Genel Kamu Hukuku
İçindekileri İnceleÖNSÖZ 5
TABLOLAR LİSTESİ 15
KISALTMALAR 17
GİRİŞ: GENEL KAMU HUKUKU 19
BİRİNCİ KISIM:
DEVLETİN KURAMSAL VE HUKUKÎ TEMELLERİ
BİRİNCİ BÖLÜM:
MODERN DEVLETİN HUKUKÎ GÖRÜNÜMÜ 37
1.1. Devletin Rolü ve Kavramsal Kökenleri 38
1.2. Modern Devletin Temel Nitelikleri ve Evrimi 39
1.3. Modern Devletin Kurucu Unsurları 43
1.3.1. Egemen Otorite (İktidar) 44
1.3.2. İnsan Unsuru ve Ülke 44
1.3.3. Dijital Çağda Ülke Unsuru 46
1.3.4. Daimî Örgütlenme ve Devletin Amacı 48
1.4. Devlet Biçimleri ve Siyasî Sistemler 50
1.5. Yirmi Birinci Yüzyılda Devlet Biçimlerinin Çağdaş Tipolojisi 54
1.6. Anayasa, Anayasacılık ve Kurucu İktidar 56
1.7. Hükümet Sistemleri: Parlamenter, Başkanlık ve Yarı–Başkanlık 59
İKİNCİ BÖLÜM
DEVLETİN KAYNAĞINA İLİŞKİN TEORİLER 65
2.1. Toplumsal Sözleşme Teorileri 66
2.2. Biyolojik (Organizmacı) Teori 67
2.3. Aile Teorisi 68
2.4. Kuvvet ve Mücadele Teorisi 69
2.5. İbn Haldun ve Çağdaş Antropolojik Yaklaşımlar 70
2.6. Devletin Haklılaştırılması Sorunu 76
İKİNCİ KISIM
DEVLET DÜŞÜNCESİNİN TARİHSEL VE MEDENİYETLER ARASI GELİŞİMİ
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM:
İLK ÇAĞ, ANTİK YUNAN 83
3.1. Antik Yunan’da Polis ve Siyasal Düşünce 84
3.1.1. Sofistler ve Yunan Aydınlanması 87
3.1.2. Sokrates (MÖ y. 470–399) 88
3.1.3. Platon (MÖ 427–347): Ütopyacı Düşüncenin Öncüsü 90
3.1.4. Aristoteles (MÖ 384–322): Gerçekçi Düşüncenin Öncüsü 94
3.1.5. Site Sonrası Düşünce: Sinikler, Epikürcüler ve Stoacılar 101
3.2. Değerlendirme 104
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ROMA’DA DEVLET VE HUKUK 113
4.1. Cumhuriyet ve Karma Anayasa 114
4.2. Roma Yurttaşlığı (Civitas) 116
4.3. Kamu Hukuku – Özel Hukuk Ayrımı 117
4.4. Doğal Hukuk: Stoa, Çiçero ve Seneca 117
4.5. Roma Düşüncesinin Önemli Temsilcileri 118
4.5.1. Polybios (MÖ 200–118) 118
4.5.2. Çiçero (MÖ 106–43) 118
4.5.3. Seneca (MÖ 4 – MS 65) 119
4.5.4. Marcus Aurelius (MS 121–180) 119
4.6. Roma Hukukunun Kodifikasyonu ve Mirası 119
4.7. Değerlendirme 121
BEŞİNCİ BÖLÜM
ESKİ DOĞU’DA DEVLET DÜŞÜNCESİ 127
5.1. Mezopotamya ve Mısır: İlk Devletler, Yazılı Hukuk ve İlahî Düzen 128
5.2. Çin’de Devlet Düşüncesi 130
5.2.1. Konfüçyüs (MÖ 551–479) 131
5.2.2. Mencius (MÖ yaklaşık 372–289) 132
5.2.3. Legalizm ve Han Feizi (MÖ yaklaşık 280–233) 133
5.2.4. Taoizm ve Lao Tzu 134
5.3. Hindistan’da Devlet Düşüncesi 134
5.3.1. Kautilya ve Arthaşastra (MÖ 4. yüzyıl) 135
5.3.2. Manu Yasaları ve İmparator Aşoka 136
5.4. Kadim Türkistan’da Devlet 137
5.4.1. Göktürkler ve Orhun Yazıtları: İl, Töre ve Kut 137
5.4.2. Uygurlar ve Bozkırın Yazılı Hukuk Kültürü 138
5.4.3. Kutadgu Bilig: Türk Devlet Düşüncesinin Klasik İfadesi 139
5.5. Değerlendirme: Eski Doğu’nun Karşılaştırmalı Devlet Düşüncesine
Katkısı 140
ALTINCI BÖLÜM
ORTA ÇAĞ, BATI DÜNYASI 149
6.1. Batı’da Orta Çağ Siyasal Düşüncesinin Çerçevesi 150
6.2. Aziz Augustinus (354–430) 151
6.3. Salisburyli John (yaklaşık 1115–1180) 154
6.4. Aquinolu Thomas (1225–1274) 158
6.5. Padovalı Marsilius (yaklaşık 1275–1342) 162
YEDİNCİ BÖLÜM:
ORTA ÇAĞ, İSLAM DÜNYASI 169
7.1. Sosyal ve Siyasî Koşullar 170
7.2. İslam Dünyasının Önemli Devlet Düşünürleri 171
7.2.1. Fârâbî (870–950) 172
7.2.2. Mâverdî (974–1058) 178
7.2.3. İbn Sînâ (980–1037) 179
7.2.4. Gazâlî (1058–1111) 180
7.2.5. İbn Rüşd (1126–1198) 181
7.2.6. Nizâmî–i Gencevî (1141–1209) 182
7.2.7. Mevlânâ (1207–1273) 185
7.2.8. Sâdî Şirâzî (1210–1292) 187
7.2.9. İbn Haldun (1332–1406) 187
7.3. Diğer Önemli Düşünürler 193
7.4. Klasik İslam Siyaset Düşüncesinin Değerlendirilmesi 194
SEKİZİNCİ BÖLÜM
ERKEN MODERN DÖNEM 207
8.1. Niccolò Machiavelli (1469–1527) 208
8.2. Jean Bodin (1529/1530–1596) 212
8.2.1. Bodin’e Esin Kaynağı Olarak Osmanlı Devleti 214
8.3. Thomas Hobbes (1588–1679): Mutlak İktidar ve Leviathan 216
8.4. John Locke (1632–1704): Siyasî Liberalizm 220
8.5. Reform Hareketi ve Direnme Hakkı Kuramı 225
8.6. Erken Modern Dönemin Diğer Batılı Düşünürleri 227
8.7. Aynı Dönemde İslam Dünyası 228
8.8. İbn Haldun’un Osmanlı’daki Takipçileri 229
DOKUZUNCU BÖLÜM
MODERN DÖNEM 237
9.1. Montesquieu (1689–1755): Kuvvetler Ayrılığı 238
9.2. Jean–Jacques Rousseau (1712–1778): Halk Egemenliği 240
9.3. Karl Marx (1818–1883): Burjuva Devletin Eleştirisi 247
9.4. Hans Kelsen (1881–1973): Normlar Hiyerarşisi 251
9.5. Bentham ve Mill: Faydacı Liberalizm 252
9.6. Devrime Tepki: Karşı–Devrimci ve Gelenekçi Düşünce 254
9.7. Aynı Dönemde Müslüman Düşünürler 255
9.7.1. Tunuslu Hayreddin Paşa (1820–1890) 255
9.7.2. Ahmet Cevdet Paşa (1822–1895) 255
9.7.3. Muhammed İkbal (1877–1938) 258
ÜÇÜNCÜ KISIM
ÇAĞDAŞ DEVLET, EGEMENLİK VE DEMOKRASİ TEORİLERİ
ONUNCU BÖLÜM:
ÇAĞDAŞ DEVLET TEORİLERİ 265
10.1. On Dokuzuncu Yüzyıl Mirası: Kant ve Hegel 266
10.2. Max Weber: Devlet, Bürokrasi ve Meşru Şiddet Tekeli 268
10.3. Hukukî Pozitivizm ve Karar Kuramı: Hart ve Schmitt 269
10.4. İktidarın Yeni Yüzleri: Arendt, Foucault ve Gramsci 269
10.5. Adalet ve Devlet: Rawls, Nozick ve Habermas 271
10.6. Hukukun Tanımı, İktidar ve Demokrasi: Pozitivizme Çağdaş Bir
Eleştiri 273
10.7. Devlet ile Toplum Arasında Görev Paylaşımı 276
ON BİRİNCİ BÖLÜM
EGEMENLİK VE DEMOKRASİ TEORİLERİ 287
11.1. Egemenlik Kavramının Doğuşu ve Klasik Teori 288
11.2. Egemenliğin Kaynağına İlişkin Teoriler 289
11.3. Egemenliğin Sınırlanması ve Bölünmesi 290
11.4. Küreselleşme Çağında Egemenliğin Dönüşümü 291
11.5. Demokrasinin Anlamı ve Kısa Tarihi 294
11.6. Demokrasi Modelleri 294
11.7. Katılımcı ve Müzakereci Demokrasi 295
11.8. Çağdaş Tartışmalar ve Demokrasinin Krizleri 296
ON İKİNCİ BÖLÜM
TÜRKİYE’DE DEVLET VE KAMU HUKUKU DÜŞÜNCESİ 303
12.1. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Anayasal Gelişmeler 304
12.2. Millî Kamu Hukuku Düşüncesi 306
12.3. Disiplinin Türkiye’deki Tarihi ve Cumhuriyet Dönemi Kamu
Hukukçuları 307
12.4. Türk Devlet Geleneğinin Özgünlüğü 311
DÖRDÜNCÜ KISIM
İKTİDARIN SINIRLANDIRILMASI VE İNSAN HAKLARI
ON ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DEVLET İKTİDARININ SINIRLANDIRILMASI VE İNSAN HAKLARI 321
13.1. Devlet İktidarının Sınırlandırılmasına İlişkin Kadim Düşünceler 322
13.2. İnsan Hakkı Kavramı ve Felsefî Temelleri 323
13.3. İnsan Haklarının Tarihsel Doğuşu ve Gelişimi 325
13.3.1. İlk Çağ ve Doğal Hukukun Doğuşu 325
13.3.2. Orta Çağ ve Kurumsal Güvencelerin Doğuşu 326
13.3.3. Modern Bildirgeler Çağı 327
13.4. İnsan Haklarının Kuşakları 329
13.5. Hakların Yapısı: İnsan Onuru, Yükümlülükler ve Sınırlama Rejimi 331
13.5.1. İnsan Onuru: Hakların Ortak Değeri 331
13.5.2. Hak, Özgürlük ve Ödev 331
13.5.3. Devletin Negatif ve Pozitif Yükümlülükleri 332
13.5.4. Sınırlama Rejimi ve Ölçülülük 332
13.6. Evrensellik ve Görelilik Tartışması 334
13.7. Değerlendirme 335
ON DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
DİJİTAL DEVLET, YAPAY ZEKÂ VE İNSAN HAKLARI 339
14.1. Büyük Dönüşüm: Dijital Devletin Doğuşu 340
14.2. Algoritmalarla Yönetilen İdare 341
14.3. Tehdit Altındaki Temel Haklar 341
14.4. Dijital Çağda Devleti ve Hakları Yeniden Düzenlemek 342
14.5. Değerlendirme: Dijital Anayasacılık ve Devletin Geleceği 345
SONUÇ 351
EKLER 355
EK–1: DEVLET DÜŞÜNCESİNİN KRONOLOJİSİ 355
EK–2: DÜŞÜNÜRLER CETVELİ VE SINAV HAZIRLIK TABLOLARI 359
EK–3: KAREKODLAR LİSTESİ 372
KAYNAKÇA 373
YAZAR HAKKINDA 383