Türk Vergi Hukukunda İdari Çözüm Yolları Ve İşleyişi (9786050524116)

ÖNSÖZ 5 TABLOLAR LİSTESİ 27
KISALTMALAR 29
GİRİŞ 31
BİRİNCİ BÖLÜM VERGİ UYUŞMAZLIKLARI VE İDARİ ÇÖZÜM YOLLARINA İLİŞKİN GENEL ESASLAR
1.1. VERGİ UYUŞMAZLIKLARI HAKKINDA KAVRAMSAL VE TEMEL BELİRLEMELER 35
1.1.1. Uyuşmazlık, Hukuki Uyuşmazlık ve İdari Uyuşmazlık Kavramları 35
1.1.2. Vergi Uyuşmazlıklarının İdari Uyuşmazlık Mahiyeti 43
1.1.3. Vergi Uyuşmazlıklarının Tarafları 45
1.1.3.1. Genel Açıklama 45
1.1.3.2. Vergi Uyuşmazlıklarının Tarafı Olarak Vergi Ödevlileri. 46
1.1.3.3. Vergi Uyuşmazlıklarının Tarafı Olarak Kamu İdaresi 47
1.1.4. Vergi Uyuşmazlıklarının Ortaya Çıkmasına Neden Olan Faktörler 49
1.1.4.1. Genel Açıklama 49
1.1.4.2. Vergi Ödevlilerinin Yükümlülüklerini Yerine Getirmemeleri veya Eksik Yerine Getirmeleri 51
1.1.4.3. Vergi Mevzuatının Uygulanmasında Ortaya Çıkan Hata ve Yanlışlıklar 51
1.1.4.4. Vergi Mevzuatında Sıklıkla Yapılan Değişikliklerin Uyuşmazlıklara Sebebiyet Vermesi 53
1.1.4.5. Vergisel Okur yazarlık Düzeyinin Etkisi 54
1.1.4.6. Vergi Yükü ve Vergi Oranlarının Yüksekliği Algısı 55
1.1.5. Vergi Uyuşmazlıklarının Seyri ve Uyuşmazlık Sayısındaki Artış Eğilimi 56
1.1.5.1. Genel Açıklama 56
1.1.5.2. İdari Çözüm Yollarına Yapılan Başvurular Bakımından Vergisel Uyuşmazlıkların Artış/Azalış Eğilimi 57
1.1.5.3. Yargı Mercilerine Yapılan Başvurular Bakımından Vergisel Uyuşmazlıkların Artış/Azalış Eğilimi 64
1.1.5.4. İdari ve Yargısal Başvuru Sayılarının Artış/Azalış Seyri Hakkında Değerlendirme 71
1.2. VERGİ UYUŞMAZLIKLARININ İDARİ AŞAMADA ÇÖZÜLMESİNİN SAĞLADIĞI FAYDALAR 72
1.2.1. Yargının İş Yükünü Azaltması ve Usul Ekonomisi Bakımından 72
1.2.2. İyi Yönetim İlkeleri Bakımından ve Mükellef Hakları Bakımından 76
1.2.3. Vergi Uyuşmazlıklarının İdari Aşamada Çözüm Yollarının Vergiye Gönüllü Uyuma Etkisi Bakımından 77
1.2.3.1. Genel Olarak Vergiye Gönüllü Uyum 77
1.2.3.2. İdari Çözüm Yolları ile Vergiye Gönüllü Uyum Arasındaki İlişki 78
1.3. VERGİ UYUŞMAZLIKLARININ İDARİ AŞAMADA ÇÖZÜM YOLLARI VE VERGİ AFLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ 79
1.3.1. Genel Açıklama 79
1.3.2. Vergi Aflarının İdari Çözüm Yollarına Yapılan Başvuruları Azaltıcı Etkisi 80
1.3.2.1. Vergi Aflarının Uzlaşma Başvurularını Azaltıcı Etkisi 83
1.3.2.2. Vergi Aflarının İzaha Davet Müessesesine Etkisi 86
İKİNCİ BÖLÜM TÜRK VERGİ HUKUKUNDA UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜNDE UYGULANAN İDARİ ÇÖZÜM YOLLARI
2.1. GENEL AÇIKLAMA 89
2.2. VERGİ KANUNLARI KAPSAMINDA YER ALAN İDARİ ÇÖZÜM YOLLARI 90
2.2.1. Genel Açıklama 90
2.2.2. Uzlaşma Müessesesinin Genel İşleyişi 95
2.2.2.1. Genel Açıklama 95
2.2.2.2. Uzlaşma Müessesesinin Anayasal İlkeler Bağlamında Değerlendirilmesi 97
2.2.2.3. Türk Vergi Hukukunda Uzlaşma Müessesesinin Tarihsel Süreç İçerisindeki Gelişimi 101
2.2.2.4. Vergi Usul Kanunu Kapsamında Uzlaşma Uygulaması 103
2.2.2.4.1. Uzlaşmanın Hukuki Niteliği 103
2.2.2.4.1.1. Uzlaşmanın Tek Taraflı Bir İdari İşlem Sayılmaması ve ‘Sözleşme’ Olma Niteliği 104
2.2.2.4.1.2. Hukuki Nitelik Bakımından Uzlaşmanın İdari Sözleşme Sayılıp Sayılamayacağı 105
2.2.2.4.2. Uzlaşmanın Kesinliği 107
2.2.2.4.2.1. Uzlaşmanın Kesinliği Kuralının Bir İstisnası: Uzlaşmada Vergi Hatası Yapılmış Olması Durumu 107
2.2.2.4.2.2. Uzlaşmanın Kesinliği Kuralının Hak İhlaline Sebebiyet Verip Vermemesi Bakımından Ele Alınışı 108
2.2.2.4.3. Uzlaşmanın Türleri 109
2.2.2.4.3.1. Tarhiyat Öncesi Uzlaşma 109
2.2.2.4.3.1.1. Genel Açıklama 109
2.2.2.4.3.1.2. Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Verileri 112
2.2.2.4.3.2. Tarhiyat Sonrası Uzlaşma 115
2.2.2.4.3.2.1. Genel Açıklama 115
2.2.2.4.3.2.2. Tarhiyat Sonrası Uzlaşma Verileri 117
2.2.2.5. Gümrük Vergilerinde Uzlaşma Uygulaması 126
2.2.2.6. Vergi Usul Kanunu Kapsamında Uygulanan Uzlaşma ve Gümrük Kanunu Kapsamında Uygulanan Uzlaşma Müesseselerinin Benzer Tarafları ve Farklılıkları 129
2.2.2.6.1. Benzerlikler 129
2.2.2.6.2. Farklılıklar 130
2.2.3. Hata Düzeltme Müessesesinin Genel İşleyişi 131
2.2.3.1. Genel Açıklama 131
2.2.3.2. Hata Düzeltme Müessesesinin Amacı 133
2.2.3.3. Hata Düzeltmenin Kapsamı 134
2.2.3.4. Hata Düzeltmenin Hukuki Niteliği 135
2.2.3.5. Vergi Hatası Kavramı, Koşulları ve Türleri 136
2.2.3.5.1. Genel Açıklama 136
2.2.3.5.2. Vergi Hatalarının Koşulları/Unsurları 137
2.2.3.5.3. Vergi Hatası Türleri 138
2.2.3.5.3.1. Hesap Hataları 138
2.2.3.5.3.1.1. Matrahta Yapılan Hatalar 139
2.2.3.5.3.1.2. Vergi Miktarında Yapılan Hatalar 140 2.2.3.5.3.1.3 Mükerrer Vergilendirme Yapılmış Olması 141
2.2.3.5.3.2. Vergilendirme Hataları 141
2.2.3.5.3.2.1. Mükellefin Şahsında Yapılan Hatalar (Yükümlü Kişide Hata) 142
2.2.3.5.3.2.2. Mükellefiyette Yapılan Hatalar 144
2.2.3.5.3.2.3. Mevzuda (Konuda) Hata Yapılması 144
2.2.3.5.3.2.4. Vergilendirme ve Muafiyet Dönemine İlişkin Olarak Yapılan Hatalar 145
2.2.3.6. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı 146
2.2.3.7. Düzeltme Başvurularında Zamanaşımı Uygulaması 150
2.2.3.8. Hata Düzeltme Yolları 152
2.2.3.8.1. Re’sen Düzeltme 152
2.2.3.8.2. Mükellefin Başvurusu Üzerine Düzeltme ve Başvurularda İzlenmesi Gereken Usul 153
2.2.3.8.3. Dava Açma Süresi İçinde İdareye Düzeltme Başvurusunda Bulunulması 155
2.2.3.8.4. Dava Açma Süresi İçinde Doğrudan Dava Açılması 159
2.2.3.8.5. Dava Açma Süresi İçinde Dava Açılmış Olması ile Birlikte İdareden Düzetme Talebinde Bulunulmuş Olması 160
2.2.3.8.6. Dava Açma Süresi Geçmiş Olan Vergi Hatalarının Düzeltilmesi İçin Düzeltme Zamanaşımı İçinde İdareye Başvurulması (Şikâyet Yoluyla Başvuru) 160
2.2.3.8.7. Beyan Üzerine Tarh Olunan Vergilere İlişkin Düzeltme Talebi 165
2.2.3.9. İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. ve
11. Maddelerinin Vergi Hatalarının Düzeltilmesi Talepleri Bakımından Değerlendirilmesi 168
2.2.3.9.1. İdari Başvuru Hakkına İlişkin Olarak İdari Yargılama Usulü Kanununda Yer Alan Düzenlemeler 168
2.2.3.9.2. Hata Düzeltme Müessesesinde İdari Yargılama Usulü Kanununun 10. ve
11. Maddelerinin İşleyişi 173
2.2.3.9.2.1. Dava açma süresi içerisinde yapılan düzeltme talepleri 174
2.2.3.9.2.2. Dava açma süresi geçtikten sonra yapılan düzeltme talepleri 175
2.2.3.9.2.3. Re’sen Yapılan Düzeltmelerde Durum 176
2.2.3.10. Gümrük Hukuku Uyuşmazlıklarında İtiraz Müessesesi 176
2.2.4. Pişmanlık ve Islah Müessesesinin Genel İşleyişi 178
2.2.4.1. Genel Açıklama 178
2.2.4.2. Pişmanlık ve Islahın Amacı 182
2.2.4.3. Pişmanlık ve Islahın Kapsamı 183
2.2.4.3.1. Genel Açıklama 183
2.2.4.3.2. Vergi Kabahatleri ve Suçları Bakımından Kapsam 188
2.2.4.3.3. Vergi İdaresi Tarafından Vergi Ödevlisinin İzaha Davet Edilmesinin Pişmanlık ve Islaha Etkisi 189
2.2.4.3.4. Peşin Fiyatlandırma Anlaşmasının Geçmiş Vergilendirme Dönemlerini de Kapsaması Halinde İmzalanan Anlaşmanın Pişmanlık ve Islah Çerçevesinde Kendiliğinden Bildirim Olarak Kabul Edilmesi 189
2.2.4.4. Pişmanlık ve Islahın Hukuki Niteliği 190
2.2.4.5. Pişmanlık ve Islahın Koşulları 191
2.2.4.5.1. Pişmanlık ve Islahın Uygulanabilmesi İçin Gerekli Koşullar 191
2.2.4.5.1.1. İşlenen Kabahatin Vergi Ziyaına Neden Olması Gerekliliği 191
2.2.4.5.1.2. Vergi Ödevlisinin Başvurusundan Önce İhbarda Bulunulmamış Olması 191
2.2.4.5.1.3. Vergi Ödevlisinin Başvurusundan Önce Vergi İncelenmesine Başlanılmamış veya Takdir Komisyonuna İhbarda Bulunulmamış Olması Gerekliliği 192
2.2.4.5.2. Vergi Ödevlisi Tarafından Yerine Getirilmesi Gereken Koşullar 193
2.2.4.5.2.1. Hukuka Aykırı Fiilin Vergi Ödevlisi Tarafından Kendiliğinden Bildirilmesi Koşulu 193
2.2.4.5.2.2. Beyanda Bulunma Yükümlülüğü 194
2.2.4.5.2.3. Verginin ve Pişmanlık Zammının Ödenmesi Koşulu 195
2.2.4.6. Pişmanlık ve Islah Hükümlerine Göre Verilen Beyannamelere Usulsüzlük ve Özel Usulsüzlük Cezası Uygulaması 198
2.2.4.7. Pişmanlık ve Islah Şartlarının İhlal Edilmesi Durumu 200
2.2.4.8. Gümrük Kanunu Kapsamında İhbar (Pişmanlık) Uygulaması 201
2.2.5. Cezada İndirim Müessesesinin Genel İşleyişi 202
2.2.5.1. Genel Açıklama 202
2.2.5.2. Vergi Usul Kanunu Kapsamında Cezada İndirim Uygulaması 203
2.2.5.2.1. Cezada İndirim Müessesesinin Amacı 203
2.2.5.2.2. Cezada İndirim Müessesesinin Kapsamı 204
2.2.5.2.2.1. Genel Açıklama 204
2.2.5.2.2.2. Cezanın Muhatabı Bakımından Kapsam 206
2.2.5.2.2.3. Vergi Türü Bakımından Kapsam 207
2.2.5.2.2.4. Vergi Cezası Türü Bakımından Kapsam 208
2.2.5.2.2.4.1. Vergi Ziyaı Cezalarında İndirim Uygulaması 209
2.2.5.2.2.4.2. Usulsüzlük Cezalarında İndirim Uygulaması 210
2.2.5.2.2.4.3. Özel Usulsüzlük Cezalarında İndirim Uygulaması 211
2.2.5.2.3. Cezada İndirim Müessesesinde Uygulanan Oranlar 213
2.2.5.2.4. Cezada İndirim Müessesesinden Yararlanabilmenin Koşulları 215
2.2.5.2.5. Cezada İndirim Müessesesinden Yararlanabilmenin Sınırları 216
2.2.5.2.6. Cezada İndirim Uygulaması ile Diğer İndirimli Vergi Ziyaı Cezası Uygulamalarının Mukayesesi 216
2.2.5.3. Gümrük Vergilerinde İndirim Uygulaması 218
2.2.5.4. Vergi Usul Kanunu Kapsamında Uygulanan Cezada İndirim ve Gümrük Kanunu Kapsamında Uygulanan İndirim Müessesesinin Benzer Tarafları ve Farklılıkları 219
2.2.6. İzaha Davet Müessesesinin Genel İşleyişi 219
2.2.6.1. Genel Açıklama 219
2.2.6.2. İzaha Davet Müessesesinin Getirilişinde Etkili Olan Faktörler, Müessesenin İşlevsel Özellikleri ve Amacı 222
2.2.6.2.1. Genel Açıklama 222
2.2.6.2.2. İzaha Davet Müessesesinin Vergiye Gönüllü Uyumu Sağlama Hedefi 223
2.2.6.2.3. İzaha Davet Müessesesinin Uyuşmazlıkları Önleme Fonksiyonu 225
2.2.6.2.4. İzaha Davet Müessesesinin Vergi Denetimi Fonksiyonu 226
2.2.6.2.5. İzaha Davet Müessesesinin Vergi Ödevlilerine Tanınmış Olan Bir ‘Hak’ Olma Özelliği 229
2.2.6.3. İzaha Davet Müessesesinin Kapsamı 229
2.2.6.3.1. Genel Açıklama 229
2.2.6.3.2. Konu Bakımından Kapsam 231
2.2.6.3.3. Kişi Bakımından Kapsam 235
2.2.6.3.4. Sahte ve Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Kullanıldığına İlişkin Olarak Yapılan Ön Tespitlerde Kapsam 238
2.2.6.3.4.1. Kapsam Konusunda Düzenlemenin İlk Şekli ve 7194 Sayılı Kanun ile Yapılan Değişiklikler Sonrası Durum 239
2.2.6.3.4.1.1. Genel Açıklama 239
2.2.6.3.4.1.2. SMİYB Kullanıcısı Mükelleflere İzaha Davet Yazısı Gönderilmesi Yerine SMİYB Ön Tespit Yazısı Gönderilmesi Yönünde Yapılan Değişiklik 240
2.2.6.3.4.1.3. Kullanılan Her Bir Belge Tutarının Baz Alınması Yerine, Kullanılan Belge Tutarları Toplamının Baz Alınması Yönünde Yapılan Değişiklik 241
2.2.6.3.4.1.4. İki Koşulun Birlikte Mevcudiyeti Yerine Bir Koşulun Gerçekleşmesinin Ön Tespit Yazısı Gönderilebilmesi İçin Yeterli Olması Yönünde Yapılan Değişiklik 242
2.2.6.3.4.1.5. Miktar Sınırları İtibariyle Yapılan Değişiklik 244
2.2.6.4. İzaha Davet Müessesesinde Yapılan Ön Tespit İşlemleri 244
2.2.6.4.1. Ön Tespit Kavramı ve Ön Tespitin Kaynakları 244
2.2.6.4.2. Ön Tespitin Koşulları 247
2.2.6.4.3. Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonları 248
2.2.6.4.3.1. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Bünyesinde Oluşturulan Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonları 250
2.2.6.4.3.2. Gelir İdaresi Başkanlığı Bünyesinde Oluşturulan Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonları 251
2.2.6.5. Vergi Usul Kanunu 370/A Fıkrası Kapsamında Yapılan İşlemler 252
2.2.6.5.1. Mükellefin İzaha Davet Edilmesi ve İzaha Davet Yazısı 252
2.2.6.5.2. Mükellefin İzahta Bulunması 254
2.2.6.5.3. Mükellefin İzahta Bulunması Durumunda Komisyon Tarafından Yapılan Değerlendirme 256
2.2.6.5.3.1. İzahın Yeterli Bulunması Halinde Yapılan İşlemler 257
2.2.6.5.3.2. İzahın Yeterli Bulunmaması Halinde Yapılan İşlemler 257
2.2.6.5.4. Mükellefin İzahta Bulunmaması Durumunda Komisyonun Alacağı Karar ve Değerlendirme Yazısı 258
2.2.6.5.5. Mükellefin İzah Değerlendirme Yazısının Tebliği Üzerine Eksik Beyanda Bulunması Durumu 258
2.2.6.6. Vergi Usul Kanunu 370/B Fıkrası Kapsamında Yapılan İşlemler (Sahte ve Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Kullanan Mükelleflerle İlgili Uygulama) 259
2.2.6.6.1. SMİYB Ön Tespit Yazısının Gönderilmesi 262
2.2.6.6.2. Belirtilen Sürede Beyanname Verilmesi ve Ödemenin Yapılması 263
2.2.6.6.3. Belirtilen Sürede Beyanname Verilmemesi . 264
2.2.6.7. İzaha Davet Müessesine İlişkin Veriler 265
2.2.6.7.1. Gelir İdaresi Başkanlığı Bünyesinde Yapılan İzaha Davet Çalışması ve Veriler 265
2.2.6.7.2. Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Bünyesinde Yapılan İzaha Davet Çalışması ve Veriler 267
2.2.7. Kanun Yolundan Vazgeçme Müessesesinin Genel İşleyişi 269
2.2.7.1. Genel Açıklama 269
2.2.7.2. Kanun Yolu’nun Genel Mahiyeti 269
2.2.7.3. Kanun Yolundan Vazgeçme Müessesesinin Amacı 270
2.2.7.4. Kanun Yolundan Vazgeçme Müessesesinden Yararlanılamayacak Kararlar 272
2.2.7.5. Kanun Yolundan Vazgeçilmesinin Sonuçları 273
2.2.7.5.1. Vergi ve Ceza İndirimleri Bakımından 273
2.2.7.5.2. İlave İndirim Uygulaması 275
2.3. VERGİ UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜMÜNE KATKI SAĞLAYAN DİĞER MÜESSESELER 276
2.3.1. Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı 276
2.3.2. Dinlenilme Hakkı 279
2.3.2.1. Hukuki Dinlenilme Hakkı Kavramı 279
2.3.2.2. Mükellef Hakları Perspektifinde Dinlenilme Hakkı 280
2.3.2.3. Vergi İncelemesi İşlemleri Esnasında Mükelleflerin Sürece Katılabilmesi ve İtirazlarını İletebilmesi 282
2.3.2.4. Rapor Değerlendirme Komisyonu Aşamasında Komisyon Nezdinde Dinlenilme Hakkı 284
2.3.2.5. Dinlenilme Hakkından Pratikte Beklenen Faydalar ve Mükelleflerin Başvuru Motivasyonları 287
2.3.2.6. Dinlenilme Hakkının Tekemmülü İçin Giderilmesi Gereken Bazı Eksiklikler 288
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İDARİ ÇÖZÜM YOLLARININ İŞLEYİŞİNDE ORTAYA ÇIKAN AKSAKLIKLARIN VE HUKUKSAL BOŞLUKLARIN TESPİTİ, DEĞERLENDİRİLMESİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
3.1. UZLAŞMA MÜESSSESİNİN İŞLEYİŞİNDE ORTAYA ÇIKAN AKSAKLIKLAR VE HUKUKSAL BOŞLUKLAR 289
3.1.1. Uzlaşma Görüşmelerinde Yapılan Müzakere ve Tartışmaların Yeterli Olup Olmaması 289
3.1.2. Uzlaşmanın Kapsam Bakımından Değerlendirilmesi ve Kapsama İlişkin Tespitler 290
3.1.2.1. Mükellefin Beyanı Üzerine Ortaya Çıkan Cezanın Uzlaşma Kapsamında Olmasının Vergileme Tekniğine Aykırılığı 290
3.1.2.2. Vergi Usul Kanununun
359. Maddesinde Sayılan Fiiller Nedeniyle Sebep Olunan Cezalarda Uzlaşma 293
3.1.3. Uzlaşma Sonuçlarının Kesin Olmasının Tarhiyat Öncesi Uzlaşmalarda Hak İhlali Sayılabilecek Durumlara Sebebiyet Vermesi 295
3.1.4. Uzlaşma Yoluna Başvurunun Zorunlu Olması Halinde Ortaya Çıkabilecek Durum Üzerine Bir Değerlendirme 297
3.1.4.1. Hak Arama Özgürlüğü Bakımından 298
3.1.5. Uzlaşmanın Geçerliliği İçin Vadesinde Ödeme Şartı Zorunluluğu Getirilmesi Halinde Ortaya Çıkabilecek Durum Hakkında Bir Değerlendirme 300
3.1.6. Tarhiyat Öncesi Uzlaşmalarda Uzlaşmaya Davet ve Tarh Zamanaşımı Hakkında Bir Değerlendirme 302
3.2. HATA DÜZELTME MÜESSESESİNİN İŞLEYİŞİNDE ORTAYA ÇIKAN AKSAKLIKLAR VE HUKUKSAL BOŞLUKLAR 306
3.2.1. Vergi Hatası ile Hukuki Uyuşmazlık Kavramının Doğru Şekilde Tespit Edilememesi 306
3.2.2. Sürelere İlişkin Yasal Düzenlemenin Olmaması 307
3.2.2.1. Şikâyet Başvurusuna Hazine ve Maliye Bakanlığı Tarafından Hangi Sürede Cevap Verileceğine İlişkin Vergi Usul Kanununda Bir Düzenlemenin Olmaması 307
3.2.2.2. Düzeltme Başvurusunun İdarece Reddi Durumunda Şikâyet Başvurusuna İlişkin Sürenin Belirlenmemiş Olması 309
3.2.2.3. Düzeltme Talebinin Dava Açma Süresi İçinde Yapılması ile İlgili Olarak Vergi Usul Kanununda Bir Düzenlemenin Bulunmaması 309
3.2.3. Düzeltme Talebinin Dava Açma Süresi İçinde Yapılması Durumunda Sürenin Durması 310
3.2.4. Vergi Hatası Olan Hususlarda Uzlaşma Yapılmış Olması Durumunda Düzeltme Yapılıp Yapılamayacağı 311
3.3. PİŞMANLIK VE ISLAH MÜESSESESİNİN İŞLEYİŞİNDE ORTAYA ÇIKAN AKSAKLIKLAR VE HUKUKSAL BOŞLUKLAR 314
3.3.1. Pişmanlık Kapsamında İhtirazi Kayıtla Verilen Beyannamelere Dava Açılıp Açılamayacağının Doktrin ve Yargı İçtihatları Işığında Değerlendirilmesi 314
3.3.1.1. Genel Açıklama 314
3.3.1.2. Yargı İçtihatlarının Yaklaşımı 316
3.3.1.3. Konuya İlişkin Olarak Doktrinde Yer Alan Görüşler 326
3.3.2. Vergi İncelemesine Başlanılmasından Sonra Pişmanlık Kapsamında Verilen Beyannameler 328
3.3.2.1. Vergi İncelemesinin Türü ile Pişmanlık ve Islah Kapsamında Beyan Edilen Vergi Türünün Farklı Olması 328 3.3.2.2. ‘Vergilendirme Dönemi’ ve ‘Verginin Konusu’ Gibi Unsurların Ölçüt Olarak Konulması Gerekliliği 332
3.3.3. Vergi İdaresinin Uhdesinde Bulunan veya Haberdar Olduğu Vergisel Hususlarda Vergi Ödevlisinin Pişmanlık ve Islah Hükümlerinden Yararlanıp Yararlanamayacağı 334
3.3.4. Vergi İdaresi Tarafından Vergi Ödevlisine Yazı Gönderilmesi Halinde Pişmanlık ve Islah Müessesesi 339
3.3.4.1. Mükellefe Beyanname Vermeme Sebebinin Sorulması/Düzeltme İstenilmesi Durumunda Pişmanlık ve Islah Kapsamındaki Hükümlerinin Geçerliliği 339
3.3.4.2. Mükellefe Beyana Çağrı Mektubu Gönderilmesi Durumunda Pişmanlık ve Islah Kapsamındaki Hükümlerden Yararlanıp Yararlanamayacağı 342
3.3.5. Vergi Ziyaına Sebep Olmaksızın İşlenen Kaçakçılık Suçlarının Pişmanlık ve Islah Hükümleri Karşısındaki Durumu 346
3.3.6. Pişmanlık ve Islah Beyannamelerinde Ödenecek Vergi Çıkmaması Halinde Pişmanlık ve Islah Hükümlerinden Yararlanılıp Yararlanılamayacağı 351
3.3.6.1. Genel Olarak 351
3.3.6.2. Vergi İdaresinin ve Yargısal Mercilerin Yaklaşımları 353
3.3.7. Usulsüzlük Kabahatlerine İlişkin Cezaların Pişmanlık ve Islah Müessesesinin Kapsamı Dışında Bırakılmış Olması 356
3.4. İZAHA DAVET MÜESSESESİNİN İŞLEYİŞİNDE ORTAYA ÇIKAN AKSAKLIKLAR VE HUKUKSAL BOŞLUKLAR 357
3.4.1. Vergi Ödevlilerinin İzaha Davet Edilmelerinde İdareye Tanınan Takdir Yetkisinin Vergilendirme İlkelerine Aykırılığı 357
3.4.2. İzaha Davet Kapsamında Verilen Beyannamelere İhtirazi Kayıt Konulmak Suretiyle Dava Açılıp Açılamayacağının Doktrin ve Yargı İçtihatları Işığında Değerlendirilmesi 358
3.4.2.1. Genel Açıklama 358
3.4.2.2. Kanuni Süresinden Sonra İhtirazi Kayıtla Verilen Beyannamelere İlişkin Olarak Dava Açılıp Açılamayacağı Hakkındaki Yaklaşımlar 360
3.4.2.3. Pişmanlık ve Islah Kapsamında İhtirazi Kayıtla Verilen Beyannamelere İlişkin Olarak Dava Açılıp Açılamayacağı Hakkındaki Yaklaşımlar 364
3.4.2.4. İzaha Davet Kapsamında Verilen Beyannamelerin, Kanuni Süresinden Sonra Verilen Beyannameler ile Pişmanlıkla Verilen Beyannamelerle Benzerlikleri/Farklılıkları ve Dava Açılıp Açılamayacağının Değerlendirilmesi 365
3.4.3. Sahte ve Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Kullanan Mükelleflerin İzahta Bulunma Hakkının Olmaması 370
3.4.4. İzaha Davet Kapsamında SMİYB Kullanma Yönündeki Ön Tespitlere İlişkin Olarak Kesilen Cezalarda Uzlaşma Hakkının Olmaması 373
3.4.5. İzaha Davet Kapsamında Vergi Ödevlileri Tarafından Yapılan İzahın Komisyonca Kabul Edilmediğine Dair Bildirime Karşı Dava Açma Hakkı 375
3.4.6. Ön Tespitlere Temel Teşkil Eden Bilgi ve Bulguların Ön Tespit ve Değerlendirme Komisyonuna İntikal Ettirilmesi Usulü Hakkında Bir Düzenlemenin Olmaması 377
3.4.7. Ön Tespite İlişkin Bilgi ve Belgelerin İzaha Davet Edilen Vergi Ödevlileri ile Yeterli Düzeyde Paylaşılmaması 378
3.4.7.1. Genel Açıklama 378
3.4.7.2. Eksik Bilgi Paylaşımının Mükellefin Savunma Hakkı Bakımından Ele Alınması 379
3.4.8. İzaha Davet Müessesesinin Vergi Usul Kanununda “Cezaların Ödenmesi ve Kalkması” Kısmında Düzenlenmiş Olmasının Değerlendirilmesi 381
3.4.9. İzaha Davette İndirimli Olarak Uygulanan Cezanın Dava Konusu Edilebilmesi Meselesi ve Bu Bağlamda VUK
376. Maddede Düzenlenen Cezada İndirim Müessesesi ile Mukayesesi 382
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM İDARİ ÇÖZÜM YOLLARININ SINIFLANDIRILMASI VE BİRBİRLERİ İLE ETKİLEŞİMLERİ
4.1. İDARİ ÇÖZÜM YOLLARININ SINIFLANDIRILMASI 385
4.1.1. Uyuşmazlığın Doğma Aşamasına Göre İdari Çözüm Yollarının Tasnifi 385
4.1.1.1. Uyuşmazlığın Ortaya Çıkmasından Önce Yararlanılabilen Uyuşmazlığı Önleyici İdari Çözüm Yolları 385
4.1.1.2. Uyuşmazlığın Ortaya Çıkmasından Sonra Yararlanılabilen ve Uyuşmazlığı Gidermeye Yönelik İdari Çözüm Yolları 387
4.1.2. Müzakere İçerip İçermemesi Bakımından İdari Çözüm Yollarının Tasnifi 388
4.1.2.1. Müzakere İçeren İdari Çözüm Yolları 388
4.1.2.2. Müzakere İçermeyen İdari Çözüm Yolları 388
4.1.3. Vergi ve Cezalara Etkisi Bakımından İdari Çözüm Yollarının Tasnifi 389
4.1.3.1. Vergi ve Cezanın Bir Kısmı Ya da Tümü Üzerinde Etkili Olabilen İdari Çözüm Yolları 389
4.1.3.1.1. Tarhiyat Öncesi Uzlaşmanın Vergi Aslına ve Cezalara Etkisi 390
4.1.3.1.2. Tarhiyat Sonrası Uzlaşmanın Vergi ve Cezalara Etkisi 391
4.1.3.1.3. Hata Düzeltmenin Vergi ve Cezaya Etkisi 391
4.1.3.1.4. İzaha Davetin Vergi ve Cezaya Etkisi 392
4.1.3.1.5. Kanun Yolundan Vazgeçmenin Vergi ve Cezaya Etkisi 392
4.1.3.2. Sadece Cezaya Etki Edebilen ve Cezanın Tümünü Ortadan Kaldırabilen İdari Çözüm Yolları 393
4.1.3.2.1. Pişmanlık ve Islahın Cezaya Etkisi 393
4.1.3.3. Sadece Cezaya Etki Edebilen ve Cezayı Kısmen Ortadan Kaldırabilen İdari Çözüm Yolları 393
4.1.3.3.1. Cezada İndirimin Cezalara Etkisi 393
4.1.4. İdarenin Takdir Yetkisinin Olup Olmaması Bakımından İdari Çözüm Yollarının Tasnifi 394
4.1.4.1. Takdir Yetkisinin Kullanılabildiği İdari Çözüm Yolları 394
4.1.4.2. Takdir Yetkisi Taşımayan İdari Çözüm Yolları 396
4.1.5. Süresinde Ödeme Koşulunun Varlığına Göre İdari Çözüm Yollarının Tasnifi 397
4.1.5.1. Süresinde Ödeme Koşulu Getirilen İdari Çözüm Yolları 397
4.1.5.2. Süresinde Ödeme Koşulu Bulunmayan İdari Çözüm Yolları 398
4.2. İDARİ ÇÖZÜM YOLLARININ BİRBİRLERİYLE ETKİLEŞİMİ 399
4.2.1. Uzlaşma ile Cezada İndirim Müesseselerinin Etkileşimi 399
4.2.1.1. Uzlaşma ve Cezada İndirim Müesseselerinin Her İkisinden Aynı Anda Yararlanılamaması Kuralı 399
4.2.1.2. Vergi Ödevlisinin Uzlaşma Talebinden Vazgeçerek Cezada İndirim Talep Edebilmesi 401
4.2.1.3. Uzlaşmanın Vaki Olmaması veya Temin Edilememesi Üzerine Cezada İndirim Talep Etme Hakkı 402
4.2.1.4. Uzlaşılan Ceza Tutarları Üzerinde VUK
376. Maddesinin İşletilmesi Suretiyle Cezada İndirim Uygulaması 403
4.2.2. Uzlaşma ile Hata Düzeltme Müesseseleri Arasındaki Etkileşim 403
4.2.2.1. Vergi Hatalarının Uzlaşma Başvurusu Koşulları Arasında Sayılmış Olması 403
4.2.2.2. Varılan Uzlaşmada Vergi Hatası Olması Durumu 404
4.2.3. İzaha Davet ile Uzlaşma Müesseseleri Arasındaki Etkileşim 404
4.2.4. İzaha Davet ile Pişmanlık ve Islah Müessesesi Arasındaki Etkileşim 405
4.2.5. İzaha Davet ile Cezada İndirim Müessesesi Arasındaki Etkileşim 406
4.2.5.1. İzaha Davet Müessesesinde Kesilecek Vergi Ziyaı Cezasının %20 Olarak Belirlenmiş Olması 406
4.2.5.2. İzaha Davet Müessesesinde Vergi Ödevlilerine Kesilen Vergi Ziyaı Cezası İçin VUK
376. Maddesi Kapsamında Cezada İndirim Hakkı Tanınmış Olması 406 SONUÇ 409
KAYNAKÇA 421