Vergi Hukukunda Adsız Düzenleyici İşlemlerin Hukuki Niteliği (9786050519143)

SUNUŞ 7
ÖNSÖZ 9
KISALTMALAR 17
GİRİŞ 19
1. ADSIZ DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİN TANIMI VE VERGİ HUKUKUNDAKİ YERİ 21 1.1. “Adsız Düzenleyici İşlemler” Kavramının, Kavramı Oluşturan Unsurlar Üzerinden Terminolojik Açıdan Değerlendirilmesi 21 1.1.1. “İdare” Kavramı ve “Yürütme”den Ayrılması 21 1.1.2. “İdari İşlem” ve Bir Türü Olarak “Düzenleyici İşlem” Kavramları 26
1.1.2.1. İdari İşlem 26
1.1.2.2. Birel İşlem ve Düzenleyici İşlem Ayrımı 31 1.1.3. “Adsız”lık 40
1.1.4. Terminolojik Kullanımın Değerlendirilmesi 49
1.2. Düzenleyici İşlemlerin Yapılmasında Yetki, Dayanak ve Sınırlamalar 52
1.2.1. Bir Kavram Olarak Düzenleme / Kural Koyma 52
1.2.2. Maddi Anlamda Yasama Yetkisinin Özellikleri 55
1.2.2.1. Yasama Yetkisinin “Genelliği” 55
1.2.2.2. Yasama Yetkisinin “Asliliği” 56
1.2.2.3. Yasama Yetkisinin “Devredilemezliği” 60
1.2.3. Yürütmenin Kural Koyma Yetkisinin Türevselliği ve Kaynakları 62
1.2.3.1. Düzenleme Yetkisinin Anayasadan Kaynaklanması 67
1.2.3.2. Düzenleme Yetkisinin Kanundan Kaynaklanması 68
1.2.3.3. Düzenleme Yetkisinin İdare İşlevinden (veya Eşyanın Tabiatından) Kaynaklanması 69
1.2.4. İdareye Verilebilecek Düzenleme Yetkisinin Sınır ve Ölçütleri 76
1.2.4.1. Kanun Koyucu’nun Temel Kuralları Saptadıktan Sonra Uzmanlık ve İdare Tekniğine İlişkin Hususların Düzenlenmesi İçin Yürütmeye Yetki Verebilmesi 77
1.2.4.2. Yürütmeye Verilecek Düzenleme Yetkisinin Sınırlı, Açık ve Belirgin Olması 78
1.2.4.3. Sübjektif Hakların Düzenlenmesinin Yürütmeye Bırakılamayacağı 80
1.3. Normlar Hiyerarşisindeki Konumu 84
1.3.1. Genel Olarak “Normlar Hiyerarşisi” ve Düzenleyici İşlemlerin Konumu 84
1.3.2. Düzenleyici İşlemlerin Kendi Aralarındaki Hiyerarşisi 87
1.3.3. Vergi Hukukunda Adsız Düzenleyici İşlemlerin Hiyerarşisi 90
1.4. Adsız Düzenleyici İşlemlerin Yürürlüğü– Etki Göstermesi 103
1.4.1. Pozitif Hukukta Dayanakları 104
1.4.2. Öğretinin Yaklaşımı ve Görüşümüz 106
1.4.3. Düzenleyici İşlemler ve Kazanılmış Hak Boyutu 109
1.4.4. Vergi Hukukuna Özgü Adsız Düzenleyici İşlemler Açısından Durum 113
1.5. Vergi Hukukunda Adsız Düzenleyici İşlemlerin Özellikleri ve İşlevleri 121
1.6. Vergi Hukukunda Adsız Düzenleyici İşlemlerde Özel Sınır: Vergilerin Kanuniliği İlkesi 135
1.7. Vergi Hukuku Öğretisinde Adsız Düzenleyici İşlemlerin Ele Alınış Şekli 145
1.7.1. Düzenleyici İşlemlerin Vergi Hukukunda Kaynak Niteliği 145
1.7.2. Düzenleyici İşlemlerin Vergi Suç ve Kabahatlerinde Kusurluluğu Kaldırıcı Etkisi 148
2. VERGİ HUKUKUNDA ADSIZ DÜZENLENLEYİCİ İŞLEMLERİN TÜRLERİ 153
2.1. Vergi Hukukunda Adsız Düzenleyici İşlemlerin “Tür Bazında”Yapılma Nedenleri 153
2.1.1. Kanun Hükmünün Uygulanması İçin Bir Tespitin / İkincil Düzenlemenin Yapılmasına Gerek Olması 153
2.1.2. Kanunda Var Olan Belgelerin İçeriklerinde Değişiklik Yapılması ya da Bunların Kaldırılması veya Kanunda Var Olmayan Yeni Belgeler İhdas Edilmesi 158
2.1.3. Kanunda Var Olan veya Düzenleyici İşlemlerle İhdas Edilen Defter, Belge ve Beyannamelerinin Elektronik Ortama Taşınması 160
2.1.4. Elektronik Ortamda Tebliğ İşlemlerininDüzenlenmesi 162
2.1.5. Kanunda Olmayan Bir Konuda Vergi Kaybını Önleme Endişesiyle (Proaktif Bir Eylem Olarak)“Ön Alma” 164
2.1.6. Yürürlükte Olan Bir Kanun Hükmünün Uygulanmaya Başlaması Konusunda Yasamanın Yürütmeyi Açıkça Yetkilendirmesi 171
2.1.7. Yürürlükte ve Uygulanan Bir Kanunun Verdiği Oran Belirleme Yetkisinin Kullanılması 172
2.1.8. Bir Anomali: Hiyerarşik İlişkide Üstün Birel İşlem Yapabilmesi İçin Astın Düzenleyici İşlem Yapması Gereği 177
2.1.9. Çeşitli Kanunlarda Düzenlenmiş Hususların Uygulanması Açısından Yapılan Bir Tespitin Duyurulması 178
2.1.10. Düzenleyici İşlemle Kabahat Yaratılması Sorunsalı 181
2.1.11. İdarenin Kanunun Açık Emri veya Kendi İç İhtiyaçları Nedeniyle Bireyler ve/veya Kendi Örgütüne Görüş Açıklaması/Yön Vermesi 187
2.2. Vergi Hukukunda Sıkça Kullanılan Adsız Düzenleyici İşlemler 187
2.2.1. Ele AlınanTürlerin Sınırlandırılması ve Ortak Hukuki Zemin 187
2.2.2. Cumhurbaşkanı Kararı/ Önceki Bakanlar Kurulu Kararları 191 2.2.2.1. 2017 Anayasa Değişikliği Öncesi ve Sonrası 191
2.2.2.2. Vergi Hukuku Alanında Cumhurbaşkanı Kararlarının Düzenleyici İşlem Niteliğinde Olması 195
2.2.2.3. Vergi Hukuku Alanına Özgü Cumhurbaşkanı Kararları 199
2.2.2.4. Cumhurbaşkanının Dış Ticaret Alanında Ek Mali Yükümlülük Koyma Yetkisi ve Vergi Hukukundan Ayrışma 203
2.2.3. Genel Tebliğler 207
2.2.3.1. Neden “Genel Tebliğ”? 207
2.2.3.2. Genel Tebliğlerin Çıkarılmasında Yetki 213
2.2.3.3. Genel Tebliğlerin Bağlayıcı Olan – Asli Kaynak ve Bağlayıcı Olmayan – Tali Kaynak Olduğu Konusunda Farklı Yaklaşımlar 230
2.2.3.4. İdarenin Yaptığı İsimlendirme ve Numaralandırma 244
2.2.3.5. Literatür Açısından Terminolojik Kullanım 248
2.2.3.6. Genel Tebliğlerin “Doğrudan Kural Koyma” ve “Yorum ile Dolaylı Kural Koyma” Yanında “Bildirici” Niteliği 249
2.2.4. Özelge, Özelge Niteliğinde Olmayan Görüş Yazıları ve Sirkülerler 253
2.2.4.1. Tarihsel Arka Plan 254
2.2.4.2. Kavramların Tanımlanması 259
2.2.4.2.1. Özelge 259
2.2.4.2.2. Özelge Niteliğinde Olmayan Görüş Yazısı 268
2.2.4.2.3. Sirküler 274
2.2.4.2.4. Özelge (ve Bu Nitelikte Olmayan Görüş Yazıları) ve Sirkülerin “Yetki” Unsuru Üzerinden Değerlendirilmesiyle Genel Tebliğlerle Bağlantı Kurulması 287
2.2.5. İç Genelgeler 293
2.2.6. Vergi Denetim Kurulu Danışma Komisyonu Kararları 303
3. VERGİ HUKUKUNDA ADSIZ DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİN YARGISAL DENETİMİ VE HUKUKİ SONUÇLARI 309
3.1. İdari Yargı Yönünden 310
3.1.1. İptal Davası ve Tam Yargı Davası Arasındaki İlişki 313
3.1.2. İptal Davası 316
3.1.3. İptal Davasına Konu Olabilecek İşlem: Kesinlik ve İcrailik 316
3.1.3.1. Düzenleyici İşlemlerin İcrailiği 324
3.1.3.2. Sirküler, Özelge ve İç Genelgelerin İcrailiği 337
3.1.3.3. Düzenleyici İşlem Kavramının Dar Kapsamlı Değerlendirmesinin Yargısal Denetime Etkisi 345
3.1.3.4. İşleme İcrailik Karakteri Kazandıran Unsur: Kural Getirme 357
3.1.3.5. Vergi Hukuku Uygulamalarında İşleme İcrailik Kazandırma Yönünden “Kural Koyma” Ölçütünün Yeterliliğinin İncelenmesi 374
3.1.3.6. Vergi Hukukunda Adsız Düzenleyici İşlemlerin “Etkili İşlem” Niteliğinin İrdelenmesi 383 3.1.3.6.1. “Bağlayıcı Olmayan / Tali Kaynak” Konumundaki Bir Adsız Düzenleyici İşlemin “Bağlayıcı Olan / Asli Kaynak” Haline Dönüşmesi 383
3.1.3.6.2. Yargının Konuya Yaklaşımındaki Çelişkiler 385
3.1.3.6.3. Adsız Düzenleyici İşlemlerin Uzlaşma Müessesesi Üzerinden Etki Göstermesi 393
3.1.3.6.4. Adsız Düzenleyici İşlemlerin Vergi İncelemesi Üzerinden Etki Doğurması 397
3.1.3.6.5. Adsız Düzenleyici İşlemlerin Vergi Suç ve Kabahatleri ile Gecikme Faizi Üzerinden Yarattığı Etki 409
3.1.3.7. Düzenleyici İşlem Yapılması ve Var Olanın Değiştirilmesi Taleplerinin İdarece Reddi Bir İptal Davasına Konu Olabilir mi? 413
3.1.3.8. Düzenleyici İşlemin / “Kural”ın Davaya Konu Edilebilme Zamanı 416
3.1.4. İptal Davasını Açabilecek Kişi 420
3.1.4.1. Subjektif Ehliyet Olarak Menfaat İhlali 420
3.1.4.2. Hak İhlali Yerine Menfaat İhlalinin Yeterli Görülmesi 425
3.1.4.3. İşlem ile Davacı Arasındaki “İlgi” 427
3.1.4.4. Vergi Hukukuna Özgü Adsız Düzenleyici İşlemler Açısından Durum 438
3.1.5. İptal Kararının Sonuçları 440
3.2. Adsız Düzenleyici İşlemlerden Kaynaklı Uyuşmazlıklarda Bireysel Başvuru İmkanının İrdelenmesi 450 SONUÇ 457
KAYNAKÇA 463