Uluslararası Barış ve Güvenliğin Sağlanmasında Uluslararası Adalet Divanı'nın Rolü (9786052649633)

ÖNSÖZ 7 İÇİNDEKİLER 11
KISALTMALAR 19
GİRİŞ 21
BİRİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NA GENEL BAKIŞ
§1. ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN KURULUŞUNA GİDEN YOL – TARİHSEL SÜREÇ 25
I. ULUSLARARASI SÜREKLİ ADALET DİVANI’NIN KURULUŞU 25
II. ULUSLARARASI SÜREKLİ ADALET DİVANI’NIN ÇÖZÜLMESİ 28
III. ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN KURULUŞU 30
§2. HUKUKİ ÇERÇEVE 37
I. ULUSLARARASI ADALET DİVANI STATÜSÜ 37
II. ULUSLARARASI ADALET DİVANI İÇTÜZÜĞÜ 40
III. UYGULAMA YÖNERGELERİ 42
§3. ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN OLUŞUMU 44
§4. YARGI YETKİSİ 46
I. İHTİYARİ VE ZORUNLU YARGI YETKİSİ 46
II. KİŞİ BAKIMINDAN YARGI YETKİSİ 49
A. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÜYESİ DEVLETLER 52
B. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÜYESİ OLMAYAN TARAF DEVLETLERİN DURUMU 53
C. STATÜ’YE TARAF OLMAYAN DEVLETLER 55
D. TANINMAYAN DEVLETLERİN DURUMU 56
E. ULUSLARARASI ÖRGÜTLERİN VE GERÇEK KİŞİLERİN DURUMU 57
III. KONU BAKIMINDAN YARGI YETKİSİ 60
IV. YER VE ZAMAN BAKIMINDAN YARGI YETKİSİ 62 A. YER BAKIMINDAN YARGI YETKİSİ 62 B. ZAMAN BAKIMINDAN YARGI YETKİSİ 63
V. GEÇİŞ HÜKÜMLERİ 64
§5. YARGILAMA USULÜ 69
I. DAVANIN AÇILMASI 69
II. YARGI YETKİSİNE İLİŞKİN İTİRAZLAR (ÖN İTİRAZLAR) 72
III. YARGILAMANIN AŞAMALARI 74 A. YAZILI AŞAMA 75 B. SÖZLÜ AŞAMA 78
IV. GEÇİCİ TEDBİRLER 82
A. GENEL OLARAK 82
B. DİVAN STATÜSÜ’NDE VE İÇTÜZÜK’TE GEÇİCİ TEDBİRLER 85
C. YARGI YETKİSİ ve USUL 88
1. Yargı Yetkisi 88
2. Aciliyet 90
3. Usule İlişkin Hususlar 92
a. Geçici Tedbir Ne Zaman Talep Edilebilir? 92
b. Geçici Tedbir Kararı 93
c. Geçici Tedbirlerin Yürürlüğe Girmesi 94
d. Geçici Tedbirlerin Sona Ermesi 95
D. DANIŞMA GÖRÜŞLERİNDE GEÇİCİ TEDBİRLER 96
V. ÜÇÜNCÜ DEVLETLERİN DAVAYA MÜDAHİL OLMASI 99
VI. YARGILAMANIN SONA ERMESİ 103 A. DAVANIN GERİ ÇEKİLMESİ 104 B. NİHAİ KARAR 106
1. Uyuşmazlığın Nihai Karar ile Çözülmesi 106
2. Nihai Kararın Etkileri 108
a. Nihai Karar Değerlendirmelerinin Gizli Olması 108
b. Nihai Kararın Halka Açık Olarak Okunması 111
c. Nihai Kararın Taraflar İçin Bağlayıcı Olması 114
d. Nihai Kararın Yalnızca Taraflar Bakımından Bağlayıcı Olması 115
3. Nihai Kararın Yorumlanması 116
VII. HÜKMÜN YENİLENMESİ 120 A. HÜKMÜN YENİLENMESİ İÇİN GEREKEN KOŞULLAR 122
1. Kesin Hüküm Gücü 123
2. Yeni Olay/Olgu Keşfi 123
3. Olayın Maddi Varlığı 123
4. Karara Etkisi Olan Faktör 123
5. Bilinmeme Durumu 123
6. Süre Sınırlaması 123
§6. KARARLARIN UYGULANMASI 125
I. TARAFLARIN DİVAN KARARINI UYGULAMA YÜKÜMLÜLÜĞÜ 127
II. DİVAN KARARLARININ UYGULANMASININ SAĞLANMASI 129
A. ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN BİZZAT KENDİSİ TARAFINDAN UYGULANMASI 129
B. YEREL MAHKEMELER ARACILIĞIYLA UYGULANMASI 131
C. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ARACILIĞIYLA UYGULANMASI 132
D. BÖLGESEL ULUSLARARASI ÖRGÜTLER VE ULUSLARARASI UZMAN KURULUŞLAR ARACILIĞIYLA UYGULANMASI 133
§7. DANIŞMA GÖRÜŞÜ VERME GÖREVİ 136
I. HUKUKİ ÇERÇEVE 137
II. YARGI YETKİSİ 138
III. DANIŞMA GÖRÜŞLERİNE YÖNELİK ELEŞTİRİLER 139
İKİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI ADALET DİVANI VE “ULUSLARARASI BARIŞ VE GÜVENLİK”
§1. KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE 143
I. ULUSLARARASI BARIŞ 143 A. KAVRAM 143 B. TEORİLER 146
1. Realist Teori 147
2. Neo–Realist Teori 149
3. Liberal Teori 151
4. Liberal Uluslararasıcılık 153
5. Neo–Liberal Kurumsalcılık 154
6. Demokratik Barış Teorisi 155
7. Marksist Teori 157
8. Eleştirel Teori 158
9. İdealist Teori 159
II. ULUSLARARASI GÜVENLİK 160 A. KAVRAM 160 B. TEORİLER 163
1. Realist Güvenlik Teorisi 164
2. Neo–Realist Güvenlik Teorisi 165
3. Liberal Güvenlik Teorisi 166
4. İdealist Güvenlik Teorisi 167
5. Kolektif Güvenlik Teorisi 169
6. Güvenlik İkilemi Teorisi 170
7. Marksist Güvenlik Teorisi 172
8. Eleştirel Teori 173
9. Kopenhag Ekolü 174
§2. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER’İN AMAÇ VE İLKELERİ KAPSAMINDA BARIŞ VE GÜVENLİK 176
I. GENEL OLARAK 176
II. AMAÇ VE İLKELER DOĞRULTUSUNDA ULUSLARARASI ADALET DİVANI 184
§3. ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN ULUSLARARASI BARIŞ VE GÜVENLİĞE KATKI SAĞLAMA YÖNTEMLERİ 186
I. NİHAİ KARARLAR İLE ULUSLARARASI BARIŞ VE GÜVENLİĞE KATKI 187
A. YARGI YETKİSİNİN İHTİYARİ OLMASI 188
B. ÇATIŞMALARIN TIRMANMASINI ÖNLEMESİ 190
C. KARARLARIN BAĞLAYICI OLMASI 192
D. TARAFSIZ OLMASI 194
E. CAYDIRICI OLMASI 197
F. ÖRNEK NİHAİ KARARLAR 200
1. Korfu Kanalı Davası (İngiltere / Arnavutluk – 1949) 200
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 200
b. Divan’ın Kararı 201
c. Kararın Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 202
2. Anglo–Iranian Oil Company Davası (Birleşik Krallık / İran – 1952) 204
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 204
b. Divan’ın Kararı 205
c. Kararın Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 206
3. Kuzey Denizi Kıta Sahanlığı Davası (Almanya / Hollanda, Danimarka – 1969) 208
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 208
b. Divan’ın Kararı 209
c. Kararın Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 211
4. Yargılama veya İade Etme Yükümlülüğüne ilişkin Sorular Davası (Belçika / Senegal – 2012) 212
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 212
b. Divan’ın Kararı 214
c. Kararın Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 214
5. Kosta Rika’da San Juan Nehri Boyunca Bir Yol İnşaatı Davası (Nikaragua v. Kosta Rika – 2015) 217
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 217
b. Divan’ın Kararı 217
c. Kararın Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 218
II. GEÇİCİ TEDBİR KARARLARI İLE ULUSLARARASI BARIŞ VE GÜVENLİĞE KATKI 219
A. GENEL OLARAK 219
B. ÖRNEK GEÇİCİ TEDBİR KARARLARI 221
1. LaGrand Davası (Almanya/ABD – 2001) 221
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 221
b. Divan’ın Aldığı Geçici Tedbir Kararları 221
c. Geçici Tedbir Kararının Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 222
2. 11 Nisan 2000 tarihli Tutuklama Emri Davası (Kongo/Belçika – 2002) 224
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 224
b. Divan’ın Aldığı Geçici Tedbir Kararları 225
c. Geçici Tedbir Kararının Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 225
3. Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi’nin Uygulanmasına İlişkin Dava (Bosna Hersek/Sırbistan – 2007) 227
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 227
b. Divan’ın Aldığı Geçici Tedbir Kararları 228
c. Geçici Tedbir Kararının Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 229
4. Ukrayna/Rusya Davası Örneği (Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi Kapsamında Soykırım İddiaları Davası – 2022) 231
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 231
b. Divan’ın Aldığı Geçici Tedbir Kararları 233
c. Geçici Tedbir Kararının Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 233
5. İsrail’in Doğu Kudüs de Dahil Olmak Üzere İşgal Altındaki Filistin Topraklarındaki Politika ve Uygulamalarından Kaynaklanan Hukuki Sonuçlar Davası (Güney Afrika / İsrail – 2023) 236
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 236
b. Divan’ın Aldığı Geçici Tedbir Kararları 238
c. Geçici Tedbir Kararının Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 241
III. DANIŞMA GÖRÜŞLERİ İLE ULUSLARARASI BARIŞ VE GÜVENLİĞE KATKI 244 A. GENEL OLARAK 244 B. ÖRNEK DANIŞMA GÖRÜŞLERİ 245
1. Güvenlik Konseyi’nin 276 (1970) Sayılı Kararına Rağmen Güney Afrika’nın Namibya’da (Güney Batı Afrika) Varlığını Sürdürmesinin Devletler Açısından Hukuki Sonuçları Hakkında Danışma Görüşü (1971) 245
a. Danışma Görüşü Talep Edilmesine Neden Olan Olaylar 245
b. Divan’ın Verdiği Danışma Görüşü 247
c. Danışma Görüşünün Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 248
2. Batı Sahra Hakkında Danışma Görüşü (1975) 250
a. Danışma Görüşü Talep Edilmesine Neden Olan Olaylar 250
b. Divan’ın Verdiği Danışma Görüşü 251
c. Danışma Görüşünün Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 253
3. Nükleer Silah Tehdidi veya Kullanımının Hukuka Uygunluğu Hakkında Danışma Görüşü (1996) 256
a. Danışma Görüşü Talep Edilmesine Neden Olan Olaylar 256
b. Divan’ın Verdiği Danışma Görüşü 257
c. Danışma Görüşünün Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 258
4. İşgal Altındaki Filistin Topraklarında Duvar İnşasının Hukuki Sonuçları Hakkında Danışma Görüşü (2004) 262
a. Danışma Görüşü Talep Edilmesine Neden Olan Olaylar 262
b. Divan’ın Verdiği Danışma Görüşü 263
c. Danışma Görüşünün Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 265
5. Chagos Takımadalarının 1965’te Mauritius’tan Ayrılmasının Hukuki Sonuçları Hakkında Danışma Görüşü (2019) 267
a. Danışma Görüşü Talep Edilmesine Neden Olan Olaylar 267
b. Divan’ın Verdiği Danışma Görüşü 269
c. Danışma Görüşünün Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 270
IV. ULUSLARARASI HUKUKUN GELİŞTİRİLMESİ YOLUYLA ULUSLARARASI BARIŞ VE GÜVENLİĞE KATKI 272
A. GENEL OLARAK 272
B. ÖRNEK KARARLAR 274
1. Gabčíkovo–Nagymaros Projesi Davası (Andlaşmalar Hukuku) 274
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 274
b. Divan’ın Kararı 275
c. Kararın Andlaşmalar Hukukuna ve Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 276
2. Kıta Sahanlığı Davası (Deniz Hukuku) 278
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 278
b. Divan’ın Kararı 278
c. Kararın Deniz Hukukuna ve Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 279
3. Nikaragua’da ve Nikaragua’ya Karşı Askeri ve Paramiliter Faaliyetler Davası Davası (Kuvvet Kullanma Yasağı) 281
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 281
b. Divan’ın Kararı 282
c. Kararın Kuvvet Kullanma Yasağına ve Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 283
4. Ahmadou Sadio Diallo Davası (İnsan Hakları Hukuku) 285
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 285
b. Divan’ın Kararı 286
c. Kararın İnsan Hakları Hukukuna ve Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 286
5. Burkina Faso ve Mali arasındaki Sınır Uyuşmazlığı Davası Sınır Uyuşmazlığı Davası (Sınır Uyuşmazlıkları) 289
a. Davanın Açılmasına Neden Olan Olaylar 289
b. Divan’ın Kararı 289
c. Kararın Sınır Uyuşmazlıklarına ve Uluslararası Barış ve Güvenliğe Etkisi 290
§4. ULUSLARARASI ADALET DİVANI’NIN KARŞILAŞTIĞI SORUNLAR 293
I. KARARLARIN UYGULANMASI SORUNU 293
A. YAPTIRIM MEKANİZMALARININ ZAYIFLIĞI 294
B. GÜVENLİK KONSEYİ’NİN İŞLEVSEL OLAMAMASI 295
C. DEVLET EGEMENLİĞİ İLKESİNİN ROLÜ 298
D. SİYASİ DİNAMİKLERİN DEVREYE GİRMESİ 301
II. USULE İLİŞKİN SORUNLAR 303
A. YARGILAMA SÜRESİNİN UZUNLUĞU 303
B. YARGI YETKİSİNİN BELİRLENMESİ 306
C. KABUL EDİLEBİLİRLİK AŞAMASINDAKİ GÜÇLÜKLER 308
D. DELİLLERİN TOPLANMASI 311
III. ESASA İLİŞKİN SORUNLAR 313 SONUÇ VE ÖNERİLER 317
KAYNAKÇA 333 DİVAN KARARLARI VE DANIŞMA GÖRÜŞLERİ LİSTESİ 346 SÖZLEŞMELER LİSTESİ 349