Bir Kişi Birliği Olarak Miras Ortaklığı (9786255007100)

ÖNSÖZ ........................................................................................................................ V
İÇİNDEKİLER............................................................................................................IX
KISALTMALAR CETVELİ..................................................................................... XV
ÖZET........................................................................................................................ XIX
ABSTRACT.............................................................................................................. XX
GİRİŞ
I. Konunun Takdimi ve Çalışmanın Amacı................................................................. 1
II. Konunun Sınırlandırılması ve Çalışmanın Planı...................................................... 5
BİRİNCİ BÖLÜM
MİRAS ORTAKLIĞININ YAPISAL ÖZELLİKLERİ
I. Kanunî Bir Ortaklık Olarak Miras Ortaklığı............................................................ 9
II. Miras Ortaklığının Amacı...................................................................................... 11
III. Miras Ortaklığının Kişi Birliği Olarak Nitelendirilme İmkânı .............................. 13
A. Gerçek Kişi Dışındaki Hak Süjelerine Duyulan İhtiyaç................................... 13
B. Miras Ortaklığının Tanımındaki “Kişi ve Malvarlığı” Unsurlarının
Ortaklığın Yapısal Özelliklerine Etkisi ............................................................ 14
C. Miras Ortaklığının Kanun Gereği Ortaya Çıkmasının Kişi Birliği
Niteliğine Etkisi ............................................................................................... 16
IV.Bir Elbirliği Ortaklığı Olarak Miras Ortaklığı ....................................................... 21
A. Soyut Bir Hukukî Kurgu Olarak “Elbirliği” (Gesamthand)............................. 21
1. Elbirliği İlkesinin Tarihsel Gelişimi ........................................................... 21
X
2. Malvarlığı Değerlerinin Bütünlüğünün Korunması Amacı ve Elbirliği
Hak Sahipliği.............................................................................................. 25
a. Feodal Toplumda Elbirliği Hak Sahipliğinin İzleri............................... 25
b. Elbirliği İlkesinin Tarihsel Arka Planının Anlaşılmasının Önemi ........ 28
3. Roma Hukukundaki Elbirliği Hak Sahipliğine Alternatif: Tereke
Değerleri Üzerinde Paylı Mülkiyet............................................................. 31
B. Elbirliği Hak Sahipliği Esasının Modern Kanunlaştırma Hareketlerine
Dâhil Oluşu ...................................................................................................... 33
1. Roma Hukuku Temelli BGB’nin İlk Taslağı: Elbirliği Kavramına
“Yabancı” Bir Sistem ................................................................................. 33
2. BGB’nin İkinci Komisyon Taslağı: Eleştirilerle Şekillenen Hükümler .... 35
V. Miras Ortaklığında Hak Öznesinin Belirlenmesi Sorunu: Elbirliği İlkesinde
Hak Özneliğinin Anlamı........................................................................................ 38
A. Meselenin Takdimi........................................................................................... 38
B. Miras Ortaklığında Hak Sahipliğinin Tespiti Sorunu....................................... 41
C. Elbirliğiyle Hak Sahipliğinin Yapısal Özelliğini Açıklayan Görüşler ............. 45
1. Görüşlerin Sınıflandırılmasındaki Sorun.................................................... 45
2. Hakkın Konusunu Merkeze Alan Görüşler ................................................ 49
a. Bölünmemiş Hak Sahipliği (Birlik) Teorisi (Theorie der
ungeteilten Gesamtberechtigung) ......................................................... 49
b. Bölünmüş Hak Sahipliği Teorisi (Theorie der geteilten
Mitberechtigung) .................................................................................. 52
c. Hakkın Konusunu Esas Alan Elbirliği Teorilerine Yönetilen
Eleştiriler............................................................................................... 56
3. Hak Sahibini Merkeze Alan Yaklaşımlar................................................... 62
a. Bir Hak Öznesi Olarak Elbirliği Ortaklığı ............................................ 63
b. Elbirliği Kavramının Teorik Temeli: Hak Öznesi ile Tüzel Kişilik
Arasındaki Ayrım ................................................................................. 66
i. Elbirliği Topluluklarında Hak Öznesi ............................................. 66
ii. Elbirliği Ortaklığını Hakkın Öznesi Kabul Eden Görüşlerin
Gelişimi........................................................................................... 67
iii. Elbirliği Ortaklıklarının Ortak Özelliği olarak Hak Özneliği.......... 72
iv. Elbirliği Ortaklığının Tüzel Kişiliği Olmayan Bir Hak Öznesi
Olarak Kabul Edilip Edilemeyeceği................................................ 74
XI
1) Elbirliği Ortaklığında “Ortak” İradenin Oluşumu Yönüyle
Tüzel Kişiden Ayrılması............................................................ 77
2) Kendine Özgü Ortaklık Yapısı: Elbirliği Ortaklığının
Ortaklarıyla Bağı ....................................................................... 79
v. Hak Öznelerindeki Artışın Türk Hukukuna Etkileri ............................. 82
İKİNCİ BÖLÜM
HAK ÖZNESİ OLARAK MİRAS ORTAKLIĞI
I. Miras Ortaklığının Hak Özneliği ve Medenî Kanun Hükümleri............................ 85
A. Adî Ortaklığın Hak Öznesi Olarak Kabulünün Miras Ortaklığına Etkileri ..... 85
1. Alman Federal Mahkemesinin (BGH) 29.01.2001 Tarihli Kararı............. 86
2. Alman Federal Mahkemesinin 11.09.2002 Tarihli Kararı.......................... 91
a. Miras Ortaklığının Kanuna Dayanması ................................................ 94
b. Miras Ortaklığının Tasfiye Amacına Yönelik Olması .......................... 95
c. Miras Ortaklığında Handlungsorganisation (Hukukî Örgütleme
Yapısı) Bulunmadığı İddiası ................................................................. 98
d. Kararın Değerlendirilmesi .................................................................. 102
B. Terekenin Yönetiminin Miras Ortaklığının Yapısal Özelliklerine Etkisi...... 108
1. Alman Miras Ortaklığının Hiyerarşik Ortaklık Yönetim Mekanizması ... 109
a. Alman Hukukunda Mirasçıların Oyçokluğuyla Karar Alma
İmkânının Anlamı ............................................................................... 110
b. Oyçokluğuyla Alınan Kararın Üçüncü Kişilerle Olan İlişkiye
Etkisi................................................................................................... 112
2. TMK m. 640 Hükmü Uyarınca Miras Ortaklığının Yönetimi.................. 115
a. TMK m. 640/2 Hükmünün Anlamı..................................................... 115
i. TMK m. 640/2 Hükmünün İç İlişkide Alınan Kararlar
Bakımından Uygulanma İmkânı ................................................... 115
ii. TMK m. 640 ve Miras Ortaklığının İhmal Edilmiş Ortaklık
Vasfı.............................................................................................. 117
b. TMK m. 640/4 Hükmü ve Mirasçıların Bireysel Hareket İmkânı ...... 120
C. Miras Ortaklığının Tereke Temsilcisi Tarafından Yönetilmesi .................... 127
1. Tereke Temsilcisinin Anlamı ve Hukukî Niteliği..................................... 127
2. Tereke Temsilcisinin Kimi “Temsil” Ettiği Sorunu ................................. 129
XII
D. Türk Hukukunda Miras Ortaklığının Yeniden Değerlendirilmesi
Gerekliliği ...................................................................................................... 142
II. Miras Ortalığının Bir Hak Öznesi Olarak Hukukî İşlemlere Taraf Olabilmesi .. 145
A. Miras Ortaklığının Örgütlenmiş Yapısı (Organizasyonel Niteliği)............... 146
1. Miras Ortaklığının Örgütlenmiş Hukukî Yapısı
(Handlungsorganisation) .......................................................................... 146
2. Miras Ortaklığının “Kimliği (Unvanı)” .................................................... 147
3. Miras Ortaklığında Sorumluluğun Kapsamı (Haftungsverband).............. 149
a. BGB § 2041’in Miras Ortaklığının Sorumluluk Düzeni
Bakımından Anlamı............................................................................ 150
b. BGB § 2041 Hükmünün Türk Hukukundaki Karşılığı ....................... 153
B. Miras Ortaklığının Yapısal Özelliklerinin Hukukî Sonuçları......................... 156
III. Miras Ortaklığının Taraf Ehliyeti Sorunu............................................................ 156
A. Miras Ortaklığının Hak Öznesi olarak Kabul Edilmesinin Medenî Usûl
Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi......................................................... 156
B. Miras Ortaklığının Bir Unvanla ya da Adla Yargılamaya Katılması ............. 157
C. Miras Ortaklığının Hak Öznesi Olmasının Medenî Usûl ve İcra İflas
Hukukundaki Anlamı..................................................................................... 159
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MİRAS ORTAKLIĞININ UYGULAMADAKİ YAPISAL ÖZELLİKLERİ
I. Miras Ortaklığının Türk Yargı Kararlarındaki Görünümü ................................. 167
II. Yargı Kararlarına Göre Miras Ortaklığının Yapısal Özellikleri .......................... 168
A. Miras Ortaklığının Tüzel Kişiliğinin Bulunmaması....................................... 168
B. Mirasçıların Dış İlişkide Birlikte Hareket Zorunluluğu ................................. 169
1. Birlikte Hareket Zorunluluğunun Anlamı ................................................ 169
2. Miras Ortaklığında Yönetim Sorunlarına Çözüm Olarak Tereke
Temsilcisi ................................................................................................. 179
a. Yargı Kararlarında Tereke Temsilcisinin İşlevi.................................. 179
b. Tereke Temsilcine Uygulamada Atfedilen İşlevin Teorik Karşılığı ... 184
C. Tereke Unsuru Taşınmazlar Bakımından Özellikli Sonuçlar......................... 186
1. Üçüncü Kişilere Karşı Açılacak Davalarda Birlikte Hareket
Zorunluluğu.............................................................................................. 187
XIII
2. Mirasçılar Arası Uyuşmazlıklarda Mirasçıların Bağımsız Hak
Sahipliği ................................................................................................... 204
D. Mirasçıların Dış İlişkide (Üçüncü Kişilere) Karşı Tek Başına Hareket
Edebilme İmkânı ve Bireysel Talepleri.......................................................... 214
1. Korucu Nitelikteki Davalarda Mirasçıların Bireysel Hareket İmkânı ...... 214
a. TMK m. 640/4 Hükmünün Yargı Kararlarındaki Karşılığı ................ 214
b. Tespit Davaları ve TMK m. 640/4 Hükmü ......................................... 216
c. Kira Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklarda TMK m. 640/4’ün
Hukukî Sonuçları ................................................................................ 218
2. Mirasçının Tek Başına Tapu Sicilinin Düzeltilmesi Talebinde
Bulunma İmkânı ....................................................................................... 222
3. Para Alacakları Bakımından Mirasçıların Bireysel Talep İmkânı ............ 227
E. Ortaklık Değerlerine Dair Yargı Kararlarının Genel Değerlendirmesi ......... 233
III. Tereke Borçlarından Müteselsil Sorumluluk Kuralı (TMK m. 641/1)
Bağlamında Mirasçılara Yönetilecek Taleplerin Durumu ................................... 233
A. Tereke Borçlarından Müteselsil Sorumluluğun Yargı Kararlarındaki
Karşılığı.......................................................................................................... 233
B. Müteselsil Sorumluluğun Elbirliği İlkesiyle Uyumu Sorunu ......................... 237
1. Kıymet Takdirine Karşı Şikâyet Başvurusu ............................................. 238
2. Vasiyet Alacaklısı Mirasçının Durumu .................................................... 240
3. Kambiyo Senedinden Dolayı Borçlu Olunmadığının Tespiti Talebi....... 242
4. Mirasbırakan Adına Açılan Menfî Tespit Davasının Akıbeti................... 243
C. Mirasçının Terekeden Alacaklı Olması Sorunu ............................................. 244
D. Müteselsil Sorumluluğa İlişkin Kararların Değerlendirilmesi ....................... 247
IV.Uygulamadaki Sorunlar Karşısında Miras Ortaklığında Reform İhtiyacı........... 248
A. Paylı Mülkiyet Rejiminin Miras Ortaklığıyla Uyumu.................................... 248
B. Miras Ortaklığında “Ortak Olmanın” Meydana Getirdiği Sorunlar............... 253
1. Kendiliğinden İntikal İlkesine Bağlanan Hukukî Sonuçlar ...................... 253
2. Birlikte Hareket Etme Kuralının İç İlişkide Esnetilme İmkânı................. 255
SONUÇ ..................................................................................................................... 259
KAYNAKÇA............................................................................................................ 271