İhtiyati Tedbirin Türü OlarakDüzenleme Tedbirleri (9786253231743)

ÖZET PLAN
BİRİNCİ BÖLÜM
DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ
§ 1. GEÇİCİ HUKUKÎ KORUMA VE İHTİYATÎ TEDBİR KAVRAMI ................. 47
§ 2. İHTİYATÎ TEDBİR TÜRLERİNİN GELİŞİMİ VE DÜZENLEME
TEDBİRLERİNİN TEMELLERİ...................................................................... 62
§ 3. DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN AMACI 129
§ 4. DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN MADDÎ HUKUK VE NİHAÎ
HUKUKÎ KORUMAYLA OLAN İLİŞKİSİ 142
§ 5. DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN DİĞER TEDBİR VE KORUMA
TÜRLERİYLE KARŞILAŞTIRILMASI 217
İKİNCİ BÖLÜM
DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN ANAYASAL TEMELLERİ,
YARGILAMA İLKELERİ VE ÖLÇÜLÜLÜK İLKESİ İLE İLİŞKİSİ
§ 6. DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN ANAYASAL TEMELİ ........................... 229
§ 7. MEDENÎ YARGILAMAYA HAKİM OLAN İLKELER KARŞISINDA
DÜZENLEME TEDBİRLERİ.......................................................................... 255
§ 8. ÖLÇÜLÜLÜK İLKESİ....................................................................................... 295
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN ŞARTLARI VE İÇERİĞİ
§ 9. DÜZENLEME TEDBİRİNE ESAS TALEP HAKKI 317
§ 10. TEDBİR SEBEBİ 331
§ 11. TEDBİRİN İÇERİĞİ: TEDBİR ARAÇLARI................................................... 359
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
DÜZENLEME TEDBİRLERİNDE YARGILAMANIN ÖZELLİKLERİ
§ 12. HUKUKÎ DİNLENİLME HAKKININ GÖSTERDİĞİ ÖZELLİK VE
ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN DURUMU 417
§ 13. İSPAT SÜRECİNİN GÖSTERDİĞİ ÖZELLİKLER 421
§ 14. DÜZENLEME TEDBİRİNDE TEMİNAT SORUNU................................... 460
§ 15. DURUM VE KOŞULLARDAKİ DEĞİŞİKLİKLERİN DÜZENLEME
TEDBİRLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ............................................................ 480 12
İçindekiler / Özet Plan
§ 16. HAKSIZ TEDBİRDEN DOĞAN TAZMİNAT SORUMLULUĞUNUN
GÖSTERDİĞİ ÖZELLİKLER .......................................................................... 499
BEŞİNCİ BÖLÜM
ÖZELLİK GÖSTEREN BAZI DÜZENLEME TEDBİRLERİ
§ 17. ORTAKLIK İLİŞKİLERİNDE DÜZENLEME TEDBİRLERİ 513
§ 18. EŞYA HUKUKU VE KOMŞULUK İLİŞKİLERİNDEN DOĞAN
DÜZENLEME TEDBİRLERİ.......................................................................... 590
§ 19. SÖZLEŞME HUKUKU İLİŞKİLERİNDE DÜZENLEME
TEDBİRLERİ 601
§ 20. AİLE HUKUKU İLİŞKİLERİNDE DÜZENLEME TEDBİRLERİ VE
DÜZENLEME ETKİLİ GEÇİCİ HUKUKÎ KORUMALAR........................... 625
AYRINTILI PLAN
ÖNSÖZ ............................................................................................................................ 7 11
KISALTMALAR ............................................................................................................ 29
GİRİŞ ............................................................................................................................. 35
I. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ........................................................................ 35
II. DÜZENLEME TEDBİRİNE İLİŞKİN TEMEL SORUNLAR............................ 40
III. KONUNUN SINIRLANDIRILMASI........................................................................ 43
IV. İNCELEME PLANI....................................................................................................... 44
BİRİNCİ BÖLÜM
DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ
§ 1. GEÇİCİ HUKUKÎ KORUMA VE İHTİYATÎ TEDBİR KAVRAMI ................. 47
I. Geçici Hukukî Koruma................................................................................................... 47
II. İhtiyatî Tedbir ve Düzenleme Tedbiri Kavramı........................................................... 54
A. İhtiyatî Tedbir Kavramı ........................................................................................... 54
B. Düzenleme Tedbiri Kavramı ve Terim Sorunu.................................................... 58
III. İhtiyatî Tedbir ve Özel Geçici Hukukî Korumalar...................................................... 60
§ 2. İHTİYATÎ TEDBİR TÜRLERİNİN GELİŞİMİ VE DÜZENLEME
TEDBİRLERİNİN TEMELLERİ...................................................................... 62
I. Mukayeseli Hukukta Tedbir Türleri ve Düzenleme Tedbirlerinin Gelişimi............. 62
A. Alman Hukuku ......................................................................................................... 62
1. Kanunî Temel: Alman Medenî Yargılama Kanunu
§ 935 ve § 940 62
2. Düzenleme Tedbirine İlişkin Alman Medenî Yargılama Kanunu
§ 940’ın Kaynakları 62
3. Tedbir Türlerine İlişkin Görüşler ve Öğretideki Tartışmalar 65
a. Genel Olarak.............................................................................................. 65
b. Münferit Görüşlere Yakından Bakış....................................................... 68
aa. Jauernig ............................................................................................... 68
bb. Baur ..................................................................................................... 70
cc. Leipold ................................................................................................ 71
dd. Walker ................................................................................................. 74 14
İçindekiler / Ayrıntılı Plan
B. İsviçre Hukuku 76
1. İsviçre Medenî Yargılama Kanunu m. 261, 262 ve Hükümet Gerekçesi 76
2. Öğreti 77
C. Avusturya Hukuku 82
1. Para Alacakları Dışındaki Taleplerde İhtiyatî Tedbirin Şartları 82
2. Para Alacakları Dışındaki Taleplerde İhtiyatî Tedbir (EO § 381) Türleri 84
3. Avusturya İcra Kanunu § 381/b. 2’nin Prototipi Olarak Düzenleme
Tedbirleri 85
D. İtalyan Hukuku 85
1. Kanunî Temel ve Geçici Hukukî Koruma Sistemi 85
2. Tedbir Türlerine İlişkin Tasnif ve Düzenleme Tedbirinin Yeri 87
3. Düzenleme Etkisinin Kanunî Görünümleri 88
4. Esas Davaya Bağlılığın Zayıflaması 89
5. Değerlendirme 89
E. ALI/UNIDROIT Ulusötesi Medenî Yargılama İlkeleri 90
F. UNCITRAL Uluslararası Ticarî Tahkim Hakkında Model Kanun 91
G. Medenî Yargılama İçin Avrupa Model Kuralları 93
1. Avrupa Model Kurallarının Ortaya Çıkışı 93
2. Geçici Hukukî Korumalar Hakkındaki Düzenlemelerin Genel Amacı
ve Sistematiği 95
3. Geçici ve Koruyucu Tedbirin Tanımı ve Tedbir Türleri (Kural 184) 97
4. Ölçülülük Kuralı 98
5. Düzenleme Tedbirleri (Kural 196-197) 99
II. Türk Hukukunda Tedbir Türleri ve Düzenleme Tedbirlerinin Gelişimi 101
A. Türk Hukukunda Düzenleme Tedbirlerinin Gelişimi ve Öğretideki
Görüşler 101
B. Tedbir Türleri Hakkında Hukuk Muhakemeleri Kanunu Hükümlerinin
Temel Yapısı 105
1. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389/1 105
a. Genel Olarak 105
b. Hükmün İkili Yapısı 106
c. Hükmün Kaynakları 107
2. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 391/1 108
C. Değerlendirme ve Görüşümüz 110
1. İhtiyatî Tedbir Türleri Açısından Mevcut Durumun Korunması 110
a. Teminat Araçlarının Ortak Özelliği: Mevcut Durumun
Korunması 110
/ Ayrıntılı Plan 15
b. Teminat Tedbiri ve Diğer Tedbir Türleri Arasındaki Sınır:
Talep Hakkının İcrası İçin (Uyuşmazlık Konusunun) Mevcut
Durumun Korunması............................................................................. 113
2. Mevcut Durumu Değiştiren Tedbirlerin Sınıflandırılmasındaki Ölçüt 114
3. Tedbirin Etkisinin Belirlenmesinde Yargısal Talep Teorisinin
Uygulama Alanı 116
4. Düzenleme ve Eda Etkisi 118
5. İhtiyatî Tedbir Türleri ile Tedbir Sebebi ve Tedbirin İçeriği Arasındaki
İlişki 126
a. İhtiyatî Tedbir Türleri ve Tedbir Sebebi Arasındaki İlişki................. 126
b. İhtiyatî Tedbir Türleri ve Tedbirin İçeriği Arasındaki İlişki .............. 127
§ 3. DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN AMACI 129
I. Hukukî Barışı Sağlama Görüşü .................................................................................... 129
A. Görüşün Açıklanması............................................................................................. 129
B. Eleştiriler.................................................................................................................. 131
II. Hakkın Korunması Görüşü .......................................................................................... 133
III. Değerlendirme ve Görüşümüz..................................................................................... 134
A. Medenî Yargılama Hukukunun Amacı ................................................................ 134
B. Düzenleme Tedbirinde Hukukî Barış Görüşünün Kabul Edilebilir
Olmayışı................................................................................................................... 136
C. Düzenleme Tedbirleri ile Kamusal Menfaat İlişkisi........................................... 137
D. Düzenleme Tedbirleri ile Tedbir Sahibinin Yargısal Özel Menfaatlerinin
Korunması............................................................................................................... 140
§ 4. DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN MADDÎ HUKUK VE NİHAÎ
HUKUKÎ KORUMAYLA OLAN İLİŞKİSİ 142
I. Düzenleme Tedbirlerinin Maddî Hukuk ile İlişkisi ................................................... 142
A. Medenî Yargılama Hukuku ve Maddî (Özel) Hukukun Ayrılığı....................... 142
B. Düzenleme Tedbirinin Karma Yapısı.................................................................. 146
C. Düzenleme Tedbirlerinin Maddî Hukuku Tamamlaması.................................. 148
D. Düzenleme Tedbirlerinde Maddî Hukuka Uygun Yorum İlkesi........................ 149
II. Hukukî İlişkilerin Geçici Olarak Düzenlenmesi ........................................................ 153
A. Ön Açıklamalar....................................................................................................... 153
B. Hukukî İlişki Kavramı............................................................................................ 155
1. Hukukî İlişkinin Tanımı ve İşlevi 155
2. Sürekli Hukukî İlişkilerin Gösterdiği Özellik 158
C. Düzenlemenin Geçiciliği ....................................................................................... 160
D. Hukukî İlişkinin Uyuşmazlık Konusunu Oluşturması....................................... 161
E. Düzenleme Tedbirlerinin Hukukî İlişki Üzerindeki Etkisi ............................... 163 16
İçindekiler / Ayrıntılı Plan
1. Etkinin Görünüm Şekilleri 163
2. İnşaî Etki 164
a. İnşaî Etkinin Ortaya Çıkışı 164
b. İnşaî Etkinin Geçerli Olduğu Zaman Aralığı 166
c. İnşaî Etkinin Sübjektif Sınırı 170
d. İnşaî Etkinin Kapsamına Giren Üçüncü Kişilerin Hukukî
Dinlenilme Hakkının Korunması 171
III. Düzenleme Tedbirlerinin Nihaî Korumayla Olan İlişkisi 174
A. Düzenleme Tedbirleri Açısından Nihaî Koruma Etkisinin Öne
Çekilmesi Tartışmasının Değerlendirilmesi 174
1. Nihaî Koruma Etkisinin Öne Çekilmesi 174
a. Sorunun Ortaya Konulması: “Davanın Esasını Çözme” Yasağı 174
b. Olması Gereken Hukuk Açısından Nihaî Korumanın Öne
Çekilmesi İhtiyacı 177
c. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389’un Yapısının Nihaî
Korumayı Öne Çeken Tedbirleri Kapsaması 179
d. Tarihî Yorum 185
2. Düzenleme Tedbirlerinde Nihaî Koruma Etkisinin Öne Çekilmesinin
Sınırları 186
a. Temel Kural 186
b. İnşaî Dava Açısından 187
aa. İnşaî Hükmün Etki Alanı 187
bb. Inter Omnes Etkinin Bulunduğu İnşaî Hükümlerde 188
aaa. Hukukî Güvenlik ve Belirlilik İlkesi Sebebiyle Nihaî
Koruma Etkisinin Öne Çekilememesi 188
bbb. Tedbir Yoluyla Nihaî Koruma Etkisinden “Daha
Azına” Karar Verilmesi 191
cc. Inter Partes Etkinin Bulunduğu İnşaî Hükümlerde 194
c. Tespit Davası Açısından 195
B. Dava Türlerine Göre Düzenleme Tedbirlerinin Nihaî Korumayla İlişkisi 196
1. İnşaî Dava ve Düzenleme Tedbiri 197
2. Eda Davası ve Düzenleme Tedbiri (Eda Davasının İnşaî Hükme Bağlı
Olduğu Durumlarda Düzenleme Tedbirleri) 202
3. Tespit Davası ve Düzenleme Tedbiri 204
4. Çift Taraflı Davalar 208
5. Çekişmesiz Yargı İşleri ve Düzenleme Tedbiri 213
a. Tedbir Hükümlerinin Çekişmesiz Yargıda Kıyasen
Uygulanması (HMK m. 389/2) 213
b. Hakkın Yokluğu Ölçütü ve Düzenleme Tedbiri Arasındaki İlişki 214
/ Ayrıntılı Plan 17
c. Düzenleme Tedbirinin İlgilileri ............................................................. 215
d. Re’sen Araştırma ve Re’sen Harekete Geçme İlkesi........................... 216
§ 5. DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN DİĞER TEDBİR VE KORUMA
TÜRLERİYLE KARŞILAŞTIRILMASI 217
I. Düzenleme Tedbirlerinin Eda ve Teminat Tedbiri ile Karşılaştırılması ................. 218
A. Teminat Tedbirleriyle Karşılaştırılması................................................................ 218
B. Eda Tedbirleriyle Karşılaştırılması ....................................................................... 220
II. Düzenleme Tedbirinin İhtiyatî Haciz ile Karşılaştırılması........................................ 222
III. Düzenleme Tedbirinin Delil Tespiti ile Karşılaştırılması.......................................... 223
IV. Düzenleme Tedbirleri ve Düzenleme Etkili Özel Geçici Hukukî Korumalar....... 225
A. İhtiyatî Tedbirlerin Özel Geçici Hukukî Korumalardan Ayırt Edilmesi......... 225
B. İhtiyatî Tedbirin Bir Türü Olarak “Düzenleme Tedbirleri” ve
“Düzenleme Etkili Geçici Hukukî Koruma” Ayrımı ........................................ 225
C. Özel Geçici Hukukî Korumalara İhtiyatî Tedbirlere Dair Hükümlerin
Niteliğine Uygun Düştüğü Oranda Kıyasen Uygulanabilmesi ......................... 227
İKİNCİ BÖLÜM
DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN ANAYASAL TEMELLERİ,
YARGILAMA İLKELERİ VE ÖLÇÜLÜLÜK İLKESİ İLE İLİŞKİSİ
§ 6. DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN ANAYASAL TEMELİ ........................... 229
I. Geçici Hukukî Korumanın Anayasa Hukuku ile İlişkisi ........................................... 229
II. Tedbir Talep Eden Bakımından Temel Haklar.......................................................... 230
A. Hukukî Koruma Garantisi ve Kendiliğinden Hak Alma Yasağı ...................... 230
B. Etkin Hukukî Koruma ve Ara Dönemin Tehlikeleri......................................... 232
C. Düzenleme Tedbirleri Bakımından Özel Anlamı............................................... 235
D. Sosyal Devlet İlkesi ve Zayıf Tarafın Durumu................................................... 237
III. Karşı Taraf Bakımından Özellik Gösteren Temel Haklar........................................ 240
A. Düzenleme Tedbirlerinin Müdahale Ettiği Temel Haklar................................. 240
B. Karşı Tarafın Hak Arama Özgürlüğü ve Hukukî Dinlenilme Hakkı............... 242
C. Temel Hak Çatışması ve Çözüm Yöntemi.......................................................... 243
IV. Geçici Hukukî Koruma Yasaklarının Anayasaya Uygunluğu................................... 245
V. Mukayeseli Hukukta Geçici Hukukî Korumanın Anayasal Temeli......................... 248
VI. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi İçtihatları.................... 250
A. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi: Adil Yargılanma Hakkının Geçici
Hukukî Korumalara Uygulanması........................................................................ 250
B. Anayasa Mahkemesi: Tedbirin Süre ve Kapsam Yönünden Ölçülülüğü ........ 252 18
İçindekiler / Ayrıntılı Plan
§ 7. MEDENÎ YARGILAMAYA HAKİM OLAN İLKELER KARŞISINDA
DÜZENLEME TEDBİRLERİ.......................................................................... 255
I. Yargılama İlkelerinin Tedbir Yargılamasında “Niteliğine Uygun Düştüğü
Ölçüde” Uygulanması 255
II. Tasarruf İlkesi ve Taleple Bağlılık 256
A. Talep Şartı 256
B. Taleple Bağlılığın Düzenleme Tedbirlerindeki Görünümü 258
C. Re’sen Harekete Geçme İlkesinin Geçerli Olduğu Düzenleme
Tedbirleri 264
III. Taraflarca Getirilme İlkesi ve Re’sen Araştırma İlkesi 266
IV. Hukukî Dinlenilme Hakkı ve Silâhların Eşitliği 269
A. Hakkın Ertelenmesi: Karşı Taraf Dinlenmeden Verilen Düzenleme
Tedbirleri 269
B. İtiraz ve Üçüncü Kişilerin Dinlenilmesi 273
C. Gerekçe Yükümlülüğü 277
D. Silâhların Eşitliği 280
V. Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi 282
VI. Dürüst Davranma Yükümlülüğü ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı 285
VII. Usûl Ekonomisi İlkesi 287
VIII. Hâkimin Hukuku Re’sen Uygulaması İlkesi 288
IX. Teksif, Doğrudanlık ve Alenîyet İlkeleri 292
§ 8. ÖLÇÜLÜLÜK İLKESİ....................................................................................... 295
I. Ölçülülük İlkesinin Geçici Hukukî Korumadaki Yeri 295
II. Temel Hak Çatışması ve Menfaat Dengesinin Kurulması 298
III. Mukayeseli Hukukta Ölçülülük İlkesine Verilen Önem 300
IV. Ölçülülük İlkesine Dayalı Denetimin Aşamaları ve Alt İlkeleri 303
A. Meşru Amaç 303
B. Elverişlilik 305
C. Gereklilik 306
D. Dar Anlamda Ölçülülük: Menfaatlerin Ölçülmesi (Tartılması) ve
Dengelenmesi 309
V. Türk Hukukunda Ölçülülük İlkesinin Pozitif Dayanağı ve Yargı
Kararlarındaki Görünümü 312
A. Pozitif Dayanak 312
B. Yargı Kararlarında “Menfaat Dengesi” Ölçütü 314
/ Ayrıntılı Plan 19
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DÜZENLEME TEDBİRLERİNİN ŞARTLARI VE İÇERİĞİ
§ 9. DÜZENLEME TEDBİRİNE ESAS TALEP HAKKI 317
I. Tedbire Esas Talep Hakkının Anlamı ve Kapsamı.................................................... 317
II. İnşaî Dava Bakımından ................................................................................................. 319
A. Düzenleme Tedbirlerinin Başlıca Uygulama Alanı Olarak İnşaî Dava............ 319
B. İhlâl Edilememe ve Muhatabına Yönelik Talep Hakkı Bahşetmeme.............. 321
C. Hukukî İlişkiye Bağlılık ve İkincil Hak Olma Niteliği ....................................... 321
D. İnşaî Sebep (İnşaî Hakkın Dayandığı Hukukî Sebep)........................................ 322
E. İstisnaî Olarak Düzenleme Etkili Özel Geçici Hukukî Korumalarda
Tedbire Esas Talep Hakkının Bulunmadığı Düzenleme Tedbirleri................. 323
III. Tespit Davası Bakımından............................................................................................ 323
A. Maddî Hukuka Dayanmayan Saf Yargısal Hukukî Korunma Talebi............... 323
B. Tespit Davasında Hukukî Korunma Talebinin Unsurlarının Tedbir
Yargılaması İçinde İncelenmesi ............................................................................ 324
1. Hak veya Hukukî İlişki 324
2. Belgenin Sahteliği 325
3. Hukukî Yarar 327
a. Tespit Davasında Hukukî Yarar Şartı................................................... 327
b. Hukukî Yararın Yaklaşık Olarak İspatı................................................. 328
IV. Talep Hakkının İncelenmesi......................................................................................... 329
§ 10. TEDBİR SEBEBİ 331
I. Uygulanacak Hüküm ..................................................................................................... 331
A. Genel Hüküm: Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389/1’in İkinci Kısmı ..... 331
B. Özel Hükümler ....................................................................................................... 332
II. Tehlike Durumu ve Gereklilik İlkesi ........................................................................... 334
A. Gereklilik Şartının Anlamı..................................................................................... 334
B. Tehlikenin Niteliği.................................................................................................. 336
III. Zaruret Şartı.................................................................................................................... 338
A. “Sakınca” ve “Ciddi Zarar” Ölçütlerinin Somutlaştırılması İhtiyacı................ 338
B. Kalıcı Hak Kaybı Tehlikesi.................................................................................... 340
C. Talep Sahibinin Zor Durumu ............................................................................... 343
D. Tedbir Talebindeki Gecikme Sebebiyle Zaruretin Ortadan Kalkması ............ 346
IV. Menfaatlerin Ölçülmesi İlkesi....................................................................................... 351
A. Menfaatlerin Ölçülmesinin Dar Anlamda Ölçülülükle İlişkisi.......................... 351
B. İlkenin Anlamı ve Sonucu ..................................................................................... 354
C. Menfaatlerin İlgili Olduğu Hukukî Değerin Niteliği.......................................... 358 20
İçindekiler / Ayrıntılı Plan
§ 11. TEDBİRİN İÇERİĞİ: TEDBİR ARAÇLARI................................................... 359
I. Kavram ve Terim 359
II. Düzenleme Tedbirlerinde Tedbir Araçlarının Çeşitliliği 361
III. Talep Şartı ve Mahkemenin Takdir Yetkisi 363
A. Tedbir Aracının Talepte “Açıkça Belirtilmesi” Şartı (HMK m. 390/3) ve
Mahkemenin Taleple Bağlılığının Derecesi 363
1. Sorunun Tespiti 363
2. Alman ve İsviçre Hukukundaki Durum 364
3. Türk Hukuku Açısından Görüşümüz 366
B. Aydınlatma Yükümlülüğü ve Talepteki Belirsizliğin Giderilmesi 370
IV. Erga Omnes Nihaî Koruma Etkisinin Tedbir Araçlarıyla Öne Çekilememesi 372
V. Üçüncü Kişilere Emir ve Yasaklama Getiren Tedbir Araçlarının Meşru
Görülmemesi 373
VI. Tedbir Aracının Ölçülülük İlkesine Uygunluğu 374
A. Ölçülülük İlkesinin Tedbir Aracı Bakımından Anlamı 374
B. Menfaatlerin Değerlendirilmesi 375
C. Tedbir Aracının Ölçülülük İlkesine Göre Etkisinin Sınırlandırılması 377
D. Koruma Amacının Belirlenmesi 379
E. Tedbir Aracının Elverişliliği (Elverişlilik İlkesi) 380
F. Tedbir Aracının Gerekliliği (Gereklilik İlkesi) 382
G. Tedbir Aracının Dar Anlamda Ölçülü Olması (Dar Anlamda Ölçülülük
İlkesi) 385
VII. Tedbir Aracının Belirliliği 386
A. İhtiyatî Tedbir Kararında Tedbir Aracının “Tereddüde Yer Vermeyecek
Şekilde” Açıklanması 386
B. Kişi Yönünden Belirlilik 387
C. Konu Yönünden Belirlilik 388
D. Zaman Yönünden Belirlilik 390
VIII. Uygulamada Önem Taşıyan Başlıca Tedbir Araçları 391
A. Hak, Yetki veya Yükümlülüklerin Geçici Olarak Kaldırılması 391
1. Yönetim ve Temsil Yetkilerinin Kaldırılması veya Sınırlandırılması 391
2. Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması 391
3. Hak ve Yükümlülüklerin Dondurulması 392
B. Ödeme ve Nafaka Tedbirleri 393
C. Kıymetli Evrakın ve Teminat Mektuplarının İbrazının Engellenmesi 394
D. Konut veya İşyerinden Uzaklaştırma 394
E. Kayyım Atanması (Geçici Yönetici veya Temsilci Atanması) 395
1. Türk Medenî Hukuku Açısından Kayyımlık 395
/ Ayrıntılı Plan 21
a. Medenî Hukukta Kayyımın Hukukî Konumu..................................... 395
b. Kayyımlık Türleri..................................................................................... 396
c. Kayyım Atanmasının (TMK m. 426 vd.) Çekişmesiz Yargı İşi
Niteliğinde Bulunması ............................................................................ 397
2. Anonim Ortaklık Genel Kurul Çağrısı İçin Kayyım Atanması (TTK
m. 412) 398
3. Geçici Hukukî Koruma (Tedbir) Aracı Olan Kayyımlığa Dair Özel
Hükümler 399
a. Kollektif Ortaklıkta Temsil Yetkisinin Tedbiren Kayyıma
Verilmesi (TTK m. 235/1)..................................................................... 399
b. Konkordato Tasdikiyle Birlikte Borçlu İçin Kayyım Atanması
(İİK m. 306/2)......................................................................................... 400
c. Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbiri Olarak
Kayyım Atanması (CMK m. 133) ......................................................... 401
4. Düzenleme Tedbirlerinde Kayyım Atanmasının Yargısal Anlamı 402
5. Tedbir Kayyımlığına Uygun Nihaî Korumalar 405
6. Tedbir Kayyımlığının Diğer Tedbir Araçlarıyla İlişkisi 407
7. Tedbir Kayyımlığı Türleri ve Kayyımın Yetkileri 408
a. Maddî Hukuka Uygunluk....................................................................... 408
b. Yönetim Kayyımlığı ................................................................................ 409
c. Temsil Kayyımlığı.................................................................................... 412
d. Denetim Kayyımlığı ................................................................................ 413
8. Tedbir Kayyımının Hukukî Durumu 414
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
DÜZENLEME TEDBİRLERİNDE YARGILAMANIN ÖZELLİKLERİ
§ 12. HUKUKÎ DİNLENİLME HAKKININ GÖSTERDİĞİ ÖZELLİK VE
ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN DURUMU 417
§ 13. İSPAT SÜRECİNİN GÖSTERDİĞİ ÖZELLİKLER 421
I. Yaklaşık İspat Ölçüsünün Düzenleme Tedbirlerinde Uygulama Şekli.................... 421
A. İspat Ölçüsü Kavramı ve İspat Ölçüsünün Düşürüldüğü Hâller..................... 421
B. Yaklaşık İspat Ölçüsünün Anlamı ve Bunun İçin Gerekli Olan İspat
Yoğunluğu Hakkındaki Görüşler ......................................................................... 425
1. İsviçre Hukuku 425
2. Alman Hukuku 427
3. Türk Hukuku 430
4. Görüşümüz 433
a. Basit İhtimal Derecesi............................................................................. 433 22
İçindekiler / Ayrıntılı Plan
b. İspat Ölçüsünün Genel ve Soyut Olarak Kanun Hükümlerinde
Yer Alması 434
c. Hâkimin Kural Olarak Basit İhtimal Derecesiyle Bağlılığı 436
d. Düzenleme Tedbirlerinde Menfaatlerin Değerlendirilmesi
İlkesinin Uygulanmasında (İstisnaî Olarak) Yaklaşık İspat İçin
Gerekli İhtimal Derecesinin Yükseltilebilmesi 437
aa. Yaklaşık İspat Ölçüsünün Yükseltilmesinin Gerekçesi 437
bb. Yaklaşık İspat Ölçüsü Hangi Konuda Yükseltilmelidir? 442
cc. Yaklaşık İspat Ölçüsünün Kuvvetli İhtimal Derecesine
Yükseltilmesi 442
II. İspat Yükü Kuralının Uygulanma Şekli 444
III. Deliller, Diğer İspat Araçları ve Delillerin Değerlendirilmesi 447
A. Tedbir Yargılamasında Uygulanacak Delil Kuralları 447
B. Tedbirin “Yargılamayı Gerektirmesi” Uygulaması ve Eleştirisi 449
C. Tedbir Yargılamasının Amacına Uygun Hızlı (İvedi) Bilirkişi
İncelemesinin Gerekliliği 457
§ 14. DÜZENLEME TEDBİRİNDE TEMİNAT SORUNU................................... 460
I. Geçici Hukukî Korumada Teminatın İşlevi 460
II. Teminat Gösterme Yükümlülüğünün Kural Olması ve İstisnaları 464
A. Kural 464
B. Teminattan Muafiyet Hâlleri 466
III. Düzenleme Tedbirlerinde Teminatın Belirlenmesinde Ölçütler 471
A. Teminatın Konusunu Oluşturan Zarar 471
B. Teminatın Miktarı ve Türü 472
C. Teminatın Belirlenmesinde İspat Ölçüsünün ve Talep Sahibinin Hak
Arama Özgürlüğünün Gözetilmesi 475
D. Teminatın Türünün Düzenleme Tedbirinin Konusunu Oluşturan
Hukukî İlişkiye Uygun Seçilmesi 477
IV. Karşı Tarafın Teminat Göstermesi Karşılığında Tedbirin Değiştirilmesi veya
Kaldırılması 478
§ 15. DURUM VE KOŞULLARDAKİ DEĞİŞİKLİKLERİN DÜZENLEME
TEDBİRLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ............................................................ 480
I. Kesinleşen İhtiyatî Tedbir Kararlarının Etkisi 480
II. Tedbir Talebinin Reddedilmesinden Sonra Durumun Değişmesi Sebebiyle Yeni
Bir Düzenleme Tedbirine Karar Verilmesi 487
A. Reddedilen Tedbir Talebinin Yenilenebilmesi 487
B. Tedbire Esas Olan Hak Açısından 487
1. Sonradan Ortaya Çıkan Vakıaya Dayanarak Yeni Tedbir Talebinde
Bulunulması 487
/ Ayrıntılı Plan 23
2. Önceki Tedbir Talebi Sırasında Mevcut Olan Vakıaya İlk Defa
Dayanılarak Yeni Bir Tedbir Talebinde Bulunulması 488
III. Durumun Değişmesi Sebebiyle Düzenleme Tedbiri İçeriğinin Değiştirilmesi
veya Tedbirin Kaldırılması (HMK m. 396)................................................................. 490
A. Tedbirin Dayandığı Temelin Değişmesi.............................................................. 490
B. Durum ve Koşulların Değişmesi Kavramı.......................................................... 492
C. Talep ve Mahkemenin Re’sen Harekete Geçmesi.............................................. 493
D. Değiştirme ve Kaldırma Kararı............................................................................. 497
§ 16. HAKSIZ TEDBİRDEN DOĞAN TAZMİNAT SORUMLULUĞUNUN
GÖSTERDİĞİ ÖZELLİKLER .......................................................................... 499
I. Sorumluluğun Dayanağı ve Niteliği (HMK m. 399).................................................. 499
II. Sorumluluğun Hukukî Niteliği ..................................................................................... 500
III. Sorumluluğun Şartları .................................................................................................... 502
A. Tedbirin Haksızlığı ................................................................................................. 502
B. Zarar......................................................................................................................... 505
C. İlliyet Bağı................................................................................................................ 507
IV. Düzenleme Tedbirlerine Özgü Sorunlar..................................................................... 508
BEŞİNCİ BÖLÜM
ÖZELLİK GÖSTEREN BAZI DÜZENLEME TEDBİRLERİ
§ 17. ORTAKLIK İLİŞKİLERİNDE DÜZENLEME TEDBİRLERİ 513
I. Adî Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi Davasında Düzenleme Tedbirleri................... 513
II. Anonim Ortaklık Genel Kurul Kararlarının Yürütülmesinin Geri Bırakılması
(TTK
m. 449) 515
A. Genel Kurul Kararının Uygulanmasının Tedbiren Durdurulması İhtiyacı ..... 515
B. Uygulama Alanı....................................................................................................... 517
C. Tedbir Konusu Genel Kurul Kararları ve Genel Kurul Toplantısından
Önce Tedbir Kararı Verilip Verilemeyeceği Sorunu.......................................... 518
D. Davadan Önce Tedbir Talep Edilip Edilemeyeceği Sorunu............................. 521
E. Yönetim Kurulunun Dinlenmesi.......................................................................... 522
F. Genel Kurul Kararının Yürütülmesinin Geri Bırakılmasının Anonim
Ortaklık Üzerindeki Etkisini Hafifletecek Tedbir Araçları ............................... 524
III. Anonim Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi Davasında Düzenleme Tedbirleri
(TTK
m. 531) 525
A. Davanın Niteliği ve Düzenleme Tedbiriyle Olan İlişkisi................................... 525
B. Düzenleme Tedbiri Hakkında Uygulanacak Hükümler .................................... 527
C. Düzenleme Tedbirinin Tarafları ve Üçüncü Kişilerin Durumu....................... 529
D. Tasarruf İlkesinin Ayrıksı Görünümü ve Tedbir Yargılamasına
Yansıması................................................................................................................. 531 24
İçindekiler / Ayrıntılı Plan
E. Tedbire Esas Olan Hak 533
F. Tedbir Sebebi 534
G. Tedbir Araçları 536
1. Tedbir Araçlarının Çeşitliliği 536
2. Başlıca Tedbir Araçları 537
a. Bilgi Verilmesine ve Denetime Yönelik Tedbirler 537
b. Ortaklık Malvarlığına Yönelik Tasarruf Sınırlamaları 537
c. Genel Kurul Kararlarının Uygulanmasına İlişkin Tedbirler 538
d. Oy Haklarının Kullanılmasının Dondurulması 539
e. Yönetim ve Temsil Yetkisinin Sınırlandırılması veya
Kaldırılması ve Tedbir Kayyımlığı 539
f. Kâr Payı ve Diğer Malî Haklar Açısından 541
3. Tedbir Araçlarının Sınırları 541
H. Menfaatlerin Değerlendirilmesi ve Ölçülülük İlkesi Çerçevesinde
Menfaat Dengesinin Kurulması 542
1. Genel Olarak 542
2. Tedbir Talep Eden Pay Sahibinin Menfaatleri 543
3. Anonim Ortaklığın Menfaatleri 544
4. Ortaklık Yöneticilerinin Menfaatleri 544
5. Diğer Pay Sahiplerinin Menfaatleri 545
6. Ortaklık Alacaklılarının Menfaatleri 545
7. Menfaat Dengesinin Kurulması 546
IV. Anonim Ortaklığın Organ Yokluğu Sebebiyle Feshi Davasında Düzenleme
Tedbiri (TTK
m. 530/2) 547
V. Anonim Ortaklığın Kuruluşuna İlişkin Sakatlıklardan Dolayı Fesih Davasında
Düzenleme Etkili Özel Geçici Hukukî Koruma (TTK m. 353/1, c. 3) 548
A. Kuruluştaki Sakatlıklar ve Hukukî Güvenlik İhtiyacı 548
B. Re’sen Harekete Geçme İlkesi ve Düzenleme Etkili Özel Geçici Hukukî
Korumanın Varlığı 549
C. Tedbirin Davadan Önce Talep Edilebilmesi Sorunu 550
D. Tedbir Sebebi ve Tedbir Araçları 551
E. İspat Ölçüsü 552
VI. Limited Ortaklıkta Çıkma ve Çıkarılma Davasında Ortağın Hak ve
Yükümlülüklerinin Dondurulması (TTK m. 638/2, c. 2) 553
A. Türk Ticaret Kanunu m. 638/2, c. 2’deki Özel Düzenleme Tedbiri 553
B. Hükmün Amacı 555
C. “Dondurulma”nın Anlamı 556
D. Esas Yargılamanın İki Tarafına Talep Hakkı Tanınması 557
/ Ayrıntılı Plan 25
E. Ortağın Hak ve Yükümlülüklerinin Tümünün Dondurulması......................... 558
F. Ortağın Tedbiren Dondurulmaya Uygun Hak ve Yükümlülükleri.................. 559
1. Çıkma veya Çıkarma Kararının Kesinleşmesiyle Ortaya Çıkan Hukukî
Durumun Ötesinde Tedbir Kararının Verilememesi 559
2. Ortağın Tedbir Konusu Olabilecek Yükümlülükleri 561
a. Ek Ödeme Yükümlülüğü ....................................................................... 561
b. Yan Edim Yükümlülükleri ..................................................................... 561
c. Genel Sadakat (Bağlılık) Yükümlülüğü (TTK m. 613/2)
Tedbiren Dondurulabilir mi?................................................................. 562
d. Rekabet Yasağı......................................................................................... 563
3. Ortağın Tedbir Konusu Olabilecek Hakları 565
a. Oy ve Veto Hakları ................................................................................. 565
b. Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı............................................................... 567
c. Kâr Payı Hakkı ........................................................................................ 568
d. Diğer Haklar ............................................................................................ 568
G. Tedbire Esas Olan Hak ve Tedbir Sebebi........................................................... 569
H. Yaklaşık İspat Ölçüsü............................................................................................. 570
VII. Limited Ortaklıkta Çıkma Davasında Ortağın Diğer Menfaatlerinin
Tedbiren Korunması (TTK m. 638/2, c. 2) ............................................................... 571
A. “Diğer Önlemlerin” Kanunî Dayanağı (TTK m. 638/2, c. 2).......................... 571
B. Tedbire Esas Olan Hak ......................................................................................... 572
C. Tedbir Araçları........................................................................................................ 573
VIII. Limited Ortaklığın Haklı Sebeple Feshi Davasında Düzenleme Tedbirleri
(TTK m. 636/4, 638/2, c. 2) ........................................................................................ 575
A. Uygulanacak Hükümler ......................................................................................... 575
B. Tedbire Esas Olan Hak ......................................................................................... 577
C. Tedbir Sebebi.......................................................................................................... 578
D. Tedbir Araçları........................................................................................................ 580
1. Tedbir Araçlarının Çeşitliliği 580
2. Ortaklığın Feshine Alternatif Çözüm Yolları ile Tedbir Araçları
Arasındaki İlişki 583
E. İspat Ölçüsü ............................................................................................................ 584
IX. Limited Ortaklığın Organsızlığı Sebebiyle Feshi Davasında Düzenleme
Tedbiri (TTK
m. 636/2, 4) 585
X. Limited Ortaklık Müdürlerinin Yönetim ve Temsil Yetkilerinin Kaldırılması
(Azli) veya Sınırlandırılması Davasında Düzenleme Tedbirleri................................ 587
A. Ortaklara Tanınan Hakkın İşlevi .......................................................................... 587
B. Ortakların Korunması Açısından Düzenleme Tedbirinin Önemi ve
Uygulanacak Hükümler ......................................................................................... 587 26
İçindekiler / Ayrıntılı Plan
C. Tedbire Esas Olan Hak ve Tedbir Sebebi 588
D. Tedbir Araçları 590
§ 18. EŞYA HUKUKU VE KOMŞULUK İLİŞKİLERİNDEN DOĞAN
DÜZENLEME TEDBİRLERİ.......................................................................... 590
I. Zorunlu Geçit Hakkı Davasında Düzenleme Tedbiri 590
II. Paylı Mülkiyette Önemli Yönetim İşlerinde Hâkimin Müdahalesi ve
Düzenleme Tedbirleri 592
III. Paylı Mülkiyette Paydaşlıktan Çıkarma Davasında Düzenleme Tedbirleri 594
IV. Ortaklığın Giderilmesi Davasında Düzenleme Tedbirleri 596
V. Kat Malikleri Arasındaki Davalarda Düzenleme Tedbirleri 597
§ 19. SÖZLEŞME HUKUKU İLİŞKİLERİNDE DÜZENLEME
TEDBİRLERİ 601
I. Aşırı İfa Güçlüğüne Dayanan Uyarlama Davalarında Düzenleme Tedbirleri 601
A. Uyarlama Davasının Hukukî Niteliği (TBK m. 138) 601
B. Sözleşmenin Uyarlanması Davasında Düzenleme Tedbirinin Uygulama
Alanı 605
1. Uyarlama Hükmüne Kadar Sözleşme İlişkisinin Durumu 605
2. Yargı Kararları 606
C. Ekonomik Kriz Dönemlerinde Düzenleme Tedbirlerinin Artan Önemi 612
D. Nihaî Koruma Etkisinin Öne Çekilebilmesi 614
E. Tedbir Sebebi 614
II. Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinin Feshi Davasında Düzenleme Tedbirleri 615
III. Banka Teminat Mektuplarının Paraya Çevrilmesinin Engellenmesine Dair
Düzenleme Tedbirleri 619
§ 20. AİLE HUKUKU İLİŞKİLERİNDE DÜZENLEME TEDBİRLERİ VE
DÜZENLEME ETKİLİ GEÇİCİ HUKUKÎ KORUMALAR........................... 625
I. Babalık Davasında Özel Düzenleme Tedbiri (TMK m. 333) 625
II. Boşanma ve Ayrılık Davalarında Düzenleme Etkili Özel Geçici Hukukî
Korumalar (TMK m. 169) 627
A. Özel Bir Geçici Hukukî Koruma Olarak Türk Medenî Kanunu m
169’un Amacı, Uygulama Alanı ve Özellikleri 627
1. Hükmün Amacı ve Uygulama Alanı 627
2. Re’sen Harekete Geçme İlkesi 631
3. Türk Medenî Kanunu m. 169 Bağlamında Asıl Yargılama ile Geçici
Hukukî Koruma Yargılamasının Ayrılığının Gözetilmesi 633
4. Doğrudanlık İlkesi ve Düzenleme Tedbiri İçin Yapılan Araştırmada
Kolluğun Konumu 635
5. Tedbire Esas Talep Hakkının Yokluğu 636
6. Boşanma ve Ayrılık Davasının Açılmasının Tedbir Şartı Niteliğinde
Bulunması 637
/ Ayrıntılı Plan 27
7. Gereklilik 638
8. Hukukî Dinlenilme Hakkı 639
9. Geçici Hukukî Korumanın İçeriğinin Belirlenmesinde Mahkemenin
Takdir Yetkisi ve Ölçülülük İlkesi 640
10. Tedbirin İcrasına Dair Bazı Sorunlar 642
B. Geçici Hukukî Korumanın İçeriği........................................................................ 644
1. Eşlerin Barınmasına İlişkin Tedbirler 644
a. Eşlerin Ortak Yaşama Ara Vermesi...................................................... 644
b. Aile Konutunun Tedbiren Eşlerden Birine Bırakılması..................... 645
c. Aile Konutunun Masrafları.................................................................... 647
d. Aile Konutunun Kullanım Durumunu Korumaya Yönelik
Tedbir Gerekir mi?.................................................................................. 647
2. Eşlerin Mallarının Yönetimine İlişkin Tedbirler 650
a. Boşanma Davasının Mal Rejimine Etkisi............................................. 650
b. Malvarlığı Durumuna İlişkin Bilgi Verilmesinin Emredilmesi .......... 652
c. Envanter Çıkarılmasının Emredilmesi.................................................. 653
d. Mal Ayrılığına Tedbiren Karar Verilmesi............................................. 653
e. Malların Yönetimi ve Kullanımına İlişkin Tedbirler........................... 654
f. Eşin Malvarlığı Durumunu Korumaya Yönelik Tasarruf
Sınırlamaları.............................................................................................. 655
3. Tedbir Nafakası 658
SONUÇ ........................................................................................................................ 663
KAYNAKÇA................................................................................................................. 675