İdari Yargılama Hukuku
İçindekileri İncele
Dördüncü Baskıya Önsöz
VII
Önsöz
IX
Kısaltmalar
XIX
Birinci Bölüm
İDARENİN DENETLENMESİ VE YARGISAL DENETİM
I. YARGI İŞLEVİ, İDARİ YARGI VE TÜRK İDARİ YARGISI 1
A. İdarenin Denetlenmesi ve İdarenin Yargısal Denetimi 1
1. Genel Olarak İdarenin Denetlenmesi 1
2. İdarenin Yargı Dışı Denetimi 7
a. İdarenin İç Denetimi 10
b. İdarenin Dış Denetimi 13
3. İdarenin Yargısal Denetimi, Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı 19
a. Genel Olarak İdarenin Yargısal Denetimi 20
b. Yargının Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı İlkesi 22
b1. Hâkimin Çekinmesi ve Hâkimin Reddi 32
b1a. Hâkimin Çekinmesi (Hâkimin Davaya Bakmasının Yasak Olması) 34
b1b. Hâkimin Reddi 37
b2. Çekilme ve Reddin Karara Bağlanması 43
B. İdari Yargıya İlişkin Genel Bilgiler 46
C. Türkiye’de İdari Yargı Teşkilatının Yapısı ve İşleyişinin Tarihsel Gelişimi 52
D. Türk İdari Yargısının Genel Özellikleri 55
E. İdari Yargılama Hukukunun Özellikleri 59
1. İdari Yargıda Geçerli Olan Anayasal Yargılama İlkeleri 63
a. Usul Ekonomisi İlkesi 63
b. Adil Yargılanma Hakkı 66
c. Aleni Yargılama ve Gerekçe İlkesi 70
2. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda Öngörüler İlkeler 75
a. Yazılılık ve Evrak (Belge/Doküman) Üzerinde İnceleme İlkesi 75
b. Delil Serbestîsi İlkesi 77
c. Re’sen İnceleme (Kendiliğinden Araştırma/Tetkik) İlkesi 84
d. Yerindelik Denetimi Yapılamaması İlkesi 94
e. Hukuk Muhakemesi Kanunu’na Yapılan Atıfların İdari Yargının Bünyesine Uygunluğu Ölçüde Uygulanması İlkesi 98
f. Taleple Bağlılık İlkesi 103
3. İçtihadın Öngördüğü İlke: Usuli Kazanılmış (Müktesep) Hak İlkesi 106
4. İdari Yargılama Usulü İlkeleri ve Delil Tespiti 110
II. İDARİ YARGININ GÖREV ALANI VE DENETİM SINIRI 115
A. İdari Yargının Görev Alanına Giren ve Görev Alanı Dışında Kalan Konular 115
B. İdari Yargının Görev Alanının Belirlenmesinde Kullanılan Ölçütler 129
1. Kamu Gücü Ölçütü 129
2. Kamu Hizmeti Ölçütü 129
3. Karma Ölçüt 130
C. İdari Yargının Denetiminin Sınırı 131
1. Genel Olarak 131
2. Yasama Kısıntısı 133
3. Yargı Yetkisinin Kullanılmasına Getirilen Sınırlamalar 135
a. Genel Olarak 135
b. Anayasa’nın 125. Maddesi Düzenlemesinin Anlam ve Kapsamı 138
İkinci Bölüm
TÜRK HUKUKUNDA YARGI KOLLARI VE İDARİ YARGI
I. GENEL AÇIKLAMALAR 149
II. ANAYASA YARGISI: ANAYASA MAHKEMESİ 151
A. Anayasa Mahkemesi’nin Oluşumu 153
B. Anayasa Mahkemesi’nin Görev ve Yetkileri 153
1. Temel Görev ve Yetkisi: Bazı Normların Anayasaya Uygunluğunun Denetlenmesi (Denetim Yolları) 154
a. Soyut Norm Denetimi (İptal Davası, Dava Yolu) 154
b. Somut Norm Denetimi (İtiraz Davası, Def’i Yolu) 155
c. Bireysel Başvuru Yolu (Anayasa Şikâyeti) 156
c1. Bireysel Başvurunun Koşulları 157
c2. Bireysel Başvuru Üzerine Verilen Kararın Sonuçları 158
2. Anayasa Mahkemesi Kararları 158
C. Anayasa Mahkemesi’nin İçyapısı ve Çalışma Düzeni 160
III. ADLİ YARGI 160
A. Adli Yargıda İlk Derece Mahkemeleri 161
1. Hukuk Mahkemeleri ve Türleri 161
2. Ceza Mahkemeleri ve Türleri 163
B. Ara Derece (İstinaf) Mahkemeleri: Bölge Adliye Mahkemeleri 164
C. Üst Derece (Temyiz) Mahkemesi: Yargıtay 165
1. Hukuk Usulünde Temyiz Yolu 168
2. Ceza Usulünde Temyiz Yolu 168
IV. İDARİ YARGI 169
A. İlk Derece Mahkemeleri 169
1. İdare Mahkemeleri 170
2. Vergi Mahkemeleri 171
B. Bölge İdare Mahkemeleri (İstinaf Mahkemeleri) 172
1. Genel Olarak 172
2. Bölge İdare Mahkemeleri ve Dairelerinin Görevleri 174
3. Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulu 176
4. Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerine İlişkin Çeşitli Hükümler 177
C. İdari Yargı Düzeninin Üst Derece Mahkemesi (Yüksek Mahkemesi): Danıştay 178
1. Tarihi 178
2. Oluşumu 183
a. Danıştay Üyelerinin Nitelikleri ve Görevleri 184
b. Danıştay Üyelerinin Seçimi 184
c. Danıştay Meslek Mensuplarının Görevleri ve Görevinin Sona Ermesi 185
d. Danıştay’ın Yardımcı Görevlileri: Tetkik Hâkimleri ve Savcılar 187
e. Danıştay’ın Karar Organları 188
3. Danıştay’ın İlk Derece Mahkemesi Olarak Baktığı Davalar 195
V. UYUŞMAZLIK YARGISI: ADLİ VE İDARİ YARGI KOLLARI ARASINDAKİ GÖREV VE HÜKÜM UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜMÜ 198
A. Genel Olarak 198
B. Uyuşmazlık Mahkemesi’nin Yetkileri 199
1. Görev Uyuşmazlığı 199
a. Olumlu Görev Uyuşmazlığı 199
b. Olumsuz Görev Uyuşmazlığı 200
2. Hüküm Uyuşmazlığı 201
C. Uyuşmazlık Çıkarılamayacak Durumlar ve Uyuşmazlık Mahkemesi Kararlarının Sonuçları 202
VI. SEÇİM YARGISI: YÜKSEK SEÇİM KURULU 203
A. Kuruluşu 203
B. Görev ve Yetkileri 204
C. Mahkeme Niteliği 205
VII. HESAP YARGISI: SAYIŞTAY 206
A. Kuruluşu, Yapısı ve İşleyişi 206
B. Görev ve Yetkileri 211
C. Sayıştay’ın Yargısal Görevlerini Yerine Getirme Usulü 212
1. Ön İnceleme (Denetim ve Raporlama) Aşaması 213
2. Yargılama Aşaması 214
3. Kanun Yolları Aşaması 216
a. Temyiz 216
b. Yargılamanın İadesi 217
c. Karar Düzeltilmesi 218
4. Hesap Yargılamasına İlişkin Diğer Hususlar 218
Üçüncü Bölüm
İDARİ YARGILAMA USULÜNDE DAVA TÜRLERİ
I. İPTAL DAVASI VE YÜRÜTMENİN DURDURULMASI KARARI 232
A. İptal Davası Tanımı ve Özellikleri 232
B. İptal Davasının Ön Koşulları 249
1. İptal Davasında Göreve İlişkin Koşullar 249
2. Bağlantılı Davalar 252
3. İptal Davasında Yetkiye İlişkin Koşullar 257
a. Genel Yetki Kuralı 257
b. Özel Yetki Kuralları 259
b1. Kamu Görevlilerine İlişkin Özel Yetki Kuralları 259
b2. Taşınmaz Mallara İlişkin Özel Yetki Kuralları 260
b3. Taşınır Mallara İlişkin Özel Yetki Kuralları 261
4. İptal Davasında Süreye İlişkin Koşullar 261
5. İptal Davasının Konusuna İlişkin Koşullar 274
6. İptal Davasının Davacıya İlişkin Koşulları 276
7. İptal Davasının Davalıya İlişkin Koşulları 292
8. İptal Davasının Biçimine (Şekline) İlişkin Koşullar 294
9. İptal Davasının Esasına İlişkin Koşullar 295
C. İptal Davasının Sonuçları 295
1. İptal Davasının Reddedilmesinin Sonuçları 295
2. İptal Kararı Verilmesinin Sonuçları 297
D. İptal Davasının Esasın İncelenmesi 302
1. İdari İşlemlerin Tanımı ve Özellikleri 302
a. Tanım 306
b. İdari İşlemlerin Özellikleri 308
b1. İdari İşlemler Kural Olarak İdari Makamlar Tarafından Kamu Gücüne Dayanılarak Yapılır 309
b2. İdari İşlemler Tek Yanlı İrade Açıklamasıdır 310
b3. İdari İşlemler İcrailik (Etkili Karar Olma, Lazimul İcra) Niteliğini Taşır ve Re’sen İcra Edilebilir 310
b4. İdari İşlemler Hukuka Uygunluk Karinesinden Yararlanır ve Yargısal Denetime Tabidir 316
2. İdari İşlemin Unsurları 317
a. Yetki Unsuru 317
a1. Yetki Çeşitleri 319
a1a. Kişi Yönünden Yetki 319
a1aa. Fiili Memur Teorisi 319
a1ab. Vekâlet 320
a1ac. Yetki ve İmza Devri 321
a1b. Konu Yönünden Yetki 322
a1c. Yer Yönünden Yetki 323
a1d. Zaman Yönünden Yetki 323
a2. Yetkide Paralellik İlkesi 324
a3. Yetki Unsurunda Sakatlık Halleri 325
a3a. Fonksiyon (Görev) Gaspı 326
a3b. Yetki Gaspı 329
a3c. Yetki Tecavüzü (Aşımı) 329
b. Şekil (Biçim, Usul ve Prosedür) Unsuru 330
c. Sebep (Neden) Unsuru 336
d. Konu Unsuru 339
e. Amaç (Maksat) Unsuru 340
f. Takdir Yetkisi ve Bağlı Yetki 343
3. İdari İşlemlerin Sona Ermesi 345
a. İdari İşlemi Yapan İdarenin İradesi Dışında Gerçekleşen Sona Erdirici Nedenler 345
a1. Hukuki Nedenler 346
a2. Fiili Nedenler 346
b. İdari İşlemin Kendiliğinden Sona Ermesi 346
c. İdari İşlemi Yapan İdarenin İradesine Bağlı Olarak Gerçekleşen Sona Erdirici Nedenler 347
c1. Geri Alma 347
c2. Kaldırma (İlga) 351
c3. Değiştirme 353
c4. Düzeltme 353
E. Yürütmeyi Durdurma Kararı 353
1. Yürütmenin Durdurulması Kararının Verilmesinin Şekli Koşulları 363
2. Yürütmenin Durdurulması Kararı Verilmesinin Esasa İlişkin Koşulları 366
3. Temyiz veya İstinaf İstemlerinde Yürütmenin Durdurulması 372
4. Yürütmeyi Durdurma Kararlarının Hukuki Niteliği 373
5. Yürütmeyi Durdurma İstemleri Hakkında Verilen Kararların Denetimi 379
II. TAM YARGI DAVASI 381
A. İptal Davalarının Tam Yargı Davaları ile Karşılaştırılması 384
B. Tam Yargı Davalarının Ön Koşulları 387
C. Tam Yargı Davalarında Yetkili Yargı Yerleri 387
D. Tam Yargı Davalarının Konusuna İlişkin Koşulları 388
E. Tam Yargı Davalarının Davacıya İlişkin Koşulları 392
F. Tam Yargı Davalarının Davalıya İlişkin Koşulları 392
G. Tam Yargı Davalarının Biçime (Şekle) İlişkin Koşulları 393
H. Tam Yargı Davalarının Süreye İlişkin Koşulları 394
I. Tam Yargı Davasının Esası ve Sorumluluk Nedenleri 399
1. Genel Olarak İdarenin Sorumluluğu 399
2. İdarenin Sorumluluğun Şartları 404
a. İdari Davranış 404
b. Zarar 405
b1. Zarar, Gerçek ve Kesin Olmalıdır 411
b2. Zarar Özel Olmalıdır 412
b3. Zarar, Meşru Bir Menfaat ya da Hakka Yönelik Olmalıdır 412
b4. Zarar, Maddi ya da Manevi Nitelikte Olabilir 412
b5. Zarar, Parayla Takdir Edilebilen Bir Zarar Olmalıdır 414
b6. Zarar, Anormal Olmalıdır 417
c. Nedensellik Bağı (Sebep–Sonuç İlişkisi, İlliyet Bağı/Rabıtası) 417
3. Sorumluluğun Kalkması veya Azalması 419
a. Zorlayıcı Nedenler (Mücbir Sebep, Force Majeur) 419
b. Beklenmeyen Durumlar (Umulmayan Hal, Kaza, Cas Fortuit) 421
c. Zarar Görenin Kusuru 422
d. Üçüncü Kişinin Kusuru 425
4. Hizmet Kusuru 425
a. Hizmet Kusurunun Özellikleri 431
a1. Hizmet Kusuru, Nesnel (Objektif Niteliği Haiz) ve Anonimdir 431
a2. Hizmet Kusuru, Genel ve Asli Sorumluluk Türüdür 432
a3. Hizmet Kusuru, Olaylara Göre Değişen, Esnek Bir Kavramdır 432
b. Hizmet Kusuru Sayılan Haller 433
b1. Hizmetin Kötü İşlemesi 433
b2. Hizmetin Geç İşlemesi 435
b3. Hizmetin Hiç İşlememesi 436
c. Hizmet Kusuru– Kişisel (Şahsi) Kusur Ayrımı 436
5. İdarenin Kusursuz Sorumluluğu 444
a. Risk İlkesi (Muhataralı Faaliyet, Tehlike Sorumluluğu, Hasar Kuramı) 447
a1. Mesleki Risklerden Doğan Sorumluluk 449
a1a. Daimî Kamu Görevlilerinin Görevleri Nedeniyle Doğan Sorumluluk 450
a1b. Geçici Olarak Kamu Görevlerine Katılanların Görevleri Nedeniyle Doğan Sorumluluk 450
a2. Sosyal Risk İlkesi 451
b. Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik İlkesi 454
c. Bayındırlık Hizmetlerine Katılanların Özel Durumuna Göre Sorumluluk 455
d. Hukuka Uygun İdari İşlemlerden Dolayı Sorumluluk 455
İ. Tam Yargı Davalarının Sonuçları 457
Dördüncü Bölüm
İDARİ YARGI DAVALARINDA UYUŞMAZLIĞIN
YARGILAMA SÜRECİ
I. İDARİ YARGI DAVALARININ İNCELENMESİ 459
II. DİLEKÇELERDE YER ALACAK HUSUSLAR, VERİLECEĞİ MERCİİLER VE DİLEKÇELERİN MAHKEME TARAFINDAN ALINMASI USULÜ 460
III. DİLEKÇELER ÜZERİNDE İLK İNCELEME 469
A. Görev ve Yetki 472
B. İdari Merci Tecavüzü 473
C. Ehliyet 477
D. İdari Davaya Konu Olacak Kesin ve Yürütülmesi Gereken Bir İşlem Olup Olmadığı 483
E. Süre Aşımı 486
F. Husumet 489
G. Dilekçede Eksiklik Olup Olmadığı 491
H. Tek Dilekçeyle Birden Fazla İşleme Karşı Dava Açılması ve Birden Fazla Kişinin Ortak Dilekçeyle Dava Açması 491
IV. DAVA SÜRECİ 496
V. AÇIKLAMA VE YANLIŞLIKLARIN DÜZELTİLMESİ 500
VI. DAVA AÇMANIN HUKUKSAL SONUÇLARI 505
VII. İVEDİ YARGILAMA USULÜ 508
A. İvedi Yargılama Usulü Uygulaması 513
1. Dava Açma Süresi 513
2. Üst Makama Başvuru 513
3. İlk İnceleme ve Savunma 514
4. Yürütmeyi Durdurma Kararı 514
B. Karar Verme Aşaması 514
C. Temyiz Aşaması 514
Beşinci Bölüm
KARARLARA KARŞI BAŞVURU YOLLARI (KANUN YOLLARI)
I. OLAĞAN BAŞVURU YOLLARI (OLAĞAN KANUN YOLLARI) 522
A. İstinaf 522
1. Genel Olarak 522
2. İstinaf Kanun Yolunun Temyizden Farkları 526
3. İstinafa Konu Edilemeyecek Kararlar 527
4. İstinafa Başvuruda Bulunabilecekler 529
5. İstinaf Nedenleri 534
6. İstinaf Başvurusunun Süresi ve Şekli 535
7. İstinaf Yoluna Başvurulmasının Mahkeme Kararlarının İcrasına Etkisi 536
8. İstinaf İncelemesi Sonucu Verilebilecek Kararlar 537
B. Temyiz 538
1. Temyiz Edilemeyecek Kararlar 540
2. Temyiz Edilebilecek Davalar ve Başvuru Süreleri 542
3. Temyiz Başvurusunun Şekli 544
4. Temyiz İncelemesi Sonucu Verilebilecek Kararlar 545
II. OLAĞANÜSTÜ BAŞVURU YOLLARI (OLAĞANÜSTÜ KANUN YOLLARI) 546
A. Kanun Yararına Temyiz 547
B. Yargılamanın Yenilenmesi 554
III. KARARLARIN UYGULANMASI 562
EK: DAVA DİLEKÇESİ ÖRNEKLERİ 575
Yararlanılan ve Başvurulabilecek Türkçe Temel Kaynaklar 579
Fransızca Temel Kaynaklar 603
Kavramlar Dizini 607