Borçlar Hukuku Özel Hükümler (9786255827722)

ONÜÇÜNCÜ BASKIYA ÖNSÖZ ..........................................................................V
ÖNSÖZ ....................................................................................................................Vİİ
İX
KISALTMALAR ........................................................................................... LXXİX
GENEL BİBLİYOGRAFYA........................................................................ LXXXİ
BORÇLAR HUKUKU
ÖZEL HÜKÜMLER
§ 1
GİRİŞ 1
I- GENEL BİLGİ:............................................................................................... 1
II- KAYNAKLAR:............................................................................................... 2
A) YAZILI KAYNAKLAR: ............................................................... 2
1) Türk Borçlar Kanunu: 2
a) Genel hükümler: 2
b) Özel hükümler: 2
2) Türk Medenî Kanunu: 3
3) Diğer kanunlar: 3
4) Uluslararası antlaşma ve sözleşmeler: 4
5) Devletler özel hukukuna ilişkin kanunlar ihtilâfı: 4
6) Genel işlem şartları: 4
7) Bilimsel görüşler (doktrin) ve yargı kararları: 5
B) YAZILI OLMAYAN KAYNAKLAR:.......................................... 5
III- TÜRK BORÇLAR KANUNUNUN ÖZEL HÜKÜMLERİ VE
BUNLARIN UYGULANMASI: ................................................................... 6
A) ÖZEL HÜKÜMLERİN KONUSU: ............................................... 6
B) ÖZEL HÜKÜMLERİN ÇEŞİTLERİ VE İŞLEVLERİ: ................ 6
1) Sözleşmenin tanımlanmasına ilişkin hükümler: 6
2) Sözleşmenin kurulmasına ilişkin hükümler: 7
3) Sözleşmenin içeriğine ilişkin hükümler: 7
4) Sözleşmenin ifa edilmemesine ilişkin hükümler: 8
5) Sözleşmenin sona ermesine ilişkin hükümler: 9
C) ÖZEL HÜKÜMLERİN UYGULANMASI: ................................ 10
D) TÜRK BORÇLAR KANUNUNUN ÖZEL
HÜKÜMLERİNİN NİTELİKLERİ: ............................................ 10x
E) ÖZEL HÜKÜMLERLE GENEL HÜKÜMLER
ARASINDAKİ İLİŞKİ: ............................................................... 11
1) Yığılma (birlikte uygulanma) ilkesi: 12
2) Dışlama (münhasır uygulama) ilkesi: 13
3) Yarışma ilkesi: 14
IV- SÖZLEŞMELERİN GENEL TASNİFİ:................................................... 15
A) EDİMLER ARASINDAKİ İLİŞKİLERE GÖRE: ....................... 15
B) HUKUKÎ SONUÇLARINA GÖRE:............................................ 16
C) SÜRELERİNE GÖRE: ................................................................ 16
1) Ani sözleşmeler: 16
2) Dönemli sözleşmeler: 16
3) Sürekli sözleşmeler: 16
D) KARŞILIKLI (İVAZLI) OLUP OLMAMALARINA
GÖRE:.......................................................................................... 17
E) KANUNDA DÜZENLENMİŞ OLUP OLMAMALARINA GÖRE:.......................................................................................... 17
1) İsimli sözleşmeler: 17
2) İsimsiz sözleşmeler: 17
V- SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜ: ..................................................................... 18
A) İRADE ÖZERKLİĞİ: .................................................................. 18
B) SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜ: ...................................................... 18
1) Sözleşme yapma özgürlüğü: 19
2) Sözleşmenin diğer tarafını seçme özgürlüğü: 19
3) Sözleşmenin tipini, içeriğini düzenleme özgürlüğü: 19
4) Sözleşmeyi değiştirme ve ortadan kaldırma özgürlüğü: 20
5) Şekil özgürlüğü: 20
VI- BORÇLAR KANUNUNDA DÜZENLENMİŞ OLAN
SÖZLEŞMELERİN TASNİFİ: .................................................................. 20
A) GENEL BİLGİ: ............................................................................ 20
1) Devir borcu doğuran sözleşmeler: 20
2) Kullandırma borcu doğuran sözleşmeler: 21
3) İşgörme borcu doğuran sözleşmeler: 21
4) Saklama borcu doğuran sözleşmeler: 21
5) Teminat borcu doğuran sözleşmeler: 21
6) Talih ve tesadüfe bağlı sözleşmeler: 22
7) Ortaklık borcu doğuran sözleşmeler: 22
B) İNCELEME DIŞI BIRAKILAN SÖZLEŞMELER: .................... 22İçindekiler
xi
KESİM BİR
İSİMLİ SÖZLEŞMELER
BÖLÜM BİR
DEVİR BORCU DOĞURAN SÖZLEŞMELER
KISIM BİR
SATIŞ SÖZLEŞMESİ
§ 2. TANIMI, NİTELİKLERİ, UNSURLARI, ÇEŞİTLERİ, YARAR
VE HASARIN GEÇMESİ 23
I- TANIMI: ........................................................................................................ 24
II- SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ: ............................................ 26
A) SATIŞ SÖZLEŞMESİ BİR BORÇ SÖZLEŞMESİDİR: ............. 26
B) SATIŞ SÖZLEŞMESİ TAM İKİ TARAFA BORÇ
YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ........................................... 26
C) SATIŞ SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR SÖZLEŞMEDİR: .............. 27
D) SATIŞ SÖZLEŞMESİ RIZAİ BİR SÖZLEŞMEDİR: ................. 27
E) SATIŞ SÖZLEŞMESİ ANİ EDİMLİ BİR SÖZLEŞMEDİR:...... 27
F) SATIŞ SÖZLEŞMESİ SEBEBE BAĞLI (İLLÎ) BİR SÖZLEŞMEDİR: ......................................................................... 27
III- SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI: ............................................... 28
A) SATILAN MAL (SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN KONUSU): ......... 29
1) Mal kavramı: 29
2) Maddî mal- maddî olmayan mal ayırımı (şey ve
haklar): 29
3) Henüz mevcut olmayan müstakbel mallar: 31
4) Belirli olmayan mallar: 32
5) Başkasına ait mallar: 33
B) BEDEL (SATIŞ PARASI): .......................................................... 33
C) TARAFLARIN ANLAŞMASI: ................................................... 36
1) Genel olarak: 36
2) Sözleşmenin şeklî: 36
IV- SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN ÇEŞİTLERİ: ................................................. 37
A) KONUSUNA GÖRE SATIŞ SÖZLEŞMESİ TÜRLERİ: TAŞINIR SATIŞ SÖZLEŞMESİ -TAŞINMAZ SATIŞ SÖZLEŞMESİ: ............................................................................ 37
1) Taşınır satış sözleşmesi: 38
2) Taşınmaz satış sözleşmesi: 38
B) TİCARÎ SATIŞ SÖZLEŞMESİ - TİCARÎ OLMAYAN
SATIŞ SÖZLEŞMESİ: ................................................................ 38xii
C)
BEDELİ ÖDEME TARZINA GÖRE SATIŞ SÖZLEŞMESİ
TÜRLERİ:.................................................................................... 40
D)
SATILANIN TESLİM TARZINA GÖRE SATIŞ
SÖZLEŞMESİ TÜRLERİ:........................................................... 40
E)
SÖZLEŞMENİN KURULMA ŞARTLARINA GÖRE
SATIŞ SÖZLEŞMESİ TÜRLERİ:............................................... 41
F)
PARÇA SATIŞI - ÇEŞİT SATIŞI: .............................................. 42
G)
MÜLKİYETİ SAKLI TUTMA KAYDIYLA SATIŞ SÖZLEŞMESİ VE ULUSLARASI SATIŞ
SÖZLEŞMELERİ: ....................................................................... 44
V- SATIŞ SÖZLEŞMESİNDE YARAR VE HASARIN GEÇMESİ: ........ 44
A) TANIM: ....................................................................................... 44
B) ŞARTLARI: ................................................................................. 49
1) Geçerli olarak kurulmuş bir satış sözleşmesi mevcut olmalıdır: 49
2) Hasar, satış sözleşmesinin kurulması anından satılan taşınırın zilyetliğinin devri, taşınmazın tescili anına
kadar satıcıya aittir: 50
3) Hasar, taraflara yükletilemeyen, beklenmedik bir olay sonunda meydana gelmelidir: 50
C) İSTİSNALAR: ............................................................................. 52
1) Durumun gereğinden doğan istisnalar: 52
2) Sözleşmeden doğan istisnalar: 53
3) Kanundan doğan istisnalar: 54
a) İfa yerinden başka yere gönderilecek satışlarda (mesafeli satışlarda) yarar ve hasar, satılanın
bağımsız bir taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya
geçer: 54
b) Taşınır satışlarında hasar, satılanın zilyetliğini devralmakta temerrüde düşen alıcıya geçer: 54
§ 3. TAŞINIR SATIŞ SÖZLEŞMESİ 55
I- TAŞINIR KAVRAMI .................................................................................. 55
II- TARAFLARIN BORÇLARI: ..................................................................... 58
A) SATICININ BORÇLARI:............................................................ 58
1) Satıcının aslî borçları: 58
a) Malın zilyetliğini alıcıya devir borcu: 58
b) Satılanın mülkiyetini devretme borcu: 60
2) Satıcının yan borçları: 63
a) Satılanı muhafaza borcu: 63
b) Aydınlatma ve bilgi verme borcu: 64
c) Gerekli belgeleri sağlama borcu: ...................................64İçindekiler
xiii
d) Devir giderlerini ödeme borcu: 64
e) Satılanı ifa yerinden başka yere taşıma
(gönderme) giderleri: 65
3) Satıcının temerrüdü: 66
a) Genel olarak: 66
b) Ticarî olmayan (adi) satışlar ile belirli (kesin)
süreli olmayan ticarî satışlarda satıcının
temerrüdü: 67
c) Belirli süreli ticarî satışlarda satıcının temerrüdü: 67
aa) Satış, her şeyden önce ticarî bir satış
olmalıdır: 68
bb) Temerrüdün hüküm ve sonuçları: 70
aaa) Genel olarak: 70
bbb) Satıcının, alıcının müspet zararını
giderme borcu ve bunun kapsamı: 72
1/a) Genel bilgi: 72
1/b) Müspet zararın hesaplanmasında
somut yöntem: 74
1/c) Müspet zararın hesaplanmasında
soyut yöntem: 75
4) Satıcının zapttan sorumluluğu: 76
a) Kavram: 76
b) Uygulama alanı: 78
c) Çeşitleri: 80
d) Şartları: 80
aa) Maddî şartları: 80
aaa) Satış sözleşmesi geçerli olarak
kurulmuş olmalıdır: 80
bbb) Satılan alıcıya devredilmiş (teslim
edilmiş) olmalıdır: 81
ccc) Alıcı, satılan üzerindeki üçüncü kişinin üstün hakkını, dolayısıyla malın
elinden alınma tehlikesini sözleşmenin
kurulduğu sırada bilmemelidir: 81
ddd) Üçüncü kişi satılan şey üzerinde sahip olduğu zapt hakkını alıcıya karşı
kullanmış olmalıdır: 81
eee) Satıcının kusurlu olması şart değildir: 83
bb) Şeklî şartları: 83
aaa) Zaptın ihbarı: 83
bbb) Zaptın ispatı:.................................................84xiv
1/a) Zaptın bir mahkeme kararıyla
ispatı: 84
1/b) Zaptın, bir mahkeme kararı
olmaksızın ispatı: 85
ccc) Alıcı, zapttan doğan haklarını
zamanaşımı süresi içinde
kullanmalıdır: 85
e) Zaptın hüküm ve sonuçları (Alıcının zapttan
doğan hakları): 85
aa) Tam zapt hâlinde: 85
aaa) Alıcı her şeyden önce satıcıdan,
ödemiş olduğu satış bedelinin faiziyle
birlikte geri verilmesini ister: 87
bbb) Alıcı, satıcıdan satılanı elinden alan
üçüncü kişiden isteyemeyeceği
giderleri de ister. 88
ccc) Alıcı, davayı satıcıya bildirmekle kaçınılabilecek olanlar dışında kalan
bütün yargılama giderleri ile yargılama dışındaki giderleri de satıcıdan
isteyebilir: 89
ddd) Alıcı, satıcıdan satılan şeyin tamamen elinden alınması yüzünden doğrudan doğruya uğradığı diğer zararların da giderilmesini isteyebilir: 90
eee) Alıcı, satıcıdan kusursuz olduğunu
ispat etmedikçe, satılanın elinden
alınması yüzünden uğramış olduğu
diğer zararların giderilmesini de
isteyebilir: 90
bb) Kısmî zapt hâlinde: 94
f) Zapttan sorumluluğun sözleşme ile
sınırlandırılması veya kaldırılması: 97
aa) Kural: 97
bb) İstisnalar: 97
aaa) Satıcı, alıcıdan TBK. m. 214/III’e göre üçüncü kişinin hakkını gizlemişse,
taraflar arasında yapılmış olan
sorumsuzluk anlaşması kesin olarak
hükümsüzdür: 97
bbb) Sorumluluğun sınırlandırılması veya kaldırılması, hukuka, ahlaka, kişilik İçindekiler
xv
haklarına veya dürüstlük kuralına
aykırı olduğu takdirde de anlaşma
geçersizdir: 98
ccc) Satıcının ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan sorumsuzluk anlaşması da kesin olarak hükümsüzdür: 98
g) Alıcının zapttan doğan haklarının diğer haklarla yarışması: 98
aa) Alıcının zapttan doğan hakları, TBK. m
112’ye göre satıcının borçlarını hiç veya
gereği gibi ifa etmemesinden doğan hakları
ile yarışabilir: 98
bb) Alıcının zapttan doğan hakkı, TBK
m. 32’ye göre temel yanılması ve TBK
m. 36’ya göre aldatma hükümleriyle de yarışabilir: 99
cc) Alıcının zapttan doğan hakkının, sebepsiz zenginleşme veya haksız fiil
sorumluluğundan doğan hakkı ile yarışması: 100
5) Satıcının ayıptan sorumluluğu: 100
a) Genel olarak: 100
b) Ayıptan sorumluluğun şartları: 102
aa) Maddî şartlar: 102
aaa) Satılan şey ayıplı olmalıdır: 102
1/a) Ayıp kavramı: 102
1/b) Ayıp türleri: 105
1/aa) Maddî ayıp: 105
1/bb) Ekonomik ayıp: 105
1/cc) Hukukî ayıp: 106
1/dd) Bildirilen niteliklerdeki
ayıp: 107
1/ee)
Bulunması gereken
niteliklerdeki ayıp: 110
1/ff)
Açık (görünürdeki) ayıp: 112
1/gg)
Gizli ayıp: 112
1/ii)
Gizlenmiş ayıp: 112
bbb) Alıcı bu ayıbı bilmemelidir: 112
ccc) Alıcı ayıplı malı kabul etmemiş
olmalıdır: 114
ddd) Ayıp, hasarın alıcıya geçmesinden
önce mevcut olmalıdır: 115
bb) Ayıptan sorumluluğun şekli şartları: ...................115xvi
aaa) Genel olarak: 115
bbb) Satılanı gözden geçirme: 116
1/a) Gözden geçirmenin içeriği ve
biçimi: 117
1/b) Gözden geçirme süresi: 117
1/c) Gözden geçirme yeri: 119
1/d) Gözden geçirme giderleri: 119
ccc) Ayıbı bildirme: 120
1/a) Genel olarak: 120
1/b) Ayıp bildiriminin hukukî niteliği: 120
1/c) Ayıp bildiriminin içeriği: 120
1/d) Ayıp bildiriminin tâbi olduğu
şekil: 121
1/e) Ayıp bildiriminin süresi: 121
1/f) Başka yerden gönderilen
(mesafeli) satışlarda satılanı
koruma yükü: 122
ddd) Zamanaşımı süresine uyma yükü: 124
c) Alıcı lehine ayıptan doğan haklar: Seçimlik
haklar: 129
aa) Genel bilgi: 129
bb) Seçimlik hakkın hukukî niteliği: 130
aaa) Genel olarak: 130
bbb) Seçimlik hakların kullanılmasının sınırlandırılması: 133
1/a) Her şeyden önce, TBK. m
227/III’e göre satıcı, alıcıya aynı
malın ayıpsız bir benzerini hemen vererek ve uğradığı zararın
tamamını gidererek seçimlik
hakları kullanmasını önleyebilir: 133
1/b) Ayrıca, durum alıcının
sözleşmeden dönme hakkını kullanmasını haklı göstermiyorsa, satıcının talebi üzerine hâkim,
satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar
verebilir: 133
1/c) Aynı şekilde, TBK
m. 228/II’ye göre satılan, alıcıya yükletilebilen bir sebep yüzünden yok olmuş, başkasına devredilmiş veya şekli İçindekiler
xvii
değiştirilmiş ise, dönme hakkı
kullanılamaz: 134
1/d) Alıcı, ayıplı olduğunu bilerek
malı kullanmış veya tüketmiş ise, ayıptan feragat etmiş
sayılacağından, bu hâlde de
sözleşmeden dönemez: 135
1/e) Nihayet, birden çok maldan veya birden çok parçadan oluşan bir
mal, birlikte satılmış olup da
bunlardan bazılarının ayıplı
çıkması hâlinde dönme,
sözleşmenin tümü için değil, ilke olarak yalnız ayıplı mal veya
parçalar hakkında söz konusu
olur: 135
1/f) Satılanın değerindeki eksiklik
satış bedeline çok yakınsa, alıcı ya sözleşmeden döner ya da ayıpsız
bir benzeriyle değiştirilmesini
ister: 136
cc) Seçimlik hakkın çeşitleri: 136
aaa) Sözleşmeden dönme hakkı: 136
bbb) Dönmenin hüküm ve sonuçları: 137
1/a) Alıcının borçları: 138
1/aa) Alıcının satılanı geri verme
borcu: 138
1/bb) Alıcının elde ettiği yararları
geri verme borcu: 140
1/b) Satıcının borçları: 141
1/aa) Satıcının satış bedelini faizi
ile birlikte geri verme,
yargılama giderlerini
ödeme ve zararları giderme
borcu: 141
1/aaa) Satış bedelini
faiziyle birlikte geri
verme borcu: 141
1/bbb) Yargılama
giderlerini ödeme
borcu:...........................142xviii
1/ccc) Alıcının ayıplı mala yaptığı giderleri
ödeme borcu: 142
1/bb) Satılanı ve satış bedelini
geri verme borçlarının
zaman ve sırası: 142
1/cc) Zararın tazmini: 143
1/aaa) Doğrudan zararın
giderilmesi: 143
1/bbb) Diğer (dolaylı)
zararların
giderilmesi: 147
dd) Ayıp oranında satış bedelinden indirim
isteme hakkı: 149
aaa) Kavram ve nitelik: 149
bbb) Hüküm ve sonuçları: 150
1/a) Mutlak (soyut) yöntem: 150
1/b) Tazminat yöntemi: 150
1/c) Nispî hesaplama yöntemi: 150
ccc) Tazminat talebi: 151
ee) Satılanın, ayıpsız bir benzeri ile
değiştirilmesini isteme hakkı: 152
ff) Satılanın ücretsiz olarak onarılmasını isteme hakkı: 153
d) Ayıptan sorumluluğu kısıtlayan veya kaldıran anlaşmalar: 154
e) Ayıptan sorumluluğun diğer taleplerle ilişkisi: 156
aa) Ayıptan sorumluluğun genel hükümlere göre tazminata ilişkin hükümler ile ilişkisi: 157
bb) Ayıptan sorumluluğun temel yanılması ve aldatma ile ilişkisi: 158
cc) Ayıptan sorumluluğun haksız fiil
sorumluluğu ile ilişkisi: 159
B) ALICININ BORÇLARI:............................................................ 161
1) Alıcının aslî borçları: 161
a) Satış bedelini ödeme borcu: 161
aa) Genel olarak: 161
bb) Ödeme yeri: 163
cc) Ödeme zamanı: 163
aaa) Peşin satışlarda ödeme zamanı: 164
bbb) Vadeli (kredili-veresiye) satışlarda
ödeme zamanı: ...........................................164İçindekiler
xix
ccc) Satış parası önceden ödenen (ön
ödemeli) satışlarda ödeme zamanı: 164
dd) Satış bedeli için faiz ödeme şartı: 164
ee) Satıcının satış bedeli alacağının garantisi: 165
ff) Alıcının satış bedelini ödemede temerrüdü: 166
aaa) Genel olarak: 166
bbb) Peşin satışlarda alıcının temerrüdü: 166
ccc) Vâdeli (kredili-veresiye) satışlarda: 168
gg) Alıcının temerrüdü hâlinde satıcının uğradığı zarar ve tazminatın hesaplanması: 169
b) Alıcının satılanı devralma borcu: 171
aa) Kavram, nitelik ve şartları: 171
bb) Hüküm ve sonuçları: 174
2) Alıcının yan borçları: 175
a) Satılanı devralma giderleriyle senet giderlerini
ödeme borcu: 175
b) Başka yerden gönderilen satılanı saklama
(muhafaza) borcu: 175
c) Taşıma giderlerini ödeme borcu: 175
d) Zorunlu ve faydalı giderleri ödeme borcu: 175
e) Ambalajı geri gönderme borcu: 176
f) Satıcının diğer menfaatlerini koruma borcu: 176
g) İfaya hazırlık fiillerine katılma borcu: 176
i) Faiz ödeme borcu: 176
§ 4. TAŞINMAZ SATIŞ SÖZLEŞMESİ 177
I- TANIMI: ...................................................................................................... 177
II- TAŞINMAZ SATIŞ SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI:...................... 177
A) TAŞINMAZ MAL: .................................................................... 177
1) Arazi: 178
a) Tanımı: 178
b) Tapuya kayıtlı olmayan arazi: 178
c) Tapuya kayıtlı arazi: 179
2) Tapu sicilinde ayrı bir sayfaya bağımsız ve sürekli
olarak kaydedilen haklar: 180
3) Kat Mülkiyeti Kanununa tâbi bağımsız bölümler: 180
B) SATIŞ BEDELİ: ........................................................................ 180
C) ANLAŞMA:............................................................................... 181
1) Genel olarak: 181
2) Sözleşmenin şekli: 181
a) Genel olarak: ................................................................181xx
b) Şeklin kapsamı: 182
c) Şekle uymamanın sonuçları: 184
aa) Butlan görüşü: 185
bb) Kendine özgü geçersizlik görüşü: 186
cc) Tabii borç görüşü: 187
dd) Borçlu olunmayan bir edimi bilerek isteyerek
ifa görüşü: 187
ee) Yokluk görüşü: 187
d) Taşınmaz satışına ilişkin vekâletnamenin şekli: 188
III- YARAR VE HASARIN GEÇMESİ:........................................................ 189
IV- AYIPTAN VE ZAPTTAN SORUMLULUK: ........................................ 190
A) AYIPTAN SORUMLULUK: .................................................... 190
1) Genel olarak: 190
2) Zamanaşımı: 193
B) ZAPTTAN SORUMLULUK:.................................................... 194
V- TAŞINMAZ SATIŞ VAADİ SÖZLEŞMESİ: ........................................ 194
A) GENEL OLARAK: .................................................................... 194
B) TAŞINMAZ SATIŞ VAADİ SÖZLEŞMESİNİN
TÜRLERİ:.................................................................................. 195
C) TAŞINMAZ SATIŞ VAADİ SÖZLEŞMESİNDEN
DOĞAN HAKKIN NİTELİĞİ: ................................................. 196
D) SÖZLEŞMENİN ŞEKLİ:........................................................... 196
E) TAŞINMAZ SATIŞ VAADİ SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜM
VE SONUÇLARI: ..................................................................... 197
1) Taraflar arasında: 197
2) Üçüncü kişilere karşı: 199
VI- ÖNALIM, ALIM, GERİ ALIM SÖZLEŞMELERİ: ............................ 200
A) SÖZLEŞMEDEN DOĞAN ÖNALIM HAKKI (ÖNALIM SÖZLEŞMESİ): ......................................................................... 200
1) Tanım: 200
2) Çeşitleri: 201
3) Hukukî niteliği: 203
4) Önalım sözleşmesinin tâbi olduğu şekil: 204
5) Önalım hakkının tapu kütüğüne şerhi: 205
a) Genel bilgi: 205
aa) Önalım hakkının tapu kütüğüne şerh
edilmemesi: 206
bb) Önalım hakkının tapu kütüğüne şerh
edilmesi: 206
b) Şerhin etki süresi: .........................................................206İçindekiler
xxi
c) Önalım hakkının tapu kütüğüne şerhedilmesinin hüküm ve sonuçları: 207
6) Sözleşmeden doğan önalım hakkının şartları: 208
a) Sözleşmeden doğan önalım hakkı, önalım sözleşmesinde belirtilen taşınmazın satışı hâlinde
söz konusu olur: 208
b) Sözleşmeden doğan önalım hakkı taşınmazın
üçüncü kişiye satılması hâlinde söz konusu olur: 209
c) Sözleşmeden doğan önalım hakkı, ancak
taşınmazın satılması hâlinde söz konusu olur
(Önalım olgusu): 209
aa) Önalım hakkının kullanılmasına imkân veren işlemler (Vorkaufsfall): 209
bb) Önalım hakkının kullanılması mümkün
olmayan işlemler: 212
d) Sözleşmeden doğan önalım hakkı, hak sahibinin üçüncü kişi aleyhine açacağı önalım davasıyla kullanılır: 215
aa) Önalım davası: 215
aaa) Genel bilgi: 215
bbb) Önalım davasının davacısı: 216
ccc) Önalım davasının davalısı: 216
ddd) Önalım davasının açılması gereken
süreler: 216
eee) Davacının önalım (satış) bedeli ile
giderleri yatırma yükümlülüğü: 219
fff) Mahkemenin önalım kararının
doğurduğu sonuçlar: 220
ggg) Önalım hakkından feragat ve önalım hakkının sona ermesi: 220
1/a) Önalım hakkından feragat: 221
1/b) Önalım hakkının sona ermesi: 221
e) Önalım hakkı üçüncü kişiye devredilebilen, miras yoluyla geçen bir haktır: 222
B) ALIM SÖZLEŞMESİ: ............................................................... 222
1) Tanım: 222
2) Şekli: 222
3) Hukukî niteliği: 223
4) Alım hakkının tapu kütüğüne şerh edilmesi: 224
a) Genel bilgi: 224
b) Şerhin etki süresi: .........................................................224xxii
5) Alım hakkının devri ve miras yoluyla geçmesi: 225
C)
GE
Rİ ALIM SÖZLEŞMESİ: ..................................................... 225
1)
Tanım: 225
2)
Geri alım hakkının hukukî niteliği: 226
3)
Geri alım sözleşmesinin tâbi olduğu şekil: 227
4)
Geri alım hakkının tapu kütüğüne şerh edilmesi: 227
a) Genel bilgi: 227
b) Şerhin etki süresi: 227
5)
Geri alım hakkının devri ve miras yoluyla geçmesi: 228
VII- ŞARTA BAĞLI TAŞINMAZ SATIŞI:.................................................... 228
§ 5. BAZI SATIŞ TÜRLERİ 230
I- ÖRNEK ÜZERİNE SATIŞ: ...................................................................... 230
II- BEĞENME ŞARTIYLA SATIŞ:.............................................................. 232
III- AÇIK ARTIRMA YOLUYLA SATIŞ: ................................................... 234
A) KAVRAM:................................................................................. 234
B) ÇEŞİTLERİ:............................................................................... 236
1) Cebrî artırma: 236
2) İsteğe bağlı artırma: 236
a) İsteğe bağlı özel artırma: 236
b) İsteğe bağlı açık artırma: 237
c) Hüküm ve sonuçları: 238
aa) Satıcının borçları: 238
bb) Artırma ile alanın (alıcının) borçları: 239
C) ARTIRMANIN İPTALİ:............................................................ 239
IV- MESAFELİ SÖZLEŞMELER: ................................................................ 240
V- İŞYERİ DIŞINDA YAPILAN SATIŞ SÖZLEŞMELERİ:................... 241
VI- KISMÎ ÖDEMELİ SATIŞ SÖZLEŞMELERİ: ..................................... 241
A) TAKSİTLE SATIŞ SÖZLEŞMESİ: .......................................... 242
1) Genel olarak: 242
2) Tanım: 243
3) Unsurları: 243
a) Satılan mal taşınır bir mal veya hak olmalıdır: 243
b) Satılan mal satış bedeli ödenmeden önce teslim edilmeli ve birden çok taksit söz konusu olmalıdır: 244
c) Anlaşma unsuru: 245
aa) Genel bilgi: 245
bb) Ehliyet: 247
cc) Taksitle satışın bağlı olduğu şekil: 247
4) Taksitle satış sözleşmesinde tarafların hak ve borçları: 248
a) Alıcının hak ve borçları:...............................................248İçindekiler
xxiii
aa) Alıcının peşinatı ödeme borcu: 248
bb) Alıcının def’i hakları: 249
cc) Alıcının satış bedelinin tamamını ödeme
hakkı: 250
b) Alıcının temerrüdü ve satıcıya tanınmış olan
seçimlik haklar: 250
aa) Alıcının peşinatı ödemede temerrüde
düşmesi: 250
bb) Alıcının peşinatı ödemede temerrüde
düşmesi hâlinde kullanılacak seçimlik haklar: 251
aaa) Satıcının peşinatın ödenmesini isteme
hakkı: 251
bbb) Satıcının sözleşmeden dönme hakkı: 251
c) Alıcının taksitleri ödemede temerrüde düşmesi
hâlinde kullanılacak seçimlik haklar: 251
aa) Genel olarak: 251
aaa) Satıcının alıcıdan, muaccel olmuş
taksitlerin tamamının bir defada
ödenmesini isteme hakkı: 252
bbb) Satıcının alıcıdan, geri kalan satış
bedelinin tümünün ödenmesini isteme
hakkı (Muacceliyet şartı): 252
ccc) Satıcının sözleşmeden dönme hakkı: 253
ddd) Sözleşmeden dönmenin hüküm ve sonuçları: 255
1/a) Satıcının hakları: 255
1/aa) Satılanın geri verilmesini
isteme hakkı: 255
1/bb) Satıcının, hakkaniyete
uygun bir kullanım bedeli
ile satılanın olağandışı kullanılması sebebiyle
değerinin azalması hâlinde
tazminat isteme hakkı: 256
1/b) Alıcının hakları: 257
1/aa) Türk Borçlar Kanununa
göre: 257
1/bb)
Tüketicinin Korunması
Hakkında Kanuna göre: 257
1/c) Satıcının satılanı (mülkiyeti) geri
isteme hakkı: ......................................258xxiv
5) Taksitle satımdan doğan uyuşmazlıklarda yetkili
mahkeme ve tahkim: 259
6) Uygulama alanı: 259
B) ÖN ÖDEMELİ TAKSİTLE SATIŞ SÖZLEŞMESİ: ................. 259
1) Tanımı: 259
2) Sözleşmenin şekli: 260
3) Tarafların hak ve borçları: 261
a) Satış bedelinin belirlenmesi: 261
b) Satış bedelinin ödenmesi: 261
c) Ödemelerin güvenceye bağlanması: 262
d) Alıcının malın devrini isteme hakkı: 262
e) Sözleşmenin süresi: 262
4) Sözleşmenin sona ermesi: 263
a) Cayma hakkı: 263
b) Ön ödemelerde alıcının temerrüdü: 263
aa) Satıcının temerrüde düşülen ön ödemeleri istemesi: 263
bb) Satıcının temerrüde düşülen ön ödemeler nedeniyle sözleşmeden dönmesi: 263
5) Uygulama alanının sınırlanması: 264
VII- MÜLKİYETİ SAKLI TUTMA SÖZLEŞMESİ: ................................... 264
A) KAVRAM VE TANIM: ............................................................ 264
B) HUKUKÎ NİTELİĞİ:................................................................. 266
C) SÖZLEŞMENİN ŞEKLİ VE ÖZEL SİCİLE KAYIT:............... 267
1) Sözleşmenin şekli: 267
2) Sözleşmenin özel sicile kaydı: 268
D) HÜKÜM VE SONUÇLARI: ..................................................... 269
E) MÜLKİYETİ SAKLI TUTMA SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: .................................................................................... 272
KISIM İKİ
MAL DEĞİŞİM (TRAMPA) SÖZLEŞMESİ
§ 6. TANIM, SÖZLEŞMENİN ŞEKLİ, TARAFLARIN BORÇLARI, YARAR VE HASARIN GEÇMESİ, ZAPTTAN, AYIPTAN
SORUMLULUK 275
I- TANIM VE GENEL BİLGİ ...................................................................... 275
II- SÖZLEŞMENİN ŞEKLİ VE GEÇERSİZLİK SEBEPLERİ:............. 278
III- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................... 279
IV- YARAR VE HASAR, AYIPTAN VE ZAPTTAN
SORUMLULUK:........................................................................................ 280İçindekiler
xxv
A) YARAR VE HASARIN GEÇMESİ: ......................................... 280
B) ZAPTTAN VE AYIPTAN SORUMLULUK: ........................... 280
KISIM ÜÇ
BAĞIŞLAMA SÖZLEŞMESİ
§ 7. TANIMI, NİTELİKLERİ, UNSURLARI, TARAFLARIN
BORÇLARI 282
I- TANIMI........................................................................................................ 282
II- NİTELİKLERİ: .......................................................................................... 282
A) BAĞIŞLAMA TEK TARAFA BORÇ YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 282
B) BAĞIŞLAMA SAĞLARARASI BİR SÖZLEŞMEDİR: .......... 283
C) BAĞIŞLAMA KARŞILIKSIZ (İVAZSIZ) BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 283
D) BAĞIŞLAMA, ANİ EDİMLİ BİR SÖZLEŞMEDİR: ............... 284
E) BAĞIŞLAMA RIZAÎ BİR SÖZLEŞMEDİR: ........................... 285
III- BAĞIŞLAMANIN UNSURLARI: ........................................................... 285
A) BAĞIŞLANILAN BİR MAL OLMALIDIR: ............................ 285
B) ANLAŞMA (BAĞIŞLAMA SÖZLEŞMESİNİN
MEYDANA GELMESİ):........................................................... 286
1) Tarafların irade beyanları karşılıklı ve birbirine uygun olmalıdır: 286
a) Öneri: 286
b) Kabul: 287
2) Bağışlama sebebi: 287
3) Bağışlama ehliyeti: 287
4) Bağışlamanın tâbi olduğu şekil: 289
IV- ÇEŞİTLERİ:................................................................................................ 291
A) BAĞIŞLAMA SÖZÜ VERME:................................................. 291
B) ELDEN BAĞIŞLAMA: ............................................................. 291
C) ŞARTLI (KOŞULLU) BAĞIŞLAMA:...................................... 292
D) YÜKLEMELİ BAĞIŞLAMA:................................................... 293
E) YERİNE GETİRİLMESİ BAĞIŞLAYANIN ÖLÜMÜNE BAĞLI BAĞIŞLAMA:.............................................................. 295
F) BAĞIŞLAYANA DÖNME ŞARTLI BAĞIŞLAMA:............... 296
V- TARAFLARIN, ÖZELLİKLE BAĞIŞLAYANIN BORÇLARI: ....... 297
A) GENEL OLARAK: .................................................................... 297
B) BAĞIŞLAYANIN, BAĞIŞLANILAN ŞEYİN MÜLKİYET
VE ZİLYETLİĞİNİ DEVİR BORCU: ...................................... 298
1) Borcun ifası: 298
2) Borcun ifa edilmemesi hâlinde bağışlayanın
sorumluluğu:.........................................................................298xxvi
a)
İmkânsızlık ve gereği gibi ifa etmeme hâlinde
sorumluluk: 299
b) Para bağışlamalarında temerrüt: 300
C) ZAPTTAN VE AYIPTAN SORUMLULUK: ........................... 300
§ 8. BAĞ
IŞLAMANIN ORTADAN KALKMASI 302
I
BAĞIŞLAYANIN BAĞIŞLAMAYI GERİ ALMASI: ......................... 302
A) GENEL BİLGİ: .......................................................................... 302
B) BAĞIŞLAYANIN, ELDEN BAĞIŞLAMAYI VEYA YERİNE GETİRİLMİŞ BAĞIŞLAMA SÖZÜNÜ GERİ
ALMASI: ................................................................................... 302
1) Geri alma nedenleri: 302
a) Bağışlananın, bağışlayana veya yakınlarından
birine karşı ağır bir suç işlemesi: 303
b) Bağışlananın, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı
davranması: 304
c) Bağışlananın, yüklemeli bağışlamada haklı bir
neden olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemesi: 305
2) Geri almanın hüküm ve sonuçları: 306
C) HENÜZ YERİNE GETİRİLMEMİŞ BAĞIŞLAMA
SÖZÜNÜN GERİ ALINMASI:................................................. 308
1) Geri alma sebepleri: 308
a) Elden bağışlamayı veya yerine getirilmiş bağışlama sözünü geri almayı gerektiren
sebeplerden birinin mevcut olması: 308
b) Bağışlayanın mali durumunun sonradan, sözünün yerine getirilmesini kendisi için olağanüstü ağır
kılacak ölçüde değişmiş olması: 308
c) Bağışlama sözü verdikten sonra, kendisi için yeni aile yükümlülüklerinin doğmuş veya bu
yükümlülüklerin önemli ölçüde ağırlaşmış olması: 308
2) Hüküm ve sonuçları: 308
D) GERİ ALMA HAKKININ SÜRESİ VE MİRASÇILARA
GEÇMESİ: ................................................................................. 309
1) Geri alma hakkının süresi: 309
2) Geri alma hakkının mirasçılara geçmesi: 310
a) Bağışlayan bir yıllık süre dolmadan ve bu hakkı kullanmadan önce ölürse, geri alma hakkı mirasçılarına geçer ve onlar bu sürenin sona
ermesine kadar bu hakkı kullanabilirler: .....................310İçindekiler
xxvii
b) Bağışlanan, bağışlayanı kasten ve hukuka aykırı
olarak öldürür veya onun geri alma hakkını kullanmasını engellerse, mirasçıları bağışlamayı
geri alabilirler: 311
E) BAĞIŞLAMA SÖZÜ VERMENİN ORTADAN
KALKMASI: ............................................................................. 311
F) KİRA, GELİR VE FAİZ GİBİ DÖNEMSEL EDİM BAĞIŞLAMALARINDA BAĞIŞLAYANIN ÖLMESİ: .......... 311
BÖLÜM İKİ
KULLANDIRMA BORCU DOĞURAN SÖZLEŞMELER
KISIM BİR
KİRA SÖZLEŞMELERİ
§ 9. KİRA SÖZLEŞMESİNİN GENEL HÜKÜMLERİ 315
I- KİRA SÖZLEŞMESİNİN TANIMI: ....................................................... 315
II- KİRA SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ: ........................................... 317
A) KİRA SÖZLEŞMESİ, BİR BORÇ SÖZLEŞMESİDİR: ........... 317
B) KİRA SÖZLEŞMESİ TAM İKİ TARAFA BORÇ
YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ......................................... 318
C) KİRA SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BORÇ DOĞURAN BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 318
D) KİRA SÖZLEŞMESİ RIZAÎ BİR SÖZLEŞMEDİR: ................ 319
E) KİRA SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR SÖZLEŞMEDİR:.............. 319
III- BAZI SÖZLEŞMELERDEN FARKI: .................................................... 319
A) SATIŞ SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ...................................... 319
B) İNTİFA VE OTURMA HAKKINDAN FARKI:....................... 320
C) SAKLAMA SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: .............................. 320
D) KULLANIM ÖDÜNCÜ SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: .......... 321
IV- KİRA SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI: .............................................. 321
A) BİR ŞEYİN (MADDÎ MALIN) KULLANILMASININ
DEVRİ: ...................................................................................... 321
1) Bir şey: 321
2) Bir şeyin kullanılmasının belirli veya belirsiz bir süre
için devri: 324
3) Şeyin bir bedel karşılığında devri: 326
4) Tarafların anlaşması: 328
a) Genel olarak: 328
b) Tarafların ehliyeti: 328
c) Kira sözleşmesinin tâbi olduğu şekil: 329
V- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................... 331xxviii
A) KİRAYA VERENİN BORÇLARI:............................................ 331
1) Kiraya verenin kiralananı kiracıya teslim borcu: 331
a) Kiraya verenin kiralananı, kiracıya kararlaştırılan
tarihte teslim borcu: 332
b) Kiraya verenin, kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli bir durumda teslim borcu: 333
c) Kiraya verenin kiralananı sözleşme süresince sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli
durumda bulundurma borcu: 334
2) Kiraya verenin kiracının güvenliğini sağlama borcu: 334
3) Kiraya verenin vergi ve benzeri yükümlülüklere
katlanma borcu: 334
4) Kiraya verenin yan giderlere katlanma borcu: 335
5) Kiraya verenin ayıptan sorumluluğu: 336
a) Genel olarak: 336
b) Ayıptan sorumluluğun şartları: 336
aa) Maddî şartlar: 336
aaa) Bir ayıp mevcut olmalıdır: 336
bbb) Kiracı ayıba kendi kusuruyla sebep olmamalıdır: 338
ccc) Kiracı, ayıptan doğan haklarından
feragat etmemiş olmalıdır: 339
ddd) Sorumsuzluk anlaşması yapılmamış olmalıdır: 340
bb) Şekli şartları: 340
c) Kiracının ayıptan doğan hakları: 341
aa) Ayıbın giderilmesini isteme hakkı: 342
bb) Kira bedelinden indirim yapılmasını isteme
hakkı: 344
cc) Kiracının, kiralananın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme hakkı: 345
dd) Kiracının sözleşmeyi fesih hakkı: 346
ee) Kiracının zararın giderilmesini isteme hakkı: 346
d) Ayıptan sorumluluğun kaldırılması veya sınırlandırılması: 348
6) Kiraya verenin zapttan sorumluluğu: 349
a) Kavram ve genel bilgi: 349
b) Zapttan sorumluluğun şartları: 350
aa) Maddî şartlar:........................................................350İçindekiler
xxix
aaa) Üçüncü kişi, kiralanan üzerinde
kiracının hakkıyla bağdaşmayan
(üstün) bir hak ileri sürmelidir: 350
bbb) Bu hak kira sözleşmesinin
yapılmasından önce mevcut olmalıdır: 351
bb) Şekli şartlar: 351
c) Hüküm ve sonuçları: 352
aa) Kiraya veren, davayı üstlenmek zorundadır: 352
bb) Kiraya veren, kiracının uğradığı zararları gidermek zorundadır: 352
aaa) Kiralananın tamamen zaptı hâlinde: 353
bbb) Kiralananın kısmen zaptı hâlinde: 353
d) Üçüncü kişinin kiralanan üzerinde kira
sözleşmesinin kurulmasından sonra üstün hak
sahibi olması: Özellikle kiralananın mülkiyetinin
kira sözleşmesinin kurulmasından sonra devri: 354
e) Kiralanan taşınmazın tapu siciline şerhi: 355
aa) Genel olarak: 355
bb) Şartları: 356
aaa) Tapuya kayıtlı bir taşınmaz söz konusu olmalıdır: 356
bbb) Yazılı bir şerh talebi (yazılı şerh sözleşmesi) yapılmış olmalıdır: 356
ccc) Tapu siciline işlenen şerh geçerli
olduğu süre ile kullanma şartlarını
göstermelidir: 356
cc) Hüküm ve sonuçları: 356
aaa) Kiraya veren, kiralanan üzerinde
üçüncü kişiye mülkiyeti devretmek
veya sınırlı bir aynî hak ya da kuvvetlendirilmiş şahsî hak kurmak suretiyle tasarrufta bulunmuş
olmalıdır: 357
bbb) Üçüncü kişinin kiralanan üzerinde elde ettiği hak, kiracının kiralananı
kullanma hakkı ile bağdaşmamalıdır: 357
B) KİRACININ BORÇLARI:......................................................... 358
1) Kira bedelini ödeme borcu: 358
a) Kira bedelinin belirlenmesi: 360
b) Kira bedelini ödeme yeri: 361
c) Kira bedelini ödeme zamanı: 361
aa) Genel olarak: ........................................................361xxx
bb) Kiracının temerrüdü: 362
2) Temizlik ve bakım giderlerini ödeme borcu: 363
3) Kiracının, kiralananı özenle kullanma ve komşulara
saygı gösterme borcu: 364
4) Ayıpları kiraya verene bildirme borcu: 367
5) Ayıpların giderilmesine ve kiralananın gösterilmesine katlanma borcu: 368
6) Alt kira ve kullanım hakkının devri: 370
a) Tanım ve şartları: 370
b) Hüküm ve sonuçları: 373
aa) Alt Kira sözleşmesi yönünden: 373
bb) Kullanmanın devri yönünden: 374
7) Kira sözleşmesinin devri: 375
a) Kavram ve şartları: 375
aa) Kavram: 375
bb) Şartları: 375
b) Hüküm ve sonuçları: 377
VI- KİRAYA VERENİN HAPİS HAKKI: .................................................... 378
A) GENEL BİLGİ: .......................................................................... 378
B) HAPİS HAKKININ KONUSU VE KAPSAMI: ....................... 379
1) Hapis hakkının konusu: 379
2) Hapis hakkının kapsamı: 382
3) Hapis hakkının kullanılması: 383
VII- KİRA SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: .......................................... 384
A) KİRA SÖZLEŞMESİNİN OLAĞAN SEBEPLERLE SONA ERMESİ: .................................................................................... 386
1) Belirli süreli kira sözleşmelerinin sona ermesi: 386
a) Genel bilgi: 386
b) Kira sözleşmesinin yenilenmesi: 387
2) Belirsiz süreli kira sözleşmelerinin sona ermesi: 389
B) KİRA SÖZLEŞMESİNİN OLAĞANÜSTÜ SEBEPLERLE SONA ERMESİ: ........................................................................ 391
1) Genel bilgi ve kavram: 391
2) Olağanüstü feshin şartları: 392
3) Olağanüstü feshin sonuçları: 393
a) Olağanüstü fesih, her şeyden önce kira
sözleşmesini sona erdirir: 393
b) Karşı tarafın fesih nedeniyle uğradığı zararın
tazmini: 393
4) Sözleşmenin kiraya veren tarafından sona erdirilmesi:.......394İçindekiler
xxxi
a) Kiracının borçlarını ihlâl etmesinden dolayı sözleşmenin feshi: 394
b) Kiracının temerrüdünden dolayı sözleşmenin
feshi: 394
c) Kiracının iflâsından dolayı sözleşmenin feshi: 395
d) Kiracının ölümünden dolayı sözleşmenin feshi: 396
5) Sözleşmenin kiracı tarafından sona erdirilmesi: 396
a) Kiracının, kiraya verenin sözleşmeye uymaması nedeniyle fesih hakkı: 396
b) Kiracının önemli sebeplerle sözleşmeyi fesih
hakkı: 397
VIII- KİRACININ KİRALANANI GERİ VERME BORCU:....................... 397
A) GENEL OLARAK: .................................................................... 397
B) KİRAYA VERENİN KİRALANANI GÖZDEN GEÇİRME
VE KİRACIYA BİLDİRME YÜKÜMLÜĞÜ:.......................... 400
§ 10. KONUT VE ÇATILI İŞYERİ KİRALARI 401
I- GENEL BİLGİ:........................................................................................... 401
II- UYGULAMA ALANI:............................................................................... 402
III- KİRAYLA BAĞLANTILI SÖZLEŞMELER:....................................... 405
IV- KULLANMA GİDERLERİ:..................................................................... 407
V- KİRACININ GÜVENCE VERMESİ: ..................................................... 408
VI- KONUT VE ÇATILI İŞYERİ KİRALARINDA KİRA BEDELİ: ..... 410
A) GENEL OLARAK: .................................................................... 410
B) KİRA BEDELİNİN TARAFLARCA SÖZLEŞMEDE İLK DEFA BELİRLENMESİ: .......................................................... 410
C) YENİLENEN KİRA DÖNEMLERİNDE KİRA
BEDELİNİN BELİRLENMESİ, ÖZELLİKLE KİRA
BEDELİNİ BELİRLEME DAVASI: ......................................... 411
1) Taraflar sözleşmede bir artış oranı belirlemişlerse: 412
2) Taraflar sözleşmede bir artış oranı belirlememişlerse: 413
3) Beş yıldan uzun süreli sözleşmelerde bedelin
belirlenmesi: 413
4) Yabancı para üzerinden yapılan sözleşmelerde: 414
D) KİRA BEDELİNİ BELİRLEME DAVASININ SÜRESİ: ........ 414
1) Taraflar sözleşmede yeni kira döneminde kira
bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm koymuşlarsa: 415
2) Taraflar sözleşmede yeni kira döneminde kira
bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm
koymamışlarsa: 415
E) KİRA BEDELİNİN UYARLANMASI: .................................... 415
1) Genel olarak:.........................................................................415xxxii
2) Uyarlamanın tanımı ve şartları: 416
3) Uyarlamanın sonuçları: 420
F) KİRACI ALEYHİNE BAŞKA BİR ÖDEME
YÜKÜMLÜLÜĞÜ DÜZENLEME YASAĞI: .......................... 421
G) DAVA SEBEPLERİNİN SINIRLILIĞI: ................................... 421
VII- KONUT VE ÇATILI İŞYERİ KİRALARINDA
SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ:.......................................................... 421
A) BELİRLİ SÜRELİ KONUT VE ÇATILI İŞYERİ
KİRLARININ BİLDİRİM VEYA DAVA YOLUYLA
SONA ERMESİ: ........................................................................ 421
1) Belirli ve belirsiz süreli konut ve çatılı işyeri kiralarının
fesih bildirim yoluyla sona ermesi: 421
a) Belirli süreli konut ve çatılı işyeri kiralarında: 421
b) Belirsiz süreli konut ve çatılı işyeri kiralarında: 423
2) Bildirimin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına
bağlıdır: 423
3) Aile konutu: 423
4) Kiracının ölmesi hâlinde mirasçıların ve ortaklarının
durumu: 424
B) KİRA SÖZLEŞMESİNİN DAVA YOLUYLA SONA
ERMESİ: .................................................................................... 425
1) Genel bilgi: 425
2) Tahliye sebepleri: 426
a) Kira sözleşmesinin kiraya verenden kaynaklanan sebeplerle sona ermesi: 426
aa) Kiraya verenin ve yakınlarının kiralanana
duyduğu gereksinim nedeniyle sözleşmenin
sona ermesi: 426
aaa) Kiraya verenin kendisi, eşi, altsoyu,
üstsoyu veya kanun gereği bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler için
kiralananı konut ya da işyeri
gereksinimi sebebiyle kullanma
zorunluluğu olmalıdır: 427
bbb) Gereksinim, gerçek ve samimi
olmalıdır: 428
ccc) Tahliye davası, sözleşme süresinin
sona ermesinden itibaren bir ay içinde
açılmalıdır: 430
ddd) Üç yıl geçmeden kiraya verme yasağı: .....431İçindekiler
xxxiii
bb) Mülkiyeti sonradan kazanan malikin
duyduğu gereksinim nedeniyle sözleşmenin
sona ermesi: 431
aaa) Yeni malik veya bazı yakınları
kiralanan konut veya işyerine
gereksinim duymalıdır: 431
bbb) Yeni malik mülkiyeti kazandığı
tarihten itibaren bir ay içinde kiracıya ihtarda bulunmalı ve altı ay sonrası için kiralananı boşaltmasını (tahliye
etmesini) talep etmelidir: 432
ccc) Bu hâlde de kiraya veren kiralananı üç
yıl süreyle üçüncü bir kişiye kiraya
veremez: 433
cc) Kiraya verenin kira sözleşmesini, kiralananı yeniden inşası veya imarı amacıyla sona erdirmesi: 433
aaa) Genel bilgi: 433
bbb) Şartları: 433
1/a) Taşınmazın yeniden inşası veya
imarı amacıyla esaslı onarımı, genişletilmesi veya değiştirilmesi
gerekir: 433
1/b) Ayrıca, yeni inşa, esaslı onarım, değişiklik ve genişletme işlerinin yapıldığı sırada taşınmazın konut
veya işyeri olarak kullanılması,
teknik açıdan mümkün
olmamalıdır: 434
1/c) Bu sebebe dayalı tahliye davası sözleşmenin sona ermesinden
itibaren bir ay içinde açılmalıdır: 435
ccc) Hüküm ve sonuçları: 435
b) Kira sözleşmesinin kiracıdan kaynaklanan
sebeplerle sona ermesi: 435
aa) Kiracının boşaltma (tahliye) taahhütü: 435
aaa) Şartları: 436
1/a) Boşaltma taahhüdünün geçerliliği, yazılı şekilde yapılmış olmasına
bağlıdır: 436
1/b) Boşaltma taahhüdü, boşaltma
tarihini içermelidir: ............................436xxxiv
bbb) Hüküm ve sonuçları: 437
bb)
Kiraya verenin, kiracının aynı kira süresi içinde kira bedelini ödememesi nedeniyle yazılı olarak iki haklı ihtarda bulunmasına
dayanan tahliye talebi: 438
aaa) Şartları 438
1/a) Kiraya veren, kira bedelini
ödemediği için kiracıya aynı kira
süresi içinde iki haklı ihtarda
bulunmuş olmalıdır: 438
1/b) İhtar yazılı olmalıdır: 439
1/c) İhtarda ödenmeyen ayın kirası,
bunun miktarı ve ödenme gereği
bildirilmelidir: 439
1/d) İhtar haklı olmalıdır: 439
1/e) Kiraya veren kira süresinin
bitimini izleyen bir ay içinde
tahliye davasını açmalıdır: 440
cc) Kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin aynı ilçe veya belde belediye sınırları içinde
oturmaya elverişli bir konutunun bulunması: 440
aaa) Kiracının konut olarak kullandığı
taşınmazın bulunduğu il veya belediye sınırları içinde kendisinin veya birlikte yaşadığı eşinin bir taşınmaza sahip
olması gerekir: 440
bbb) Kiraya veren, sözleşmeyi yaparken
kiracının veya birlikte yaşadığı eşinin konut olarak oturmaya elverişli bir
yerinin olduğunu bilmemelidir: 441
ccc) Kiraya veren, sözleşmenin bitiminden itibaren bir ay içinde tahliye davasını
açmalıdır: 441
dd) Kiracının kiralananı başkasına kiralaması
nedenine dayanan tahliye davası: 442
§ 11. ÜRÜ
N KİRASI 443
I
TANIMI, NİTELİKLERİ VE UNSURLARI ......................................... 443
A) TANIMI: .................................................................................... 443
B) ÜRÜN KİRASI SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ: ............... 444
1) Ürün kirası, tam iki tarafa borç yükleyen bir
sözleşmedir: 444
2) Ürün kirası, ivazlı bir sözleşmedir: ......................................445İçindekiler
xxxv
3) Ürün kirası, rızaî bir sözleşmedir: 445
4) Ürün kirası, sürekli borç doğuran bir sözleşmedir: 445
C) ÜRÜN KİRASININ UNSURLARI: .......................................... 445
1) Ürün veren bir şey-ürün veren bir hak: 445
2) Kullanma ve yararlanmanın belirli bir süre için devri: 446
3) Kira bedeli: 447
4) Tarafların anlaşması: 447
a) Karşılıklı irade beyanlarının birbirine uygun
olması: 447
b) Tarafların ehliyeti: 448
c) Şekil şartı: 448
II- BENZER KURUMLARLA KARŞILAŞTIRILMASI: ........................ 448
A) OLAĞAN KİRA-ÜRÜN KİRASI İLİŞKİSİ: ............................ 448
1) Olağan kira, maddî bir malın (bir şeyin) yalnız kullanılmasının devri borcunu içerir. Buna karşılık
ürün kirası, şeyin kullanılması yanında ondan yararlanmanın, özellikle de ürünlerinin devşirilmesinin
devri borcunu içerir: 448
2) Olağan kiranın konusunu yalnız maddî mallar, yani
şeyler oluştururken, ürün kirasının konusunu hem ürün veren şeyler (maddî mallar) hem de ürün veren haklar
oluşturur: 449
B) ÜRÜN KİRASI-LİSANS SÖZLEŞMESİ İLİŞKİSİ:................. 449
C) ÜRÜN KİRASI-ADİ ORTAKLIK İLİŞKİSİ: ........................... 449
D) ÜRÜN KİRASI-KULLANIM ÖDÜNCÜ İLİŞKİSİ:................. 450
E) ÜRÜN KİRASI- SATIŞ SÖZLEŞMESİ:................................... 450
III- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................... 450
A) KİRAYA VERENİN BORÇLARI:............................................ 450
1) Kiraya verenin, kiralananı sözleşmenin amacına uygun bir biçimde kullanma ve yararlanmaya (işletmeye)
elverişli bir durumda teslim ve bu durumda
bulundurma borcu: 450
2) Kiraya verenin esaslı onarımları yapma borcu: 452
3) Zapttan sorumluluk: 453
4) Üçüncü kişinin sözleşmenin kurulmasından sonra kiralananın mülkiyetini kazanması (üstün hak sahibi
olması): 454
5) Vergi ve harçları ödeme borcu: 455
B) KİRACININ BORÇLARI:......................................................... 455
1) Kira bedelini ve yan giderleri ödeme borcu: 455
a) Genel olarak: ................................................................455xxxvi
b)
Olağanüstü durumlarda kira bedelinden indirim
isteme hakkı: 457
2)
Kiracının kiralananı özgülendiği amaca uygun ve iyi
bir biçimde işletme borcu: 457
3)
Kiralanana gereği gibi bakım borcu: 458
4)
Kiralanandaki ayıbı ve üçüncü kişilerin hak iddialarını
kiraya verene bildirme borcu: 458
5)
Alt kira ve kullanım hakkını devir yasağı: 458
IV- ÜRÜN KİRASI SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: ......................... 459
A) BELİRLİ SÜRENİN SONA ERMESİ:...................................... 459
B) FESİH BİLDİRİMİ: ................................................................... 460
C) OLAĞANÜSTÜ FESİH: ........................................................... 461
1) Önemli sebepler: 461
2) Kiracının iflâsı: 461
3) Kiracının ölümü: 462
D) SONA ERMENİN SONUÇLARI: ............................................. 464
1) Kiralananın geri verilmesi: 464
2) Tutanağa geçirilmiş eşya: 465
3) Ürün ve yetişme giderleri: 465
4) Saman, gübre ve benzerleri: 466
V- HAYVAN KİRASI: .................................................................................... 466
A) KONUSU: .................................................................................. 466
B) SORUMLULUK: ....................................................................... 467
C) HAYVAN KİRASININ SONA ERMESİ:................................. 468
1) Belirli süreli hayvan kirasının sona ermesi: 468
2) Belirsiz süreli hayvan kirasının sona ermesi (olağan
fesih): 468
3) Olağanüstü fesih: 469
KISIM İKİ
FİNANSAL KİRALAMA SÖZLEŞMESİ
§ 12. TANIMI, NİTELİKLERİ, ÇEŞİTLERİ, UNSURLARI VE
TARAFLARIN BORÇLARI 470
I- TANIMI: ...................................................................................................... 470
II- SÖZLEŞMENİN NİTELİKLERİ:........................................................... 472
A) FİNANSAL KİRALAMA SÖZLEŞMESİ, İSİMLİ BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 472
B) FİNANSAL KİRALAMA SÖZLEŞMESİ TAM İKİ
TARAFA BORÇ YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ............ 472
C) FİNANSAL KİRALAMA SÖZLEŞMESİ, İVAZLI BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 473İçindekiler
xxxvii
D) FİNANSAL KİRALAMA SÖZLEŞMESİ, RIZAİ BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 473
E) FİNANSAL KİRALAMA SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 473
III- KİRALAMA (LEASING) ÇEŞİTLERİ:................................................. 474
A) DOĞRUDAN KİRALAMA-DOLAYLI KİRALAMA: ............ 474
B) FİNANSAL KİRALAMA-FAALİYET KİRALAMASI:.......... 475
C) YATIRIM MALLARI KİRALAMASI-TÜKETİM
MALLARI KİRALAMASI: ...................................................... 475
D) TAŞINIR KİRALAMASI-TAŞINMAZ KİRALAMASI: ......... 475
E) SAT VE GERİ KİRALA: .......................................................... 476
IV- SÖZLEŞMENİN UNSURLARI ............................................................... 476
A) KİRALANAN MALIN ZİLYETLİĞİNİN DEVRİ: .................. 476
1) Mal kavramı: 476
a) Taşınır veya taşınmaz mal: 476
b) Kiracının işletmesinde üretim faaliyetinde
kullanılan bir mal: 477
2) Malın zilyetliği devredilmiş olmalıdır: 477
B) KİRA BEDELİ:.......................................................................... 478
C) KİRA SÜRESİ: .......................................................................... 479
D) SÖZLEŞME SONUNDA KİRACIYA TANINAN
SEÇİMLİK HAKLAR: .............................................................. 479
E) ANLAŞMA UNSURU: ............................................................. 479
V- SÖZLEŞMENİN KURULMASI .............................................................. 479
A) SÖZLEŞMENİN TARAFLARI:................................................ 479
1) Kiralayan: 479
2) Kiracı: 480
B) SÖZLEŞMENİN ŞEKLİ:........................................................... 480
C) SÖZLEŞMENİN ŞERH VE TESCİLİ:...................................... 481
VI- TARAFLARIN BORÇLARI .................................................................... 481
A) KİRALAYANIN BORÇLARI:.................................................. 481
1) Kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine
belirlediği malın mülkiyetini üçüncü kişi veya bizzat
kiracıdan devralmak suretiyle edinme borcu: 481
2) Kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine
belirlediği malın zilyetliğini devretme borcu: 482
3) Kiralayanın, kiracının sözleşme konusu malı kullanıp yararlanmasına katlanma borcu: 483
4) Kiralayanın, kiralanan malın mülkiyetini üçüncü bir
kişiye devretmeme borcu: 483
5) Kiralananı sigorta ettirme borcu: 484
6) Kiralayanın kiralananın ayıbından sorumluluğu: ................484xxxviii
7) Kiralayanın, malın üstün hak sahibi üçüncü kişi
tarafından zaptedilmesi halinde sorumluluğu: 486
8) Sözleşmede kararlaştırılmışsa, kiralayanın malın
mülkiyetini sözleşme sonunda kiracıya devretme
borcu: 486
B) KİRACININ BORÇLARI:......................................................... 486
1) Kiracının kiralananı teslim alma (kabul etme) borcu: 486
2) Kiracının kiralama bedelini ödeme borcu: 487
3) Kiracının, sözleşme konusu malı özenle kullanma
borcu: 488
4) Kiracının mala bakma ve onu koruma borcu: 488
5) Malın zilyetliğini ve kiracılık sıfatını başkasına
devretmeme borcu: 489
6) Sigorta primlerini ödeme borcu: 489
7) Kiracının hasardan sorumluluğu: 489
8) Kiracının, sözleşme sonunda malı kiralayana geri
verme borcu: 490
§ 13. SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ 491
I- SÖZLEŞMENİN OLAĞAN SEBEPLERLE SONA ERMESİ: .......... 491
A) SÜRENİN DOLMASI NEDENİYLE SÖZLEŞMENİN
SONA ERMESİ: ........................................................................ 491
B) KİRACININ İFLASI, ÖLÜMÜ VEYA FİİL EHLİYETİNİ KAYBETMESİ NEDENİYLE SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ: .................................................................................... 492
C) SÖZLEŞMENİN KİRACININ TASFİYE SÜRECİNE
GİRMESİ NEDENİYLE VAKTİNDEN ÖNCE SONA
ERMESİ: .................................................................................... 492
II- SÖZLEŞMENİN OLAĞANÜSTÜ SEBEPLERLE SONA
ERMESİ:...................................................................................................... 492
A) SÖZLEŞMENİN İHLALİ NEDENİYLE: ................................. 492
B) SÖZLEŞMENİN ÖNEMLİ SEBEPLERLE SONA
ERMESİ: .................................................................................... 492
III- SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİNİN SONUÇLARI: ........................ 493
KISIM ÜÇ ÖDÜNÇ SÖZLEŞMELERİ
§ 14. KULLANIM ÖDÜNCÜ SÖZLEŞMESİ 494
I- TANIMI: ...................................................................................................... 494
II- BAZI SÖZLEŞMELERDEN FARKI: .................................................... 496
III- UNSURLARI:.............................................................................................. 497İçindekiler
xxxix
A) BİR MALIN (BİR ŞEYİN VEYA HAKKIN) KULLANILMASININ DEVRİ: ................................................ 497
1) Bir mal devredilmelidir: 497
2) Malın kullanılması (gerekiyorsa yararlanılması) devredilmelidir: 499
B) DEVİR KARŞILIKSIZ OLMALIDIR:...................................... 499
C) TARAFLARIN ANLAŞMASI: ................................................. 499
IV- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................... 500
A) ÖDÜNÇ VERENİN BORÇLARI: ............................................. 500
1) Sözleşme konusu malın kullanılmasını devir (bırakma) borcu: 500
2) Olağanüstü giderleri ödeme borcu: 501
B) ÖDÜNÇ ALANIN BORÇLARI: ............................................... 502
1) Ödünç alanın ödünç konusu malı; sözleşmede kararlaştırılan şekilde, sözleşmede hüküm yoksa,
niteliğine ya da özgülendiği amaca göre kullanma
borcu: 502
2) Ödünç alanın ödünç konusunu başkasına
kullandırmama borcu: 503
3) Bakım ve koruma borcu: 503
4) Ödünç alanın sorumluluğu: 504
5) Şeyi geri verme borcu: 504
V- BİRDEN ÇOK ÖDÜNÇ ALANIN SORUMLULUĞU:........................ 505
VI- SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ:.......................................................... 506
A) SÖZLEŞMENİN OLAĞAN SEBEPLERLE SONA
ERMESİ: .................................................................................... 506
1) Belirli süreli sözleşmelerde: 506
2) Belirsiz süreli sözleşmelerde: 506
B) SÖZLEŞMENİN OLAĞANÜSTÜ SEBEPLERLE SONA ERMESİ: .................................................................................... 507
1) Ödünç konusu malın sözleşmeye aykırı kullanılması: 507
2) Önceden bilinmeyen bir sebeple ödünç verenin ödünç konusu şeye ivedi olarak ihtiyaç duyması: 507
3) Ödünç alanın ölmesi: 508
4) Ödünç alanın iflâs etmesi: 508
5) Ödünç konusu malın yok olması veya kaybolması: 508
§ 15. TÜKETİM ÖDÜNCÜ SÖZLEŞMESİ 509
I- TANIM: ........................................................................................................ 509
II- NİTELİKLERİ: .......................................................................................... 511
III- ÇEŞİTLERİ:................................................................................................ 511xl
IV- UNSURLARI:.............................................................................................. 512
A)
B)
BİR MİKTAR PARA VEYA TÜKETİLEBİLEN BİR ŞEY:.... 512
ÖDÜNÇ KONUSU ŞEYİN MÜLKİYETİNİN ÖDÜNÇ
ALANA DEVREDİLMESİ: ...................................................... 513
C)
ÖDÜNÇ ALAN, ÖDÜNÇ ALINAN ŞEYLE AYNI NİTELİK VE MİKTARDA ŞEYİ ÖDÜNÇ VERENE GERİ
VERMEK ZORUNDADIR: ...................................................... 514
D) TARAFLARIN ANLAŞMASI: ................................................. 514
V- TÜKETİM ÖDÜNCÜ SÖZLEŞMESİNİN BENZER HUKUKÎ
İŞLEMLERDEN FARKI: ......................................................................... 515
A)
TÜKETİM ÖDÜNCÜ SÖZLEŞMESİNİN BANKA
TASARRUF HESABI SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ............. 515
1) Kavram: 515
2) Hukukî niteliği: 516
B)
KREDİ AÇMA SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ........................ 517
1) Tanım: 517
2) Unsurları: 518
a) Taraflar arasında karşılıklı güven unsuru: 518
b) Bir kredi limitinin kararlaştırılması: 518
c) Kredi verenin kredi limitleri içinde kredi verme
yükümlülüğü: 519
d) Münferit kredi işlemlerinin önceden
kararlaştırılması: 519
e) Kredi alanın kredi talep özgürlüğü: 519
f) Mükerrer kredi talebi: 520
g) Kredi alanın bir bedel (ücret) ödeme borcu: 520
3) Hukukî niteliği: 520
4) Hüküm ve sonuçları: 521
C)
TÜKETİCİ KREDİSİ SÖZLEŞMESİ: ...................................... 521
1) Genel olarak: 521
2) Sözleşmenin şekli: 521
3) Tüketiciyi bilgilendirme yükümlülüğü: 522
4) Sözleşmeden cayma (dönme) hakkı: 522
5) Ödenecek faiz oranı: 522
6) Krediyi erken ödeme hakkı: 523
7) Tüketicinin taksitleri ödemede temerrütü: 523
8) Bağlı kredi sözleşmeleri: 524
D)
KARA KATILMALI ÖDÜNÇ SÖZLEŞMESİ: ........................ 524
E)
MİSLİ ŞEYLERİ SAKLAMA (USULSÜZ TEVDİ)
SÖZLEŞMESİ: .......................................................................... 524
VI
TA
RAFLARIN BORÇLARI: ................................................................... 525İçindekiler
xli
A) ÖDÜNÇ VERENİN BORÇLARI: ............................................. 525
1) Para ve tüketilebilen şeyin mülkiyetini devir borcu: 525
a) Devir borcu: 525
b) Şeyin teslim ve kabulüne ilişkin dava ve bu
davanın zamanaşımı: 527
2) Ödünç verenin ödünç konusu şeyi sözleşme süresince
ödünç alanın emrinde sürekli olarak bulundurma
borcu: 528
3) Zapttan ve ayıptan sorumluluk: 528
B) ÖDÜNÇ ALANIN BORÇLARI: ............................................... 528
1) Ödünç verilen para ve şeyi teslim alma borcu: 528
2) Ödünç alanın, ödünç alınan şeyle aynı nitelik ve
miktarda bir şeyi geri verme borcu: 529
3) Ödünç alanın faiz ödeme borcu: 530
a) Genel bilgi: 530
b) Faiz borcunun kaynakları: 532
c) Faiz oranı: 532
aa) Anaparada faiz oranı: 533
aaa) Anaparada kanunî faiz oranı: 533
1/a) Ticarî olmayan işlerde (anapara
ödüncünde)kanunî faiz oranı: 533
1/b) Ticarî ödünçte kanunî faiz oranı: 534
bb) Akdi faiz oranı: 534
aaa) Ticarî olmayan ödünçte akdî faiz
oranı: 534
bbb) Ticarî ödünçte akdî faiz oranı: 535
d) Temerrüt faizi ve oranı: 535
aa) Ticarî olmayan ödünçte temerrüt faiz oranı: 535
bb) Ticarî ödünçte temerrüt faizi oranı: 536
e) Yabancı para borçlarında faiz ve oranı: 537
f) Bileşik faiz: 538
aa) Ticarî olmayan ödünçte bileşik faiz: 538
bb) Ticarî ödünçte bileşik faiz: 538
g) Ödünç para verme işlerinde faiz: 539
VII- TÜKETİM ÖDÜNCÜ SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: ............. 539
A) SÖZLEŞMENİN OLAĞAN SEBEPLERLE SONA
ERMESİ: .................................................................................... 540
1) Tüketim ödüncü sözleşmesinin, kararlaştırılan belirli sürenin dolmasıyla sona ermesi: 540
2) Fesih bildirimi: 541
3) Sözleşmenin feshi:................................................................541xlii
a) Bildirimsiz fesih: 541
b)
Önemli sebeplerle fesih: 542
B)
KANUNÎ
SONA ERME: ........................................................... 542
BÖLÜM ÜÇ
İŞGÖRME BORCU DOĞURAN SÖZLEŞMELER
KISIM BİR
HİZMET SÖZLEŞMELERİ
§ 16. GENEL HİZMET SÖZLEŞMESİ 545
I- TANIMI: ...................................................................................................... 545
II- UNSURLARI:.............................................................................................. 546
A) İŞGÖRME UNSURU: ............................................................... 546
B) BAĞIMLILIK UNSURU:.......................................................... 547
C) ZAMAN UNSURU:................................................................... 548
D) ÜCRET UNSURU: .................................................................... 548
E) ANLAŞMA UNSURU (HİZMET SÖZLEŞMESİNİN KURULMASI): ......................................................................... 549
1) Hizmet sözleşmesinin açık olarak kurulması: 549
2) Hizmet sözleşmesinin örtülü olarak kurulması: 549
III- HİZMET SÖZLEŞMESİNİ DÜZENLEYEN HÜKÜMLERİN
HUKUKÎ NİTELİĞİ:................................................................................. 550
IV- TÜRK BORÇLAR KANUNUNA GÖRE HİZMET
SÖZLEŞMESİNİN ÇEŞİTLERİ: ............................................................ 551
V- HİZMET SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ:..................................... 551
A) HİZMET SÖZLEŞMESİ, BİR BORÇ SÖZLEŞMESİDİR: ...... 551
B) HİZMET SÖZLEŞMESİ, İKİ TARAFA TAM BORÇ YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ......................................... 551
C) HİZMET SÖZLEŞMESİ, İVAZLI BİR SÖZLEŞMEDİR: ....... 552
D) HİZMET SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BORÇ DOĞURAN
BİR SÖZLEŞMEDİR: ............................................................... 552
E) HİZMET SÖZLEŞMESİ İŞÇİNİN KİŞİLİĞİNE BAĞLI
BİR SÖZLEŞMEDİR: ............................................................... 552
VI- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................... 553
A) İŞÇİNİN BORÇLARI:............................................................... 553
1) İşi bizzat (şahsen) görme borcu: 553
2) İşçinin işi özenle görme ve işverene bağlılık (sadakat)
borcu: 553
3) İşçinin sadakat (bağlılık) borcu: 554
a) İşçi, işverene ait makineleri, araç ve gereçleri
korumak zorundadır: ....................................................554İçindekiler
xliii
b) İşçi başka işveren yanında çalışmamak, işverenle rekabet etmemek, iş barışını bozmamak
zorundadır: 555
c) Sır saklama borcu: 555
d) Alınan ve elde edilen şeyleri teslim ve hesap
verme borcu: 555
e) Fazla çalışma borcu: 556
4) Düzenlemelere ve talimata uyma borcu: 556
5) İşçinin sorumluluğu: 557
B) İŞVERENİN BORÇLARI: ........................................................ 558
1) Ücret ödeme borcu: 558
a) Genel olarak: 558
b) Ücret çeşitleri: 559
c) Fazla çalışma ücreti: 561
d) Ücret ödeme zamanı: 561
e) Ücret ödeme yeri: 562
f) İşçiye ücretine mahsuben avans verme
yükümlülüğü: 563
g) Takas yasağı: 563
h) İşgörme ediminin ifasının engellenmesi hâlinde
ücret: 563
aa) İşverenin temerrüdü hâlinde: 563
bb) İşçinin çalışmayı durdurması hâlinde: 564
i) Ücret alacağının haczi, devri ve rehnedilmesi: 564
2) İş verme borcu: 565
a) Genel olarak: 565
b) Birim ücreti: 565
3) İş araç ve malzemelerini verme borcu: 565
4) Giderleri ödeme borcu: 566
a) Genel olarak: 566
b) Taşıma araçları: 566
c) Giderlerin ödenmesi: 567
5) İşverenin işçiyi gözetme, özellikle kişiliğini koruma
borcu: 567
a) Genel olarak: 567
b) Ev düzeni içinde çalışmada: 568
c) Kişisel verilerin kullanılmasında: 569
d) Ceza şartı ve ibra: 569
6) Tatil ve izin verme borcu: 570
a) Hafta tatili ve iş arama izni: .........................................570xliv
b) Yıllık izin: 570
aa) Genel olarak: 570
bb) Yıllık iznin kullanılması: 571
cc) Yıllık izin ücreti: 571
7) Hizmet belgesi verme borcu: 571
8) Sınaî ve fikrî mülkiyet hakkına saygı borcu: 572
VII- HİZMET İLİŞKİSİNİN DEVRİ: ............................................................. 572
A) İŞYERİNİN TAMAMININ VEYA BİR BÖLÜMÜNÜN
DEVRİ: ...................................................................................... 572
B) HİZMET SÖZLEŞMESİNİN DEVRİ: ...................................... 572
VIII- HİZMET SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ:.................................... 573
A) BELİRLİ SÜRELİ HİZMET SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: .................................................................................... 573
B) BELİRSİZ SÜRELİ SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ: .......... 574
1) Genel olarak fesih hakkı: 574
2) Deneme süresi içinde fesih: 575
C) İŞÇİNİN, FESİH HAKKININ KÖTÜYE
KULLANILMASINA KARŞI KORUNMASI:......................... 576
D) HİZMET SÖZLEŞMESİNİN HAKLI SEBEPLERLE
DERHAL FESHİ: ...................................................................... 576
1) İşverenin ödeme güçsüzlüğüne düşmesi: 577
2) İşçinin haksız olarak işe başlamaması veya işi
bırakması: 578
3) İşçinin veya işverenin ölümü: 578
a) İşçinin ölümü: 578
b) İşverenin ölümü: 578
IX- SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİNİN SONUÇLARI: ........................ 579
A) BORÇLARIN MUACCEL OLMASI: ....................................... 579
B) HİZMETLE İLGİLİ ŞEYLERİ GERİ VERME YÜKÜMLÜLÜĞÜ: ................................................................... 579
X- REKABET YASAĞI:................................................................................. 580
A) REKABET YASAĞININ ŞARTLARI:..................................... 580
1) Her şeyden önce işçi ile işveren arasında bir rekabet
ilişkisi bulunmalı ve bu anlaşmayla işçi, hizmet sözleşmesinin sona ermesinden sonra işverenle rekabet
etmeme yükümlülüğünü üstlenmelidir: 580
2) Böyle bir anlaşmanın geçerli olması için işverenle olan hizmet ilişkisinin işçiye, müşteri çevresini tanıma,
üretim sırlarını öğrenme imkânı vermesi ve bunları kullandığı zaman işverene önemli ölçüde zarar verme
potansiyeline sahip olması gerekir: 581
3) İşçi, fiil ehliyetine sahip olmalıdır: ......................................581İçindekiler
xlv
4) Rekabet yasağı anlaşması yazılı şekilde yapılmalıdır: 581
B) SINIRLANDIRILMASI: ........................................................... 581
C) AYKIRI DAVRANIŞLARIN SONUÇLARI: ........................... 582
D) SONA ERMESİ: ........................................................................ 582
§ 17. EVDE HİZMET SÖZLEŞMESİ 583
I- GENEL BİLGİ VE TANIM:..................................................................... 583
II- İŞÇİ VE İŞVERENİN EVDE HİZMET SÖZLEŞMESİNE
ÖZGÜ ÖZEL BORÇLARI: ...................................................................... 584
A) İŞÇİNİN ÖZEL BORÇLARI:.................................................... 584
1) İşin yapılması: 584
2) İşveren tarafından sağlanan malzeme ve iş araçlarına gereken özeni gösterme: 585
B) İŞVERENİN ÖZEL BORÇLARI: ............................................. 585
1) Ürünün kabulü ve ayıp bildirimi: 585
2) Ücret: 586
a) Genel olarak: 586
b) Çalışmanın engellenmesi hâlinde ücret ödenmesi: 586
III- EVDE HİZMET SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: ....................... 586
IV- EVDE HİZMET SÖZLEŞMESİNE GENEL HÜKÜMLERİN
UYGULANMASI: ...................................................................................... 587
§ 18. PAZARLAMACILIK SÖZLEŞMESİ 588
I- TANIMI: ...................................................................................................... 588
II- PAZARLAMACILIK SÖZLEŞMESİNİN ÖZELLİKLERİ: ............. 588
III- PAZARLAMACILIK SÖZLEŞMESİNİN KURULMASI VE
ŞEKLİ:.......................................................................................................... 589
IV- PAZARLAMACININ YÜKÜMLÜLÜK VE YETKİLERİ:................ 589
A) PAZARLAMACININ YÜKÜMLÜLÜKLERİ: ........................ 589
1) Pazarlamacının müşterileri ziyaret yükümlülüğü: 589
2) Pazarlamacının kendisi ve üçüncü kişi hesabına işlem yapmama yükümlülüğü: 589
3) Pazarlamacının talimatta öngörülen fiyatlara uyma yükümlüğü: 590
4) Pazarlamacının, pazarlama faaliyetleri ile ilgili olarak işverene düzenli bilgi verme yükümlülüğü: 590
5) Pazarlamacının, müşterilerin ödeme yapmamalarından
veya diğer yükümlülüklerini ifa etmemelerinden dolayı sorumlu olacağına ilişkin yaptığı garanti anlaşmaları,
kesin olarak hükümsüzdür: 590
B) PAZARLAMACININ YETKİLERİ: ......................................... 590
V- İŞVERENİN ÖZEL YÜKÜMLÜLÜKLERİ: ........................................ 591xlvi
A)
PAZARLAMACIYA TANINAN FAALİYET ALANINDA BAŞKALARINA FAALİYETTE BULUNMA YETKİSİ
TANIMAMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ: ............................................ 591
B)
ÜCRET ÖDEME YÜKÜMLÜLÜĞÜ: ...................................... 591
C)
KOMİSYON ÖDEME YÜKÜMLÜLÜĞÜ:.............................. 592
D)
PAZARLAMA FAALİYETİNİN ENGELLENMESİ
HALİNDE ÜCRET ÖDEME YÜKÜMLÜLÜĞÜ: ................... 592
E)
HARCAMALAR: ...................................................................... 592
VI
HA
PİS HAKKI: .......................................................................................... 593
A)
ÖZEL FESİH SÜRESİ:.............................................................. 593
B)
PAZARLAMACIYA ÖDENECEK KOMİSYON: ................... 593
VII- PAZARLAMACILIK SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ:.............. 593
VIII- HİZMET SÖZLEŞMESİNE İLİŞKİN HÜKÜMLERİN
UYGULANMASI: ...................................................................................... 594
KISIM İKİ
ESER SÖZLEŞMESİ
19. SÖZLEŞMENİN TANIMI, NİTELİKLERİ VE UNSURLARI 595
I- SÖZLEŞMENİN TANIMI ........................................................................ 596
II- SÖZLEŞMENİN NİTELİKLERİ ............................................................ 597
A) ESER SÖZLEŞMESİ BİR BORÇ SÖZLEŞMESİDİR: ............ 597
B) ESER SÖZLEŞMESİ, TAM İKİ TARAFA BORÇ
YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ......................................... 597
C) ESER SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR SÖZLEŞMEDİR............... 598
D) ESER SÖZLEŞMESİ RIZAİ BİR SÖZLEŞMEDİR: ................ 599
E) ESER SÖZLEŞMESİ, ANİ EDİMLİ, FAKAT BAZI HALLERDE UZUN SÜRELİ BİR SÖZLEŞMEDİR................ 599
III- SÖZLEŞMENİN UNSURLARI ............................................................... 600
A) BİR ESER MEYDANA GETİRME UNSURU: ........................ 600
1) Genel bilgi: 600
2) Eser kavramını açıklayan görüşler: 600
a) Maddî eser görüşü: 600
b) Maddî ve manevî eser görüşü: 601
3) Meydana getirme: 606
a) Kavram: 606
b) Türleri: 607
aa) Yeni (ilk defa) bir eser meydana getirme: 607
bb) Mevcut bir eseri değiştirme: 607
cc) Mevcut bir eseri ortadan kaldırma, yok etme: 607
B) BEDEL UNSURU: .................................................................... 608
C) ANLAŞMA UNSURU: ............................................................. 608
IV- ESER SÖZLEŞMESİNİN BAZI SÖZLEŞMELERDEN FARKI....... 610İçindekiler
xlvii
A) HİZMET SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: .................................. 610
B) VEKALET SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ............................... 612
C) SATIŞ SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ...................................... 614
D) YAYIM SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: .................................... 616
§ 20. TARAFLARIN BORÇLARI 617
I- SÖZLEŞMENİN TARAFLARI ............................................................... 617
II- YÜKLENİCİNİN BORÇLARI: ............................................................... 619
A) BİR ESER MEYDANA GETİRME BORCU:........................... 619
1) Genel olarak: 619
2) Yüklenicinin eseri şahsen meydana getirme borcu: 620
a) Yüklenicinin eseri şahsen meydana getirme veya
kendi yönetiminde başkasına yaptırma borcu: 620
b) Yüklenicinin eseri başkasına yaptırma yetkisi: 621
aa) Genel olarak alt yüklenicilik ilişkisi: 621
bb) Asıl yüklenici ile alt yüklenici arasındaki
ilişki: 624
cc) İşsahibi ile alt yüklenici arasındaki ilişki: 624
dd) Asıl yüklenicinin, alt yüklenicinin
eylemlerinden dolayı işsahibine karşı
sorumluluğu: 626
c) Yüklenicinin sözleşmeyi bir bütün olarak devir
yetkisi: 627
B) ARAÇ VE GEREÇ SAĞLAMA BORCU: ................................ 627
C) MALZEME SAĞLAMA BORCU:............................................ 628
1) Genel olarak: 628
2) Malzemenin yüklenici tarafından sağlanması: 629
3) Malzemenin işsahibi tarafından sağlanması: 630
a) Genel olarak: 630
b) Yüklenicinin malzemeyi özenle kullanma, hesap verme ve artanı geri verme borcu: 631
c) Yüklenicinin bildirim yükümlülüğü: 632
D) ESERİ TESLİM BORCU........................................................... 633
1) Genel olarak 633
2) Teslim yeri: 634
3) Teslim zamanı: 634
E) MÜLKİYETİ GEÇİRME BORCU: ........................................... 635
F) YÜKLENİCİNİN ÖZEN BORCU:............................................ 636
1) Genel olarak: 636
2) Yüklenicinin başlıca özen yükümlülükleri: 638
a) Yüklenicinin işsahibini aydınlatma, ona bilgi
verme yükümlülüğü: ....................................................638xlviii
b) Yüklenicinin işsahibinin şahıs ve malvarlığı
değerlerini koruma yükümlülükleri: 639
c) Yüklenicinin diğer özen yükümlülükleri: 640
3) Yüklenicinin özen borcuna aykırı davranması: 641
a) Genel olarak: 641
b) Yüklenicinin, işe geç başlaması veya sözleşmeye
aykırı olarak işi geciktirmesi ya da gecikme
yüzünden işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin anlaşılması nedeniyle
temerrüde düşmesinden dolayı işsahibinin
sözleşmeden dönme hakkı: 641
aa) Yüklenici her şeyden önce işe geç başlamalı
veya sözleşmeye aykırı olarak işi
geciktirmeli ya da tüm tahminlere göre işi belirlenen zamanda bitiremeyeceği açık
olarak anlaşılmalıdır: 642
bb) Yüklenicinin eseri meydana getirmesindeki gecikmede işsahibine yüklenilebilir herhangi
bir kusur bulunmamalıdır: 643
cc) Nihayet somut olayda TBK. m. 117-125
arasında düzenlenmiş bulunan borçlu temerrüdünün diğer tüm şartları gerçekleşmiş
olmalıdır: 643
c) Meydana getirilme sırasında yüklenicinin kusuru nedeniyle eseri, ayıplı veya sözleşmeye aykırı bir şekilde meydana getireceğinin açıkça görülmesi hâlinde, işsahibinin ayıbın ve aykırılığın
giderilmesini isteme, aksi hâlde işin devamını
üçüncü kişiye verme hakkı: 644
G) YÜKLENİCİNİN AYIPTAN SORUMLULUĞU: .................... 646
1) Yüklenicinin ayıptan sorumluluğunun maddî şartları: 646
a) Eser ayıplı olmalıdır: 646
b) Ayıp, işsahibine yüklenilmemelidir: 647
aa) Genel olarak: 647
bb) Şartları 648
aaa) Ayıp, işsahibinin bir talimatından veya
ona yüklenebilecek bir sebepten
kaynaklanmalıdır: 648
bbb) Yüklenici aydınlatma ve uyarma
borcunu yerine getirmelidir: ......................649İçindekiler
xlix
ccc) Eserdeki ayıp ile işsahibinin talimatı
veya kişisel kusuru arasında uygun
illiyet bağı bulunmalıdır 651
cc) Hüküm ve sonuçları: 651
c) İşsahibi eseri kabul etmemiş olmalıdır. 652
2) Yüklenicinin ayıptan sorumluluğunun şeklî şartları: 654
a) İşsahibinin yerine getirmesi gereken külfetler: 654
aa) İşsahibinin eseri gözden geçirme külfeti: 655
aaa) Gözden geçirmenin tarzı: 655
bbb) Gözden geçirme zamanı: 656
ccc) Gözden geçirme yeri: 656
bb) İşsahibinin ayıbı bildirme külfeti: 657
aaa) Ayıp bildiriminin içeriği: 657
bbb) Ayıp bildiriminin şekli: 658
ccc) Ayıp bildiriminin zamanı: 658
3) İşsahibinin ayıptan doğan hakları 659
a) Genel bilgi: 659
b) Sözleşmeden dönme hakkı: 660
aa) Genel bilgi: 660
bb) Dönmenin sonuçları: 661
c) Bedelden indirim isteme hakkı: 663
aa) Kavram ve şartları: 663
bb) Hüküm ve sonuçları: 663
d) Eserin onarılmasını isteme hakkı: 664
e) İşsahibinin tazminat isteme hakkı: 665
aa) Genel bilgi: 665
bb) Tazminatın şartları: 665
aaa) Eser ayıplı olmalıdır: 665
bbb) İşsahibi zarara uğramış olmalıdır: 666
ccc) Ayıpla zarar arasında uygun illiyet
bağı bulunmalıdır. 666
ddd) Yüklenici kusurlu olmalıdır: 666
f) Ayıptan doğan davaların tâbi olduğu zamanaşımı: 667
g) Ayıptan sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan anlaşmalar: 668
III- İŞ SAHİBİNİN BORÇLARI ..................................................................... 668
A) GENEL OLARAK ..................................................................... 668
B) BEDEL ÖDEME BORCU: ........................................................ 669
C) BEDEL TÜRLERİ ..................................................................... 670
1) Götürü bedel (kesin bedel=sabit bedel): 670
a) Kural: ............................................................................670l
b) İstisna: Başlangıçta öngörülemeyen olağanüstü durumlar nedeniyle kesin bedelin artırılması-Aşırı
ifa güçlüğüne dayalı uyarlama: 673
aa) Genel bilgi: 673
bb) Bedel artışının- Uyarlamanın şartları: 674
aaa) Başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan olağanüstü bir durum
(olay) ortaya çıkmış olmalıdır: 674
bbb) Öngörülemeyen olağanüstü durum,
götürü bedel ile eserin yapılmasını engellemeli veya son derece
güçleştirmelidir: 676
1/a) Genel bilgi: 676
1/b) Edimler arasındaki denge önemli
ölçüde bozulmuş olmalıdır: 678
ccc) Yüklenici bu duruma kendi kusuruyla sebebiyet vermemiş olmalıdır 679
ddd) Yüklenici, bu durumu işsahibine
bildirmek zorundadır: 679
eee) Yüklenici bu haktan önceden
vazgeçmemiş olmalıdır: 679
cc) Hüküm ve sonuçları: 680
aaa) Genel olarak: 680
bbb) Yüklenicinin uyarlama isteme hakkı: 681
ccc) Yüklenicinin dönme veya fesih hakkı: 683
2) Yaklaşık bedel (Değere göre bedel): 684
a) Genel olarak: 684
b) Yaklaşık bedelin aşırı oranda aşılması: 687
aa) Genel bilgi: 687
bb) Şartları: 687
aaa) Başlangıçta yaklaşık olarak bir bedel belirlenmiş olmalıdır: 687
bbb) Başlangıçta yaklaşık olarak belirlenen bedel aşırı ölçüde aşılmış olmalıdır: 688
ccc) Bu aşmaya işsahibi kusuruyla sebep olmamalıdır: 688
cc) Hüküm ve sonuçları: 689
aaa) Eser işsahibinin arsası üzerine yapılmaktadır: 689
1/a) İşsahibinin bedelden uygun bir
indirim isteme hakkı: .........................689İçindekiler
li
1/b) İşsahibinin sözleşmeyi
feshetmesi: 690
bbb) Eser, işsahibinin arsası üzerine yapılmamaktadır: 691
3) Tarafların sözleşmede bedel miktarını önceden hiç belirlememeleri 692
D) BEDELİN MUACCEL OLMASI: ............................................. 692
1) Genel bilgi: 692
2) Muacceliyet zamanı: 693
3) Şartları: 694
4) Hüküm ve sonuçları: 694
§ 21. ESER SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ 696
I- GENEL BİLGİ:........................................................................................... 696
II- İFA NEDENİYLE SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ: ........................ 696
III- İŞ SAHİBİNİN TAZMİNAT KARŞILIĞI SÖZLEŞMEYİ
FESHETMESİ: ........................................................................................... 696
A) GENEL OLARAK. .................................................................... 696
B) ŞARTLARI: ............................................................................... 698
1) Eser henüz tamamlanmamış olmalıdır: 698
2) İşsahibi; yükleniciye fesih iradesini bildirmelidir: 698
C) SONUÇLARI:............................................................................ 699
1) Sözleşme ve borç sona erer: 699
2) Eserin yapılmış olan kısmı tasfiye edilmelidir: 700
3) Yüklenicinin tüm zararı tazmin edilmelidir: 700
IV- SÖZLEŞMENİN İMKANSIZLIK NEDENİYLE SONA
ERMESİ:...................................................................................................... 703
A) İMKANSIZLIĞIN, ESERİN BEKLENMEDİK BİR OLAY SONUCU YOK OLMASINDAN KAYNAKLANMASI:......... 703
1) Genel bilgi: 703
2) Şartları: 704
a) Eser yok olmalıdır: 704
b) Eser, beklenmedik bir olay sonucu yok olmalıdır: 705
c) Eser, teslim edilmemiş olmalıdır: 705
d) İşsahibi temerrüde düşmemiş olmalıdır: 706
3) Sonuçları: 706
B) İMKANSIZLIĞIN İŞSAHİBİNE YÜKLETİLEN BİR SEBEPTEN KAYNAKLANMASI:........................................... 707
1) İmkânsızlığın işsahbininin sağladığı malzeme veya
arsanın ayıbından ya da yanlış talimatlarından
kaynaklanması: .....................................................................707lii
a) Şartları: 708
aa) Eser yok olmalıdır: 708
aaa) Eser, işsahibine yükletilen bir olay
sonucu yok olmalıdır: 708
bbb) Yüklenici kusurlu olmamalıdır: 709
bb) Yüklenici doğabilecek olumsuz sonuçları zamanında işsahibine bildirmiş olmalıdır: 709
b) Sonuçları: 710
aa) Yüklenici her şeyden önce yaptığı işin
değerini isteyebilir: 710
bb) Yüklenici bu değere girmeyen giderlerinin ödenmesini isteyebilir: 710
cc) Yüklenici uğradığı zararın giderilmesini
isteyebilir: 710
2) İmkânsızlığın işsahibi ile ilgili beklenmedik bir
olaydan kaynaklanması: 710
a) Şartları: 711
aa) Yüklenici yönünden ifanın, özellikle eserin tamamlanmasının imkânsızlaşması: 711
bb) İmkânsızlığa beklenmedik bir olay sebep olmalıdır: 711
cc) Beklenmedik olay işsahibiyle ilgili olmalıdır: 711
b) Sonuçları: 712
C) İMKANSIZLIĞIN YÜKLENİCİNİN ÖLMESİ VEYA YETENEĞİNİ KAYBETMESİNDEN
KAYNAKLANMASI: ............................................................... 712
1) Genel bilgi: 712
2) Şartları: 713
a) Yüklenici yönünden sonraki imkânsızlık söz
konusu olmalıdır: 713
b) Sözleşme yüklenicinin kişisel nitelikleri
gözönünde tutularak yapılmış olmalıdır. 714
c) Yüklenici ölmüş ya da eseri tamamlama
yeteneğini kaybetmiş olmalıdır: 714
d) Yüklenici kusursuz olmalıdır: 715
3) İspat yükü: 716
4) TBK. m. 486 hükmünün hukukî niteliği: 716
5) Sonuçları: ..............................................................................716İçindekiler
liii
KISIM ÜÇ
VEKALET SÖZLEŞMESİ
§ 22. TANIMI, NİTELİKLERİ, UNSURLARI, DİĞER
SÖZLEŞMELERDEN FARKI 718
I- TANIMI: ...................................................................................................... 718
II- NİTELİKLERİ: .......................................................................................... 719
A) VEKALET SÖZLEŞMESİ BİR BORÇ SÖZLEŞMESİDİR: .... 719
B) VEKALET SÖZLEŞMESİ İKİ TARAFA BORÇ
YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ......................................... 719
C) VEKALET SÖZLEŞMESİ İLKE OLARAK İVAZSIZ BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 720
D VEKALET SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ SÖZLEŞME
BENZERİ BİR SÖZLEŞMEDİR:.............................................. 720
III- UNSURLARI:.............................................................................................. 721
A) BİR İŞİN GÖRÜLMESİ, BİR İŞLEMİN YAPILMASI:........... 721
B) İŞİN VEKALET VEREN YARARINA GÖRÜLMESİ UNSURU: .................................................................................. 723
C) ANLAŞMA UNSURU: ............................................................. 724
1) Genel olarak: 724
2) Şekil: 726
D) VEKALET SÖZLEŞMESİNİN TALİLİK (İKİNCİLLİK) UNSURU: .................................................................................. 727
E) TARAFLARIN HER ZAMAN VEKALETİ SONA
ERDİRME YETKİSİ: ................................................................ 728
F) ÜCRET UNSURU: .................................................................... 730
IV- VEKALET SÖZLEŞMESİNİN BENZER SÖZLEŞMELERDEN
FARKI:......................................................................................................... 730
A) HİZMET SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: .................................. 730
B) ESER SÖZLEŞMESİNDEN FARKI:........................................ 732
§ 23. TARAFLARIN BORÇLARI VE SÖZLEŞMENİN SONA
ERMESİ 734
I- VEKİLİN BORÇLARI:............................................................................. 734
A) İŞGÖRME (BİR İŞİ GÖRME VEYA BİR İŞLEMİ
YAPMA) BORCU: .................................................................... 734
1) Genel olarak: 734
2) Vekilin temsil yetkisi: 734
a) Genel olarak: 734
aa) Dava açamaz: 736
bb) Sulh olamaz: 736
cc) Tahkim ve hakem sözleşmesi yapamaz: 736
dd) Kambiyo taahhüdünde bulunamaz: .....................737liv
ee) Bağışlama yapamaz: 737
ff) Taşınmaz malları devredemez ve bir hakla sınırlandıramaz: 737
B) VEKİLİN VEKALET İŞİNİ ŞAHSEN GÖRME BORCU:....... 737
1) İlke: Vekilin vekâleti şahsen ifa yükümlülüğü: 737
2) İstisna: Vekilin işi başkasına yaptırma yetkisi: 738
a) Genel olarak: 738
b) Alt vekâletin caiz olduğu hâller: 739
aa) Şartları: 739
bb) Hüküm ve sonuçları: 740
aaa) Vekil ile vekâlet veren arasındaki
ilişki: 740
bbb) Vekil ile alt vekil arasındaki ilişki: 741
ccc) Vekâlet veren ile alt vekil arasındaki
ilişki: 741
C) VEKİLİN, VEKALET VERENİN TALİMATINA UYMA BORCU:..................................................................................... 742
1) Genel bilgi: 742
2) Talimata uymamanın sonuçları: 743
D) VEKİLİN VEKALETİ ÖZENLE İFA BORCU: ....................... 744
1) Genel bilgi: 744
2) Özen borcuna aykırılığın sonuçları: 745
E) VEKİLİN VEKALET VERENE BAĞLILIK (SADAKAT) BORCU:..................................................................................... 746
1) Bilgi verme borcu: 747
2) Sır saklama borcu: 747
3) Menfaat uyuşmazlıklarını önleme veya giderme borcu: 748
F) VEKİLİN HESAP VERME BORCU: ....................................... 748
G) VEKİLİN ALDIĞI ŞEYLERİ VEKALET VERENE GERİ VERME BORCU: ...................................................................... 749
1) Doğrudan temsilde (doğrudan vekâlette) geri verme: 749
2) Dolaylı temsilde (dolaylı vekâlette) geri verme: 750
a) Genel olarak: 750
b) Alacak hakkı yönünden: 750
aa) Genel bilgi: 750
bb) Kanunî devir hakkının şartları: 750
aaa) Bir alacak hakkı söz konusu olmalıdır: 750
bbb) Söz konusu alacak, vekilin kendi adına
ve vekâlet veren hesabına gördüğü
işlerden doğan üçüncü kişilerdeki
alacak olmalıdır:.........................................751İçindekiler
lv
ccc) Vekâlet veren, vekile karşı vekâletten
doğan bütün borçlarını yerine getirmiş
olmalıdır: 751
cc) Sonuçları: 751
aaa) Taşınır mallar yönünden: 752
bbb) Taşınmaz mallar yönünden: 753
II- VEKALET VERENİN BORÇLARI: ...................................................... 753
A) VEKALET VERENİN ÜCRET ÖDEME BORCU: .................. 753
B) VEKALET VERENİN VEKİL TARAFINDAN YAPILAN GİDERLERİ, VERİLEN AVANSLARI FAİZİYLE
BİRLİKTE ÖDEME BORCU:................................................... 754
1) Her şeyden önce kurulmuş geçerli bir vekâlet
sözleşmesi bulunmalıdır: 754
2) Vekil, avans ve gideri, işin görülmesi için kullanmış olmalıdır: 754
3) Vekâlet gereği gibi ifa edilmiş olmalıdır: 754
C) VEKİLİ, VEKALET VEREN HESABINA YÜKLENDİĞİ BORÇLARDAN KURTARMA BORCU:................................. 755
D) VEKİL, VEKALETİN İFASI SEBEBİYLE UĞRADIĞI ZARARIN GİDERİLMESİNİ VEKALET VERENDEN İSTEYEBİLİR: ......................................................................... 755
1) Şartları: 755
a) Vekil bir zarara uğramış olmalıdır: 755
b) Sözleşme ihlâl edilmiş olmalıdır: 756
c) Sözleşmenin ihlâliyle meydana gelen zarar
arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır: 756
d) Vekâlet veren kusursuzluğunu ispat edememiş olmalıdır: 756
2) Sonuçları: 756
III- VEKALETİN SONA ERMESİ: ............................................................... 757
A) SONA ERME SEBEPLERI: ...................................................... 757
1) Vekâletin tek taraflı olarak sona erdirilmesi: 757
2) Vekâletin, işin görülmesi veya belirlenen sürenin dolmasıyla sona ermesi: 757
3) Ölüm, ehliyetin kaybedilmesi ve iflâs: 757
B) VEKALETİN SONA ERMESİNİN HÜKÜM VE
SONUÇLARI:............................................................................ 758
KISIM DÖRT
SAKLAMA BORCU DOĞURAN SÖZLEŞMELER
§ 24. GENEL SAKLAMA SÖZLEŞMESİ ........................................................759lvi
I- TANIM: ........................................................................................................ 759
II- NİTELİKLERİ: .......................................................................................... 760
A) SAKLAMA SÖZLEŞMESİ İKİ TARAFA BORÇ
YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ......................................... 760
B) SAKLAMA SÖZLEŞMESİ, İVAZSIZ BİR
SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 760
C) SAKLAMA SÖZLEŞMESİ RIZAİ BİR SÖZLEŞMEDİR: ...... 760
D) SAKLAMA SÖZLEŞMESİ, SÜREKLİ BİR
SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 761
II- SÖZLEŞMENİN UNSURLARI: .............................................................. 761
A) TAŞINIR MAL UNSURU:........................................................ 761
B) GÜVENLİ BİR YERDE SAKLAMA UNSURU: ..................... 762
C) GERİ VERME UNSURU: ......................................................... 762
D) TARAFLARIN ANLAŞMASI UNSURU: ................................ 763
III- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................... 764
A)
SAKLAYANIN BORÇLARI: ................................................... 764
1) Şeyi koruma borcu: 764
2) Şeyi kullanmama borcu: 764
3) Şeyi geri verme borcu: 765
4) Diğer borçları: 767
B)
SAKLATANIN BORÇLARI:.................................................... 767
1) Masrafları ödeme borcu: 767
2) Zararı tazmin borcu: 767
3) İvazlı saklama sözleşmesinde ücret ödeme borcu: 767
IV
SÖ
ZLEŞMENİN SONA ERMESİ:.......................................................... 767
A)
BELİRLİ SÜRELİ SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ: ............ 767
B)
BELİRSİZ SÜRELİ SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ: .......... 768
§ 25. MİSLİ ŞEYLERİ SAKLAMA (USULSÜZ SAKLAMA)
SÖZLEŞMESİ 769
I- KAVRAM VE ŞARTLARI:...................................................................... 769
II- HÜKÜM VE SONUÇLARI: ..................................................................... 770
BÖLÜM BEŞ
TEMİNAT BORCU DOĞURAN SÖZLEŞMELER
§ 26. KEFALET SÖZLEŞMESİ 773
I- TANIM: ........................................................................................................ 773
II- KEFALET SÖZLEŞMESİNİN NİTELİĞİ:........................................... 774
A) KEFALET SÖZLEŞMESİ TEK TARAFA BORÇ
YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ......................................... 774
B) KEFALET SÖZLEŞMESİ İVAZSIZ BİR SÖZLEŞMEDİR: ... 775İçindekiler
lvii
C) KEFALET SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ SÖZLEŞME
BENZERİ BİR SÖZLEŞMEDİR:.............................................. 775
III- KEFALET BORCUNUN ÖZELLİKLERİ: ........................................... 776
A) KEFALET BORCU, ASIL BORÇTAN AYRI BAĞIMSIZ
BİR BORÇTUR: ........................................................................ 776
B) KEFALET BORCU BİR PARA BORCUDUR: ........................ 776
C) KEFALET BORCU BAĞIMLI BİR YAN (FER’İ)
BORÇTUR:................................................................................ 778
D) KEFALET BORCU İKİNCİL (TALİ) BİR BORÇTUR: .......... 778
E) KEFALET BORCU, TEMİNAT SEBEBİNE DAYANAN
BİR BORÇTUR: ........................................................................ 779
IV- BENZER SÖZLEŞMELERDEN FARKI: ............................................. 779
A) REHİN SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ..................................... 779
B) GARANTİ SÖZLEŞMESİNDEN FARKI:................................ 780
1) Genel bilgi: 780
2) Aradaki farklar: 781
a) Kefilin borcu, yan (fer’i nitelikte) bir borç iken
garanti verenin borcu aslî borçtur: 781
b) Kefil, alacaklının haklarına halef olur: 781
C) MÜTESELSİL BORÇTAN FARKI: ......................................... 781
D) BORCA KATILMADAN FARKI: ............................................ 782
V- KEFALETİN ŞARTLARI: ....................................................................... 782
A) MEVCUT VE GEÇERLİ ASLÎ BİR BORÇ OLMALIDIR: ..... 782
B) KEFİL, KEFALET EHLİYETİNE SAHİP OLMALIDIR: ....... 784
C) KEFALET SÖZLEŞMESİNİN ŞEKLİ: .................................... 786
VI- KEFALETİN ÇEŞİTLERİ: ...................................................................... 787
A) ADİ KEFALET:......................................................................... 787
B) MÜTESELSİL KEFALET:........................................................ 789
C) TOPLU KEFALET: ................................................................... 791
1) Kısmî kefalet: 791
2) Bağımsız toplu kefalet: 791
3) Birlikte kefalet: 792
a) Adi birlikte kefalet: 792
b) Müteselsil birlikte kefalet: 792
D) KEFİLE KEFALET: .................................................................. 793
E) RÜCUA KEFALET: .................................................................. 793
VII- KEFİL İLE ALACAKLI ARASINDAKİ İLİŞKİ: ................................ 794
A) KEFİLİN SORUMLULUĞU:.................................................... 794
1) Asıl borç: 795
2) Yan borçlar: 795
a) Akdî faizler: 795
b) Borçlunun kusur ve temerrüdünün yasal sonuçları:....796lviii
c) Dava ve takip masrafları ile rehinlerin kefile
tesliminin ve rehin haklarının devrinin sebep
olduğu masraflar: 797
B) KEFİLİN TAKİBİ:..................................................................... 798
C) KEFİLİN İLERİ SÜREBİLECEĞİ DEF’İLER: ........................ 798
D) ÖDEMENİN KABULÜNÜ İSTEME HAKKI: ......................... 800
E) ALACAKLININ KEFİLE, BORÇ SENETLERİNİ TESLİM
VE GEREKLİ BİLGİLERİ VERME BORCU: ......................... 800
F) ALACAKLININ, BORÇLUNUN İFLASI HALİNDE
ALACAĞI İFLAS MASASINA KAYDETTİRME VE
DURUMU KEFİLE BİLDİRME BORCU: ............................... 801
VIII- KEFİL İLE BORÇLU ARASINDAKİ İLİŞKİ:..................................... 802
A) KEFİLİN, BORÇLUDAN KENDİSİNE GÜVENCE VERİLMESİNİ VE BORÇTAN KURTARILMASINI
İSTEME HAKKI: ...................................................................... 802
1) Genel bilgi: 802
2) Şartları: 802
a) Asıl borçlu, kefile karşı üstlendiği
yükümlülüklere, özellikle belli bir süre içinde
kendisini borçtan kurtarma vaadine aykırı
davranmalıdır: 802
b) Asıl borçlu temerrüde düşmüş veya yerleşim
yerini diğer bir ülkeye nakletmesi yüzünden
takibat önemli ölçüde güçleşmiş olmalıdır: 802
c) Asıl borçlunun mali durumunun, güvencelerin
değer kaybetmesi veya borçlunun kusuru
sonucunda kefil için mevcut tehlike, kefaletin
yapıldığı tarihe göre önemli ölçüde artmış
olmalıdır: 803
B) KEFİLİN, BORÇLUYA RÜCU VE ALACAKLININ HAKLARINA HALEF OLMA HAKKI:................................... 803
C) KEFİLİN BORÇLUYA BİLDİRİM YÜKÜ:............................. 804
IX- KEFALET SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: ................................. 805
A) KANUN GEREĞİNCE SONA ERME:..................................... 805
1) Asıl borcun sona ermesi nedeniyle kefaletin sona
ermesi: 805
2) On yılın geçmesiyle kefaletin sona ermesi: 806
B) KEFALETE ÖZGÜ SEBEPLERLE SONA ERME: ................. 807
1) Kefaletten dönme: 807
a) Genel bilgi: 807
b) Şartları: .........................................................................807İçindekiler
lix
aa) Kefilin güvence verdiği borç gelecekte
doğacak bir borç olmalıdır: 808
bb) Borçlunun borcun doğumundan önceki malî durumu sözleşmenin yapılmasından sonra
önemli ölçüde bozulmuş olmalıdır: 808
cc) Borç henüz doğmamış olmalıdır: 808
dd) Kefil bu durumu alacaklıya yazılı olarak bildirmelidir: 808
c) Sonuçları: 808
2) Sürenin sona ermesi veya ihbar: 809
a) Belirli süreli kefalet sözleşmesinin sona ermesi: 809
b) Belirli süreli olmayan kefalet sözleşmesinin sona ermesi: 809
3) Çalışanlara kefalette: 810
BÖLÜM ALTI
KUMAR VE BAHİS
§ 27. GENEL BİLGİ, TANIM, UYGULAMA ALANI, HÜKÜM VE
SONUÇLARI 811
I- GENEL BİLGİ:........................................................................................... 811
II- TANIM: ........................................................................................................ 812
III- UYGULAMA ALANI:............................................................................... 813
IV- HÜKÜM VE SONUÇLARI: ..................................................................... 815
A) KUMAR VE BAHİS BORCU EKSİK BORÇ OLDUĞU
İÇİN BUNDAN DOĞAN ALACAK, DAVA KONUSU OLAMAYACAĞI GİBİ, İCRA YOLUYLA DA TAKİP
EDİLEMEZ:............................................................................... 815
B) KUMAR VE BAHİSTEN DOĞAN ALACAK TAKAS EDİLEMEZ, DEVREDİLEMEZ, YENİLENEMEZ: ................ 816
C) KUMAR VE BAHİS BORCU TEMİNATA
BAĞLANAMAZ: ...................................................................... 816
D) İSTENEREK ÖDENEN KUMAR VE BAHİS BORCU
GERİ İSTENEMEZ: .................................................................. 817lx
BÖLÜM YEDİ
ÖMÜR BOYU GELİR VE ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA
SÖZLEŞMELERİ
KISIM BİR
ÖMÜR BOYU GELİR SÖZLEŞMESİ
§ 28. TANIM, ŞEKLİ, BORCUN İFASI, GELİRİN DEVRİ 819
I- TANIM VE GENEL BİLGİ:..................................................................... 819
II- SÖZLEŞMENİN ŞEKLİ: .......................................................................... 821
III- GELİR BORÇLUSUNUN BORÇLARI: ................................................ 822
IV- GELİRİN DEVRİ:...................................................................................... 823
V- GELİRİN HACZEDİLMESİ: .................................................................. 824
VI- ZAMANAŞIMI: .......................................................................................... 824
KISIM İKİ
ÖLÜNCEYA KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ
§ 29. TANIMI, NİTELİKLERİ, UNSURLARI, TARAFLARIN
BORÇLARI, SONA ERMESİ 825
I- TANIMI: ...................................................................................................... 825
II- ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİNİN
ÇEŞİTLERİ:................................................................................................ 826
III- SÖZLEŞMENİN NİTELİKLERİ:........................................................... 827
A) ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ İKİ
TARAFA TAM BORÇ YÜKLEYEN BİR
SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 827
B) ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ İVAZLI
BİR SÖZLEŞMEDİR: ............................................................... 827
C) ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ RIZAÎ BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 828
D) ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ
BİR SÖZLEŞMEDİR: ............................................................... 828
E) ÖLÜNCEYE BAKMA SÖZLEŞMESİ TALİH VE
TESADÜFE BAĞLI BİR SÖZLEŞMEDİR: ............................. 828
IV. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİNİN
UNSURLARI:.............................................................................................. 828
A) BAKIP GÖZETME UNSURU: ................................................. 828
B) BİR MALVARLIĞI VEYA MALVARLIĞI DEĞERİNİ DEVRETME UNSURU: ........................................................... 829
C) SÜREKLİLİK UNSURU:.......................................................... 829
D) TALİH VE TESADÜFE BAĞLILIK UNSURU: ...................... 829
E) ANLAŞMA UNSURU: ............................................................. 829İçindekiler
lxi
V. SÖZLEŞMENİN KURULMASI:............................................................. 830
A) SÖZLEŞMENİN TARAFLARI:................................................ 830
B) EHLİYET:.................................................................................. 830
C) SÖZLEŞMENİN TABİ OLDUĞU ŞEKİL:............................... 830
VI. TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................... 831
A) BAKIM ALACAKLISININ BORÇLARI: ................................ 831
1) Bir malvarlığı değerini devretme borcu: 831
B) BAKIM BORÇLUSUNUN BORÇLARI: ................................. 833
1) Bakım alacaklısını aile topluluğu içine kabul borcu: 833
2) Bakıp gözetme borcu: 834
VII- ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİNİN İPTALİ VE
TENKİSİ: ..................................................................................................... 834
A) NAFAKA ALACAKLILARININ ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ HAKKINDA AÇACAKLARI
İPTAL DAVASI: ....................................................................... 835
B) SAKLI PAYLI MİRASÇILARIN AÇACAKLARI TENKİS DAVASI: ................................................................................... 836
C) BAKIM ALACAKLISININ ALACAKLILARININ ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİNİ İPTAL DAVASI: ................................................................................... 836
VIII- SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ:.......................................................... 837
A) GENEL OLARAK: .................................................................... 837
B) EDİMLER ARASINDA ÖNEMLİ ÖLÇÜDEKİ
ORANSIZLIK NEDENİYLE SÖZLEŞMENİN SONA
ERMESİ: .................................................................................... 837
C) SÖZLEŞMENİN, DEVAMININ BORCA AYKIRILIK NEDENİYLE ÇEKİLMEZ VEYA DİĞER ÖNEMLİ SEBEPLERLE İMKANSIZ HALE GELMESİ YA DA
AŞIRI ÖLÇÜDE GÜÇLEŞMESİ YÜZÜNDEN FESHİ: .......... 838
D) BAKIM BORÇLUSUNUN ÖLÜMÜ: ....................................... 840
IX- BAKIM ALACAĞININ DEVREDİLEMEMEMESİ; BAKIM BORÇLUSUNUN İFLAS ETMESİ VE İCRA (HACİZ)
TAKİBİNE UĞRAMASI HALLERİNDE BAKIM
ALACAKLISININ HAKKI: ..................................................................... 841
BÖLÜM SEKİZ
ADİ ORTAKLIK SÖZLEŞMESİ
§ 30. ADİ ORTAKLIK SÖZLEŞMESİ 843
I- TANIM: ........................................................................................................ 843
II- UNSURLARI:.............................................................................................. 844
A) KİŞİ UNSURU: ......................................................................... 844
B) ORTAK AMAÇ UNSURU:....................................................... 845lxii
C) ORTAKLARIN ORTAK AMACA ORTAK EMEK VE MALLARINI SARFETMEK, ORTAK ÇABA VE
FAALİYET GÖSTERMEK SURETİYLE ERİŞME UNSURU (AFFECTİO SCİETATİS-ORTAKLIK RUHU
ORTAKLIK İRADESİ): ............................................................ 847
D) KATILMA PAYI UNSURU:..................................................... 848
E) SÖZLEŞME (ANLAŞMA) UNSURU: ..................................... 850
1) Adi ortaklık bir sözleşmedir: 850
2) Sözleşmenin şekli: 851
III- ADİ ORTAKLIĞIN BAZI ÖZELLİKLERİ:......................................... 852
A) ADİ ORTAKLIK, ORTAKLIKLAR HUKUKUNDA
TEMEL ORTAKLIK TÜRÜNÜ OLUŞTURUR:...................... 852
B) ADİ ORTAKLIK TÜZEL KİŞİLİĞE SAHİP DEĞİLDİR:....... 853
C) ORTAKLAR, ADİ ORTAKLIĞIN MALVARLIĞI
ÜZERİNDE ELBİRLİĞİYLE HAK SAHİBİDİRLER: ............ 854
D) ORTAKLAR, ORTAKLIK BORÇLARINDAN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE KARŞI TÜM MALVARLIKLARIYLA
BİRİNCİ DERECEDE, SINIRSIZ VE MÜTESELSİL
OLARAK SORUMLUDURLAR. ............................................. 855
1) Ortaklar ortaklık borçlarından malvarlıklarıyla birinci derecede sorumludurlar: 855
2) Ortaklar ortaklık borçlarından malvarlıklarıyla kişisel
ve sınırsız olarak sorumludurlar: 856
3) Ortaklar ortaklık borçlarından müteselsil olarak sorumludurlar: 856
IV- ADİ ORTAKLIK SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ: ...................... 856
A) ADİ ORTAKLIK SÖZLEŞMESİ, ÇOK TARAFLI BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 856
B) ADİ ORTAKLIK SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR
SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 857
C) ADİ ORTAKLIK SÖZLEŞMESİ RIZAİ BİR
SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 858
D) ADİ ORTAKLIK SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................................................... 858
V- ORTAKLAR ARASINDAKİ İLİŞKİLER:............................................ 859
A) SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜ İLKESİ:....................................... 859
B) ORTAK SIFATI: ....................................................................... 859
1) Ortak sıfatının kazanılması: 859
a) Genel olarak: 859
b) Ortak sıfatının sonradan kazanılmasında kanun hükümleri: 860
c) Ortak sıfatının sonradan kazanılmasında sözleşme hükümleri:.....................................................................861İçindekiler
lxiii
2) Ortak sıfatının devri: 861
3) Ortak sıfatının kaybı (sona ermesi): 863
a) Adi ortaklığın sona ermesi: 863
b) Ortak sıfatının ortaklıktan çıkma ve çıkarma
yoluyla kaybı: 864
aa) Genel olarak: 864
bb) Ortaklıktan çıkma: 865
cc) Ortaklıktan çıkarma: 866
dd) Ortaklıktan çıkma ve çıkarmanın hüküm ve sonuçları: 866
aaa) Ortaklık payının tasfiyesi: 866
bbb) Ortaklığın malvarlığının yetersizliği: 867
ccc) Tamamlanmamış işler: 867
4) Ortaklık payının devri-Alt katılım: 867
C) ORTAKLARIN BORÇLARI..................................................... 868
1) Ortaklığa katılım payı koyma borcu: 868
2) Ortaklık işlerinde özen ve sadakat borcu: 868
a) Özen borcu: 868
b) Sadakat borcu (Rekabet yasağı): 871
3) Bir ortağın ortaklık işleri için yaptığı giderlerden,
üstlendiği borçlardan diğer ortaklar tarafından
kurtarılması borcu: 871
4) Ortakların verdikleri zarardan sorumlulukları: 874
D) ORTAKLARIN KAZANÇ VE ZARARA KATILMALARI: ... 874
1) Kazancın paylaşılması: 874
2) Kazanç ve zarara katılma: 875
E) ORTAKLIK KARARLARI: ...................................................... 877
F) ORTAKLIĞIN YÖNETİMİ: ..................................................... 879
1) Adi ortaklıkta olağan yönetim: 879
a) Adi ortaklıkta yasal yönetim: 879
b) Adi ortaklıkta sözleşmesel yönetim: 880
VI- ADİ ORTAKLIKTA OLAĞANDIŞI (OLAĞANÜSTÜ)
YÖNETİM: .................................................................................................. 882
VII- ADİ ORTAKLIKTA ORTAKLARIN ÜÇÜNCÜ KİŞİLER İLE
İLİŞKİSİ: ..................................................................................................... 882
A) ORTAKLIĞI (ORTAKLARI) TEMSİL: ................................... 882
1) Genel olarak: 882
2) Temsilin türleri: 883
a) Dolaylı temsil: 883
b) Doğrudan temsil: 884
aa) Genel bilgi: ...........................................................884lxiv
bb)
Doğrudan temsilin şartları: 886
aaa)
bbb)
Başkası adına hareket: 886
Temsil yetkisi: 889
1/a) Genel bilgi: 889
1/b) Adi ortaklıkta bir ortağa yönetim
görevinin verilmesi, o ortağın
temsil yetkisinin varlığına karine
oluşturur: 891
VIII
ORTAKLARIN SORUMLULUKLARI BORÇLARDAN
SORUMLULUK ......................................................................................... 892
A) ORTAKLAR BORÇLARDAN BİRİNCİ DERECEDE
SORUMLUDURLAR:............................................................... 893
B) ORTAKLAR ORTAKLIK BORÇLARINDAN
MÜTESELSİL OLARAK SORUMLUDURLAR: .................... 893
C) ORTAKLAR BORÇLARDAN SINIRSIZ OLARAK TÜM
MALVARLIKLARIYLA SORUMLUDURLAR: .................... 894
IX
ADİ ORTAKLIĞIN SONA ERMESİ: .................................................... 894
A) GENEL OLARAK: .................................................................... 894
B) ORTAKLIĞI SONA ERDİREN OBJEKTİF SEBEPLER: ....... 895
1) Ortaklık amacının gerçekleşmesi veya
gerçekleşmesinin imkansız hale gelmesi: 896
2) Sözleşmede ortaklığın mirasçılarla devamı kaydının
bulunmaması halinde bir ortağın ölmesi: 897
3) Bir ortağın kısıtlanması: 899
4) Bir ortağın tasfiye payının cebri icra yoluyla paraya
çevrilmesi veya iflâs etmesi: 899
5) Sözleşmede ortaklık için öngörülen sürenin sona
ermesi: 900
6) Haklı sebeplerle ortaklığın sona erdirilmesini isteme
hakkı (Fesih davası): 901
C) SÜBJEKTİF SEBEPLER: ......................................................... 903
1) Bütün ortakların oybirliğiyle karar vermesi: 903
2) Bir ortağın fesih hakkını kullanması: 903
a) Olağan fesih (fesih bildirimi) yoluyla adi
ortaklığın sona ermesi: 903
aa) Sözleşmede fesih bildirim hakkının açıkça
tanınmış olması: 904
bb) Ortaklığın belirsiz bir süre için veya bir
ortağın ömrü boyunca kurulmuş olması: 904
b) Olağanüstü fesih yoluyla adi ortaklığın sona
ermesi: 906
X
ORTAKLIĞIN TASFİYESİ:.................................................................... 906İçindekiler
lxv
A) ORTAKLIK BORÇLARININ ÖDENMESİ:............................. 907
B) ORTAKLARIN OTAKLIĞA VERDİĞİ AVANSLAR İLE ORTAKLIK İÇİN YAPMIŞ OLDUKLARI GİDERLERİN ÖDENMESİ: .............................................................................. 908
C) KATILMA PAYLARININ ORTAKLARA İADESİ: ............... 908
BÖLÜM DOKUZ
BORÇLAR KANUNU DIŞINDAKİ KANUNLARDA
DÜZENLENMİŞ OLAN SÖZLEŞMELER:
I. TÜKETİCİ SÖZLEŞMELERİ................................................................. 911
A) TÜKETİCİ SÖZLEŞMESİNİN TARAFLARI:......................... 911
B) TÜKETİCİ SÖZLEŞMESİNİN AMACI:.................................. 914
BÖLÜM ON
ELEKTRONİK SÖZLEŞMELER
§ 31. ELEKTRONİK SÖZLEŞMELER 919
I- KAVRAM VE TANIM .............................................................................. 919
II- TÜRK HUKUKUNDA ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERE
İLİŞKİN HUKUKİ DÜZENLEMELER................................................. 921
III- ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERDE İRADE BEYANLARI............. 923
A) GENEL OLARAK ..................................................................... 923
B) ELEKTRONİK OLARAK BİLDİRİLEN İRADE BEYANI..... 924
C) ELEKTRONİK OLARAK OLUŞTURULAN İRADE BEYANI (OTOMATİK İRADE BEYANI)............................... 925
D) SUSMA ...................................................................................... 926
IV- ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERDE ELEKTRONİK
ARAÇLAR................................................................................................... 927
A) E-MAİL (ELEKTRONİK POSTA) ........................................... 927
B) WORLD WİDE WEB (WWW) ................................................. 928
C) SESLİ VEYA GÖRÜNTÜLÜ ONLİNE İLETİŞİM
(ONLİNE-PHONE, VİDEOKONFERANZ) ............................. 928
D) ONLİNE YAZILI İLETİŞİM (ONLİNE-CHAT) ...................... 929
V- ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERİN KURULMASI VE
HÜKÜM VE SONUÇLARINI DOĞURMASI ...................................... 930
A) GENEL OLARAK ..................................................................... 930
B) ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERİN HAZIR OLANLAR ARASINDAKİ SÖZLEŞME GÖRÜŞMELERİ
SONUCUNDA KURULMASI VE HÜKÜM VE SONUÇ
DOĞURMASI ........................................................................... 931
C) ELEKTRONİK SÖZLEŞMELERİN HAZIR OLMAYANLAR ARASINDAKİ SÖZLEŞME lxvi
GÖRÜŞMELERİ SONUCUNDA KURULMASI VE
HÜKÜM VE SONUÇ DOĞURMASI....................................... 934
D) SÖZLEŞMENİN WORLD WİDE WEB ARACILIĞI İLE YAPILAN SÖZLEŞME GÖRÜŞMELERİ SONUCUNDA KURULMASI VE HÜKÜM VE
SONUÇ DOĞURMASI 938
BÖLÜM ONBİR
SÖZLEŞME NİTELİĞİNDE OLMAYAN İLİŞKİLER
VEKALETSİZ İŞGÖRME VE HAVALE
§ 32. VEKALETSİZ İŞGÖRME 941
I- TANIM: ........................................................................................................ 941
II- TÜRLERİ: ................................................................................................... 942
A) GERÇEK VEKALETSİZ İŞGÖRME: ...................................... 943
1) Tanımı: 943
2) Unsurları: 943
a) Bir iş görülmelidir: 943
b) Görülen iş başkasına ait olmalıdır: 944
c) İşgörenin vekâleti bulunmamalıdır: 945
d) İşgören, işi başkasının işini görme iradesiyle
yapmalıdır: 945
e) İşin görülmesi işsahibi için gerekli (zorunlu)
olmalıdır: 946
3) Gerçek vekâletsiz işgörmenin çeşitleri: 946
a) Caiz vekâletsiz işgörme: 946
b) Caiz olmayan vekâletsiz işgörme: 946
4) Tarafların borçları: 947
a) İşgörenin borçları: 947
aa) İşgörenin işi, işsahibinin menfaatine,
varsayılan iradesine uygun görme borcu: 947
bb) İşgörenin işi özenle görme borcu: 947
cc) İşgörenin bilgi ve hesap verme borcu: 948
dd) İşgörenin elde ettiği faydaları geri verme (devretme) borcu: 948
ee) İşgörenin sorumluluğu: 948
b) İşsahibinin borçları: 949
aa) Masrafları ödeme borcu: 949
bb) İşgöreni iş dolayısyla üstlendiği borçlardan kurtarma borcu: 950
cc) İşgörenin zararını giderme borcu: 951
dd) Ücret ödeme borcu: ..............................................951İçindekiler
lxvii
5) Alacakların tâbi olduğu zamanaşımı: 952
6) İşsahibinin yapılan işe icazet vermesi: 952
B) GERÇEK OLMAYAN VEKALETSİZ İŞGÖRME: ................. 953
1) Tanım: 953
2) Gerçek olmayan vekâletsiz işgörmenin unsurları: 956
a) Objektif unsur: 956
aa) Bir iş görülmelidir: 956
bb) İşgören başkasına ait işi, kendi işi olarak
görmeli, bir iş gaspında bulunmalıdır: 956
cc) İşgören başkasının işini vekâleti olmadan, dolayısıyla hukuka aykırı olarak görmelidir: 956
b) Sübjektif unsur: 957
aa) İşgören, başkasının işini, kendisinin veya
üçüncü bir kişinin menfaatine kendisinin
veya üçüncü kişinin işi olarak görme
iradesiyle hareket etmelidir: 957
bb) İşgören kötüniyetli olmalıdır: 957
c) Zamanaşımı: 957
d) Tarafların borçları: 958
aa) İşgörenin borçları: 958
aaa) Elde edilen faydaları geri verme borcu: 958
1/a) Brüt gelir: 959
1/b) Brüt gelire faizler eklenmelidir: 960
1/c) Yapılan masraflar brüt gelirden
düşürülmelidir: 960
bbb) İşgörenin işsahibine bilgi ve hesap
verme borcu: 961
bb) İşgörenin, işsahibinin zararlarını tazmin
borcu: 961
cc) İşsahibinin borçları: 961
aaa) İşsahibinin, işgörenin yaptığı
masrafları ödeme borcu: 961
bbb) İşsahibinin, işgöreni giriştiği
borçlardan kurtarma borcu: 961
ccc) İşsahibi, işgörenin işi görürken
uğramış olduğu zararları tazmin etmek
zorunda değildir: 962
ddd) Gerçek olmayan vekâletsiz işgörmede işsahibinin işgörenin yaptığı işe icazet vermesi söz konusu olamaz: 962
§
33. HAVALE ......................................................................................................963lxviii
I- TANIMI: ...................................................................................................... 963
II- HUKUKÎ NİTELİĞİ:................................................................................. 964
III- KONUSU: .................................................................................................... 965
IV- FONKSİYONU: .......................................................................................... 965
V- BENZER İŞLEMLERDEN FARKI: ....................................................... 966
A) VEKALETTEN FARKI:............................................................ 966
B) ÜÇÜNCÜ KİŞİ YARARINA SÖZLEŞMEDEN FARKI: ........ 967
C) TAHSİL YETKİSİNDEN FARKI: ............................................ 967
D) ZİLYETLİĞİN HAVALESİNDEN FARKI: ............................. 967
VI- HAVALENİN TABİ OLDUĞU ŞEKİL:................................................. 968
VII- HÜKÜMLERİ:............................................................................................ 968
A) HAVALE EDEN İLE HAVALE ALICISI ARASINDAKİ İLİŞKİ (BEDEL İLİŞKİSİ):....................................................... 969
B) HAVALE EDEN İLE HAVALE ÖDEYİCİSİ ARASINDAKİ İLİŞKİ (KARŞILIK İLİŞKİSİ) ........................ 971
C) HAVALE ÖDEYİCİSİ İLE HAVALE ALICISI ARASINDAKİ İLİŞKİ (EDİM VEYA HAVALE
İLİŞKİSİ): .................................................................................. 973
VIII- HAVALE EDENİN HAVALE ALICISIYLA HAVALE
ÖDEYİCİSİNE VERDİĞİ YETKİLERİ GERİ ALMASI: ................. 975
IX- HAVALE EDENİN İFLASI, ÖLMESİ VE EHLİYETİNİ
KAYBETMESİ: .......................................................................................... 976
X- KIYMETLİ EVRAK KONUSUNDA HAVALE ................................... 976
KESİM İKİ
İSİMSİZ SÖZLEŞMELER
BÖLÜM BİR
GENEL HÜKÜMLER
§ 34. KAVRAM, ÇEŞİTLERİ, YORUM VE TAMAMLANMASI 977
I- İSİMSİZ SÖZLEŞME KAVRAMI: ........................................................ 977
II- İSİMSİZ SÖZLEŞMELERİN ÇEŞİTLERİ:.......................................... 982
A) KARMA SÖZLEŞMELER:....................................................... 983
1) Kavram 983
2) Karma sözleşmelerin çeşitleri: 984
a) Çift edimli karma sözleşmeler: 984
b) Bileşik (kombine) tipli karma sözleşmeler 987
c) Eklemli karma sözleşmeler 989
3) Karma sözleşmelere uygulanacak kurallar: 989
a) Dışlama görüşü:............................................................990İçindekiler
lxix
b) Soğurma/yutma (imtisas) görüşü: 990
c) Bileştirme (terkip) görüşü: 991
d) Kanundaki bireysel hükümlerin uygulanması
görüşü: 991
e) Kıyas yoluyla uygulama görüşü: 992
f) Hâkimin hukuk yaratma görüşü: 992
g) Değerlendirme: 993
B) KENDİNE ÖZGÜ YAPISI OLAN SÖZLEŞMELER: .............. 993
1) Genel bilgi: 993
2) Çeşitleri: 995
3) Uygulanacak hukuk kuralları: 995
C) BİLEŞİK SÖZLEŞMELER: ...................................................... 996
1) Kavram ve tanım: 996
2) Bileşik sözleşmelere uygulanacak hukuk kuralları: 999
III- İSİMSİZ SÖZLEŞMELERİN YORUM VE
TAMAMLANMASI:................................................................................ 1000
A) GENEL OLARAK ................................................................... 1000
B) İSİMSİZ SÖZLEŞMELERİN YORUMLANMASI: ............... 1000
C) İSİMSİZ SÖZLEŞMELERİN TAMAMLANMASI:............... 1002
1) Genel olarak: 1002
2) Sübjektif görüş: 1003
3) Objektif görüş: 1005
4) Şahsî (Kişisel) değerlendirme: 1005
5) İsimsiz sözleşmelerin tamamlanmasının sınırları: 1007
BÖLÜM İKİ
ÖZEL HÜKÜMLER
KISIM BİR
İSİMSİZ BAZI SÖZLEŞME TÜRLERİ
§ 35. FRANCHISE SÖZLEŞMESİ 1011
I- KAVRAM VE TANIM:........................................................................... 1011
II- FRANCHISE SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ: ........................... 1014
A) FRANCHISE SÖZLEŞMESİ İKİ TARAFA TAM BORÇ YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR ........................................ 1014
B) FRANCHISE SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR
SÖZLEŞMEDİR. ..................................................................... 1015
C) FRANCHİSE SÖZLEŞMESİ RIZAİ BİR SÖZLEŞMEDİR. .. 1015
D) FRANCHISE SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BORÇ
DOĞURAN BİR SÖZLEŞMEDİR.......................................... 1015lxx
E) FRANCHISE SÖZLEŞMESİ BİR ÇERÇEVE
SÖZLEŞMEDİR. ..................................................................... 1015
III- SÖZLEŞMENİN TARAFLARI: ............................................................ 1016
IV- FRANCHISE SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI:............................... 1016
A) SİSTEM (KONSEPT) UNSURU: ........................................... 1016
B) BEDEL (ÜCRET) UNSURU:.................................................. 1017
C) DİKEY BİRLİKTELİK UNSURU: ......................................... 1017
D) ANLAŞMA UNSURU: ........................................................... 1018
1) Genel bilgi: 1018
2) Tarafların ehliyeti: 1018
3) Sözleşmenin şekli: 1018
V- FRANCHISING ÇEŞİTLERİ: ............................................................... 1019
A) GENEL BİLGİ: ........................................................................ 1019
B) ÜRETİM FRANCHISINGİ: .................................................... 1020
C) HİZMET FRANCHISINGİ: .................................................... 1020
D) DAĞITIM FRANCHISINGİ: .................................................. 1020
VI- DİĞER SÖZLEŞMELERDEN FARKI: ............................................... 1021
A) TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ................... 1021
B) LİSANS SÖZLEŞMESİNDEN FARKI:.................................. 1022
C) ADİ ORTAKLIK SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ................... 1022
D) ACENTA VE KOMİSYONDAN FARKI. .............................. 1023
VII- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................. 1023
A) FRANCHISE VERENİN BORÇLARI: ................................... 1023
1) Franchise verenin, franchise alana yararlanacağı
hakları, maddî olmayan malları devir ve teslim borcu: 1023
2) Franchise verenin franchise alanı destekleme borcu: 1024
3) Franchise verenin franchise konusu hak ve malların,
işletme konsept ve sisteminin elverişliliğini garanti
borcu: 1024
4) Haklarla malların promosyon ve aleniliğini sağlama ve geliştirme borcu: 1024
5) Eğitim, öğüt, bilgi ve talimat verme borcu: 1024
6) Sözleşme konusu mal ve hizmetin üretim ve sunumu
için gerekli mal, malzeme, araç ve gereci teslim borcu: 1025
7) Devredilen mutlak haklarla maddî olmayan malların
üçüncü kişilerin ihlâllerine karşı korunması borcu; 1025
B) FRANCHISE ALANIN BORÇLARI: ..................................... 1025
1) Kararlaştırılan bedeli ödeme borcu: 1025
2) Sözleşme konusu mal ve hizmetin sürüm ve satımını sağlama ve artırma borcu: 1026
3) Franchise alanın, gayrı maddî malları kullanma ve geliştirme borcu: .................................................................1027İçindekiler
lxxi
4) Franchise alanın, mal ve hizmetleri franchise verenden sağlama borcu: 1027
5) Franchise alanın, franchise veren tarafından sözleşme konusu mal ve hizmetin tespit edilen fiyatını kabul
borcu: 1027
6) Franchise alanın franchise verenin menfaatlerini
koruma, özellikle özen, sır saklama, hesap verme ve
sadakat borcu. 1027
VIII- FRANCHISE SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: .......................... 1028
A) SÖZLEŞMEYİ SONA ERDİREN OLAĞAN SEBEPLER:.... 1028
1) Belirli sürenin dolması: 1028
2) Olağan fesih: 1028
B) SÖZLEŞMEYİ SONA ERDİREN OLAĞANÜSTÜ
SEBEPLER: ............................................................................. 1029
1) Sözleşmenin önemli sebeplere dayanılarak olağanüstü
fesih yoluyla sona erdirilmesi: 1029
2) Sözleşmenin taraflardan birinin ölmesi, ehliyetini kaybetmesi veya iflâs etmesi nedeniyle sona ermesi: 1030
§ 36. FAKTORING SÖZLEŞMESİ 1031
I- TANIM VE UNSURLARI: ..................................................................... 1031
II- FAKTORING SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ: .......................... 1033
A) FAKTORING SÖZLEŞMESİ İKİ TARAFA TAM BORÇ YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ....................................... 1034
B) FAKTORING SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR
SÖZLEŞMEDİR: ..................................................................... 1034
C) FAKTORING SÖZLEŞMESİ RIZAÎ BİR SÖZLEŞMEDİR: . 1034
D) FAKTORING SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BORÇ
DOĞURAN BİR SÖZLEŞMEDİR:......................................... 1034
III- FAKTORING SÖZLEŞMESİNİN HUKUKÎ NİTELİĞİ.................. 1034
A) FAKTORİNG İŞLEMİ VE MÜSTAKBEL
ALACAKLARIN TOPTAN DEVRİ SORUNU:..................... 1034
B) FAKTORİNG SÖZLEŞMESİNİN TABİ OLDUĞU ŞEKİL: . 1035
IV- FAKTORINGİN ÇEŞİTLERİ................................................................ 1035
A) AÇIK FAKTORING- GİZLİ FAKTORING: .......................... 1035
B) GERÇEK FAKTORING- GERÇEK OLMAYAN
FAKTORING........................................................................... 1036
C) ULUSAL FAKTORING-ULUSLARARASI FAKTORING .. 1036
V- FAKTORINGİN FONKSİYONLARI: ................................................. 1037
A) FİNANSMAN FONKSİYONU: .............................................. 1037
B) ALACAK YÖNETİMİ (HİZMET) FONKSİYONU ............... 1037
C) TEMİNAT FONKSİYONU:.................................................... 1037
VI- TARAFLARIN BORÇLARI .................................................................. 1038lxxii
A) FAKTORUN BORÇLARI:...................................................... 1038
B)
MÜ
ŞTERİNİN BORÇLARI: ................................................... 1039
1)
Müşterinin, işletmesinden mal ve hizmet alan borçlularına karşı sahip olduğu alacakları faktora
devretme borcu: 1039
2)
Müşterinin, alacak yönetimine karşılık faktora ücret
(komisyon) ödeme borcu: 1039
3)
Müşterinin, avans olarak verdiği alacak için faktora
ödemeyi üstlendiği faiz borcu: 1039
4)
Müşterinin, alacakların varlığını ve borçluların ödeme
gücüne sahip olduğunu garanti borcu: 1039
5)
Müşterinin, faktora karşı, devrettiği alacaklar üzerinde üçüncü kişilerin ileri süreceği üstün hak iddialarına
karşı garanti borcu (zapttan sorumluluk). 1040
VII- FAKTORING SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ: ......................... 1040
§ 37. LİSANS SÖZLEŞMESİ 1042
I- TANIMI: .................................................................................................... 1042
II- LİSANS SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI: ........................................ 1042
A) BİR HAKTAN VEYA MADDÎ OLMAYAN BİR
MALDAN YARARLANMANIN DEVRİ: ............................. 1043
B) LİSANS ALANIN LİSANS VERENE ÜCRET-BEDEL
ÖDEME UNSURU .................................................................. 1043
III- LİSANS SÖZLEŞMESİNİN KONUSU: ............................................... 1043
IV- HUKUKÎ NİTELİĞİ:............................................................................... 1044
V- LİSANS SÖZLEŞMESİNİN ÖZELLİKLERİ:.................................... 1044
A) LİSANS SÖZLEŞMESİ İLKE OLARAK TAM İKİ
TARAFA BORÇ YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR. .......... 1044
B) LİSANS SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR SÖZLEŞMEDİR. ....... 1044
C) LİSANS SÖZLEŞMESİ RIZAİ BİR SÖZLEŞMEDİR. .......... 1044
D) LİSANS SÖZLEŞMESİ SÜREKLİ BORÇ DOĞURAN
BİR SÖZLEŞMEDİR............................................................... 1045
VI- LİSANS SÖZLEŞMESİNİN TABİ OLDUĞU ŞEKİL:...................... 1045
VII- LİSANS SÖZLEŞMESİNİN ÇEŞİTLERİ: .......................................... 1045
A) KONUSUNA GÖRE ÇEŞİTLERİ:.......................................... 1045
1) Özel kanunlarla korunan maddî olmayan mallar
üzerindeki hakları konu edinen lisans sözleşmesi: 1045
2) Maddî olmayan malları konu edinen lisans
sözleşmeleri: 1046
3) Karma lisans sözleşmesi: 1046
B) MEYDANA GETİRDİĞİ ETKİYE GÖRE ÇEŞİTLERİ: ....... 1046
1) Basit lisans sözleşmesi: ......................................................1046İçindekiler
lxxiii
2) Münhasır lisans sözleşmesi: 1046
3) Tek lisans sözleşmesi: 1046
C) GERÇEK LİSANS SÖZLEŞMESİ- GERÇEK OLMAYAN LİSANS SÖZLEŞMESİ........................................................... 1047
1) Gerçek lisans sözleşmesi: 1047
2) Gerçek olmayan lisans sözleşmesi: 1047
VIII- LİSANS SÖZLEŞMESİNİN BAZI SÖZLEŞMELERDEN
FARKI:....................................................................................................... 1047
IX- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................. 1048
A) LİSANS VERENİN BORÇLARI: ........................................... 1048
1) Lisans verenin, lisans alana lisans konusu hak veya mal üzerinde sözleşmede kararlaştırılan yararlanmayı
sağlama ve sözleşme süresince de bu durumda
bulundurma borcu: 1048
2) Lisans verenin, lisans konusu mutlak hakkı (sınaî veya fikrî hakkı) veya maddî olmayan malı (Know-how vb), ilgili sicile veya yere tescil ettirme ya da tevdi etme,
bunun için gerekli harç ve ücretleri ödeme borcu: 1048
3) Lisans verenin zapttan ve ayıptan sorumluluğu. 1049
B) LİSANS ALANIN BORÇLARI: ............................................. 1049
1) Lisans alanın lisans bedelini ödeme borcu: 1049
2) Lisans konusu hak ve malın varlığını tehlikeye sokacak
her türlü davranıştan kaçınma borcu: 1049
3) Lisans alanın lisans konusu hak ve malı, üçüncü
kişilerin müdahalelerine karşı koruma borcu: 1050
IX- LİSANS SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ ..................................... 1050
A) LİSANS SÖZLEŞMESİNİN OLAĞAN SEBEPLERLE
SONA ERMESİ: ...................................................................... 1050
B) LİSANS SÖZLEŞMESİNİN OLAĞANÜSTÜ
SEBEPLERLE SONA ERMESİ:............................................. 1051
§ 38. SULH SÖZLEŞMESİ 1052
I- TANIMI: .................................................................................................... 1052
II- SULH SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ .......................................... 1053
A) SULH SÖZLEŞMESİ BİR BORÇ SÖZLEŞMESİDİR ........... 1053
B) SULH SÖZLEŞMESİ TAM İKİ TARAFA BORÇ
YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR ........................................ 1053
C) SULH SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR SÖZLEŞMEDİR: ........... 1053
D) SULH SÖZLEŞMESİ RIZAÎ BİR SÖZLEŞMEDİR............... 1053
E) SULH SÖZLEŞMESİ ANİ EDİMLİ BİR SÖZLEŞMEDİR. .. 1054
III- SULH SÖZLEŞMESİNİN HUKUKÎ NİTELİĞİ:............................... 1054
IV- SULH SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI:............................................ 1055lxxiv
A)
B)
C)
UYUŞMAZLIK VE BELİRSİZLİK UNSURU:...................... 1055
KARŞILIKLI ÖDÜN (TAVİZ-FEDAKARLIK) UNSURU: .. 1055
UYUŞMAZLIK VE BELİRSİZLİĞE SON VERME
UNSURU: ................................................................................ 1056
D) ANLAŞMA UNSURU: ........................................................... 1056
1) Genel olarak: 1056
2) Sulh sözleşmesinin şekli: 1056
V
SULH SÖZLEŞMESİNİN ÇEŞİTLERİ: .............................................. 1057
A) MAHKEME İÇİ SULH: .......................................................... 1057
B) MAHKEME DIŞI SULH ......................................................... 1058
VI
TARAFLAR ANCAK ÜZERİNDE SERBESTÇE TASARRUF EDEBİLECEKLERİ HUKUKÎ İLİŞKİLER HAKKINDA SULH
SÖZLEŞMESİ YAPABİLİRLER .......................................................... 1058
VII- SULH SÖZLEŞMESİNİN YORUMU, KESİN
HÜKÜMSÜZLÜĞÜ (BUTLANI) VE İPTALİ: ................................... 1059
VIII- SULH SÖZLEŞMESİNİN HÜKÜM VE SONUÇLARI: ................... 1060
§ 39. SATIŞ İÇİN BIRAKMA SÖZLEŞMESİ 1062
I- TANIM, UNSUR VE NİTELİĞİ: .......................................................... 1062
II- SATIŞ İÇİN BIRAKMA SÖZLEŞMESİNİN NİTELİKLERİ: ........ 1063
A) SATIŞ İÇİN BIRAKMA SÖZLEŞMESİ İKİ TARAFA
BORÇ YÜKLEYEN BİR SÖZLEŞMEDİR: ........................... 1063
B) SATIŞ İÇİN BIRAKMA SÖZLEŞMESİ, RIZAÎ BİR SÖZLEŞMEDİR: ..................................................................... 1064
C) SATIŞ İÇİN BIRAKMA SÖZLEŞMESİNİN HUKUKÎ NİTELİĞİ: ............................................................................... 1064
III- SATIŞ İÇİN BIRAKMA SÖZLEŞMESİNİN BAZI
SÖZLEŞMELERDEN FARKI:.............................................................. 1064
1) Satış sözleşmesinden farkı: 1064
2) Vekâlet sözleşmesinden farkı: 1065
3) Simsarlık sözleşmesinden farkı: 1065
4) Komisyonculuk sözleşmesinden farkı: 1065
IV- TARAFLARIN BORÇLARI: ................................................................. 1066
A) SATIŞ İÇİN BIRAKANIN BORÇLARI ................................. 1066
1) Şeyin zilyedliğini devretme borcu: 1066
2) Şeyin mülkiyetini geçirme borcu: 1066
3) Hasar sorunu: 1066
4) Ayıptan ve zapttan sorumluluk: 1067
B) SATIŞ İÇİN ALANIN BORÇLARI: ....................................... 1067
§ 40. TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİ 1069
I- KAVRAM: ................................................................................................. 1069
II- UNSURLARI:............................................................................................ 1069İçindekiler
lxxv
A) TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNİN, TEK SATICIYA
SATIŞ TEKELİ TANIMA UNSURU: .................................... 1070
B) TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNİN TARAFLAR
ARASINDA SÜREKLİ BORÇ DOĞURAN BİR
ÇERÇEVE SÖZLEŞME İLİŞKİSİ KURMA UNSURU:........ 1072
C) TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNDE TEK SATICININ, KENDİ AD VE HESABINA HAREKET ETME UNSURU: . 1072
D) TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNİN, TEK SATICIYA, PAZARLAMA, SÜRÜM VE SATIŞI ARTIRMA YÜKÜ YÜKLEME UNSURU:............................................................ 1073
III- SÖZLEŞMENİN HUKUKİ NİTELİĞİ: ............................................... 1074
IV- TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNİN BAZI
SÖZLEŞMELERDEN FARKI:.............................................................. 1075
A) TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNİN ACENTELİK SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ................................................ 1075
B) TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNİN HİZMET SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ................................................ 1076
C) TEK SATICILIK SÖZLEŞMESİNİN FRANCHİSE SÖZLEŞMESİNDEN FARKI: ................................................ 1076
V- TARAFLARIN BORÇLARI .................................................................. 1077
A) TEK SATICININ BORÇLARI:............................................... 1077
1) Asgari miktarda mal alma ve bedelini ödeme borcu: 1077
2) Malın dağıtım, sürüm ve satışını artırma borcu: 1077
3) Yapımcının menfaatlerini koruma ve sadakat borcu: 1077
4) Bilgi verme borcu: 1078
5) Yapımcının talimatlarına uyma borcu: 1078
6) Müşteri hizmetlerini yerine getirme borcu: 1078
B) YAPIMCININ BORÇLARI:.................................................... 1078
1) Düzenli şekilde mal teslim borcu: 1078
2) Yapımcının sözleşme bölgesinde satış yapmama borcu: 1078
3) İşbirliği ve destekleme borcu: 1079
4) Tek satıcının menfaatlerini koruma ve sadakat borcu: 1079
5) Yapımcının sözleşme konusu malın kalitesine ilişkin
borcu: 1079
VI- SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ:........................................................ 1079
§ 41 UZAKTAN ÖĞRETİM SÖZLEŞMESİ 1082
I- TANIM VE KAVRAM ............................................................................ 1082
II- NİTELİKLERİ.......................................................................................... 1082
A) TAM İKİ TARAFA BORÇ YÜKLEYEN BİR
SÖZLEŞMEDİR ...................................................................... 1082
B) UZAKTAN ÖĞRETİM SÖZLEŞMESİ İVAZLI BİR SÖZLEŞMEDİR ...................................................................... 1083lxxvi
C) UZAKTAN ÖĞRETİM SÖZLEŞMESİ RIZAİ BİR SÖZLEŞMEDİR ...................................................................... 1083
D) SÜREKLİ BORÇ İLİŞKİSİ DOĞURAN BİR
SÖZLEŞMEDİR ...................................................................... 1083
III- UNSURLARI............................................................................................. 1084
A) UZAKTAN ÖĞRETİM VERME FAALİYETİ....................... 1084
B) ÖĞRETİM ÜCRETİ ................................................................ 1084
C) TARAFLARIN ANLAŞMASI ................................................ 1085
IV- TARAFLARIN BORÇLARI .................................................................. 1085
A) GENEL OLARAK ................................................................... 1085
B)
SÖZLEŞMEDEKİ EDİMLERİN İÇERİĞİ ............................. 1086
1) Öğretim Verenin Edimleri Yönünden 1086
a) Maddi Edimler 1086
b) İş Görme Edimleri 1086
2) Öğretim Alanın Edimi Yönünden 1088
V
UZAKTAN ÖĞRETİM SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ
NİTELİĞİ .................................................................................................. 1089
A) GENEL OLARAK ................................................................... 1089
B) ÖĞRETİM VERENİN ÖĞRETİM MALZEMELERİNİ
DEVİR BORCU....................................................................... 1089
C) ÖĞRETİM VERENİN EV ÖDEVLERİNİ DÜZELTME
BORCU .................................................................................... 1090
D) ÖĞRETİM VERENİN SINAV YAPMA BORCU .................. 1091
E) ÖĞRETİM VERENİN DANIŞMANLIK HİZMETİ
VERME BORCU ..................................................................... 1092
F) ÖĞRETİM VERENİN KATILIM BELGESİ VE
MEZUNİYET BELGESİ DÜZENLEME BORCU ................. 1093
G) KARMA UZAKTAN ÖĞRETİMDE ÖĞRETİM VERENİN TAMAMLAYICI DOĞRUDAN ÖĞRETİM
VERME BORCU ..................................................................... 1093
H) ÖĞRETİM ALANIN ÜCRET ÖDEME BORCU ................... 1094
I) SONUÇ .................................................................................... 1095
J) ASLİ EDİM YÜKÜMLÜLÜKLERİNİN İSİMLİ SÖZLEŞMELER ÇERÇEVESİNDE
DEĞERLENDİRİLMESİ......................................................... 1095
1) Maddi Edimler Bakımından 1095
a) Satış Sözleşmesine İlişkin Değerlendirme 1095
aa) Ard Arda Teslimli Satış Sözleşmesinin
Uzaktan Öğretim Sözleşmesi ile İlişkisi 1097
bb) Taksitle Satış Sözleşmesinin Uzaktan
Öğretim Sözleşmesi ile İlişkisi 1099
b) Değerlendirme 1100
2) İş Görme Edimleri Bakımından .........................................1102İçindekiler
lxxvii
a) Hizmet Sözleşmesi 1102
b) Eser Sözleşmesi 1103
c) Vekalet Sözleşmesi 1103
d) Sonuç 1105
K) UZAKTAN ÖĞRETİM SÖZLEŞMESİNİN İSİMSİZ SÖZLEŞMELER ÇERÇEVESİNDE
DEĞERLENDİRİLMESİ......................................................... 1106
MADDE ENDEKSİ 1111