Gelir ve Kurumlar Vergisinde Vergiyi Doğuran Olay: Elde Etme (9786253811051)

Önsöz 7 Şekiller Listesi 17
Kısaltmalar 19
GİRİŞ 21
I. BÖLÜM KAVRAMSAL ÇERÇEVE: GELİR, VERGİYİ DOĞURAN OLAY VE ELDE ETME
§1. GELİR KAVRAMI 23
I. Genel Açıklama 23
II. Terminolojik Anlamda Gelir Kavramı 24
III. İktisadi Açıdan Gelir Kavramı 25 A. Bireysel Gelir Kavramı (Mikro Açıdan Gelir) 26
1. Gelirin Şahsiliği Özelliği 26
2. Gelirin Bireyin Malvarlığında Artışa Neden Olması Özelliği 26
3. Gelirin Safiliği Özelliği 27
4. Gelirin Belli Bir Süreye Bağlı Olması Özelliği 27
5. Gelirin Kişinin Milli veya Sosyal Hasılaya Katılmasının Karşılığı Olması Özelliği 27
B. Milli Gelir Kavramı (Makro Açıdan Gelir) 27
C. Milli Gelirin Bireysel Gelir ile İlişkisi 28
IV. Vergisel Açıdan Gelir Kavramı 31
A. Kaynak Kuramı 32
B. Safi Artış Kuramı 33
C. Piyasa Geliri Kuramı 35
D. Gelir Kuramlarının Türkiye Açısından Değerlendirilmesi 37
V. Türk Vergi Sisteminde Gelir Kavramı 38 A. Gelir Vergisi Kanunu’na Göre Gelirin Özellikleri 41
1. Gerçek Kişiye Ait Olma Özelliği 42
2. Bir Takvim Yılında Elde Edilmiş Olma Özelliği 42
3. Elde Edilmiş Olma Özelliği 43
4. Kazanç ve İratlardan Oluşma Özelliği 44
5. Safi Olma Özelliği 44 B. Gelir Türleri 44
1. Teşebbüs Gelirleri 45
2. Emek Gelirleri 45
3. Servet Gelirleri 45
4. Sui Generis Gelirler 46
§2. VERGİYİ DOĞURAN OLAY KAVRAMI 46
I. Genel Açıklama 46
II. Vergiyi Doğuran Olayın Tanımı 48
III. Vergiyi Doğuran Olayın Sınıflandırılması 51
A. Vergiyi Doğuran Olayın Bir Hukuki Durum Olma Hali 51
B. Vergiyi Doğuran Olayın Maddi Bir Fiil veya Olay Olma Hali 51
C. Vergiyi Doğuran Olayın Maddi veya Hukuki İki İşlemin Tamamlanmasına Bağlı Olma Hali 52
D. Vergiyi Doğuran Olayın Olaylar Akımına Bağlı Olma Hali 52
IV. Vergi Kanunları Açısından Vergiyi Doğuran Olay 52 A. Gelir Üzerinden Alınan Vergiler ve Vergiyi Doğuran Olay 53
1. Gelir Vergisi Kanunu 53
2. Kurumlar Vergisi Kanunu 53 B. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergiler ve Vergiyi Doğuran Olay 54
1. Katma Değer Vergisi 54
2. Özel Tüketim Vergisi 57
3. Gider Vergileri Kanunu Kapsamında Düzenlenen Vergiler 58
a. Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi 58
b. Özel İletişim Vergisi 59
c. Konaklama Vergisi 60
4. Şans Oyunları Vergisi 61
5. Dijital Hizmet Vergisi 61 C. Servet Üzerinden Alınan Vergiler ve Vergiyi Doğuran Olay 63
1. Motorlu Taşıtlar Vergisi 63
2. Emlak Vergisi 64 a. Bina Vergisi 64 b. Arazi Vergisi 64
3. Değerli Konut Vergisi 65
4. Veraset ve İntikal Vergisi 65
§3. GELİR VERGİSİNDE VERGİYİ DOĞURAN OLAY OLARAK ELDE ETME KAVRAMI 67
I. Elde Etme Kavramı 67
II. Elde Etmenin Aşamaları 69 A. Tahakkuk 70 B. Hukuki Tasarruf 71 C. Ekonomik Tasarruf 71 D. Fiili Tasarruf (Tahsil) 72
II. BÖLÜM VERGİYİ DOĞURAN OLAYIN HUKUKİ NİTELİĞİ VE HUKUKSAL ÇERÇEVESİ
§1. VERGİYİ DOĞURAN OLAYIN HUKUKİ NİTELİĞİ 73
I. Genel Açıklama 73
II. VUK 3/B Maddesi Çerçevesinde Vergiyi Doğuran Olay 77 A. Ekonomik Yaklaşım İlkesi 78
1. Ekonomik İrdeleme 80
2. Ekonomik Yorum 81 B. Ekonomik Yaklaşım İlkesi ve Peçeleme 83
III. VUK’un 9/2’nci Maddesine Göre Vergiyi Doğuran Olay (Kanunlarla Yasaklanmış Eylemlerde Vergiyi Doğuran Olay) 87
§2. VERGİYİ DOĞURAN OLAYA HUKUKEN BAĞLANAN SONUÇLAR 89
I. Genel Açıklama 89
II. Vergiyi Doğuran Olayın Gerçekleşmesinin Hukuki Sonuçları 91
A. Uygulanacak Vergi Hukuku Kuralının Tespiti Açısından 91
B. Vergi Mükellefinin Belirlenmesi Açısından 92
C. Zamanaşımı Süresinin Belirlenmesi Açısından 94
D. Vergi Cezalarının Uygulanacağı Dönemin Tespit Edilmesi Açısından 96
E. Verginin Temel Öğelerinin Uygulanması Açısından 97
III. Temel Hak ve Özgürlüklere Müdahale Açısından Vergiyi Doğuran Olay 99
§3. VERGİYİ DOĞURAN OLAYIN ANAYASAL DAYANAKLARI VE HUKUKİ ÇERÇEVESİ 106
I. Genel Açıklama 106
II. Verginin Yasallığı İlkesi ve Vergiyi Doğuran Olay ile İlişkisi 107
III. Ön İzin İlkesi ve Vergiyi Doğuran Olay ile İlişkisi 114
IV. Hukuki Güvenlik İlkesi ve Vergiyi Doğuran Olay ile İlişkisi 116
A. Vergide Belirlilik İlkesi ve Vergiyi Doğuran Olay ile İlişkisi 117
B. Geçmişe Yürümeme İlkesi ve Vergiyi Doğuran Olay ile İlişkisi 119
C. Kıyas Yasağı İlkesi ve Vergiyi Doğuran Olay ile İlişkisi 122
III. BÖLÜM TÜRKİYE’DE UYGULANAN GELİR VERGİSİ VE KURUMLAR VERGİSİ AÇISINDAN GELİRİN ELDE EDİLMESİ
§1. GENEL OLARAK GELİR VERGİSİ 125
I. Gelir Vergisinde Tam Mükellefiyet Kavramı ve Gelirin Elde Edilmesi 127 A. Tam Mükellefiyet Kavramı 127
1. Türkiye’de Yerleşmiş Olma 127
2. Türkiye Cumhuriyeti Tabiiyetinde Olup Yabancı Ülkelerde Görevli Olma 129
B. Tam Mükellefiyette Gelir Unsurları Bağlamında Vergiyi Doğuran Olay 129
1. Ticari Kazanç 130
a. Ticari Kazancın Tanımı ve Kapsamı 130
b. Ticari Kazançta Gelirin Elde Edilmesi 132
c. Ticari Kazancın Tespitinde Bazı Giderler Açısından Tahakkuk Esasından Sapmalar 138 aa. Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/2’nci Maddesi Gereği Sigorta Primleri ve Emekli Aidatlarının Ödenmiş Olması Şartı 138 bb. Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/3’üncü Maddesi Gereği Ödenen Zarar, Ziyan ve Tazminatlar 140
d. Özel Durumlar 143 aa. Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım İşlerinde Elde Etme 143 bb. Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmelerinde Elde Etme 145 aaa. Arsa Sahibi Açısından Gelirin Elde Edilmesi ve Vergiyi Doğuran Olay 148 bbb. Yüklenici Açısından Gelirin Elde Edilmesi ve Vergiyi Doğuran Olay 154 cc. Özel İnşaat İşlerinde Elde Etme 154 dd. Sosyal İçerik Üreticiliğinde Elde Etme 155
2. Zirai Kazanç 163
a. Zirai Kazancın Tanımı ve Kapsamı 163
b. Zirai Kazançta Vergilendirme 165 aa. Zirai Kazançta Kesinti Yolu ile Vergilendirme 165 bb. Zirai Kazançta Gerçek Usulde Vergilendirme 165 aaa. Zirai İşletme Hesabına Göre Zirai Kazancın Tespit Edilmesi 166 bbb. Bilanço Esasına Göre Zirai Kazancın Tespit Edilmesi 167
c. Zirai Kazançta Gelirin Elde Edilmesi 167
3. Ücret 169 a. Ücretin Tanımı ve Kapsamı 169 b. Ücret Elde Edenler Açısından Gelirin Elde Edilmesi 173
4. Serbest Meslek Kazancı 176
a. Serbest Meslek Kazancının Tanımı ve Kapsamı 176
b. Serbest Meslek Kazancının Diğer Gelir Türlerinden Ayrımı 178 aa. Serbest Meslek Kazancı ve Ücret Ayrımı 179 bb. Serbest Meslek Kazancı ve Ticari Kazanç Ayrımı 180 cc. Serbest Meslek Kazancı ve Arızi Kazanç Ayrımı 183
c. Serbest Meslek Kazancında Gelirin Elde Edilmesi 184
d. Serbest Meslek Kazancının Elde Edilmesinde Özel Durumlar 186 aa. İşin Terki Hali 186 bb. Memleketi Terk Hali 187 cc. Ölüm Hali 187
5. Gayrimenkul Sermaye İradı 188
a. Gayrimenkul Sermaye İradının Tanımı ve Kapsamı 188
b. Gayrimenkul Sermaye İradının Diğer Gelir Türlerinden Ayrımı 190 aa. Gayrimenkul Sermaye İradı–Ticari Kazanç Ayrımı 191 bb. Gayrimenkul Sermaye İradı–Zirai Kazanç Ayrımı 193 cc. Gayrimenkul Sermaye İradı–Diğer Kazanç ve İratlar Ayrımı 194
c. Gayrimenkul Sermaye İradında Gelirin Elde Edilmesi 194
d. Özel Durumlar 195 aa. Gelecek Yıllara Ait Kira Bedellerinde Elde Etme 195 bb. Ölüm/Memleketi Terk Hali 196 cc. Emsal Kira Bedeli Uygulaması ve Elde Etme 196 dd. Para Faizsiz/Ev Kirasız İşlemlerde Elde Etme 198
6. Menkul Sermaye İradı 200
a. Menkul Sermaye İradının Tanımı ve Kapsamı 200 aa. Kaynağı Ne Olursa Olsun Menkul Sermaye İradı Kabul Edilen Gelir Unsurları 201 aaa. Her Nevi Hisse Senetlerinin Kâr Payları 203 bbb. İştirak Hisselerinden Doğan Kazançlar 204 ccc. Kurumların İdare Meclisi Başkan ve Üyelerine Verilen Kâr Payları 205 ddd. Kurumlar Vergisi Kanunu Uyarınca Dar Mükellef Kurumların İndirim ve İstisnalar Düşülmeden Önceki Kurum Kazancından Kurumlar Vergisi Düşüldükten Sonra Kalan Kârı 205 eee. Tahvil ve Hazine Bonosu Faizleri ile Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme İdaresi Tarafından Çıkarılan Menkul Kıymetlerden Sağlanan Gelirler 206 fff. Her Nevi Alacak Faizi 206 ggg. Mevduat Faizleri 208 hhh. Hisse Senetleri ve Tahvillerin Vadesi Gelmemiş Kuponlarının Satışından Elde Edilen Bedeller 209 ııı. İştirak Hisselerinin Sahibi Adına Henüz Tahakkuk Etmemiş Kâr Paylarının Devir ve Temliki Karşılığında Alınan Para ve Ayınlar 209 jjj. Senetlerin İskonto Bedelleri 210 kkk. Faizsiz Olarak Kredi Verenlere Ödenen Kâr Payları ile Kâr ve Zarar Ortaklığı Belgesi Karşılığı Ödenen Kâr Payları ve Özel Finans Kurumlarınca Kâr ve Zarara Katılma Hesabı Karşılığında Ödenen Kâr Payları 211 lll. Repo ve Ters Repo İşlemleri Sonucu Elde Edilen Menfaatler 213 mmm. Tüzel Kişiliğe Haiz Emekli Sandıkları, Yardım Sandıkları ile Emeklilik ve Sigorta Şirketleri Tarafından Katılımcılara Yapılan Ödemeler 213 nnn. Bireysel Emeklilik Sisteminden Ayrılanlara Yapılan Ödemeler 214 ooo. Sermaye Piyasası Kanunu Hükümlerine Göre İhraç Edilen Her Türlü Sermaye Piyasası Araçlarından Elde Edilen Gelirler 216 bb. Menkul Sermaye İradı Sayılmayan Unsurları 217
b. Menkul Sermaye İradında Gelirin Elde Edilmesi 217 aa. Hisse Senetlerinin Kâr Paylarında Elde Etme 219 bb. İştirak Hisselerinden Doğan Kazançlarda Elde Etme 221 cc. Her Çeşit Tahvil Faizlerinde Elde Etme 222 dd. Her Çeşit Alacak Faizlerinde Elde Etme 223 ee. Mevduat Faizlerinde Elde Etme 225 ff. Hisse Senetleri ve Tahvillerin Vadesi Gelmemiş Kuponlarını Satışında Elde Etme 226 gg. İştirak Hisselerinin Tahakkuk Etmemiş Kâr Paylarının Devir ve Temlikinde Elde Etme 226 hh. Her Çeşit Senet İskontolarında Alınan İskonto Bedellerinde Elde Etme 226 ıı. Faizsiz Olarak Kredi Verenlere, Kâr Zarar Ortaklığı Belgesi ve Özel Finans Kurumlarınca Kâr ve Zarara Katılma Hesabı Karşılığında Ödenen Kâr Paylarında Elde Etme 228 jj. Repo ve Ters Repo Gelirlerinde Elde Etme 228 kk. Bireysel Emeklilik Sisteminden Ayrılanlara Yapılan Ödemelerde Elde Etme 229
7. Diğer Kazanç ve İratlar 229
a. Diğer Kazanç ve İratların Tanımı ve Kapsamı 230 aa. Değer Artışı Kazancı ve Gelirin Elde Edilmesi 231 bb. Arızi Kazanç ve Gelirin Elde Edilmesi 232
II. Gelir Vergisinde Dar Mükellefiyet Kavramı ve Gelirin Elde Edilmesi 234
A. Dar Mükellefiyette Gelirin Elde Edilmesi 234
B. Dar Mükellefiyette Gelirin Türkiye’de Elde Edilmesi 235
C. Dar Mükellefiyette Gelir Unsurları Bakımından Gelirin Elde Edilmesi 235
1. Ticari Kazançların Türkiye’de Elde Edilmesi 235
2. Zirai Kazançların Türkiye’de Elde Edilmesi 237
3. Ücretin Türkiye’de Elde Edilmesi 238
5. Gayrimenkul Sermaye İradının Türkiye’de Elde Edilmesi 240
6. Menkul Sermaye İradının Türkiye’de Elde Edilmesi 241
7. Diğer Kazanç ve İratların Türkiye’de Elde Edilmesi 242
§2. GENEL OLARAK KURUMLAR VERGİSİ 243
I. Kurumlar Vergisi’nde Tam Mükellefiyet Kavramı ve Kurum Kazancının Elde Edilmesi 245
A. Kurumlar Vergisinde Tam Mükellefiyet 245
B. Tam Mükellef Kurumlarda Vergiyi Doğuran Olay 246
II. Kurumlar Vergisi’nde Dar Mükellefiyet Kavramı ve Kurum Kazancının Elde Edilmesi 247
A. Kurumlar Vergisinde Dar Mükellefiyet 247
B. Dar Mükellef Kurumlarda Vergiyi Doğuran Olay 249
1. Dar Mükellef Kurumların Türkiye’de Ticari Kazanç Elde Etmeleri 251
2. Dar Mükellef Kurumların Türkiye’de Zirai Kazanç Elde Etmeleri 254
3. Dar Mükellef Kurumların Türkiye’de Serbest Meslek Kazancı Elde Etmeleri 255
4. Dar Mükellef Kurumların Türkiye’de Taşınır ve Taşınmazlar ile Haklarını Kiralanmasından Dolayı İrat Elde Etmeleri 257
5. Dar Mükellef Kurumların Türkiye’de Menkul Sermaye İradı Elde Etmeleri 260
6. Dar Mükellef Kurumların Türkiye’de Diğer Kazanç ve İrat Elde Etmeleri 262 Genel Değerlendirme ve Sonuç 265
Kaynakça 271 Yararlanılan Yargı Kararları 285 Kavram Dizini 293