Hukuk Başlangıcı (9786255007384)

I. GİRİŞ: HUKUKUN TEMELLENDİRİLMESİ HUKUK ONTOLOJİSİ:
HUKUK NEDİR NE DEĞİLDİR?..................................................................... 17
A. HUKUKUN FONKSİYONLARI AÇISINDAN KAVRANMASI................................. 18
B. HUKUKUN BİÇİMSEL KARAKTERİ OLARAK DÜZEN ....................................... 20
1. Düzen – Güvenlik İlişkisi......................................................................... 21
a. Hukuk Aracılığıyla Güvenlik.................................................................... 22
(1) Genel Olarak .................................................................................... 22
(2) Model Olarak Hukuk Devleti ............................................................. 24
b. Hukukun Güvenilir Olması ...................................................................... 27
2. Düzen – Eşitlik İlişkisi ............................................................................. 33
3. Düzen – Özgürlük İlişkisi......................................................................... 34
C. HUKUKUN SOSYAL KARAKTERİ OLARAK TOPLUMSAL YARAR..................... 34
1. Genel Olarak............................................................................................. 34
2. Hukuk, İnsanın Biyolojik İhtiyaçlarını Karşılar ....................................... 37
3. Hukuk, Toplumsal Yaşamı Düzenleyen Örf ve Adetlerle Yakın
İlişkidedir................................................................................................. 38
4. Hukuk Toplumdaki Güç İlişkilerini, Siyasi ve Ekonomik Yapıya da Etki
Eder .......................................................................................................... 39
D. HUKUKUN DEĞER KARAKTERİ OLARAK ADALET ......................................... 41
1. Adalet Değerinin Ahlaki Değerler İçindeki Yeri...................................... 41
2. Doğal Hukuk-Adalet İlişkisi: Tarihsel Perspektif .................................... 42
3. Adaletin Tanımı ve Türleri....................................................................... 43
a. Adaletin Farklı Anlamlarda Kullanımı ve Türleri................................ 43
b. Adaletin Türleri.................................................................................... 44
(1) Denkleştirici Adalet ........................................................................... 44
(2) Dağıtıcı Adalet.................................................................................. 44
(3) Hakkaniyet ....................................................................................... 45
(4) Sosyal Adalet.................................................................................... 47
(5) Adalete İlişkin Yeni Arayışlar: Prosedürel Adalet ................................. 49
F. HUKUKUN FONKSİYONLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ............................................ 50
II. HUKUK EPİSTEMOLOJİSİ: HUKUKSAL BİLGİNİN NİTELİĞİ........ 51 10
A. BİLİM ............................................................................................................ 51
1. Bilimin Niteliği......................................................................................... 51
a. Bilimsel Yöntem ..................................................................................... 52
b. Sosyal Bilimler Alanı .............................................................................. 54
2. Hukuksal Bilginin Niteliği........................................................................ 56
a. Genel Olarak........................................................................................... 56
b. Hukukun İçerik Açısından İncelenmesi ..................................................... 60
c. Hukukun Yapısal İncelenmesi .................................................................. 61
d. Hukukun Kültürel İncelenmesi ................................................................. 62
3. Hukukun Tanımı ve Üç Boyutluluğu ....................................................... 63
B. YAKIN ALANLARLA HUKUK İLİŞKİSİ VE HUKUKUN DALLARI....................... 65
1. Hukuk – Sosyoloji ilişkisi......................................................................... 65
2. Hukuk – Tarih ilişkisi............................................................................... 66
3. Hukuk – Felsefe ilişkisi ............................................................................ 66
4. Hukukun Dalları ....................................................................................... 67
a. Kamu Hukuku – Özel Hukuk Ayrımının Genel Olarak Değerlendirilmesi ..... 67
(1) Çıkar Ölçütü...................................................................................... 68
(2) Egemenlik ölçütü ............................................................................... 69
(3) İrade Ölçütü ...................................................................................... 69
(4) İlişkinin Tarafları Ölçütü .................................................................... 70
(5) Re’sen Uygulama Ölçütü .................................................................... 70
(6) Tek Yanlılık-İki Yanlılık Ölçütü.......................................................... 71
(7) İcrailik Ölçütü ................................................................................... 71
(8) Hukuka Uygunluk Karinesi Ölçütü ...................................................... 72
(9) Genel Değerlendirme ......................................................................... 72
b. Kamu Hukuku-Özel Hukuk Ayrımı Çerçevesinde Hukukun Dalları ............. 74
(1) Kamu Hukuku Alanı .......................................................................... 74
(2) Özel Hukuk Alanı .............................................................................. 76
(3) Karma Hukuk Alanı ........................................................................... 77
C. TOPLUMSAL NORM KATEGORİLERİ VE HUKUK İLİŞKİSİ ................................ 78
1. Toplumsal Norm Kategorileri .................................................................. 78
2. Hukuk – Din İlişkisi ................................................................................. 80
3. Hukuk – Örf ve Adet İlişkisi .................................................................... 81
4. Hukuk – Ahlak İlişkisi.............................................................................. 83
D. HUKUKUN KAYNAKLARI............................................................................... 86
1. Genel Olarak ............................................................................................. 86
2. Yazılı Kaynaklar....................................................................................... 88 11
a. Anayasa ................................................................................................. 89
b. Kanun.................................................................................................... 92
(1) Kanunların Genelliği, Sürekliliği ve Objektifliği ................................... 93
(i) Genellik....................................................................................... 95
(ii) Süreklilik .................................................................................... 95
(iii) Objektiflik.................................................................................. 96
(2) Kanunların Türleri ............................................................................ 96
c. Kanun Hükmünde Kararnameler............................................................... 98
d. Tüzük – Yönetmelik – Genelge .............................................................. 100
3. Yazılı Olmayan Kaynaklar..................................................................... 103
a. Genel Olarak ........................................................................................ 103
b. Hukukun Genel İlkeleri.......................................................................... 104
c. Örf ve Adet Hukuku .............................................................................. 107
(1) Örf ve adet hukukunun unsurları........................................................ 108
(i) Maddi Koşul - Sürekli Uygulama ................................................. 109
(ii) Psikolojik Unsur - Zorunluluk İnancı ........................................... 110
(iii) Örf ve Adet Hukukunun Üçüncü Bir Koşulu Olarak "Devlet Desteği"
Şartı Aranabilir mi?................................................................... 111
(2) Örf ve Adet Hukukunun Sınırları ve Türk Hukuku Bakımından
Konumu......................................................................................... 113
4. Yardımcı Kaynaklar ............................................................................... 115
a. Doktrin................................................................................................. 115
b. Mahkeme Kararları ............................................................................... 116
c. Sözleşmeler .......................................................................................... 118
III. HUKUKUN UYGULANMASI 121
A. HUKUKUN YÜRÜRLÜĞÜ .............................................................................. 121
1. Yürürlüğe Girme .................................................................................... 121
2. Yürürlük Çeşitleri................................................................................... 122
3. Yürürlükten Kalkma............................................................................... 124
a. Kendiliğinden Yürürlükten Kalkma......................................................... 125
b. Yürürlükten Kaldırma............................................................................ 125
c. Yüksek Mahkeme Kararlarıyla Yürürlükten Kaldırma............................... 127
4. Yasaların Geriye Yürümemesi (Makable Şamil Olmama)..................... 127
B. HUKUKUN YAPISAL VE İÇERİK OLARAK UYGULANMASI ............................ 129
1. Yapısal Açıdan Hukukun Uygulanması ................................................. 129
a. Yargı ................................................................................................... 129
b. Yargı Örgütü ........................................................................................ 131
(1) Anayasa Yargısı............................................................................... 132 12
(2) İdari Yargı....................................................................................... 133
(3) Adli Yargı....................................................................................... 135
(4) Askeri Yargı.................................................................................... 136
(5) Sayıştay .......................................................................................... 137
2. İçerik Açısından Hukukun Uygulanması................................................ 137
a. Hukuk Normunun Yapısı ....................................................................... 137
(1) Hukuk – Mantık İlişkisi .................................................................... 138
(2) Hukuk Normunun Mantıksal Yapısı................................................... 139
(3) Hukuksal Sonucun Çıkarılması.......................................................... 141
b. Hukuk Normunun Unsurları ................................................................... 142
(1) Genel Olarak ................................................................................... 142
(2) Hukuk Normunun Dış Unsurları ........................................................ 142
(3) Hukuk Normunun İç Unsurları .......................................................... 144
c. Hukuk Normlarının Çeşitleri .................................................................. 146
(1) Birincil-İkincil Norm Ayrımı ............................................................ 146
(2) Emredici, Tamamlayıcı, Yorumlayıcı ve Tanımlayıcı Norm Ayrımı ...... 148
(i) Emredici Hukuk Normları............................................................ 148
(ii) Tamamlayıcı Hukuk Normları ..................................................... 149
(iii) Yorumlayıcı Hukuk Normları..................................................... 149
(iv) Tanımlayıcı Hukuk Normları...................................................... 150
3. Yaptırım.................................................................................................. 150
a. Yaptırım Kavramı ve Tarihsel Gelişimi ................................................... 150
b. Yaptırım Çeşitleri.................................................................................. 153
(1) Kamu Hukuku Yaptırımları.............................................................. 153
(2) Özel Hukuk Yaptırımları ................................................................. 155
(i) Kesin Hükümsüzlük .................................................................... 156
(a) Yokluk ................................................................................. 157
(b) Mutlak Butlan ....................................................................... 157
(ii) Askıda Hükümsüzlük ................................................................. 160
(a) İptal Edilebilirlik (Nispi Butlan).............................................. 161
(b) Noksanlık ............................................................................. 162
(iii) Nispi Etkisizlik ......................................................................... 162
(3) Kamu Hukuku ve Özel Hukuk Alanındaki Ortak Yatırımlar ................ 163
(i) Tazminat.................................................................................... 163
(ii) Cebri icra – zorla yaptırım .......................................................... 164
4. Hukukun Anlam Açısından Uygulanması .............................................. 165
a. Pozitif Hukukun İçeriğinin Saptanması .................................................... 165
(1) Genel Olarak .................................................................................. 165
(2) Somut Hukuksal Sonucun Çıkarılması .............................................. 166
b. Hukukun Yorumlanması ve Yorum Çeşitleri............................................ 170 13
(1) Yasama Yorumu .............................................................................. 170
(2) Bilimsel Yorum ............................................................................... 171
(3) Yargısal Yorumu ............................................................................. 171
(i) Söze Göre Yorum ....................................................................... 172
(ii) Mantıksal - Sistematik Yorum..................................................... 173
(iii) Tarihsel Yorum Yöntemi ........................................................... 174
(iv) Amaca Göre Yorum .................................................................. 174
c. Hukukta Boşlukların Doldurulması ......................................................... 176
(1) Boşluk Türleri ................................................................................. 178
(i) Açık Boşluk ............................................................................... 178
(ii) Örtülü Boşluk............................................................................ 179
(iii) Bilinçli Boşluk ......................................................................... 179
(iv) Hüküm İçi Boşluk ..................................................................... 180
(v) Gerçek Olmayan Boşluk ............................................................. 180
(2) Hukukun Geliştirilmesinde Kullanılan Diğer Yöntemler ..................... 181
(i) Kıyas......................................................................................... 181
(ii) Öncelik..................................................................................... 184
(iii) Aksi ile Kanıt ........................................................................... 186
(iv) Takdir Yetkisi ................................................................................... 186
(v) Hukukun Sistemleştirilmesi ............................................................... 188
(a) Genel Olarak ................................................................................. 188
(b) Normlar Hiyerarşisi...................................................................... 192
1) Ulusal Hukuk – Uluslararası Hukuk Açısından Ortaya Çıkan
Sorunlar .................................................................................... 193
2) Norm Çatışkılarının Giderilmesinde İzlenecek Yöntem........... 196
5. Hukuk Çevreleri ..................................................................................... 199
a. Genel Olarak ........................................................................................ 199
b. Common Law (Anglo-Amerikan) Hukuku............................................... 199
c. Kıta Avrupası Hukuku ........................................................................... 203
(1) Latin Hukuk Çevresi ........................................................................ 204
(2) Alman Hukuk Çevresi ...................................................................... 206
(3) İskandinav (Nordik) Hukuk Çevresi................................................... 207
d. İslam Hukuku ....................................................................................... 208
e. Sosyalist Hukuk Sistemi......................................................................... 211
KAYNAKÇA 215
İNDEKS 221