Hukuk Metodolojisi
İçindekileri İncele
ÖNSÖZ 3
KISALTMALAR 23
BİRİNCİ BÖLÜM
METODOLOJİ
BİLGİ 25
GENEL OLARAK . 25
BİLGİ . 27
Sözlük Anlamı . 27
Ansiklopedik Anlamı 28
III. OLGU OLARAK BİLGİ 29
Genel Olarak . 29
Bilgi ve Dünya 30
Bilgi ve İnsan 31
BİLGİ, ÖZNE VE NESNE İLİŞKİSİ 35
Nesne . 35
a) Sözlük Anlamı . 35
b) Felsefi Anlamı . 35
c) Nesnenin Türleri ve Ortak Yönler . 36
Özne ve Bilinç . 37
Bilgi . 38
Bilgi Bakımından Özne ve Nesne İlişkisi . 40
BİLGİ KURAMI . 41
Genel Olarak . 41
Kavram Anlamı ve Nitelikleri . 42
a) Varlıkbilimsel Bakımdan 42
b) Öznel Şartlar Bakımından 42
c) Kuramsal Bakımdan . 42
d) Gerçeklik Alanı Bakımından . 43
Bilgi Kuramı ve Epistemoloji 43
a) Bilginin İmkanı Sorunu. 43
b) Bilginin Doğruluğu Sorunu 44
c) Bilginin Kaynağı Sorunu 44
d) Bilginin Sınırları Sorunu 44
BİLGİ KURAMI’NIN KURULUŞU . 44
Genel Olarak . 44
Bilgi Kuramı ve Teori . 45
a) İlkçağ 45
b) Yeniçağ . 47
VII. BİLGİ KURAMI VE ÖĞELERİ 48
Gerçeklik . 48
Doğruluk 48
Temellendirme 48
VIII. BİLGİ KURAMI VE MANTIK 49
MODERN BİLGİ KURAMI 51
Stegmüller’in Görüşü 51
Hans Albert’in Görüşü 52
Farklı Yaklaşımlar . 54
BİLGİ ÜZERİNE KURAMLAR . 57
İdealizm . 58
Duyumcu–Görgücü Kuramlar 58
Gerçekçilik Kuramı . 59
Birci Kuram . 59
BİLGİ ÇEŞİTLERİ . 60
Düzensiz (Amiyane) veya Gündelik Bilgi 60
Dini Bilgi ve Özellikleri 61
Sanat Bilgisi 61
Teknik Bilgi . 62
Bilimsel Bilgi, Çeşitleri ve Özellikler . 62
a) Bilimsel Bilgi Çeşitleri . 63
aa) İdeal Bilimler . 63
bb) Pozitif Doğa Bilimleri 63
cc) Manevi/Tinsel Bilimleri 63
b) Bilimsel Bilginin Özellikleri 64
aa) Yöntemli Olma . 64
aaa) Doğa Bilimleri ve Tümevarım . 64
bbb) Manevi/Tinsel Bilimlerde Anlama ve Sezme . 64
bb) Genelleştirilmiş Olma 64
cc) Birleştirilmiş Olma . 64
dd) Kesin Olma 64
ee) Nesnel Olma . 64
ff) Öngörür Olma (Prévision) 65
Felsefi Bilgi ve Özellikleri 65
a) Genel Olarak . 65
b) Felsefi Bilginin Özellikleri . 67
aa) Akla Dayanma 67
bb) Düzenli ve Sistemli Olma . 67
cc) Dünya Görüşü İddiasında Olma 67
dd) Bitmiş ve Kesin Olmama 67
ee) Birikimsel Olma 68
ff) Kişisel ve Yaratıcı Olma 68
gg) Deneyle Doğrulanamaz Olma 68
METOT 68
KELİME ANLAMI 68
KAVRAM ANLAMI 69
Genel Olarak . 69
Thomas Aquinas’a Göre 69
Platon ve Aristoteles’e Göre 70
Lalande’a Göre 70
a) Geniş Anlamda . 70
b) Dar Anlamda 70
III. TEKNİK CİHAZ ANLAMINDA. 70
TARZ ANLAMINDA 71
TÜRKÇE ANLAMI 71
TARİHİ SÜREÇTE METOT . 71
İLKÇAĞ 71
Platon . 71
Aristoteles 73
YENİÇAĞ: DESCARTES’IN METOD GÖRÜŞÜ . 76
Açıklık Kuralı 77
Bölme Kuralı . 77
Basitleştirme ve Sıralama Kuralı . 77
Sayma/Denetleme Kuralı 77
DİYALEKTİK . 78
PLATON VE DİYALEKTİK 78
Bilgiyi Geliştirme 81
Kavramı Belirleme 81
Doğruyu Belirleme 81
DİYALEKTİĞİN SONRAKİ GELİŞİMİ 81
İlkçağ: Aristoteles . 81
Yeniçağ’da Diyalektik . 84
Alman İdealizmi ve Diyalektik . 84
Hegel’de Yöntem Olarak Diyalektik . 85
a) Genel Olarak . 85
b) Bilinç Aşamaları . 86
aa) Birinci Aşamada Bilinç 87
bb) İkinci Aşamada Kendinin–Bilinci . 87
cc) Üçüncü Aşamada Mutlak Özne 88
c) Diyalektik Üçlem 88
aa)Tez . 88
bb) Antitez 88
cc) Sentez 88
d) Tin 88
aa) Öznel Tin 88
bb) Nesnel Tin 88
cc) Mutlak Tin 89
Marx’ta Yöntem Olarak Diyalektik 90
METODOLOJİ 91
I.KAVRAM OLARAK METEDOLOJİ 91
TARİHİ SÜREÇTE METODOLOJİ . 93
III. UYGULAMA OLARAK METODOLOJİ 95
İKİNCİ BÖLÜM
BİLİMSEL METOD
BİLİM . 97
GENEL OLARAK . 97
Betimleme . 103
Açıklama . 103
Bulgu ve Doğrulama . 105
a) Bulgu 105
b) Doğrulama 106
BİLİMSEL METOD ÇEŞİTLERİ 106
Gözlem 106
Deney 107
Tümevarım Yöntemi . 107
Tümdengelim Yöntemi 110
III. BİLİMSEL METODUN KAPSAM VE SINIRI . 112
BİLİMSEL YASA . 113
Genel Olarak . 113
Kavram Olarak 113
a) Zorunlu Olma . 113
b) Gerkli Olma 113
aa) Hukuk Alanında . 113
bb) Ahlak Alanında 113
cc) Mantık Alanında . 114
dd) Estetik Alanda 114
Bilimsel Yasanın Öğeleri 115
a) Genelleme . 115
b) Olgusal İçerik . 115
c) Doğruluk . 115
Bilimsel Yasanın Çeşitleri . 115
a) Genelleme Yönünden 115
b) Dilsel Düzey Yönünden. 116
Bilimsel Yasa–Genelleme İlişkisi 116
Bilimsel Yasa Elde Etme Yolları 117
a) Tümevarım Yolu . 117
b) Tümdengelim Yolu 117
c) Redrodüktif Yol . 117
Bilimsel Yasaların Kesinliği . 118
Bilimsel Yasa–Doğa Yasaı İlişkisi 118
Bilimsel Yasa–Toplumsal Yasa İlişkisi . 119
BİLİMLERİN SINIFLANDIRILMASI . 119
GENEL OLARAK . 119
Ampere’in Sınıflandırması 120
Kozmolojik Bilimler . 120
aa) Matematik Bilimler (Aritmetik, Cebir, Geometri, Mekanik,
Gök Taşlarının İncelenmesi) . 120
bb) Fizik Bilimler 120
cc) Doğa Bilimleri (Zooloji, Biyoloji) . 120
dd) Tıp Bilimleri 120
Noolojik Bilimler 120
aa) Felsefi Bilimler 120
bb) Dialegmatik Bilimler (Sanat, Dil) 120
cc) Etnolojik Bilimler (Sosyoloji, Tarih, Budunbilim) . 120
dd) Politik Bilimler . 120
Auguste Comte’un Sınıflandırması . 120
a) Matematik . 120
b) Astronomi . 120
c) Fizik 120
d) Kimya . 120
e) Biyoloji . 120
f) Sosyoloji (Sosyal Fizik) 120
Spencer’in Sınıflandırması 121
a) Soyut Bilimler . 121
aa) Mantık 121
bb) Matematik 121
b) Somut Bilimler . 121
aa) Astronomi . 121
bb) Jeoloji . 121
cc) Biyoloji . 121
dd) Psikoloji . 121
ee) Sosyoloji . 121
XVIII. Yüzyıl Sınıflaması . 121
Formel Bilimler ve Özellikleri 121
Doğa Bilimleri ve Özellikleri . 122
İnsan ve Toplum Bilimleri 126
ÇAĞDAŞ SINIFLANDIRMA . 126
Formel Bilimler (Salt Matematik) . 127
Gerçekçi Bilimler 127
a) Doğa Bilimleri 127
aa) Fenomenolojik Doğa Bilimleri (Fizik, Kimya, Fizyoloji) 127
bb) Jenetik Doğa Bilimleri (Kozmoloji, Canlıların Gelişim
Tarihi) 127
cc) Sistematik Doğa Bilimleri (Mineroloji, Sistematik Botanik,
Jeoloji) . 127
b) Kültür Bilimleri 127
aa) Fenomenolojik Kültür Bilimleri (Psikoloji) . 127
bb) Jenetik Kültür Bilimleri (Tarih) . 127
cc) Sistematik Kültür Bilimleri (Sistematik Hukuk Bilimi,
İktisat) 127
Rudolf Stammler’in Sınıflandırması . 127
a) Nedensel Bilimler . 127
b) Ereksel Bilimler 127
III. KÜLTÜR BİLİMLERİ VE DOĞA BİLİMLERİNDE
YÖNTEM SORUNU 128
Kural ve Yasa Bakımından 128
Nitelik Bakımından . 129
Nedensellik İlkesi Bakımından . 129
Mahiyet Bakımından . 130
Yöntem Bakımından 130
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SOSYAL BİLİM VE HUKUK
SOSYAL BİLİM 135
GENEL OLARAK . 135
Sosyal Bilim Kavramı . 135
Sosyal Bilim Tanımı 135
Sosyal Bilimin Doğuşu 136
Sosyal Bilimin Konusu veYöntemi . 137
Doğa Bilim–Sosyal Bilim Farkı . 138
a) Kural Koyma Yönünden . 138
b) Sınırlı Deney Yönünden 139
c) Değer Yönünden . 139
d) Bilinç Yönünden . 139
e) Bütün–Parça Yönünden . 139
Toplumsal Olgu . 141
MODERN BİLİM . 142
Doğaya Bakış 142
a) Değişim Artık Döngüsel Değil İlerleyicidir 143
b) Doğa Artık Mekanik Değildir . 144
c) Amaçlılık Yeniden Getirilir . 144
d) Töz İşlev İçinde Çözeltilir . 144
e) En Küçük Uzay ile En Küçük Zaman 144
Topluma Bakış 145
Bilim ile İlerlemeye Bakış . 146
Hukuka Bakış 147
III. SOSYAL BİLİMİN İŞLEVİ . 147
HUKUK BİLİMİ 149
GENEL OLARAK . 149
Hukukun Sosyal Bir Bilim Olduğu, Ama Hayatta Pratik Bir
Alanı İşgal Ettiği Belirlenebilir . 151
Bireyler Arası İlişkiler Toplum İçerisinde Doğan Dayanaklara
Tabidir . 152
Hukukun Değeri Toplum Hayatının Düzenlenmesinde, Çatışan
Menfaatlerin Birleştirilip Dengelenmesinde Gösterdiği Başarı
Derecesiyle Ölçülür 152
Fakat Toplumsal Hayattaki Olgular Kavramı Çok Karmaşık
Bir Görünümdedir . 152
Hukukta Tekniğin İki Yönü Vardır . 152
Hukuk İlkeleri ve Sistemleri . 153
Hukukta Mantığın Kullanılış Tarzı ve Rolü . 153
Bilimsel Dilde “Hak” ve “Hukuk” Kavramları Tek Anlamlı ve
İstikrarlı Kullanımı Henüz Kazanmış Değildir . 153
BİLİMDE SİSTEM VE HUKUK 154
III. HUKUK 156
Genel Olarak . 156
Yöntem 160
a) Tümevarım Yöntemi 160
b) Tümdengelim Yöntemi 161
c) Fenomenolojik Yöntem . 161
d) Yöntemlerin Değerlendirilmesi 162
HUKUK BİLİMİ . 164
Genel Olarak . 164
Önermeler ve Buyruklar 167
a) İlişkilerin Düzenlenmesi . 170
b) Olgu 171
c) Hukuk Biliminin Tanımından Hareket 172
KLASİK HUKUK BİLİMİNİN KOLLARI . 173
Yürürlük Bakımından 173
Gelişim Bakımından 173
Uygunluk Bakımından 174
HUKUK BİLİMİNİN GÖREVİ VE AMACI . 174
Görevi 174
Amacı 176
HUKUK BİLİMİ VE KURAMLAR 177
DOĞAL HUKUK KURAMI . 177
BİLİM DALI OLARAK HUKUK DOGMATİĞİ . 180
III. SOSYOLOJİK HUKUK BİLİMİ 182
Yorumcu Okul . 182
Kavramlar İçtihadı . 184
Tahlilci Okul . 185
GENEL HUKUK BİLGİSİ . 187
Genel Olarak . 187
Genel Hukuk Bilgisinin Bilimsel Niteliği . 190
HUKUKİ NORMLAR BİLGİSİ 191
SAF HUKUK BİLİMİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ . 194
Yöntem Bakımından 194
Norm Bakımından . 195
Biçimsellik Bakımından 195
Olan–Olması Gereken Bakımından . 197
Devlet–Hukuk Bakımından 198
İçerik–Biçim Bakımından 199
VII. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME 199
Şekli Bilim . 199
Sakıncalı Benzetme . 200
Geometri Olma 200
Şartlı Bilim Sayılma 200
a) Temel Norm Koyutu (Postulat) . 201
b) Çelişmezlik ve Yümellike Uygunluk 201
c) Amaç . 201
d) Hukuki Sınırlılık . 201
e) Tarihilik 201
VIII. POZİTİVİST HUKUK ANLAYIŞI 202
ÇAĞDAŞ GELİŞMELER 204
Genel Olarak . 204
Perspektifçilik 207
Hermeneutik (Yorumbilim) . 207
POSTMODERN ANLAYIŞLAR . 208
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
HUKUKUN ANLAMI VE TANIMI SORUNU
GÖRGÜL AÇIDAN HUKUKUN TANIMI 211
KELİME ANLAMI OLARAK HUKUK . 211
KAVRAM ANLAMI OLARAK HUKUK 211
Kural ve Ölçü Anlamı 211
İdeal Olma Anlamı . 212
Yetki ve İktidar Anlamı . 212
Bilim Olma Anlamı 213
ZORLAYICILIK BAKIMINDAN HUKUKUN TANIMI . 214
I.GENEL OLARAK 214
ZORLAYICILIK ÜZERİNE GÖRÜŞLER . 215
Benimseyen Görüş 215
Yadsıyan Görüş . 216
Görüşlerin Değerlendirilmesi 216
a) Weber’in Tanımı . 217
b) Hoebel’in Tanımı 217
c) Kelsen’in Tanımı . 217
III. ZORLAYICILIĞA DAYANAN TANIMLARIN
DEĞERLENDİRİLMESİ . 219
Uyma Sorunu . 219
Hukuk Kurallarının Yükümlü Kılıcı Niteliği . 221
Hukuk Kurallarının İçselleştirme Sorunu 222
a) Değerlendirme Sorunu 222
b) Uygunluk Sorunu 222
c) Kabullenme Sorunu . 223
Hukuk Kurallarının Kökeni . 223
Hukuk Kurallarının İçerikleri. 224
KURAM BAĞLAMINDA HUKUKUN TANIMI SORUNU . 226
GENEL OLARAK . 226
DEĞERLENDİRME 228
Hukuk Düşüncesi (İdesi) . 228
Hukuki Sistem . 228
Hukuk Tikeli . 228
OLGU VE DEĞER BAĞLAMINDA HUKUKUN TANIMI
SORUNU 230
GENEL OLARAK . 230
HUKUKTA OLGU VE DEĞER İLİŞKİSİ SORUNU 231
III. BİÇİM VE İÇERİK AYRILMAZLIĞI SORUNU 233
HUKUKUN İÇERİKSEL BELİRLEYİCİLERİ 233
İrade . 234
Olgu . 236
Değer . 238
YÖNTEM BAKIMINDAN HUKUKUN TANIMI SORUNU . 239
GENEL OLARAK MANTIK 239
Geniş Anlamda 239
Dar Anlamda . 240
Formel Anlamda 240
Kültürel Anlamda 241
MANTIĞIN BÖLÜMLERİ . 244
Eisagoge/İsaguci 244
a) Cins . 244
b) Tür 244
c) Ayrım 245
d) Özellik . 245
Kategoriler . 246
Aristoteles’in Kategorileri . 246
aa) Töz 246
bb) Zaman 246
cc) Mekan . 246
dd) Nicelik (Kemmiyet). 246
ee) Nitelik (Keyfiyet) 247
ff) Görecilik (İzafiye, Relativisme) . 247
gg) İyelik (Sahip Olma, Avoir) . 247
hh) Durum (Situation) 248
ii) Etki (Fiil, Action) . 248
jj) Edilgi (Passion, İnfial). 248
Kant’ın Kategorileri 248
Nicelik 248
Nitelik . 249
Görelilik 249
Modalite . 249
Peri Hermenias 249
Birinci Analitikler 249
İkinci Analitikler . 249
Topikler . 250
Sofistler . 250
III. MANTIĞIN GELİŞİMİ . 250
ÖNERME OLARAK HUKUK NORMU . 254
HUKUK–MANTIK İLİŞKİSİNDE KAVRAMSAL
ÇÖZÜMLEME . 254
Genel Olarak . 254
Mantık Sisteminin Temel İlkeleri 255
a) Özdeşlik (Aynılık, İdentité) İlkesi . 255
b) Çelişmezlik İlkesi 256
c) Üçüncü Halin İmkansızlığı İlkesi 257
d) Yeter Neden İlkesi . 259
MANTIK İLKELERİNİN KULLANIMI . 260
III. KAVRAM 261
Genel Olarak . 261
Kavram Çeşitleri 264
a) Somut–Soyut Kavramlar . 264
b) Tümel–Tikel/Tekil Kavramlar . 264
c) Kollektif–Distributif Kavramlar 265
d) Olumlu–Olumsuz Kavramlar 265
İçlem ve Kaplam . 266
a) İçlem . 266
b) Kaplam . 266
c) İçlem–Kaplam İlişkisi 267
Kavramlar Arası İlişkiler . 268
a) Eşitlik 268
b) Ayrılık . 268
c) Tam Girişimlik 268
d) Eksik Girişimlik 269
ÖNERME . 269
Genel Olarak 269
Önermenin Yapısı 270
Önerme Çeşitleri 271
a) Bilgikuramsal Yönden Önerme Çeşitleri 271
b) Yapısal Açıdan Önerme Çeşitleri 272
aa) Basit veya Kategorik Önermeler 272
bb) Bileşik Önermeler . 272
c) Bağlantı Açısından Önerme Çeşitleri 273
aa) Kategorik Önermeler 273
bb) Hipotetik/Şartlı Önermeler . 274
cc) Ayrık (Disjunktif) Önermeler 275
d) Modalite Açısından Önerme Çeşitleri . 275
aa) Basit Modal Önermeler 275
bb) Zorunlu Modal Önermeler . 276
cc) Mümkün Modal Önermeler . 276
BEŞİNCİ BÖLÜM
MANTIĞIN HUKUKTA KULLANIMI
MANTIK VE HUKUK NORMU . 277
GENEL OLARAK . 277
HUKUK MANTIĞI 279
Kurucu Mantık 281
Yargı Mantığı 281
III. HUKUK–MANTIK İLİŞKİSİ 281
Hukukun Genel Kuramı ve Mantık . 283
Hukuk Malzemesi ve Mantık 283
NORM TAHLİLİ 283
Normatif Önermelerin Temel Niteliği . 283
Hukukun Normatifliği . 284
a) Hukuk Normunun Anlaşılması,Uygulanması ve
Yorumlanması . 284
b) Hukukun Uygulamasında Hukukun Tipik Muhatabının
Durumu . 284
Hukuk Normunun Kendine Özgü Nitelikleri 285
HUKUK NORMUNUN MANTIKİ TAHLİLİ 286
GENEL OLARAK . 286
HUKUKİ MUHAKEME 289
III. KIYAS 294
Genel Olarak . 294
Kıyas Çeşitleri . 296
a) Kesin (Kategorik) Kıyas . 297
b) Zincirleme Kıyas . 298
c) Eksik Önermeli Kıyas . 299
d) Kategorik Olmayan Kıyaslar 300
aa) Hipotetik Kıyas 300
aaa) Önbileşenin Evetlenmesi . 300
bbb) Ardbileşenin Değillenmesi 301
bb) Ayrık Öncüllü (Disjunktif) Kıyas 302
cc) İkilem (Dilemma) 302
HUKUK NORMUNUN DİLSEL TAHLİLİ . 303
HUKUK NORMUNUN DİLSEL–İÇERİKSEL TAHLİLİ . 303
HUKUK NORMUNUN DİLSEL–YAPISAL TAHLİLİ 306
Dil–Düşünce İlişkisi . 306
Dil–Eylem İlişkisi 307
III. HUKUK–DİL BAĞLAMINDA SORUN ALANLARI . 307
Anlam Sorunu . 307
Değişim Sorunu . 308
Kullanım ve Özel Dil Sorunu 308
Günlük Dil–Hukuk Dili Sorunu . 308
a) Yayılma Farkı . 308
b) Farklı Anlam İçerme. 308
c) Boyut Farkı . 308
HUKUK–DİL İLİŞKİSİNDE YÖNTEMSEL SORUNLAR 309
Tanımlama . 309
Sınıflandırma . 310
a) Pratik Amaçla Yapılan Sınıflandırma 310
b) Doğal Sınıflandırma . 310
c) Dildeki Karşıtlık İlişkileri . 311
DOĞA YASASI VE HUKUK NORMU AYRIMI
ZORUNLULUĞU . 312
HUKUK NORMUNUN YÖNTEMSEL OLARAK TAHLİLİ
KLASİK YAKLAŞIMLAR . 313
Kavram Hukukçuluğu . 314
Menfaat Birliği Değerlendirmesi . 315
Teknik Hukuk Okulu . 316
Materyal Mantık Anlayışı . 317
YÖNTEM BAKIMINDAN ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR . 317
Topik (Özdeyiş) . 318
Somutlaştırma 320
İçerik Tahlili 323
a) Nesnellik . 323
b) Sistematiklik 323
c) Sayısallaştırma . 323
d) Açık İçerik . 324
Fenomenoloji . 324
Argümantasyon Kuramı 326
HUKUKTA YORUM SORUNU 330
GENEL OLARAK . 330
YORUM BİÇİMLERİ 331
Yasama Yorumu 331
Yargı Yorumu . 331
İdari Yorum . 331
Bilimsel Yorum . 331
III. YORUM YÖNTEMLERİ . 332
Sözel (Lafzi) Yorum Yöntemi . 333
Tarihi ve Sosyolojik Yöntem 334
Mantıki–Sistematik Yorum Yöntemi . 335
Ereksel Yorum Yöntemi 335
BOŞLUK DOLDURMA . 337
YÖNTEM OLARAK DİYALEKTİK VE CEZA
YARGILAMASI 337
GENEL OLARAK . 337
DİYALEKTİK VE FELSEFE–MANTIK İLİŞKİSİ 338
III. HUKUKU VE DİYALEKTİK . 338
Diyalektik ve Usul Hukuku . 339
Diyalektik ve Kesin Hüküm 340
Diyalektik ve Savunma . 341
ALTINCI BÖLÜM
POZİTİF HUKUKUN UYGULANMASI . 345
GENEL OLARAK . 345
POZİTİF HUKUKUN İÇERİĞİNİN SAPTANMASI 346
III. HUKUKUN SİSTEMLEŞTİRİLMESİ . 349
Genel Olarak . 349
Hukuk Sisteminin İşlevleri 352
HUKUKUN AMACI SORUNU 356
GENEL OLARAK . 356
ADALET ÇEŞİTLERİ . 362
Öznel (Subjective)–Nesnel (Objective) Anlamda Kullanımı . 362
Yasal (Kanuni) Adalet–Yasaüstü Adalet . 363
Karma Ayrım . 364
a) Hukuk–Dışı Adalet 364
b) Hukuki Adalet . 364
c) Ekonomik Adalet . 364
d) Siyasal Adalet . 364
III. KLASİK AYRIM 365
Denkleştirici/Düzeltici Adalet (Justitia Commutativa) . 365
Dağıtıcı Adalet (Justitia Distributiva) . 367
Toplumsal Adalet 371
Adalet ve Nasafet 372
KAYNAKÇA. 375