Uluslararası Nükleer Sorumluluk Hukuku
İçindekileri İncele
ÖNSÖZ 7 İÇİNDEKİLER 11
KISALTMALAR 23
GİRİŞ 27
1. KONUNUN TAKDİMİ 27
2. KONUNUN ÖNEMİ VE LİTERATÜR TARAMASI 32
3. YÖNTEM 35
BİRİNCİ BÖLÜM NÜKLEER ENERJİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR
1. NÜKLEER ENERJİ 42
I. Nükleer Enerji Kavramı ve Tarihçesi 44
II. Nükleer Enerjinin Enerji Kaynakları İçerisindeki Yeri 54
III. Nükleer Enerjinin Kullanım Alanları 57
IV. Nükleer Enerjinin Diğer Ülkelerdeki Kullanımı 60
V. Nükleer Enerjinin Türkiye’de Kullanımı 65
VI. Nükleer Enerji Lehindeki ve Aleyhindeki Görüşler 70
2. NÜKLEER ENERJİ SANTRALLERİ 74
I. Nükleer Enerji Santralleri Tanımı ve Türleri 74
II. Nükleer Santrallerde Güvenlik 76
III. Nükleer Santral Kazaları 85
A. Kyshtym–Mayak Nükleer Santrali Kazası (Rusya–Askeri Nükleer Atık Depolama ve İşleme Tesisi) 88
B. Windscale Nükleer Reaktörü Kazası (İngiltere – GCR) 88
C. Three Mile Adası Kazası (ABD – PWR) 89
D. Çernobil Kazası (SSCB/Ukrayna– RBMK) 90
E. Tokaimura Kazası (Japonya–Nükleer Yakıt Çevirimi Tesisi) 92
F. Fukushima Kazası (Japonya–BWR) 92
3. NÜKLEER ATIKLAR 94
4. NÜKLEER TERÖRİZM 100
5. NÜKLEER ENERJİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA 111
İKİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI NÜKLEER HUKUK VE ULUSLARARASI SORUMLULUK HUKUKU
1. NÜKLEER HUKUK 116
I. Kavram 117
II. Nükleer Enerji Hukukuna Hâkim Olan Temel İlkeler 119
A. Güvenlik İlkesi (Safety Principle) 120
B. Emniyet İlkesi (Security Principle) 121
C. Sorumluluk İlkesi (Responsibility Principle) 121
D. İzin İlkesi (Permission Principle) 122
E. Sürekli Denetim İlkesi (Continuous Control Principle) 123
F. Tazmin İlkesi (Compensation Principle) 123
G. Sürdürülebilir Kalkınma İlkesi (Sustainable Development Principle) 123
H. Uygunluk İlkesi (Compliance Principle) 124
I. Bağımsızlık İlkesi (Independence Principle) 125
İ. Şeffaflık İlkesi (Transparency Principle) 125
J. Uluslararası İş birliği İlkesi (International Co–operation Principle) 126
2. SORUMLULUK KAVRAMI VE TÜRLERİ 127
I. Özel/Ulusal Hukukta Sorumluluk 130
A. Haksız Fiil/Kusur Sorumluluğu 131
B. Kusursuz Sorumluluk (Sebep Sorumluluğu) 131
II. Uluslararası Sorumluluk 134
A. Devletin Haksız Fiilden Kaynaklanan Uluslararası Sorumluluğu 140
B. Devletlerin Uluslararası Hukukun Yasaklamadığı Eylemlerinden Kaynaklanan Zararlara İlişkin Hukuki Yükümlülük Rejimleri 142
1. Tehlikeli Faaliyetlerden Kaynaklanan Sınıraşan Zararların Önlenmesine İlişkin Taslak Maddeler 146
2. Tehlikeli Faaliyetlerden Doğan Sınıraşan Zararlardan Kaynaklanan Sorumluluğun Paylaştırılmasına İlişkin Taslak Maddeler 150
C. Uluslararası Sorumluluğa Etki Eden Çevre Hukuku İlkeleri/Temel İlkeler 154
1. Ciddi Nitelikteki Sınıraşan Çevresel Kirliliklere Neden Olma Yasağı 157
2. İş birliği Yükümlülüğü 161
3. İhtiyat İlkesi 162
4. Hakça Kullanım İlkesi 165
5. Ortak Fakat Farklılaştırılmış Sorumluluklar İlkesi 166
3. ULUSLARARASI NÜKLEER SORUMLULUK HUKUKU REJİMLERİ 170
I. Uluslararası Nükleer Sorumluluk Hukuku Rejimlerine Duyulan İhtiyaç 173
II. Geleneksel Haksız Fiil Sorumluluğu ile Nükleer Enerji Üretim Endüstrisinin Sorumluluğunun Mukayesesi 175
A. Kusurun Aranması ve Sorumluluğun Yöneltilmesi Açısından 176
B. Sorumluluğun Sınırlandırılması Açısından 177
C. Sorumluluk Sigortası ya da Eşdeğer Malî Güvence Sağlanması Açısından 178
III. Uluslararası Nükleer Sorumluluk Hukuku Rejimlerine Hâkim Olan İlkeler 178
A. Kusursuz Sorumluluk 181
B. Münhasır Sorumluluk 181
C. Sorumluluğun Miktar Bakımından Sınırlandırılması 183
D. Zorunlu Malî Güvence 184
E. Sorumluluğun Zaman Bakımından Sınırlandırılması 185
F. Yargılama Yetkisi, Uygulanacak Hukuk ve Kararların İcrası 186
G. Ayrımcılık Yapmama 186
IV. Uluslararası Nükleer Sorumluluk Hukuku Rejimlerine İlişkin Sözleşmeler 187
A. OECD Sorumluluk Rejimi 192
B. IAEA Sorumluluk Rejimi 195
1. Viyana Sözleşmesi ve 1997 Protokolü 195
2. Nükleer Zararların Ek Tazmini Sözleşmesi 198 C. Diğer Rejimler 204
1. Nükleer Maddelerin Deniz Yolu ile Taşınmasında Hukuki Sorumluluğa İlişkin Brüksel Sözleşmesi 204
2. Nükleer Gemi İşletenlerin Sorumluluğuna İlişkin Brüksel Sözleşmesi 206
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM NÜKLEER ENERJİ ALANINDA ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARA KARŞI HUKUKİ SORUMLULUK VE KAPSAMI
1. SÖZLEŞME HAKKINDA GENEL BİLGİLER 212
I. Özel Bir Rejime Duyulan İhtiyaç 221
II. Sözleşmenin Dayandığı Temel İlkeler 224
III. Sözleşmenin Amacı 225
IV. Sözleşmenin Kapsamı 228
2. SÖZLEŞMENİN UYGULAMA ALANI 229
I. Sözleşmenin Yer Bakımından Uygulama Alanı 229 A. 1982 Protokolü 229 B. Ortak Protokol 234
1. Protokol Hakkında Genel Bilgiler 234
2. Ortak Protokol‘e Duyulan İhtiyaç 235
3. Ortak Protokol‘ün Amacı 236
4. Ortak Protokol‘ün Kapsamı 237
a. Kişi Bakımından Uygulama Alanı 237
b. Konu Bakımından Uygulama Alanı 238
c. Zaman Bakımından Uygulama Alanı 238
d. Diğer Hükümler 239
C. 2004 Protokolü 240
II. Sözleşmenin Kişi Bakımından Uygulama Alanı 244
III. Sözleşmenin Konu Bakımından Uygulama Alanı 246 A. Temel Kavramlar 247
1. Nükleer Madde 247 a. 1982 Protokolü 247 b. 2004 Protokolü 247
2. Nükleer Yakıt 248 a. 1982 Protokolü 248 b. 2004 Protokolü 248
3. Radyoaktif Ürünler ve Radyoaktif Atıklar 248 a. 1982 Protokolü 248 b. 2004 Protokolü 252
4. Nükleer Tesis 252
a. Sözleşme Kapsamına Giren Tesisler 252 aa. 1982 Protokolü 252 bb. 2004 Protokolü 259
b. Sözleşme Kapsamına Girmeyen Tesisler 266
c. Aynı Sahada Birden Fazla Nükleer Tesis Bulunması 270
5. Nükleer Hadise 272
a. 1982 Protokolü 272
b. 2004 Protokolü 274
c. Nükleer Hadise ile Nükleer Olmayan (Konvansiyonel) Olayın Bileşiminden Kaynaklanan Zararların Nükleer Hadise Kapsamı Açısından Değerlendirilmesi (madde 3/b) 275
d. Nükleer Tesisin Normal İşletme Döneminde Yapacağı Salım Sebebiyle Meydana Gelen Zararların Nükleer Hadise Kapsamı Açısından Değerlendirilmesi 277
6. Nükleer Zarar 280
a. 1982 Protokolü 281
b. 2004 Protokolü 283 aa. Ölüm ya da Kişiye Verilen Zararlar 286 bb. Malın Kaybı ya da Mala Verilen Zararlar 286 cc. Diğer Maddi Zararlar 287 dd. Eski Hale Getirme Tedbirleri 287 ee. Çevrenin Kullanılmasından ya da Çevreden Yararlanılmasından Kaynaklanan Gelir Kaybı 289 ff. Önleyici Tedbirlerin Giderleri ve Bu Tedbirlerden Kaynaklanan Diğer Kayıp ve Zararlar 291
7. İşleten 293 a. 1982 Protokolü 293 b. 2004 Protokolü 294 B. Sorumluluk 294
1. Sorumluluğun Hukuki Niteliği 294
2. Sorumluluğun Kapsamı 295
a. Tesiste Meydana Gelen Nükleer Hadiselerden Sorumluluk 295 aa. 1982 Protokolü 295 bb. 2004 Protokolü 299
b. Nakliye Sırasında Meydana Gelen Nükleer Hadiselerden Sorumluluk 299 aa. 1982 Protokolü 300 aaa. Gönderen İşleten Açısından 301 bbb. Alıcı İşleten Açısından 302 ccc. Değerlendirme 303 aaaa. Yazılı Bir Sözleşme Var İse 303 bbbb. Yazılı Bir Sözleşme Yok İse 304 cccc. İspat Yükü 304 dddd. Taraf Devletten Taraf Olmayan Devlete 304 eeee. Taraf Olmayan Devletten Taraf Devlete 305 ffff. İstisnaî Durumlar 305 ddd. Sorumluluk İçin Devletlere Tanınan Takdir Hakkı 306 eee. Geçici Depolama Durumunda Sorumluluk 307 fff. Taşıyanın İşleten Sıfatı ile Sorumlu Olmasının Sağlanması 307 ggg. Transit Geçiş 309 bb. 2004 Protokolü 311
c. Birden Fazla Nükleer Tesis ile Bağlantı Durumunda Sorumluluk/Birden Fazla İşletenin Sorumluluğu 312 aa. 1982 Protokolü 312 bb. 2004 Protokolü 316
d. Diğer Nükleer Hadiselerden Sorumluluk 316
3. Sorumluluktan Kurtulma 317
a. 1982 Protokolü 318 aa. Silahlı Çatışma, Düşmanca Hareketler, İç Savaş, Ayaklanma ve Doğal Afetler Durumunda 318 bb. Nükleer Zarara Bir Kişinin Kasıt ya da İhmali ile Sebebiyet Vermiş Olması Durumunda 323
b. 2004 Protokolü 323
IV. Sözleşmenin Zaman Bakımından Uygulama Alanı 325 A. 1982 Protokolü 326
1. Azamî Süre/Mutlak Süre 326
2. Çalınma, Kaybolma, Atılma ve Terk Edilme Halinde Azamî Süre 328
3. Asgarî Süre/Nispî Süre 329
4. Talep Değişikliğinde Süre 330
5. Dava Süresini Durduran Ya da Kesen Haller 331 B. 2004 Protokolü 332
1. Azamî/Mutlak Süre 333
2. Çalınma, Kaybolma, Atılma ve Terk Edilme Halinde Azamî Süre 335
3. Asgarî/Nispî Süre 336
4. Talep Değişikliğinde Süre 337
5. Dava Süresini Durduran Ya da Kesen Haller 338 C. Değerlendirme 338
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM NÜKLEER ENERJİ ALANINDA ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARA KARŞI HUKUKİ SORUMLULUĞUN HÜKÜM VE SONUÇLARI
1. TAZMİNATIN NİTELİĞİ, ŞEKLİ VE MİKTARI 341
I. Sorumluluğun Yöneltilmesi 343
A. İstisnalar 343
1. 1982 Protokolü 343
2. 2004 Protokolü 347
B. Rücû Hakkı ve Halefiyet 347
1. İşletenin Rücû Hakkı 348
2. Halefiyet/Diğer Kişilerin İşletene Karşı Haiz Olduğu Rücû Hakkı 351
a. Herhangi Bir Uluslararası Andlaşmaya ya da Taraf Olmayan Devletin İç Hukukuna İstinaden Tazminat Ödeyen Kişinin Durumu 351
b. Nükleer Bir Hadisenin Taraf Olmayan Bir Devlet Ülkesinde Meydana Gelmesi ya da Zarara Bu Ülkede Maruz Kalınması Durumunda Zararı Karşılayan Kişinin Durumu 352 aa. 1982 Protokolü 352 bb. 2004 Protokolü 353
c. İş Kazaları ve Meslekî Hastalıklar Açısından Ödeme Yapılmış Olması Durumunda 354
II. Sorumluluğun Miktar Açısından Sınırlandırılması 355
A. Tazminat Tutarı 357
1. 1982 Protokolü ve Brüksel Ek Sözleşmesi 357
a. Asgarî ve Azamî Tutarın Belirlenmesi 357
b. Nakliye Araçlarına Verilen Zararların Tazmini Açısından Tazminat Tutarının Belirlenmesi 360
c. Birden Fazla Ülkeden Geçiş Sırasında Farklı Tazminat Tutarlarının Belirlenmesi 361
d. Brüksel Ek Sözleşmesi‘nde Belirlenen Tazminat Tutarı 363
2. 2004 Protokolü ve Brüksel Ek Sözleşmesi 366
a. Asgarî ve Azamî Tutarın Belirlenmesi 367
b. Nakliye Araçlarına Verilen Zararların Tazmini Açısından Tazminat Tutarının Belirlenmesi 371
c. Birden Fazla Ülkeden Geçiş Sırasında Farklı Tazminat Tutarlarının Belirlenmesi 371
d. Brüksel Ek Sözleşmesi‘nde Belirlenen Tazminat Tutarı 373
B. Tazminat Tutarında Artış Sağlanması 378
1. 1982 Protokolü 378
2. 2004 Protokolü 379
C. Tazminatın Akit Taraflar Arasında Serbestçe Transfer Edilmesi 381
1. 1982 Protokolü 381
2. 2004 Protokolü 382
D. Malî Güvence ve Sigorta 382
1. 1982 Protokolü 383
a. Sigorta ve Malî Güvence Yapacak Kişi ve Koşulların Belirlenmesi 383
b. Sigorta ve Malî Güvencenin Askıya Alınması ve İptali 385
c. Sigorta ve Malî Güvencenin Kapsamı 386
2. 2004 Protokolü 386
a. Sigorta ve Malî Güvence Yapacak Kişi ve Koşulların Belirlenmesi 386
b. Sigorta ve Malî Güvencenin Askıya Alınması ve İptali 389
c. Sigorta ve Malî Güvencenin Kapsamı 390
2. YARGI YETKİSİ, UYGULANACAK HUKUK, KARARLARIN İCRASI VE NİHAÎ HÜKÜMLER 390
I. Yargı Yetkisi, Uygulanacak Hukuk ve Kararların İcrası 390
A. Yetkili Mahkemenin Tespiti 391
1. 1982 Protokolü 391
a. Genel Yetki 391
b. Akit Tarafların Ülkesi Dışında Meydana Gelen ya da Hadisenin Meydana Geldiği Yerin Tam Olarak Belirlenemediği Durumlarda Yetki 393
c. Yargı Yetkisinin Birden Fazla Akit Taraf Mahkemelerine Ait Olması Durumunda Yetki 394
d. Yargı Bağışıklığı 395
2. 2004 Protokolü 396
a. Genel Yetki 396
b. Nükleer Hadisenin Deniz Yetki Alanlarında Meydana Gelmesi Durumunda Yetki 397
c. Deniz Alanları Sınırlarının İhtilaflı Olduğu Durumlarda Yetki 399
d. Akit Taraf Ülkesi Dışında, Madde 13/b Uyarınca Bildirimde Bulunulmamış Bir Alanda Meydana Gelen ve Hadisenin Meydana Geldiği Yerin Tam Olarak Belirlenemediği Nükleer Hadise Durumlarında Yetki 399
e. Yargı Yetkisinin Birden Fazla Akit Taraf Mahkemelerine Ait Olması Durumunda Yetki 400
f. Devletlerin Nükleer Zarar Mağdurları Adına Talepte Bulunması 401
g. Yargı Bağışıklığı 402
B. Uygulanacak Hukuk 402
1. 1982 Protokolü 402
2. 2004 Protokolü 403
C. Kararların Uygulanması / Tenfizi 403
1. 1982 Protokolü 403
2. 2004 Protokolü 404
II. Nihaî Hükümler 405
A. Karar Alma Usulü 405
1. 1982 Protokolü 405
2. 2004 Protokolü 406
B. Yorum ve Uyuşmazlıklar 406
1. 1982 Protokolü 406
2. 2004 Protokolü 407
C. Çekinceler 409
1. 1982 Protokolü 409
2. 2004 Protokolü 411
D. Onay 412
1. 1982 Protokolü 412
2. 2004 Protokolü 413
E. Değişiklikler 413
1. 1982 Protokolü 413
2. 2004 Protokolü 413
F. Katılma 414
1. 1982 Protokolü 414
2. 2004 Protokolü 414
G. Çatışma 414
1. 1982 Protokolü 414
2. 2004 Protokolü 415
H. Süre ve Çekilme 415
1. 1982 Protokolü 415
2. 2004 Protokolü 416
I. Bildirim 416
1. Taraf Devletin Uluslararası İlişkilerinden Sorumlu Olduğu (International Relations it is responsible) Yerlerde Sözleşmenin Uygulanması Bildirimi 416
a. 1982 Protokolü 416
b. 2004 Protokolü 417
2. Nihaî Hükümlere Göre Depolanan Çeşitli Belgelerin Alındığının İmzalayanlara Bildirilmesi 417
a. 1982 Protokolü 417
b. 2004 Protokolü 418
İ. Diğer Hükümler (EK) 418
1. 1982 Protokolü 418
2. 2004 Protokolü 420
BEŞİNCİ BÖLÜM DEVLETLERİN ULUSAL NÜKLEER ENERJİ HUKUKU DÜZENLEMELERİ
I. ABD 426
II. BİRLEŞİK KRALLIK 432
III. KANADA 435
IV. RUSYA 437
V. FRANSA 439
VI. ALMANYA 442
VII. İSVİÇRE 448
VIII. JAPONYA 451
IX. ÇİN 456
X. TÜRKİYE 464
A. İşletenin Sorumluluğu 468
B. İşletenin Sorumluluğunun Sınırları 469
C. İşletenin Sigorta Yaptırma veya Teminat Gösterme Zorunluluğu 471
D. Nükleer Sigorta Havuzu 472
E. Nükleer Zararın Tazmini 473
F. Doğrudan Talep veya Dava Hakkı 474
G. Nükleer Zarar Tespit Komisyonu 474
H. Rücû Hakkı 476
I. Zamanaşımı 476 İ. Yetkili Mahkeme 477 SONUÇ 479
KAYNAKÇA 505
DİZİN 545