Türk Vergi Ceza Hukukunun Non Bis İn İdem Kuralı Açısından Değerlendirilmesi
İçindekileri İncele
ÖN SÖZ I
KISALTMALAR LİSTESİ XV
GİRİŞ XVII
1. NON BIS IN IDEM KURALINA İLİŞKİN KAVRAMSAL VE HUKUKİ ÇERÇEVE
1.1. Non Bis İn İdem Kuralının Anlamı 1
1.2. Non Bis İn İdem Kuralının Tarihsel Gelişimi 2
1.2.1. Hammurabi Kanunları 2
1.2.2. Corpus Iuris Civilis 2
1.2.3. Magna Carta ve 1689 Tarihli İngiliz Haklar Bildirgesi 3
1.2.4. ABD Haklar Bildirgesi ve Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi 4
1.2.5. Japonya Anayasası 4
1.2.6. Hindistan Anayasası 4
1.2.7. Rus Anayasası 5
1.2.8. Mecelle–i Ahkâm–ı Adliyye ve Şeriye Sicilleri 5
1.2.9. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 5
1.2.10. Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme 7
1.3. Non Bis İn İdem Kuralının İlişkili Olduğu Temel İlkeler ve Haklar 8
1.3.1. Hukuk Devleti İlkesi 8
1.3.2. Adil Yargılanma Hakkı 9
1.3.3. Hukuki Güvenlik İlkesi 9
1.3.4. Ölçülülük İlkesi 11
1.4. Kuramsal Çerçeve 12
1.4.1. Ceza Kavramı ve Cezanın Amacına Yönelik Teoriler 12
1.4.2. Kesin Hüküm Etkisi 13
1.4.3. Devletin Vergilendirme Yetkisi 13
1.4.3.1. Vergi Ceza Hukuku 14
1.4.3.2. Vergi Cezalarının Amacı 15
1.5. Non Bis İn İdem Kuralının Temel Unsurları 16
1.5.1. Bis (Yeniden, Mükerrer) 16
1.5.2. İdem (Aynılık, Ayniyet) 18
1.5.2.1. Kişinin Ayniyeti 18
1.5.2.2. Fiilin Ayniyeti 20
1.6. Non Bis İn İdem Kuralının İhlaline İlişkin Değerlendirme Kriterleri 21
1.6.1. İlk Yargılama Sürecinin “Cezai” Bir Nitelik Gösterip Göstermediği 22
1.6.2. Her İki Yargılama Sürecindeki Fiilin Aynı Olup Olmadığı 24
1.6.3. Mükerrer olarak “Ceza” İle İlgili Yargılama Sürecinin İşletilip İşletilmediği 26
1.6.4. Önceki Yargılamanın Kesinleşmiş Bir Mahkûmiyet veya Beraat Hükmü ile Sonuçlanıp Sonuçlanmadığı 28
1.7. Non Bis İn İdem Kuralına Aykırılık Teşkil Etmeyen Bazı İstisnai Haller 29
1.8. Non Bis İn İdem Kuralına İlişkin İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) Kararları 30
1.8.1. Zolotukhin/Rusya Kararı 33
1.8.2. Glantz/Finlandiya Kararı 35
1.8.3. A ve B Norveç Kararı 38
1.9. Bölüm Değerlendirmesi 45
2. TÜRK HUKUKU VE VERGİ CEZA HUKUKUNUN NON BIS IN IDEM KURALI YÖNÜNDEN İNCELENMESİ
2.1. Non Bıs In Idem Kuralının Türk Hukukunda Gelişimi 47
2.1.1. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda Non Bis İn İdem Kuralı 48
2.1.2. Türk Ceza Kanunu’nda Non Bis İn İdem Kuralı 49
2.1.3. Kabahatler Kanunu’nda Non Bis İn İdem Kuralı 50
2.1.4. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ nda Non Bis İn İdem Kuralı 50
2.2. Vergi Usul Kanunu’nda Non Bis İn İdem Kuralı 51
2.2.1. Vergi Ziyaı Kabahati 53
2.2.1.1. Vergi Ziyaı Kabahatinin Unsurları 53
2.2.1.2. Vergi Ziyaı Kabahatinin Cezası 55
2.2.2. Genel Usulsüzlükler 57
2.2.2.1. Genel Usulsüzlük Kabahatinin Unsurları 58
2.2.2.1.1. Birinci Derece Genel Usulsüzlükler 58
2.2.2.1.2. İkinci Derece Genel Usulsüzlükler 59
2.2.2.2. Genel Usulsüzlük Kabahatinin Cezası 60
2.2.3. Özel Usulsüzlükler 60
2.2.3.1. Özel Usulsüzlük Kabahatinin Unsurları 60
2.2.3.2. Özel Usulsüzlük Kabahatinin Cezası 62
2.3. Vergi Suçları 63
2.3.1. Kaçakçılık Suçu ve Cezası 63
2.4. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 67
2.4.1. İçtima Hükümleri 67
2.4.1.1. Tek Fiil ile Vergi Ziyaı ve Genel Usülsüzlük Oluşması Halinde Birleşme 70
2.4.1.2. Tek Fiil ile Farklı Neviden Vergi Ziyaıları Oluşması Halinde Birleş(me)me 71
2.4.1.3. Tek Fiil ile Vergi Ziyaı Kabahatleri ve Özel Usulsüzlük Oluşması Halinde Birleş(me)me 71
2.4.1.4. Tek Fiil ile Vergi Kabahatleri ve Suçları Oluşması Halinde Birleş(me)me 72
2.5. Vergi Ceza Hukukunda İdarenin Vergisel Denetim ve Bilgi Edinme Mekanizmaları 72
2.5.1. Yoklama 73
2.5.2. Vergi İncelemesi 73
2.5.3. Arama 74
2.5.4. Bilgi Toplama 74
2.6. İdarenin Cezai Nitelikli İşlemleri 75
2.7. Bölüm Değerlendirmesi 76
3. ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA NON BIS IN IDEM KURALININ İNCELENMESİ
3.1. Anayasa Mahkemesi Somut Norm Denetimi Kararlarının Non Bis İn İdem Kuralı Yönünden İncelenmesi 77
3.1.1. Anayasa’da Açıkca Düzenlenmemiş Ceza Hukuku İlkelerinin Yasa Koyucunun Takdir Yetkisine Bırakılması 78 3.1.1.1. 1980/1E., 1980/25K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı. 78
3.1.2. Non Bis İn İdem Kuralının Disiplin Hukukunda da Geçerli Olmak Üzere Hukuk Devletinin Kapsamında Ele Alınması 79 3.1.2.1. 2008/114E., 2010/53K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 79
3.1.3. Aynı Fiilin Farklı Hukuk Disiplinleri Kapsamında Farklı Şekillerde Mütalaa Edilmesinin Mümkün Görülmesi 80 3.1.3.1. 2014/124E., 2015/24K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 80 3.1.3.2. 2015/68E., 2017/166K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 81
3.1.4. Aynı Fiilden Dolayı Ceza Soruşturması Yanında Ayrıca Hukuk Davası veya Disiplin Soruşturması Açılmasına Herhangi Bir Engel Bulunmaması 83 3.1.4.1. 2017/28E., 2017/107K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 83
3.1.5. Mükerrerliğin “Aynı Fiilden” Kaynaklanıp Kaynaklanmadığı Hususunun İrdelenmesi 84 3.1.5.1. 2017/95E., 2017/119K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 84
3.1.6. Nitelikli Suçlarda Daha Ağır Ceza Öngörülmesinin Mükerrer Cezalandırma Anlamına Gelmediğine İlişkin Görüş 85 3.1.6.1. 2017/169E., 2018/42K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 85
3.1.7. Eksik Beyan Edilen Geçici Vergi, Gelir ve Kurumlar Vergisinin İki Farklı Fiil Olduğuna Yönelik Görüş 87 3.1.7.1. 2019/16E., 2019/15K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 87
3.2. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararlarının Non Bis İn İdem Kuralı Yönünden İncelenmesi 88
3.2.1. ABP Gıda San. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. Bireysel Başvuru Kararı 89
3.2.2. Ünal Gökpınar Bireysel Başvuru Kararı 90
3.2.3. Mehmet Turgay Özbekler Bireysel Başvuru Kararı 92
3.3. Araştırma Kapsamında Özel Olarak İncelenen 2019/4E., 2021/78K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 94
3.3.1. Anayasa Mahkemesinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 367’nci Maddesinin Son Fıkrasının İptaline İlişkin Kararı 97
3.4. Bölüm Değerlendirmesi 102
4. LİTERATÜR İNCELEMESİ: TÜRK VERGİ CEZA HUKUKUNDA NON BIS IN IDEM KURALI
4.1. Genel Olarak 103
4.2. Bölüm Değerlendirmesi 110
5. ARAŞTIRMANIN METODOLOJİSİ
5.1. Bilimsel Araştırmalarda Metod 111
5.1.1. Araştırmanın Paradigması 112
5.1.1.1. Pozitivist Paradigma 112
5.1.1.2. Yorumsamacı (Hermeneutic) Paradigma 113
5.1.1.3. Eleştirel (Critical) Paradigma 114
5.2. Hukuk Metodolojisi 114
5.2.1. Hukuk Araştırmalarında Metod 117
5.2.1.1. Doktrinel Hukuk Araştırma Metodolojisi 117
5.2.1.2. Ampirik (Doktrinel Olmayan) Hukuk Araştırma Metodolojisi 118
5.2.1.3. Karşılaştırmalı Hukuk Araştırma Metodolojisi 119
5.2.2. Araştırmanın Kaynakları 120
5.2.2.1. Birincil Kaynaklar 120
5.2.2.2. İkincil Kaynaklar 120
5.2.3. Veri Toplama Teknikleri 120
5.2.3.1. Doküman Analizi 120
5.2.3.2. Dava Analizi (Case Analysis) 121
5.3. Araştırmanın Metodolojik Tasarımı 122
5.3.1. Araştırmanın Konusu 122
5.3.2. Araştırmanın Amacının Belirlenmesi 122
5.3.3. Araştırmanın Önemi 122
5.3.4. Araştırmanın Paradigması 123
5.3.5. Araştırma Soruları 123
5.3.6. Araştırmanın Metodolojisi 123
5.3.7. Araştırmada Kullanılan Veri Toplama Araçları 126
5.3.8. Araştırmada Kullanılan Kaynaklar 129
5.3.8.1. Araştırmada Kullanılan Birincil Kaynaklar 129
5.3.8.2. Araştırmada Kullanılan İkincil Kaynaklar 131
5.3.9. Araştırmanın Literatüre Katkısı 132
5.4. Bölüm Değerlendirmesi 132
6. BULGULAR VE TARTIŞMA
6.1. Bulgular 133
6.1.1. Non Bis İn İdem Kuralına İlişkin İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) Kararlarının İncelenmesi 133
6.1.2. Vergi Ceza Hukukunda Suç ve Kabahatlere Yönelik Cezaların Non Bis İn İdem Kuralı Yönünden İncelenmesi 138
6.1.3. Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Non Bis İn İdem Kuralının İncelenmesi 140 6.1.3.1. 1980/1E., 1980/25K., Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 140 6.1.3.2. 2008/114E., 2010/53K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 141 6.1.3.3. 2014/124E., 2015/24K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 141 6.1.3.4. 2015/68E., 2017/166K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 141 6.1.3.5. 2017/28E., 2017/107K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 141 6.1.3.6. 2017/95E., 2017/119K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 141 6.1.3.7. 2017/169E., 2018/42K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 142 6.1.3.8. 2019/16E., 2019/15K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 142
6.1.3.9. ABP Gıda San. Tur. ve Tic. Ltd. Şti. Bireysel Başvuru Kararı 142 6.1.3.10.Ünal Gökpınar Bireysel Başvuru Kararı 143
6.1.3.11. Mehmet Turgay Özbekler Bireysel Başvuru Kararı 144 6.1.3.12. 2019/4E., 2021/78K. Sayılı Anayasa Mahkemesi Kararı 145
6.2. Tartışma 151
6.2.1. Non Bis İn İdem Kuralına İlişkin İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM) Kararlarının Değerlendirilmesi 153
6.2.2. Türk Vergi Ceza Hukukunda Suç ve Kabahatlere Yönelik Cezaların Non Bis İn İdem Kuralı Yönünden Değerlendirilmesi 156
6.2.3. Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Non Bis İn İdem Kuralının Değerlendirilmesi 158 6.2.4. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun
367. Maddesinin Son Fıkrasının (Karşı Bağlamazlık Kuralı) İptali Sonrası Gelişmeler 159
6.2.4.1. Vergi Mahkemesi ve Ceza Mahkemesi Kararlarının Birbirine Etkileri 165
6.2.4.2. Farklı Yargılama Süreçlerini Bütünleştiren Mekanizmalara Duyulan İhtiyaçlar 174
6.2.4.3. Vergi Ceza Hukukunda Kabahatler ve Suçlara Öngörülen Cezalar, İçtima Yasağı Bulunan Hükümler, Yargılama ve Cezalandırma Usulleri İle İlgili Yeni Yasal Düzenlemelerin Gerekliliği 174
6.2.4.4. Etkin Pişmanlık Müessesesi 178 6.2.4.5. 306 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’ne İlişkin Değerlendirmeler 180
6.2.4.6. İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararları Sonrası Finlandiya ve Belçika Mevzuatında Yapılan Bazı Önemli Düzenlemeler 182
6.3. Öneriler 185 SONUÇ 193
KAYNAKÇA 199 ÖZGEÇMİŞ…………………………………………….219