Yapay Zeka Çağında Ceza Adaleti
İçindekileri İncele
TAKDİM 5
ÖNSÖZ 9 İÇİNDEKİLER 11
GİRİŞ YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA CEZA ADALETİNİ YENİDEN DÜŞÜNMEK
I. GENEL OLARAK 19
II. TEKNOLOJİK GELİŞME İLE HUKUKİ SORUMLULUK ARASINDAKİ GERİLİM 20
III. ALGORİTMİK CEZA ADALETİ: HUKUKİ VE ETİK SINIRLAR 21
IV. CEZA ADALETİ AKTÖRLERİNİN DEĞİŞEN ROLÜ VE KİTABIN KURGUSU 22
V. KİTABIN SİSTEMATİĞİ VE YÖNTEMİ 23
BİRİNCİ BÖLÜM CEZA ADALETİNDE YAPAY ZEKÂ: KAVRAMSAL VE İŞLEVSEL ÇERÇEVE
I. YAPAY ZEKÂ NEDİR, NE DEĞİLDİR? 25
A. Algoritma, Otomasyon ve Karar Destek Sistemleri 25
B. Ceza Adaletinin Değişmeyen Özü, Değişen Araçları 26
II. CEZA ADALETİNDE YAPAY ZEKÂNIN KULLANIM ALANLARI 28
A. Soruşturma Sürecinde Veri Analizi ve Dijital Deliller 29
B. Kovuşturma Aşamasında Destekleyici Teknolojiler 30
C. İnfaz ve Denetimli Serbestlikte Algoritmik Araçlar 31
III. PARADİGMA DEĞİŞİMİ TARTIŞMASI 33
A. Geleneksel Ceza Adaleti Mantığı 33
B. Teknoloji Destekli Karar Süreçlerinin Etkisi 33
C. Dijital ve Algoritmik Dönüşümün Hukuki Sınırları 34
IV. YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ HİBRİT MODEL 35
A. İnsan Kararının Vazgeçilmezliği 35
B. Algoritmik Araçların Yardımcı Rolünün Hukuki Sınırları 36
İKİNCİ BÖLÜM CEZA ADALETİ AKTÖRLERİ İÇİN YAPAY ZEKÂNIN TEMELLERİ
I. YAPAY ZEKÂ NEDİR VE NASIL ÇALIŞIR? 39
II. MAKİNE ÖĞRENMESİ VE DERİN ÖĞRENME 40
III. DOĞAL DİL İŞLEME: HUKUKÇULAR İÇİN KRİTİK TEKNOLOJİ 40
IV. YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN TÜRLERİ 41
V. YAPAY ZEKÂ OKURYAZARLIĞI: YENİ BİR MESLEKİ YETKİNLİK 41
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ KARŞISINDA YAPAY ZEKÂ
I. MASUMİYET KARİNESİ VE ALGORİTMİK RİSK ANALİZLERİ 43
II. ADİL YARGILANMA HAKKI VE “KARA KUTU” SORUNU 44
III. SİLAHLARIN EŞİTLİĞİ İLKESİ VE SAVUNMANIN KONUMU 45
IV. HUKUKİ DİNLENİLME HAKKI VE ŞEFFAFLIK GEREKLİLİĞİ 46
V. VERİ KORUMA, ÖZEL HAYAT VE CEZA ADALETİ 47
VI. YAPAY ZEKÂ VE CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ ARASINDAKİ GERİLİM 48
A. Algoritmik Rasyonalite ile Hukuki Rasyonalite Arasındaki Gerilim 48
B. Masumiyet Karinesi ile Risk Mantığı Arasındaki Çatışma 50
C. Kusur İlkesinin Algoritmik Aşınması 52
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİ AKTÖRLERİNİN DEĞİŞEN ROLLERİ
I. CUMHURİYET SAVCISININ ROLÜ 55
A. Soruşturmanın Yöneticisi Olarak Savcı 55
B. Dijital Delil ve Algoritmik Analiz Karşısında Sorumluluk 57
II. CEZA HÂKİMİNİN ROLÜ 58 A. Son Güvence Noktası Olarak Yargıç 58 B. Teknolojik Bulguların Hukuki Denetimi 59
III. MÜDAFİİN ROLÜ 60 A. Savunma Hakkının Dijital Boyutu 60 B. Algoritmik Değerlendirmelere Karşı Eleştirel Savunma 61
IV. KOLLUĞUN ROLÜ 62
A. Dijital Dönüşümün Ön Cephesinde Kolluk 62
B. Teknik Uzmanlık ile Hukuki Sorumluluk Arasındaki Denge 62
BEŞİNCİ BÖLÜM YAPAY ZEKÂNIN SINIRLARI: RİSKLER, HAK İHLALLERİ VE ETİK EŞİKLER
I. CEZA ADALETİNDE TEKNOLOJİNİN İKİLEMLİ DOĞASI 65
II. ALGORİTMİK ÖNYARGI VE AYRIMCILIK: TARİHSEL EŞİTSİZLİKLERİN DİJİTAL OLARAK YENİDEN ÜRETİMİ 66
A. Sorunun Anatomisi 66
B. COMPAS Vakası: Bir Uyarı Hikâyesi 67
C. Yüz Tanıma Teknolojilerinin Ayrımcı Performansı 69
D. Geri Besleme Döngüleri: Önyargının Kendini Yeniden Üretmesi 70
III. ŞEFFAFLIK VE AÇIKLANABİLİRLİK: “KARA KUTU” PROBLEMİ 72
A. Teknik Boyut: Neden Açıklayamıyoruz? 72
B. Hukuki Boyut: Adil Yargılanmanın Temel Koşulu Olarak Gerekçelendirme 74
C. Ticari Sır Gerekçesi: Şeffaflığın Önündeki Ekonomik Engel 76
IV. ADİL YARGILANMA HAKKI VE MASUMİYET KARİNESİ 78
A. Masumiyet Karinesi: Hukuk Devletinin Temel Taşı 78
B. Öngörücü Algoritmalar ve Masumiyet Karinesinin Aşınması 80
C. Delil Standardı ve Algoritmik Çıktıların Konumu 81
V. SAVUNMA HAKKI VE ETKİN İTİRAZ MEKANİZMALARI 82
A. Savunma Hakkının Anatomisi 82
B. Algoritmik Sistemlere İtirazın Güçlükleri 83
C. AİHM İçtihatları ve Algoritmik Ceza Adaleti 85
1. Gizli Gözetim, Öngörülebilirlik ve Güvenceler 85
2. Kitlesel Veri Toplama ve Algoritmik Sistemler 86
3. Veri Saklama, Etiketleme ve Masumiyet Karinesi 87
4. Etkili İtiraz ve Denetim Hakkı 87
5. Geleceğe Yönelik İçtihat Gelişimi 88 D. ABAD’IN ALGORİTMİK CEZA ADALETİNE İLİŞKİN EMSAL KARARLARI 88
1. Ligue des Droits Humains Kararı (C–817/19, 21 Haziran 2022) 88
a. Davanın Arka Planı 88
b. ABAD’ın Temel Tespitleri 89
2. Kararın Algoritmik Ceza Adaletine Etkileri 90
3. SCHUFA Kararı (C–634/21, 7 Aralık 2023) 90
4. Dun & Bradstreet Kararı (C–203/22, 27 Şubat 2025) 91
VI. PRATİK ÖRNEKLER: RİSKLERİN VE İHLALLERİN SOMUTLAŞMASI 92
A. Koşullu Salıvermede Algoritmik Değerlendirme 92
B. Yüz Tanıma ve Biyometrik Deliller 94
C. Ses Analizi ve Duygu Tanıma 96
D. Öngörücü Kolluk Uygulamaları 98
VII. SINIRLAR VE ÖNERİLER 102
A. Algoritmik Önyargıyla Mücadele 102
B. Şeffaflığın Güçlendirilmesi 103
C. İnsan Denetiminin Güvence Altına Alınması 103
D. Hesap Verebilirlik Mekanizmalarının Kurulması 104
E. Eğitim ve Farkındalık 105
VIII. SONUÇ: TEKNOLOJİ İLE ADALET ARASINDAKİ HASSAS DENGE 105
ALTINCI BÖLÜM HUKUKİ ALTYAPI VE DÜZENLEMELER: KARŞILAŞTIRMALI BİR BAKIŞ
I. HUKUKUN TEKNOLOJİ İLE İMTİHANI 107
II. ULUSLARARASI DÜZENLEMELER VE ETİK İLKELER 108 A. Avrupa Birliği Yaklaşımı: Düzenleyici Öncülük 108
1. AB Yapay Zekâ Yasası (2024) 108
2. Yüksek Riskli Sistemlere İlişkin Yükümlülükler 109
3. Yasaklanan Uygulamalar 110
4. Yasanın Önemi ve Eleştiriler 111 B. Avrupa Konseyi Perspektifi: İnsan Hakları Odaklı Yaklaşım 112
1. Yapay Zekâ Çerçeve Sözleşmesi (2024) 112
2. CEPEJ İlkeleri (2018) 112 C. CEPEJ Mahkemelerde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Kılavuz İlkeler (2025) 114
1. Belgenin Amacı ve Kapsamı 114
2. Temel Etik İlkeler 114
a. Yargı Yetkisinin Münhasırlığı ve İnsan Denetimi 114
b. Yargı Bağımsızlığı ve Yapay Zekânın Bağlayıcı Olmayan Niteliği 114
c. Adil Yargılanma Hakkı (AİHS m. 6) 115
d. Hukuki Belirlilik ve Öngörülebilirlik 115
e. Özgürlük ve Güvenlik Hakkı (AİHS m. 5) 116
f. Gizlilik ve Kişisel Verilerin Korunması (AİHS m. 8) 116
g. Ayrımcılık Yasağı ve Yanlılık Önleme (AİHS m. 14) 117
h. Etkili Başvuru Hakkı (AİHS m. 13) 117
i. Açıklanabilirlik ve Şeffaflık 118
3. Operasyonel İlkeler 118
a. Teknolojik Tarafsızlık ve Yardımcılık (Subsidiarity) İlkesi 118
b. Özelleştirilmiş ve Güvenli Araçların Tercih Edilmesi 118
c. Aşamalı Uygulama Yaklaşımı 119
d. Eğitim ve Farkındalık 120
4. Devlet Sorumluluğu 121
5. Uygun Olmayan ve Yasaklanan Kullanım Alanları 122
D. UNESCO Perspektifi: Küresel Etik Çerçeve ve Yargısal Kılavuzlar 123
1. 2021 Yapay Zekâ Etiği Tavsiye Kararı 124
2. Mahkemelerde ve Yargı Organlarında Yapay Zekâ Kılavuzları 125
3. UNESCO Kılavuzlarının On Beş Temel İlkesi 126
III. MUKAYESELİ HUKUKTA DÜZENLEYİCİ MODELLER 129 A. Amerika Birleşik Devletleri: Yenilikçi Ama Parçalı Model 129
1. Amerikan Pragmatizmi ve Teknoloji 129
2. COMPAS ve Algoritmik Risk Değerlendirmeleri 130
3. Eyalet ve Yerel Düzeyde Tepkiler 131
4. Amerikan Modelinin Değerlendirmesi 131 B. Avrupa Ülkeleri: Çeşitlilik İçinde Yakınlaşma 132
1. Almanya: Hukuk Devleti (Rechtsstaat) Geleneği 132
2. Fransa: Merkeziyetçi ve Kurumsal Yaklaşım 133
3. İtalya: Veri Koruma Otoritesinin Aktif Rolü ve Yargıda Yapay Zekâ Kullanımına Yasal Dayanak 133
a. Hâkimin Nihai Otoritesi ve Sorumluluğunun Mutlaklığı 135
b. Kademeli ve İhtiyatlı Entegrasyon Anlayışı 135
c. Şeffaflık ve Kurumsal Denetimin Hukuki Güvencesi 136
d. Hukukçular İçin Zorunlu Yapay Zekâ Eğitimi 136
e. Türkiye Açısından Düzenleyici Çıkarımlar 137
4. İskandinav ve Baltık Ülkeleri: Dijital Devlet ile Demokratik Denetim Arasında Denge 138
C. Asya Ülkeleri: Farklı Öncelikler, Farklı Düzenleyici Mimâriler 140
1. Çin: Toplumsal Düzenin Üstünlüğü ve Teknoloji Merkezli Yönetişim 141
2. Japonya: Teknolojik İlerleme ile İnsan Merkezli Etik Arasında Denge 142
3. Güney Kore: Dijital Dönüşüm ve Yapay Zekâ Temel Yasası 144
4. Singapur: Yenilik ile Düzenleme Arasında Prensip Temelli Model 146
IV. TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂ VE HUKUKİ DÜZENLEMELER 147
A. Mevcut Durum: Politika Belgeleri Mevcut, Henüz Bağlayıcı Hukuk Yok 147
B. Mevcut Mevzuatın Yetersizlikleri 149
C. Gelişim Yönelimleri ve Düzenleyici Öneriler 150
V. KAMUSAL ALGI VE TOPLUMSAL MEŞRUİYET 151
A. Meşruiyetin Önemi 151
B. Kamusal Algıya İlişkin Araştırma Bulguları 152
C. Meşruiyetin İnşası: Koşullar ve Mekanizmalar 153
VI. ÖNERİLER 154
A. Yardımcı Modelin Benimsenmesi 154
B. Etik Çerçevenin Kurumsallaştırılması 154
C. Eğitim ve Farkındalık 155
D. Türkiye’de Hukuki Düzenleme İhtiyacı 155
E. Uluslararası İşbirliği 156
YEDİNCİ BÖLÜM GELECEĞİN CEZA ADALETİNE HAZIRLANMAK
I. TEKNOLOJİK YAKINSAMANIN CEZA ADALETİ İÇİN ANLAMI 157
II. KUANTUM BİLİŞİM VE CEZA ADALETİNDE VERİ GÜVENLİĞİ 159
A. Teknolojinin Tanımı ve Ceza Adaletine Potansiyel Etkisi 159
B. Mevcut Hukuki Çerçevenin Yeterliliği ve Boşlukları 160
C. Somut Gelişmeler 161
D. Düzenleyici Öneriler ve İlkesel Bağlantı 161
III. BLOKZİNCİR TEKNOLOJİSİ VE DİJİTAL DELİLİN GÜVENİLİRLİĞİ 162
A. Teknolojinin Tanımı ve Ceza Adaletine Potansiyel Etkisi 162
B. Mevcut Hukuki Çerçevenin Yeterliliği ve Boşlukları 163
C. Somut Gelişmeler 163
D. Düzenleyici Öneriler 164
IV. NÖROTEKNOLOJİ, ZİHİNSEL MAHREMİYET VE CEZA HUKUKU 165
A. Teknolojinin Tanımı ve Ceza Adaletine Potansiyel Etkisi 165
B. Mevcut Hukuki Çerçevenin Yeterliliği ve Boşlukları 165
C. Somut Gelişmeler 166
D. Düzenleyici Öneriler 167
V. METAVERSE, SANAL ORTAMLAR VE SUÇ KAVRAMININ DÖNÜŞÜMÜ 168
A. Teknolojinin Tanımı ve Ceza Adaletine Potansiyel Etkisi 168
B. Mevcut Hukuki Çerçevenin Yeterliliği ve Boşlukları 168
C. Somut Gelişmeler 169
D. Düzenleyici Öneriler 169
VI. SONUÇ: Hukuki ÇERÇEVENİN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ 170 SONUÇ 173 EK ALGORİTMİK CEZA ADALETİ KAVRAM VE TERİMLER SÖZLÜĞÜ 179
1. TEMEL YAPAY ZEKÂ KAVRAMLARI 179
2. ALGORİTMİK KARAR DESTEK SİSTEMLERİ 179
3. BİYOMETRİK TEKNOLOJİLER 182
4. ŞEFFAFLIK VE AÇIKLANABİLİRLİK 183
5. ALGORİTMİK ÖNYARGI VE ADALET 181
6. CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ 184
7. DİJİTAL DELİL VE VERİ 186
8. ULUSLARARASI DÜZENLEMELER VE İLKELER 189
9. CEZA ADALETİ AKTÖRLERİ 183
10. GELECEĞİN TEKNOLOJİLERİ Hata! Yer işareti tanımlanmamış.
KAYNAKÇA 193 YAZARIN YAYINLANMIŞ ESERLERİ 201