR KURULU 187
A. Kuruluş 187
B. Üyelik 189
C. Yapısı ve Görevleri 189
D. Üyeler Hakkında Soruşturma ve Kovuşturma 192
1. Disiplin Soruşturma ve Kovuşturması 192
2. Adli Soruşturma ve Kovuşturma 192 E. Kararlara Karşı Yeniden İnceleme, İtiraz ve Yargı Yolu 193
VII. YÜKSEK MAHKEMELER 194 A. Anayasa Mahkemesi 194 B. Yargıtay 194 C. Danıştay 194 D. Uyuşmazlık Mahkemesi 195
VIII. SAYIŞTAY 196
8. Bölüm ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLMESİ
I. ANAYASANIN DEĞİŞTİRİLMESİ 197
A. Teklif 197
B. Görüşme Usulü, Kabul ve Yayım 197
C. Geri Gönderme, Yeniden Kabul ve Yayım 200
D. Anayasa Değişiklikleri ile Kanunların Karşılaştırılması 201
II. ANAYASANIN YAPILMASINA GÖRE İKTİDAR TÜRLERİ 201
A. Asli Kurucu İktidar 201
B. Tali (Türev) Kurucu İktidar 202
C. Kurulmuş İktidar 202
9. Bölüm EKONOMİK HÜKÜMLER
I. PLANLAMA VE EKONOMİK VE SOSYAL KONSEY 203 A. Genel Hükümler 203 B. Ekonomik ve Sosyal Konsey 203
II. PİYASALARIN DENETİMİ VE DIŞ TİCARETİN DÜZENLENMESİ 204
III. TABİİ SERVETLERİN VE KAYNAKLARIN ARANMASI VE İŞLETİLMESİ 204
IV. ORMANLAR VE ORMAN KÖYLÜSÜ 205 A. Ormanların Korunması ve Geliştirilmesi 205 B. Orman Köylüsünün Korunması 205
V. KOOPERATİFÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ 206
VI. TÜKETİCİLER İLE ESNAF VE SANATKARLARIN KORUNMASI 206
10. Bölüm ANAYASA HUKUKUNDA GENEL KONULAR
I. EGEMENLİĞİN KULLANILIŞ BİÇİMİNE GÖRE DEMOKRASİ TÜRLERİ 208 A. Doğrudan Demokrasi 208 B. Yarı Doğrudan Demokrasi 208
1. Halkoylaması (Referandum) 208
2. Halk Vetosu 210
3. Halk Girişimi 210 C. Temsili Demokrasi 210
II. HÜKÜMET SİSTEMLERİ 210 A. Genel Olarak 210 B. Erkler (Kuvvetler) Birliği Sistemleri 211
1. Kuvvetlerin Yürütmede Birleşmesi 211
2. Kuvvetlerin Yasama Organında Birleşmesi 212 C. Erkler (Kuvvetler) Ayrılığı Sistemleri 212
1. Parlamenter Sistem 213
2. Başkanlık Sistemi 214
3. Yarı Başkanlık Sistemi 216
III. DEVLET ŞEKİLLERİ 217 A. Yapılarına Göre 217
1. Monarşi 217
2. Cumhuriyet 217 B. Egemenliğin Paylaşımına Göre 218
1. Üniter Devlet 218
2. Federal Devlet 218
3. Bölgeli Devlet 219
İkinci Kısım ANAYASA YARGISI
1. Bölüm ANAYASA MAHKEMESİ
I. KURULUŞU 221
II. ÜYELİK 222
A. Üyelerin Seçimi ve Seçilme Yeterliliği 222
B. Üyelik Süresi ve Teminatı 224
C. Üyeliğin Boşalması ve Sona Ermesi 224
D. Üyelerin Yükümlülükleri 225
E. Başkan ve Üyeler Hakkında Soruşturma ve Kovuşturma 225
1. Disiplin Soruşturması 225
2. Ceza Soruşturması ve Kovuşturması 226 F. Başkan Seçimi ve Diğer Seçimler 226
III. TEŞKİLATI 227
IV. KARARLARI 228
V. NORM DENETİMİ DIŞINDA KALAN GÖREVLERİ 229 A. Yüce Divan Yargılaması 229
1. Yargı Yetkisi ve Yargılama Usulü 229
2. Yüce Divan Kararlarına Karşı Başvurular 230
B. Siyasi Parti Kapatma Davaları 232
C. Dokunulmazlığın Kaldırılması ve Milletvekilliğinin Düşmesi Kararlarına Karşı İptal İstemleri 232
D. Siyasi Partilerin Mali Denetimi 233
E. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru 233
1. Genel Olarak 233
2. Başvuru Koşulları 234
3. Başvuru Usulü 235
4. Başvuruların İncelenmesi ve Kabulü 236
5. Esas Hakkındaki İnceleme 236
6. İnceleme Sonunda Verilen Kararlar 237
2. Bölüm ANAYASA YARGILAMASI
I. GENEL OLARAK 238
A. Tarihçe 238
B. Özel Mahkeme Sistemi ve Düzeltici Denetim 238
C. Anayasal Denetimde Ölçü Normlar (Anayasallık Bloku) 239
II. DENETİMİN KONUSU 239 A. Denetime Tabi Normlar 239
1. Kanunlar 239
2. Cumhurbaşkanı Kararnameleri 240
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü 240
4. Anayasa Değişiklikleri 240 B. Denetime Tabi Olmayan Normlar 240
III. BAŞVURU YOLLARI 241 A. İptal Davası 241
1. Genel Olarak 241
2. Davanın Açılmasında Temsil ve Esaslar 243 B. İtiraz Yolu 244
1. Genel Olarak 244
2. Koşulları 244
3. Başvuruya Engel Durumlar 247
4. İtiraz Yolunun İptal Davası ile Karşılaştırılması 247
IV. İNCELEME VE YARGILAMA 248 A. İlk İnceleme 248
1. Genel Olarak 248
2. İptal Davasında İlk İnceleme ve Eksiklerin Tamamlatılması 249
3. İtiraz Başvurusunda İlk İnceleme ve Başvurunun Kabul Edilmesi Sonrası Yapılan İşlemler 249 B. Yargılama 250
1. Şekil Bakımından Denetim 250
2. Esas Bakımından Denetim 252
3. Yargılama Usulleri 253
V. ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ ÖZELLİKLERİ 254
A. Anayasa Mahkemesinin Bütün Kararları İçin Geçerli Olan Özellikler 255
1. Bağlayıcılığı 255
2. Kesinliği 255
3. Herkese Karşı Etkili Olması 256
4. Gerekçeli Olma Zorunluluğu 256
5. Çatışma Durumunda Üstünlüğü 256 B. Anayasa Mahkemesinin İptal Kararlarının Özellikleri 256
1. Geriye Yürümezlik 256
2. Yayımlandığı Tarihte Hükümlerini Doğurması 257
3. İptal Hükmünün Yürürlük Tarihinin Ertelenebilmesi 257
4. Gerekçe Yazılmadan Açıklanamamaları 258
5. Kanun Koyucu Gibi Hareket Edilememesi 258
VI. ANAYASA MAHKEMESİ İÇTİHATLARIYLA ORTAYA ÇIKAN KURUMLAR 258
A. İptali İstenen Normun Yürürlüğünü Durdurulabilme 258
B. Dava Konusu İşlemin Adı ve Hukuksal Nitelemesiyle Bağlı Olmadan İnceleme Yapma 259
EK 1 2017
YILI ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİ 261
EK 2 6271
SAYILI CUMHURBAŞKANI SEÇİMİ KANUNU’NUN DİĞER HÜKÜMLERİ 268
EK 3
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İÇTÜZÜĞÜ 274
Kaynakça 281