Özel Sigorta Ceza Hukuku I. Cilt
İçindekileri İnceleÖNSÖZ 5
KISALTMALAR 17
GİRİŞ 19
BİRİNCİ BÖLÜM
SİGORTACILIKLA İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR VE KURUMLAR
I. SİGORTACILIĞIN TANIMI, TARİHÇESİ VE SİGORTA TÜRLERİ 23
A. Sigortacılığın Tanımı 23
B. Sigortacılığın Tarihçesi ve Gelişimi 24
1. Dünyadaki Gelişimi 24
2. Türkiye’deki Gelişimi 28
C. Sigorta Türleri 29
1. Kamu Kaynakları veya Özel Sektör Eliyle Yürütülmesine Göre: Sosyal
Güvenlik– Özel Sigorta Ayrımı 29
2. Denizde, Karada veya Havada Olmasına Göre: Deniz Sigortası– Kara
Sigortası–Hava Sigortası Ayrımı 32
3. Tazminat Bağlamında Sınıflandırmaya Göre: Meblağ–Tazminat
Sigortaları 33
4. Yapılış Şekline Göre: Zorunlu Sigorta– İhtiyari Sigorta 34
5. Sigorta Konusu Bağlamında Sınıflandırma: Can Sigortaları–Mal
Sigortaları–Sorumluluk Sigortaları 34
6. Türk Ticaret Kanunu ve İlgili Tebliğler Bağlamında Sınıflandırmaya
Göre: Hayat Sigortası ve Hayat Dışı Sigortalar 35
7. Bireysel Emeklilik 37
8. Organizasyon ve İşletme Yapısına Göre Sınıflandırma: Klasik Sigorta
–Karşılıklı Sigorta Sistemi– Katılım Sigortası ve Katılım Emeklilik
Sistemleri 42
a. Katılım Sigortası ve Katılım Emeklilik Tanımı ve Klasik Sigorta
Bireysel Emeklilik Sistemlerinden Farkları 42
b. Batı Ülkelerinde Katılım Sigortası Benzeri Karşılıklı Sigorta
Örnekleri 44
c. Ülkemizde İslami Sigorta Dışı Karşılıklı (Mütüel) Sigorta
Örnekleri 48
d. İslami (Katılım) Sigorta Sistemleri (Tekafül) 52
II. SİGORTACILIKTAKİ TEMEL KAVRAMLAR 58
A. Riziko 58
B. Menfaat 59
C. Prim 60
D. Poliçe 61
E. Sigorta Sözleşmesi 64
F. Sigorta Sözleşmesinde Taraflar 65
1. Sigortacı 65
2. Sigortalı ve Sigorta Ettiren 66
3. Lehdar 67
G. Zeyilname 68
H. Reasürans 69
I. Sigorta Değeri 71
III. SİGORTACILIK SEKTÖRÜNDE FAALİYET GÖSTEREN KİŞİ, KURUM VE
KURULUŞLAR 72
A. Genel Bilgi 72
B. Sektörde Faaliyet Gösteren Kişi ve Kurumlar 72
1. Sigorta Şirketleri 72
2. Sigorta Acenteleri 73
3. Sigorta Brokerları 73
4. Sigorta Eksperleri 74
5. Sigorta Aktüerleri 74
C. Sektörde Faaliyet Gösteren Denetim ve Meslek Kuruluşları 76
1. Hazine ve Maliye Bakanlığı 77
2. Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği (TSB) 78
3. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu
(SEDDK) 84
4. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin Sigortacılıkla İlgili Komiteleri ve
Müdürlüğü 92
a. Sigorta Eksperleri İcra Komitesi 92
b. Sigorta Acenteleri Sektör Meclisi ve Sigorta Acenteleri İcra
Komitesi 93
c. Sigortacılık Müdürlüğü 96
5. Sigorta Tahkim Komisyonu (STK) 96
D. Sektörde Faaliyet Gösteren Yardımcı Kurumlar 101
1. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM veya SBGM) ve Alt Bilgi
Merkezleri 101
2. Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) 105
3. Özel Riskler Yönetim Merkezi (ÖRYM) 106
4. Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) 108
5. Güvence Hesabı 110
6. Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu (TMTB) ve Yeşil Kart Sistemi 111
7. Sigortacılık Eğitim Merkezi (SEGEM) 116
8. Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM/BEGM) 117
9. Türk Loydu Vakfı 118
E. Sektörde Faaliyet Gösteren Bazı Dernek ve Vakıflar 121
1. Türkiye Sigorta Enstitüsü Vakfı (TSEV) 121
2. Türkiye Sigorta Acenteleri Federasyonu (TÜSAF) 122
3. Sigorta ve Reasürans Brokerları Derneği (SBD) 122
4. Aktüerler Derneği 123
5. Türkiye Sigorta Eksperleri Derneği (TÜSED) 124
6. Genç Sigortacılar Derneği (GESİD) 124
7. Sigorta Hukuku Türk Derneği (SHTD) 124
8. Sigorta Acenteleri Dayanışma ve Eğitim Vakfı (SİDEV) 125
9. Sigorta Eksperleri Dayanışma ve Eğitim Vakfı (SEDEV) 125
10. Tekli Sigorta Acenteleri Derneği (TEKSADER) 125
İKİNCİ BÖLÜM
ÖZEL SİGORTACILIK SUÇLARININ KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTAKİ DÜZENLEMESİ VE USUL HÜKÜMLERİ
I. SİGORTACILIK SUÇLARININ BAZI ÜLKELERDE DÜZENLENİŞ BİÇİMİ 129
A. Avrupa Birliği’ndeki Genel Düzenlemeler 129
B. Avrupa Birliği’nde Bazı Ülkelerdeki Düzenlemeler 137
1. Almanya 137
2. Fransa 142
3. Hollanda 146
C. İsviçre 150
D. Birleşik Krallık 152
E. ABD 155
II. TÜRK HUKUKU’NDA BU SUÇLARIN DÜZENLENİŞİ VE USUL HÜKÜMLERİ 161
A. Özel Sigorta Suçlarının Mevzuat İçindeki Tanzimi ve Sistematik Sorunlar 161
B. Sigortacılık Suçlarında Görevli Mahkeme 162
C. Soruşturma ve Kovuşturmada Esas Alınacak Deliller 164
D. Sigortacılık Suçlarında Bilirkişi İncelemesi 166
E. Soruşturma ve Kovuşturma Usulü 168
1. Genel Bilgi 168
2. Yazılı Başvuru Gereken ve Gerekmeyen Haller 169
3. Yazılı Başvurunun Şikâyet ve İzin Şartları ile Karşılaştırılması 174
4. Yazılı Başvurunun Usul Hukuku Açısından Etkileri 177
F. Katılma Usulü 182
G. Suçların Yaptırımı 182
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SİGORTACILIK MEVZUATINDA İZİNSİZ SİGORTACILIK FAALİYETİ SUÇLARI
I. 5684 SAYILI KANUNUN35. MADDESİNDE YER ALANİZİNSİZ SİGORTACILIK VE
SİGORTA ARACILIĞI VE TEKNİK HİZMET FAALİYETİ SUÇLARI 185
A. İzinsiz Sigortacılık Faaliyetinde Bulunma Suçu (Sig.K. m.35/1) 185
1. Genel Bilgi 185
2. Suçla Korunan Hukuki Değer 188
3. Tipikliğin Maddi (Objektif) Unsurları 189
a. Suçun Faili ve Mağduru 189
(1) Fail 189
(2) Mağdur 192
b. Suçun Maddi Konusu (Suça Konu Eşya) 194
c. Suça Konu Fiil (Hareket, Nedensellik Bağı, Netice) 195
(1) Hareket 196
(a) Genel Bilgi 196
(b) Suça Konu Seçimlik Hareketlere İlişkin Şartlar 197
(i) Birinci Seçimlik Hareket: Ruhsat Olmadan Risk
Üstlenme Şeklinde Sigortacılık Faaliyetinde
Bulunma 197
aa. Bir Faaliyetin Bulunması 197
bb. Faaliyetin Sigorta Sözleşmesinden Kaynaklı
Risk Üstlenme Şeklinde Faaliyet Olması 201
aaa. Karşılaştırmalı Hukuk Açısından
Sigortacılık Faaliyeti 201
bbb. Ülkemizde Hukuk Sistemi Açısından
Sigortacılık Faaliyeti 206
ccc. Faaliyetin Kanunen Sigorta Sözleşmesinden
Kaynaklı Risk Üstlenilmesine Yönelik Bir
Faaliyet Olması 208
aaaa. Kumar ve Bahis Sözleşmeleri ile Bu
Sözleşmelerden Doğan Faaliyetler ve Sigorta
Sözleşmesi Sayılan İstisnaları 210
bbbb. Faktoring Sözleşmesi ve Bu Sözleşmeden
Doğan Faaliyetler 214
cccc. TBK Bağlamında Koşula Bağlı
Sözleşmelerden Doğan Faaliyetler (TBK
m.170–176) 217
dddd. Üçüncü Kişi Yararına Sözleşmelerden
(ÜKYS) Kaynaklı Faaliyetler ve Sigorta
Sözleşmesi Sayılan İstisnaları 220
eeee. Kefalet Sözleşmelerinden Doğan
Faaliyetler ve Sigorta Sözleşmesi Sayılan
İstisnaları 223
ffff. Garanti Sözleşmesinden Kaynaklanan
İstisnaları 229
cc. Faaliyetin Bireysel Emeklilik Kapsamında
Faaliyet Olmaması 235
dd. Faaliyetin Sigorta Aracılık Hizmeti Olmaması 235
ee. Faaliyetin İzinsiz Olması 236
aaa. Tüm Sigorta Şirketleri ve Kooperatifler İçin
İzin Aşımı olarak Değerlendirilebilecek Ortak
Hususlar 237
bbb. Anonim Şirket Şeklinde Kurulan Sigorta
Şirketleri için İzin Şartları ve Oluşabilecek
Muhtemel İzinsizlik Halleri 241
ccc. Kooperatif Şeklinde Kurulan Sigorta Şirketleri
için İzin Şartları ve Oluşabilecek Muhtemel
İzinsizlik Halleri 250
ddd. Katılım Sigorta Şirketleri için İzin Şartları
ve Oluşabilecek Muhtemel İzinsizlik Halleri 252
(ii) İkinci Seçimlik Hareket: Ticaret Unvanlarında ya
da Her Türlü Belgelerinde yahut İlan ve
Reklamlarında veyahut Kamuoyuna Yaptıkları
Açıklamalarda Bu Kanunda Belirtilen Kuruluşların
Adını Kullanma 256
aa. Sigortacılık Kanununda Belirtilen Kuruluşlar 256
bb. Ticaret Ünvanı, Belge İlan ve Reklam,
Kamuoyuna Açıklamalarında Bu Kuruluşların
Adını Kullanma 258
(iii) Üçüncü Seçimlik Hareket: Yanıltıcı Söz ve
İşaretlerle Faaliyet İzlenimi Yaratma 263
(2) Netice 264
(3) Nedensellik Bağı 265
d. Suça Etki Eden Nedenler 267
4. Tipikliğin Manevi (Subjektif) Unsurları 267
5. Hukuka Aykırılık Unsuru 268
6. Kusurluluk 270
7. Suçun Özel Görünüş Şekilleri 271
a. Teşebbüs 271
b. İştirak 272
c. İçtima 272
8. Yaptırım 276
B. İzinsiz Sigorta Aracılığı (Acente, Broker) ile Sigorta Teknik Hizmet
(Eksperlik, Aktüerlik) Faaliyetinde Bulunma Suçu (Sig.K. m. 35/23) 279
1. Genel Bilgi 279
2. Suçla Korunan Hukuki Değer 280
3. Tipikliğin Maddi (Objektif) Unsurları 280
a. Suçun Faili ve Mağduru 280
(1) Fail 280
(2) Mağdur 281
b. Suçun Maddi Konusu (Suça Konu Eşya) 281
c. Suça Konu Fiil (Hareket, Nedensellik Bağı, Netice) 281
(1) Hareket 281
(a) Yapılan Faaliyetin Sigorta Aracılık veya Teknik Hizmeti
(Brokerlık, Aktüerlik, Sigorta Eksperliği ve Sigorta
Acenteliği) Niteliği Arz Etmesi 281
(b) Faaliyetin Ruhsatsız Olarak Yapılması 286
(i) Sigorta Aracılık Faaliyetlerinin Ruhsatlandırma
Süreci 286
aa. Sigorta Brokerlarının Ruhsatlandırma Süreci 286
bb. Sigorta Acentelerinin Ruhsatlandırma Süreci 291
(ii) Sigorta Teknik Hizmet (Aktüerlik, Eksperlik)
Faaliyetlerinin Ruhsatlandırma Süreci 294
aa. Sigorta Eksperlerinin Ruhsatlandırma Süreci 294
bb. Sigorta Aktüerlerinin Ruhsatlandırma Süreci 297
(iii) Süreklilik ve Ticari Amaç ile Ruhsatsız veya Yetkisiz
Şekilde İcra Edilen Faaliyetler 298
aa. Sigorta Brokerları Açısından Ruhsatsız
Faaliyetler 299
bb. Sigorta Eksperleri Açısından Ruhsatsız
cc. Sigorta Acenteleri Açısından Ruhsatsız
Faaliyetler 300
dd. Sigorta Aktüerleri Açısından Ruhsatsız
Faaliyetler 301
(2) Netice 302
d. Suça Etki Eden Nedenler 302
4. Tipikliğin Manevi (Subjektif) Unsurları 302
5. Hukuka Aykırılık Unsuru 303
6. Kusurluluk 303
7. Suçun Özel Görünüş Şekilleri 304
a. Teşebbüs 304
b. İştirak 305
c. İçtima 307
8. Yaptırım 310
C. Sigorta Aracılık ve Teknik Hizmet Meslek Unvanlarının ve Yetkilerinin
Usulsüz Kullanımı Suçları (Sig.K. 35/19, 20, 25) 312
1. Genel Bilgi 312
a. Sigorta Eksperlerinin Unvan ve Yetkilerinin Usulsüz Kullanımını
ve Kullandırılması 312
b. Sigorta Acenteliği Unvan ve Yetkilerinin Usulsüz Kullanımı ve
Kullandırılması (Sig.K. m.35/20) 314
c. Sigorta Broker ve Aktüerlerinin Unvan ve Yetkilerinin Kötüye
Kullanılması (Sig.K. m.35/25) 315
2. Suçla Korunan Hukuki Değer 315
3. Tipikliğin Maddi (Objektif) Unsurları 316
a. Suçun Faili ve Mağduru 316
(1) Fail 316
(2) Mağdur 316
b. Suçun Maddi Konusu (Suça Konu Eşya) 317
c. Suça Konu Fiil (Hareket, Nedensellik Bağı, Netice) 317
(1) Hareket 317
(a) Yetki veya Unvanlarını Başka Kişilere Kullandırma ve
Söz Konusu Yetki ve Unvanları Kullanma 317
(b) Sigorta Aracılık ve Teknik Hizmetleri Yaptığı İzlenimini
Uyandırma 319
(2) Netice 320
d. Nitelikli Hal 320
4. Tipikliğin Manevi (Subjektif) Unsurları 321
5. Hukuka Aykırılık Unsuru 323
6. Kusurluluk 324
7. Suçun Özel Görünüş Şekilleri 324
a. Teşebbüs 324
b. İştirak 325
c. İçtima 325
8. Yaptırım 327
D. Sigortacılık Kanunu’nda Yer Alan Diğer Suçlarla Karşılaştırması 328
1. Kooperatiflerin Üyeleri Dışındaki Kişilerle İzinsiz Sigortacılık
Sözleşmesi Yapması Suçu (Sig.K. m.35/2) 328
2. Sigorta Acenteliği Yapmaktan Yasaklananlar ile Sigorta Acenteliği
Mesleğinin İcrası İçin İş Birliği Yapma veya Çalıştırma ve Sigorta
Acenteliğiyle İlgili Faaliyetlerde Çalışmaması Gerektiği Halde
Çalışma Suçu (Sig.K. m.23/14–m.35/20) 329
3. Acentelik Yapma Ehliyeti Bulunmayanlarla İş Birliği ve Yetkisiz Prim
Tahsili Yetkisi Verme Suçu (Sig.K. m.35/21) 331
4. Meslekten Çıkarılanların Tüzel Kişi Sigorta Eksperi veya Acentesinde
Yönetici, Denetçi veya Temsilci Olarak Faaliyette Bulunması ve
Çalıştırılması Suçu (Sig.K.m 26/6, m.27/6– m.35/22) 335
5. Kanunda Öngörülen Süre İçinde Birliğe Üye Olmama, Levhaya
Kayıtlı Olmadan Sigorta Eksperliği veya Sigorta Acenteliği
Faaliyetinde Bulunma Suçu (Sig.K. m.35/24) 337
6. İzinsiz Sigortacılık Organizasyonu Oluşturma Suçu (Sig.K. m. 35/26) 339
II. 4632 SAYILI KANUNUN 23. MADDESİNDE YER ALAN İZİNSİZ BİREYSEL
EMEKLİLİK FAALİYETİ SUÇU 341
A. İzinsiz Bireysel Emeklilik Faaliyetinde Bulunma Suçu (BETYSK. m.23/1) 341
1. Genel Bilgi 341
2. Suçla Korunan Hukuki Değer 344
3. Tipikliğin Maddi (Objektif) Unsurları 346
a. Suçun Faili ve Mağduru 346
(1) Fail 346
(2) Mağdur 347
b. Suçun Maddi Konusu 347
c. Suça Konu Fiil (Hareket–Netice–Nedensellik Bağı) 348
(1) Hareket 348
(a) Birinci Seçimlik Hareket: Gereken İzinleri Almaksızın
Emeklilik Faaliyetinde Bulunma 348
(i) Bireysel Emeklilik Sisteminde İzinsiz Bir Şirketin
Bireysel Emeklilik Faaliyetinin Yürütülmesi 350
(ii) Bireysel Emeklilik Sisteminde İzinsiz Aracılık
Faaliyeti Yürütülmesi 357
aa. Bireysel Emeklilikteki Sigorta Aracılığı
Faaliyeti ve Suça Konu Olabilecek Faaliyetler 357
bb. Bireysel Emeklilik Teknik Hizmet Faaliyetinde
Bulunan Diğer Kişilerin Durumu ve Suça Konu
Olabilecek Faaliyetler 365
(iii) Bireysel Emeklilik Sisteminde İzinsiz Portföy
Yönetimi Üstlenilmesi, Fon Arz Etme Faaliyetinde
Bulunulması 368
(iv) Bireysel Emeklilik Sisteminde İzinsiz Olarak
Yetkisiz Kuruluşlarca Katılımcılara Ödemede
Bulunulması 371
(b) İkinci Seçimlik Hareket: Ticaret Unvanları ve Her Türlü
Belgeleri ve İlan ve Reklamları ve Kamuoyuna
Yaptıkları Açıklamalarda BETYSK.’da Belirtilen
Kuruluşların Adını Kullanma 372
(c) Üçüncü Seçimlik Hareket: BETYSK. m.10 Hükmüne
Aykırı Olarak Bu Kanunda Düzenlenen Faaliyetlerde
Bulundukları İzlenimini Yaratacak Söz ve Deyimleri
Kullanma 373
(2) Netice 374
d. Suça Etki Eden Nedenler 374
4. Tipikliğin Manevi (Subjektif) Unsurları 374
5. Hukuka Aykırılık Unsuru 374
6. Kusurluluk 376
7. Suçun Özel Görünüş Şekilleri 377
a. Teşebbüs 377
b. İştirak 378
c. İçtima 379
8. Yaptırım 381
SONUÇ 385
KAYNAKÇA 389
EK–1 405
DİZİN 411