Türk İdare Hukuku Dersleri Cilt 2
İçindekileri İncele
7. BASIYA
ÖNSÖZ 5
6. BASIYA
ÖNSÖZ 6
5. BASIYA
ÖNSÖZ 7 İÇİNDEKİLER 9 TABLO VE ŞEKİLLER LİSTESİ 27
KISALTMALAR CETVELİ 29
GİRİŞ İDARE HUKUKUNUN TANIMI
I. İDARE HUKUKU – İDARENİN HUKUKU 31
II. HUKUK SİSTEMLERİ VE İDARE HUKUKU 32 A. ADLÎ İDARE SİSTEMİ 32 B. İDARÎ REJİM SİSTEMİ 33
III. İDARE HUKUKUNUN DOĞUŞU VE GELİŞMESİ 34
A. FRANSA’DA İDARE HUKUKUNUN DOĞUŞU VE GELİŞMESİ 34
B. TÜRKİYE’DE İDARE HUKUKUNUN DOĞUŞU VE GELİŞMESİ 35
1) Osmanlı İmparatorluğu Dönemi 36
a) Klasik Osmanlı Döneminde İdarî Yargı Teşkilatı ve İdare Hukuku 36
b) Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemlerinde İdarî Yargı Teşkilatı ve İdare Hukuku 36
2) Cumhuriyet Dönemi 37
3) Türk İdare Hukuku’nun Bugünkü Durumu 38
4) Türk İdare Hukuku’ndaki Eksiklikler 39
IV. İDARE HUKUKUNUN ÖZELLİKLERİ 40
A. İDARE HUKUKU, GENÇ BİR HUKUK DALIDIR 40
B. İDARE HUKUKUNA İLİŞKİN KURALLAR, TEK BİR KANUN İÇERİSİNDE DERLENİP TOPARLANMAMIŞTIR 41
C. İDARE HUKUKU, BİR İÇTİHAT HUKUKUDUR 41
D. İDARE HUKUKU, BİR STATÜ HUKUKUDUR 42
E. İDARE HUKUKU, KOZALİST BİR HUKUK DALIDIR 43
F. İDARE HUKUKU, FİNALİST BİR HUKUK DALIDIR 43
G. İDARE HUKUKU, BAĞIMSIZ BİR HUKUK DALIDIR 43
V. İDARE HUKUKUNUN KAYNAKLARI 44
A. İDARE HUKUKUNUN TEMEL KAYNAKLARI 44
1) İdare Hukukunun Yazılı Temel Kaynakları 44
a) İdare Hukukunun Normatif Temel Yazılı Kaynakları 44
1. Anayasa 45
2. Kanun 46
3. Kanun Hükmünde Kararnameler 47
4. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri 48
5. OHAL Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri 65
6. Uluslararası Antlaşmalar 69
7. Tüzükler 71
8. Yönetmelikler 72
9. Adsız Düzenleyici İşlemler 74 b) İdare Hukukunun İçtihadî Temel Yazılı Kaynakları 76
1. Anayasa Mahkemesi Kararları 76
2. İçtihadı Birleştirme Kararları 76
2) İdare Hukukunun Yazısız Temel Kaynağı: Örf ve Âdet Hukuku 77
B. İDARE HUKUKUNUN YARDIMCI KAYNAKLARI 78
1) Diğer Yargısal İçtihatlar 78
2) Öğreti (Doktrin) 78
VI. İDARE HUKUKUNUN UYGULAMA ALANINI BELİRLEYEN ÖLÇÜTLER 79
A. KAMU GÜCÜ ÖLÇÜTÜ 79
B. KAMU HİZMETİ ÖLÇÜTÜ 80
C. KARMA ÖLÇÜT 81
D. KAMU YARARI ÖLÇÜTÜ 81
E. YENİ KAMU GÜCÜ ÖLÇÜTÜ 81
F. DAHA ÇOK VE DAHA AZ YETKİ ÖLÇÜTÜ 82
G. GÜNÜMÜZDEKİ DURUM 82
VII. İDARE HUKUKUNUN KONUSU (İDARENİN İŞLEYİŞİ) 83
A. GENEL OLARAK İDARENİN İŞLEYİŞİ 83
B. İDARENİN İŞLEYİŞİNE HÂKİM OLAN İLKELER 83
BİRİNCİ BÖLÜM İDARENİN YETKİLERİ
I. GENEL OLARAK İDARENİN YETKİLERİ 85
A. İDARENİN YETKİLERİ KAVRAMI 85
B. İDARÎ YETKİLERİN AYRICALIKLARI VE ÜSTÜNLÜĞÜ 85
1) İdarenin Kanunilik Karinesinden Faydalanması 86
2) İdarî Yetkilerin Çoğu Zaman Tek Taraflı Kullanımı 87
3) İdarenin Yapmış Olduğu Bazı İşlemlerin Re’sen İcra Edilmesi 87
4) Bazı Durumlarda İdareye Takdir Yetkisinin ve Yerindelik Tespitinin Tanınması 88
C. İDARÎ YETKİLERİN ÜSTÜN VE AYRICALIKLI OLMASININ SEBEPLERİ 91
1) Siyasi ve Tarihi Gelişimin Etkisi 91
2) Hukukî Sebebi: Kamu Yararının Üstünlüğü 92
D. İDARÎ YETKİLERİN SINIRLILIĞI VE SEBEPLERİ 94
1) Temel Hak ve Özgürlüklerin Korunması 94
2) İdarî Yetkilerin Gerçek Kişilerce Kullanılması 96
E. İDARÎ YETKİLERİN ÜSTÜNLÜĞÜNÜN VE SINIRLILIĞININ BAĞDAŞTIRILMASI 96
1) Takdir Yetkisi – Bağlı Yetki Dengesi 97
2) Olağan Yetkiler – Olağandışı Yetkiler Dengesi 98
3) Uzmanlaşmış Yargı Denetimi 100
II. İDARENİN İŞLEM YAPMA YETKİSİ 101
A. ÖZEL HUKUK ALANINDAKİ HUKUKSAL İŞLEMLER 102
1) Özel Hukukta Hukuksal İşlem Kavramı 102
2) Özel Hukukta Hukuksal İşlemin Öğeleri 102
a) İrade Açıklaması 103
b) Hukukî Sonuç 103
c) Ayrık Öğe Olarak Biçim 103
B. KAMU HUKUKU ALANINDAKİ HUKUKSAL İŞLEMLER 103
1) Kamu Hukuku İşlemleri Kavramı 103
2) Kamu Hukuku İşlemlerinin Tasnifi 104
a) Organik Açıdan Kamu Hukuku İşlemleri 104
1. Yasama İşlemleri 105
2. Yürütme İşlemleri 105
3. Yargı İşlemleri 105 b) Maddî Açıdan Kamu Hukuku İşlemleri 105
1. Genel İşlemler 106
2. Birel İşlemler 106
3. Karma İşlemler 106 c) İradelerin Açıklanması Açısından Kamu Hukuku İşlemleri 106
1. Tek Yanlı Kamu Hukuku İşlemleri 106
1.1. Basit İşlemler 107
1.2. Birleşme İşlemler 107
1.3. Kolektif İşlemler 107
2. Çok Yanlı Kamu Hukuku İşlemleri 108
C. İDARÎ İŞLEMLER 108
1) İdarî İşlem Kavramı 108
2) İdarî İşlemlerin Tasnifi 112
a) Organik Açıdan İdarî İşlemler 114
1. Yasama Organının İdarî İşlemleri 114
2. Yargı Organının İdarî İşlemleri 115
3. Yürütmenin (İdarenin) İdarî İşlemleri 116 b) Maddî Açıdan İdarî İşlemler 116
1. Genel İşlemler (Düzenleyici İşlemler) 116
2. Birel İşlemler 119
2.1. Koşul İşlemler 120
2.2. Öznel İşlemler 120
3. Karma İşlemler 121
4. Birden Çok İlgiliye Yönelik Bireysel İşlemler 121
4.1. Genel İdarî Kararlar 121
4.2. Otomatik İşlemler 123 c) İradelerin Açıklanması Açısından İdarî İşlemler 123
1. İradelerin Açıklanma Biçimi Açısından İdarî İşlemler 123
1.1. Basit İşlemler 124
1.2. Birleşme İşlemler 124
1.2.1. Dar Anlamda Birleşme İşlem 124
1.2.2. Geniş Anlamda Birleşme İşlem 126
1.3. Kolektif İşlemler 127
2. İradelerin Açıklanma Nedeni Açısından İdarî İşlemler 127
2.1. Res’en Yapılan İdarî İşlemler 127
2.2. Katılma İşlemler 127
2.2.1. Açık Kabul İşlemleri 128
2.2.2. Açık Ret İşlemleri 128
2.2.3. Zımnî Kabul İşlemleri 128
2.2.4. Zımnî Ret İşlemleri 128 d) Hukuksal Etkisinin Niteliği Açısından İdarî İşlemler 129
1. Hukuksal Etkisinin İçeriği Açısından İdarî İşlemler 129
1.1. Emredici İdarî İşlemler 129
1.2. Yapıcı İdarî İşlemler 129
1.3. Belirleyici İdarî İşlemler 129
2. Kişilerin Sahip Olduğu Haklara Etkisi Açısından İdarî İşlemler 130
2.1. Yararlandırıcı İdarî İşlemler 130
2.2. Yükümlendirici İdarî İşlemler 130
2.3. Güvence Sağlayan İdarî İşlemler 131
3. Etkileme Süresi Açısından İdarî İşlemler 131
3.1. Geçici Etkili İdarî İşlemler 131
3.2. Etkisi Sürekli İdarî İşlemler 131 e) İptal Davalarına konu olup olmayacağına göre idarî İşlemler 131
1. İptal Davasına Konu Olan İdarî İşlemler 132
2. İptal Davasına Konu Olmayan İdarî İşlemler 134 3) İdarî İşlemin Unsurları (Öğeleri) 136 a) Yetki 137
1. Takdir Yetkisi – Bağlı Yetki Ayrımı 139
2. Yetki Devri ve İmza Devri 142
3. Yetki Unsurunun Görünümleri 145
3.1. Kişi Yönünden Yetki 145
3.2. Konu Yönünden Yetki 146
3.3. Yer Yönünden Yetki 147
3.4. Zaman Yönünden Yetki 148 b) Şekil 150
1. Yazılı Olup Olmamasına Göre Şekil Öğesi 151
1.1. Yazılı Şekil 152
1.2. Yazılı Olmayan Şekil 153
2. Aslî Olup Olmamasına Göre Şekil Öğesi 154
2.1. Aslî Şekil 154
2.2. Tali Şekil 155 c) Sebep 157
1. Sebebi Belli İdarî İşlemler 160
2. Sebebi İdareye Bırakılan İdarî İşlemler 160
3. Sebep Gösterilmesi Öngörülmemiş İdarî İşlemler 162 d) Konu 162 e) Maksat (Amaç) 163
1. Genel Maksat 164
2. Özel Maksat 165
4) İdarî İşlemlerin Yürürlüğe Girmesi 165
a) Düzenleyici İdarî İşlemlerin Yürürlüğe Girmesi 165
b) Birel İşlemlerin Yürürlüğe Girmesi 167
c) Karma İşlemlerin Yürürlüğe Girmesi 168
d) Birden Çok İlgiliye Yönelik Bireysel İşlemlerin Yürürlüğe Girmesi 168
5) İdarî İşlemlerdeki Sakatlıklar 168
a) Yokluk Sonucunu Meydana Getiren Sakatlıklar 169
1. Fiilî Memurluk 171
2. Fonksiyon Gaspı 172
3. Yetki Gaspı 173
4. Ağır ve Bariz Yetki Tecavüzü 173
5. Hukukun Öngördüğü Sebebe Dayanmadan İşlem Yapılması 173
6. Hukukun Açıkça Öngördüğü Şekil ve Usul Kurallarına Aykırı Davranış 174
7. Hukukun Öngörmediği Konunun Gerçekleşmesi 174 b) İdarî İşlemin İptalini Gerektiren Sakatlıklar 175
1. Yetki Yönünden Hukuka Aykırılık (Yetki Yönünden Sakatlık) 176
1.1. Konu Yönünden Yetkisizlik 176
1.2. Yer Yönünden Yetkisizlik 178
1.3. Zaman Yönünden Yetkisizlik 178
2. Şekil Yönünden İptali Gerektiren Sakatlık 179
3. Sebep Yönünden İptali Gerektiren Sakatlık 181
4. Konu Yönünden İptali Gerektiren Sakatlık 186
5. Amaç Yönünden İptali Gerektiren Sakatlık 187
c) Eksik Düzenleme Sebebiyle İşlemin İptali 190
d) İdarî İşlemin İptalini Gerektirmeyen Sakatlıklar 192
6) İdarî İşlemlerin Sona Ermesi 192
a) İdarî İşlemi Yapan İdarenin İradesi Dışında Gerçekleşen Sona Erdirici Nedenler 193
1. Hukukî Nedenler 193
2. Fiilî Nedenler 193
3. İdarî İşlemin Kendiliğinden Sona Ermesi 194
b) İdarî İşlemi Yapan İdarenin İradesine Bağlı Olarak Gerçekleşen Sona Erdirici Nedenler 194
1. Geri Alma 194
2. Kaldırma 198
3. Değiştirme 199
4. Düzeltme 199
D. İDARENİN SÖZLEŞMELERİ 199
1) Kavram 199
2) İdarenin Sözleşmelerinin Türleri 200
a) İdarenin Özel Hukuk Sözleşmeleri 201
1. İdarenin Özel Hukuk Sözleşmelerinin Özellikleri 202
2. İdarenin Özel Hukuka Göre Yaptığı Sözleşme Türleri 202
2.1. Kamu İhale Sözleşmeleri 203
2.2. Abonman Sözleşmeleri 204 2.3. 1999’dan İtibaren İmzalanan Yap–İşlet–Devret Sözleşmeleri 205 2.4. 2006’dan İtibaren Yapılan Yap–İşlet Sözleşmeleri 205
2.5. Ortak Girişim (Joint–Venture) Sözleşmeeleri 206
2.6. Finansal Kiralama (Leasing) Sözleşmeleri 206
2.7. Diğer Özel Hukuk Sözleşmeleri 207 b) İdarenin İdarî Sözleşmeleri 209
1. İdarî Sözleşmelerin Özellikleri 209
2. İdarî Sözleşme Türleri 209
2.1. İdarî Sözleşmelerin Klasik Türleri 210
2.1.1. İmtiyaz Sözleşmesi 211
2.1.2. Müşterek Emanet Sözleşmesi 212
2.1.3. İltizam Sözleşmesi 213
2.1.4. İstikraz Sözleşmeleri 213
2.1.5. Yeraltı ve Yerüstü Servetlerinin İşletilmesine İlişkin Sözleşmeler 213
2.1.6. İdarî Hizmet Sözleşmeleri 214
2.1.7. Orman İşletme Sözleşmeleri 214
2.2. İdarî Sözleşmelerin Yeni Türleri 215
2.2.1. Ekonomik Teşvik Sözleşmesi 215
2.2.2. Elektrik Hizmetinde Görevlendirme Sözleşmesi 216
2.2.3. Otoyollarla İlgili Görevlendirme Sözleşmesi 217 2.2.4. 1995–1999 Yılları Arasında Yapılan Yap–İşlet– Devret Sözleşmesi 217 2.2.5. 1997–2006 Yılları Arasında Yapılan Yap–İşlet Sözleşmesi 217
2.2.6. Telekomünikasyon Alanındaki Görev ve Görevlendirme Sözleşmesi 218
2.3. Atipik İdarî Sözleşmeler 218
3) İdarenin Sözleşmelerinin Bölümleri 218
a) Şartname 218
b) Anlaşma 219
4) İdarenin Sözleşmelerinin Uygulanması 219
a) Sözleşmelerde Sözleşmecinin Borçları 220
1. Şahsen İfa 220
2. Sözleşme ve Şartname Hükümlerine Uygun, Tam ve Zamanında İfa 220
3. Dürüst İfa 220 b) Sözleşmelerde Sözleşmecinin Hakları 221
1. Sözleşmecinin Ücret Hakkı 221
2. Sözleşmecinin Tazminat Hakkı 221
3. Sözleşmelerde İdarenin Borçları 222 c) Sözleşmelerde İdareye Tanınan Hak ve Yetkiler 223
1. Denetleme ve Yönlendirme Yetkisi 223
2. Yaptırım Uygulama Yetkisi 223
3. Tek Yanlı Değişiklik Yapma Yetkisi 224
4. Hizmet Yararına Fesih Yetkisi 225
d) Sonradan Gelişen Durumların İdarenin İmzaladığı Sözleşmelerin Uygulanmasına Etkileri 227
1. Mücbir Sebepler 227
2. Fait du Prince 228
3. Öngörülemezlik 228 5) İdarenin Sözleşmelerinin Sona Ermesi 229 a) Normal Sona Erme 230
1. Sürenin Dolması 230
2. Edimin Yerine Getirilmesi 230 b) Fesih 231
1. Tarafların Anlaşmasıyla Fesih 231
2. İdare Tarafından Tek Yanlı Fesih 231
2.1. Sözleşmecinin Kusuru Nedeniyle Fesih 231
2.2. Hizmet Yararına Fesih 232
3. Mahkeme Kararıyla Fesih 232
6) İdarenin Sözleşmelerinden Kaynaklanan Uyuşmazlıklar 232
a) İdarenin Özel Hukuk Sözleşmelerinden Kaynaklanan Uyuşmazlıkların Çözümü 233
b) İdarî Sözleşmelerden Kaynaklanan Uyuşmazlıkların Çözümü 236
1. İdarî Sözleşmelerden Kaynaklanan Tam Yargı Davaları 236
2. İdarî Sözleşmelerden Kaynaklanan İptal Davaları 237
3. İdarî Sözleşmelerden Kaynaklanan Uyuşmazlıklar İçin Tahkim Yolu 238
III. İDARENİN EYLEM YAPMA YETKİSİ 239
A. İDARÎ EYLEMLER 240
1) İdarî Eylem Kavramı 240
2) İdarî Eylemlerin Yargısal Denetimi 242
B. FİİLÎ YOL 244
1) Fiilî Yol Kavramı 244
2) Fiilî Yolun Yargısal Denetimi 246
İKİNCİ BÖLÜM İDARENİN GÖREVLERİ
I. İDARENİN GÖREVLERİ KAVRAMI 251
II. İDARE VE TOPLUMSAL ORTAK ZORUNLU İHTİYAÇLAR 252
III. TOPLUMSAL ORTAK İHTİYAÇLARIN BELİRLENMESİ VE GELECEĞİN ÖNGÖRÜLMESİ 253
A. GÜNLÜK TOPLUMSAL ORTAK İHTİYAÇLARI BELİRLEME ARAÇLARI 253
1) Siyasal Araçlar 254
2) İdarî, Bilimsel ve Teknik Araçlar 254
B. GELECEĞİN ÖNGÖRÜLMESİ VE PLANLAMA FAALİYETİ 254
IV. TOPLUMSAL ORTAK İHTİYAÇLARIN KARŞILANMASI 255
A. KORUYUCU FAALİYETLER 255
1) Bağımsızlık ve Egemenliğin Korunması 255
a) Savunma Faaliyetleri 257
1. Savunma Kavramı 257
2. Savunma Konusunda Cumhurbaşkanının Görev, Yetki ve Sorumluluğu 258
3. Askerlik Ödevinin Düzenlenmesi 259
4. Silahsız Sivil Savunma Ödevleri 260
5. Yurda Giren Düşmana Karşı Sivil Savunma Faaliyetleri 261
6. Askerî Mal ve Hizmetlerin Karşılanması 262 b) Millî Güvenliğin Korunması 263
1. Millî Güvenlik kavramı 263
2. Millî Güvenlik Açısından Tehlike Türleri 264
2.1. Dış Tehlikeler 264
2.2. İç Tehlikeler 265
3. Millî Güvenlikle İlgili Düzenlemelerin Kanunla Yapılma İlkesi 266
4. Millî Güvenliğin Korunmasında Cumhurbaşkanının Sorumluluğu 266
5. Millî Güvenliğin Korunmasına Yönelik Görevler 267 5.1 Millî Güvenlikle İlgili Haber Alma ve Haber İletme 267
5.2. Olağanüstü Yönetim Usulüne Başvurma 269
2) Kamu Düzeninin Korunması ve İdarenin Kolluk Faaliyetleri 272
a) Kolluğun Tanımı 272
b) Kolluğun Amacı ve Konusu 273
1. Kamu Düzeni Kavramı 274
2. Kamu Düzeninin Öğeleri 275
2.1. Genel Güvenlik 276
2.2. Genel Sağlık 276
2.3. Dirlik ve Esenlik 277
2.4. Genel Ahlak 277
2.5. Kamusal Estetik 277
2.6. İnsan Onuru 278
2.7. Bireylerin Kendilerine Karşı Korunması 278 c) Kolluk Türleri ve Ayırımları 278
1. İdare Tarafından Yürütülen Kolluk 279
1.1. İdarî Kolluk – Adlî Kolluk ayrımı 280
1.1.1. Adlî Kolluk 280
1.1.1.1. Adlî Kolluğun Görev, Yetki ve Sorumlulukları 280
1.1.1.2. Adlî Kolluk Görevlilerinin Nitelikleri 281
1.1.1.3. Adlî Kolluk Görevlilerinin Çalışma Esasları 281
1.1.1.4. Adlî Kolluk Hizmetinin Denetimi 282
1.1.2. İdarî Kolluk 282
1.1.3. Türk Mevzuatındaki İdarî Kolluk – Adlî Kolluk Ayırımı 282
1.1.4. İdarî kolluk – Adlî Kolluk Ayırımının Temelleri 283
1.1.4.1. Görevin Niteliği ve Amacı Bakımından 283
1.1.4.2. Tabi Oldukları Hukuksal Rejim Açısından 284
1.1.4.3. Teknik Nedenler Açısından 285
1.1.5. Adlî Kolluk – İdarî Kolluk Ayrımının Ülkemizdeki Durumu 285
1.2. İdarî Polis (Kolluk) – Siyasi Polis 287
1.3. Çarşı ve Mahalle Bekçileri 288
2. Özel Sektör Tarafından Yürütülen Kolluk (Özel Güvenlik) 289 d) İdarî Kolluk ve Türleri 292
1. Genel İdarî Kolluk 293
1.1. Polis 294
1.2. Jandarma 294
1.3. Çarşı ve Mahalle Bekçileri 294
2. Özel İdarî Kolluk 295 e) Kolluk Yetkisinin Kullanış İlkeleri 296
1. Hukukilik İlkesi 296
1.1. Hukukilik İlkesinin “Yasallık Yönü” 296
1.2. Hukukilik İlkesinin “Demokratik Toplum Düzenin Gerekleri Yönü” 298
2. Ölçülülük İlkesi 299
2.1. Elverişlilik İlkesi 300
2.2. Gereklilik İlkesi 301
2.3. Orantılılık (Adil Denge) İlkesi 302
3. Gecikmede Tehlike Bulunması İlkesi 302
4. Müdahalede Haklılık İlkesi 303 f) Kolluk Yetkisinin Sınırları 303
1. Amaç Bakımından Sınırları 304
2. Sebep Bakımından Sınırları 304
3. Konu Bakımından Sınırları 304
4. Yer Bakımından Sınırları 305
4.1. Konutlar 305
4.2. Özel İş Yerleri ve Umuma Açık Yerler 306
4.3. Umumi Yerler 307
4.4. Başkent ve Taşra 308
4.5. Büyük Şehirler ile Kasabalar 308
4.6. Yoğun Trafiği Olan Yollar ile Az Gelip Geçilen Yollar 308
5. Zaman Bakımından Sınırları 309
5.1. Her Zaman Yetkili Olduğu Zamanlar 309
5.2. Olağan Yaşantı Zamanı 310
5.3. Anayasa’da Düzenlenmeyen Olağan Dışı Zamanlar 310
5.4. Olağanüstü Hâlin Uygulandığı Zamanlar 310 g) Kolluk İşlemleri ve Yöntemleri 311
1. Kolluk Alanındaki Kural İşlemler 311
2. Kolluk Alanındaki Birel İşlemler 312
2.1. Bildirim Alınması 313
2.2. İzin (Ruhsat) Verme 313
2.3. Denetim 314
2.4. Önleme Araması 314
2.5. Kişileri ve Araçları Durdurma ve Kimlik Sorma 314
2.6. Emir ve Uyarı 315
2.7. Faaliyetin Ertelenmesi 315
2.8. Faaliyetin Yasaklanması (Menedilmesi) 316
2.9. Kapatma 316
2.10. Res’en İcra, Zor Kullanma ve Silah Kullanma 317
2.11. İdarî Yaptırımlar 318
h) Kolluk Eylemleri 319
i) Kolluk Makamları Üstleri ve Personeli 320
j) İdarî Kolluk Yetkilerinin Birbiriyle Çatışması ve Yarışması 321
1. Merkezî İdare Kolluk Makamlarının Çatışması ve Yarışması 321
2. Merkezî İdare Kolluğu ile Yerel Yönetim Kolluklarının Çatışması ve Yarışması 322
3. Yerel Yönetim Kolluklarının Kendi İçinde Çatışması ve Yarışması 322
4. Genel Kolluk ile Özel Kolluklar Arasındaki Çatışma ve Yarışma 323
B. KAMU HİZMETLERİ 325
1) Kamu Hizmeti Kavramı ve Tanımı 325
2) Kamu Hizmetinin Öğeleri 328
a) Kamu Hizmetini Sunan (Organik Öğe) 328
b) Kamu Hizmetinin Sunulduğu Kişiler 330
1. Kamusal Yönetim Usullerine Tabi Hizmetler Karşısında Kişilerin Durumları 331
2. Özel Yönetim Usullerine Tabi Hizmetler Karşısında Bireylerin Durumları 332
c) Kamu Yararı Kamu Hizmetinin Manevi Öğesi 333
d) Kamu Yararını Hedefleyen Faaliyet (Kamu Hizmetinin Maddî Öğesi) 334
3) Kamu Hizmetlerinin Özellikleri 334
a) Süreklilik, Kesintisizlik ve Düzenlilik 335
b) Genellik ve Tarafsızlık İlkesi (Eşitlik–Nesnellik) 337
c) Değişkenlik – Uyarlama İlkesi 337
d) Kamu Hizmetlerinin Bedelsizliği (Meccaniliği) İlkesi 338
4) Kamu Hizmetlerinin Kurulması, Düzenlenmesi, Kaldırılması 340
a) Kamu Hizmetlerinin Kurulması 340
b) Kamu Hizmetlerinin Düzenlenmesi 341
c) Kamu Hizmetlerinin Kaldırılması ve Özelleştirme 342
5) Kamu Hizmetlerinin Türleri ve Hukukî Rejimleri 344
a) Hizmeti Sunan Özneye Göre Kamu Hizmeti Türleri 344
1. Kamu Tüzelkişileri Tarafından Sunulan Kamu Hizmetleri 345
2. Özel Teşebbüs Tarafından Yürütülen Kamu Hizmetleri (Virtüel Kamu Hizmetleri) 345
3. Kamu – Özel Karma Oluşumlar Tarafından Sunulan Kamu Hizmetleri 347
b) Tekelli – Tekelsiz Olmalarına Göre Kamu Hizmeti Türleri 347
1. Tekelli Kamu Hizmetleri 348
2. Tekelsiz Kamu Hizmetleri 348 c) Hizmetin Sunulduğu Coğrafi Yere Göre Kamu Hizmeti Türleri 348
1. Evrensel Kamu Hizmetleri 348
2. Ulusal Kamu Hizmetleri 349
3. Bölgesel Kamu Hizmetleri 349
4. Yerel Kamu Hizmetleri 349 d) Kişilerin Yararlanma Biçimine Göre Kamu Hizmeti Türleri 350
1. Doğrudan Doğruya Bireysel Yararlanma Sağlayan Kamu Hizmetleri 350
2. Dolaylı ve Birlikte Yararlanma Sağlayan Kamu Hizmetleri 350 e) Konularına Göre Kamu Hizmeti Türleri 350
1. İdarî Kamu Hizmetleri 351
2. İktisadî Kamu Hizmetleri 351
3. Sosyal Kamu Hizmetleri 352
4. Bilimsel, Teknik ve Kültürel Kamu Hizmetleri 353
6) Kamu Hizmetlerinin Görülüş Usulleri 354
a) Emanet Usulü 354
b) Ruhsat (izin) Usulü 355
c) Müşterek Emanet Usulü 356
d) İmtiyaz Usulü 357
1. Tanımı ve Özellikleri 357
2. İmtiyaz Usulünde İdarenin Yetkileri 358
3. İmtiyazcının Hakları ve Yükümlülükleri 359
3.1. İmtiyazcının Hakları 359
3.2. İmtiyazcının Yükümlülükleri 360
4. İmtiyazcının Seçimi 360
5. İmtiyazın Sona Ermesi 361
e) İltizam Usulü 362
f) Yap–İşlet–Devret Usulü 362
g) Yap–İşlet Usulü 364
h) Görevlendirme Usulü 365
i) Özel Yasalarla Kurulan Derneklerle Kamu Hizmeti Yürütülme Usulü 366
C. KAMUYA YARARLI FAALİYETLERİ ÖZENDİRME VE DESTEKLEME İŞLEMLERİ 366
1) Kamu Yararına Çalışan Dernekler 367
a) Statüye Alınma ve Statüden Çıkarma 367
b) Kamu Yararına Çalışan Derneklere Sağlanan İmkânlar 368
1. İzin Almadan Yardım Toplayabilme Kolaylığı 369
2. Kamuya Ait Taşınmaz Tahsisinde ve Satın Alımında Kolaylık 369
3. Kamu Tüzelkişileriyle Ortak Girişimlerde Bulunmak 369
4. Kamu Yararına Çalışan Derneklere Tanınan İstisna ve Muafiyetler 369
c) Kamu Yararına Çalışan Derneklerin Denetlenmesi 370
2) Kamu Yararına Çalışan Vakıf Olabilir mi? 371
3) Ekonomik ve Bazı Coğrafi Alanların Gözetilmesi ve Teşvik Edilmesi 371
a) Teşvik Nedenleri 373
b) Teşvik Tedbirleri ve Çeşitleri 374
1. Dolaylı Teşvikler 374
2. Doğrudan Teşvikler 375
c) Teşvik Tedbirlerinin Hukukî Niteliği 376
D. ÖNGÖRME VE ALTERNATİF BELİRTME İŞLEVİ 377
1) Kavram 377
2) Öngörme ve Alternatif Belirlemenin İçeriği 377
a) Bilgilendirme ve Danışmanlık 378
b) Planlama 379
1. Planlama Kavramı 379
2. Planlama Belgelerinin Türleri 381
2.1. Hukukî Niteliğine Göre Planlama Belgelerinin Türleri 381
2.1.1. Emredici Planlar Biçimi 381
2.1.2. Yol Gösterici Planlar 381
2.2. Amaçlarına Göre Planlama Belgelerinin Türleri 383
2.2.1. Bütçeleme Amacına Yönelik Planlama Belgeleri 383
2.2.1.1. Stratejik Planlar 383
2.2.1.2. Orta Vadeli Program 385
2.2.2. Kalkınma Amacına Yönelik Planlama Belgeleri 386
2.2.2.1. Kalkınma Planları 386
2.2.2.2. Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı 387
2.2.2.3. Bölge Kalkınma Projeleri (Planları) 388
2.2.2.4. Bölge Kalkınma Programları 390
2.3. Kapsadıkları Coğrafi Alana Göre Planlama Belgelerinin Türleri 391
3. Planlamanın İlkeleri 391
3) Öngörme ve Alternatif Belirleyen İşlemlerinin Yargısal Denetimi 392
E. ÖZYÖNETİM İŞLERİ 393
1) Kavram 393
2) Türkiye’deki Bugünkü Durum 393
a) Personelin Özlük İşleri 393
b) Araç–Gereç Sağlama ve İnşaat–Tesisat Yaptırma 394
c) İdare Mallarının Yönetimi ve Denetimi 395
d) Dava ve Genel İcra Takipleri 396
e) Para Harcamaları 397
f) İdarenin İç Çalışma Düzeni 398
g) Tanıtma ve Yayın İşleri 398
3) Özyönetim İşlerinin Hukukî Rejimi 399
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İDARENİN DENETLENMESİ
I. DENETİM KAVRAMI 401
II. İDARENİN DENETLENMESİNİN YOL VE YÖNTEMLERİNİN TÜRLERİ 402
A. İDARENİN İÇ (ULUSAL) HUKUKA GÖRE DENETLENMESİ 402
1) İdarenin Yargısal Denetimi 403
2) İdarenin Yargısal Olmayan Yollardan Denetimi 404
a) İdarenin İdare Tarafından Denetlenmesi 405
1. İç İdarî Denetim 405
1.1. İdarenin Kendini Denetlemesi 405
1.2. Hiyerarşik Denetim 407
1.3. Organik İdarî Denetim 408 1.4. 5018 Sayılı Kanun’a Göre Kurulan İç Denetim Birimlerince Yapılan Denetim 408
2. Dış İdarî Denetim 409
2.1. Vesayet Denetimi 409
2.2. Özel Denetim Kuruluşlarınca Yapılan Dış İdarî Denetim 410
2.2.1. Devlet Denetleme Kurulu Tarafından Yapılan Denetim 411
2.2.2. Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu Tarafından Yapılan Denetim 412
2.2.3. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Tarafından Yapılan Denetim 413
b) Siyasi Denetim: İdarenin TBMM Tarafından Denetlenmesi 414
1. Doğrudan Siyasi Denetim 415
1.1. Genel Görüşme 416
1.2. Meclis Araştırması 416
1.3. Meclis Soruşturması 417
1.4. Yazılı Soru 418
1.5. Dilekçe Komisyonu Aracılığıyla Yapılan Siyasi Denetim 418
1.6. TBMM İnsan Hakları İnceleme Komisyonu Aracılığıyla Yapılan Siyasi Denetim 419
2. Dolaylı Siyasi Denetim 420
2.1. Sayıştay Aracılığıyla Yapılan Denetim 421
2.2. Kamu Denetçiliği Kurumu Aracılığıyla Yapılan Denetim 423
c) Kamuoyu Denetimi 428
B. ULUSLARARASI HUKUKA GÖRE İDARENİN DENETLENMESİ 430
1) İdarenin Uluslararası Hukuka Göre Denetiminin Önemi ve Gerekliliği 430
2) İdare Üzerinde Uygulanan Uluslararası Denetim Türleri 431
a) Avrupa Konseyi Tarafından Yapılan Uluslararası Denetim 431
b) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Kapsamında Yapılan Uluslararası Denetim 433
1. Genel Olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 433
2. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Özellikleri 433
3. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin İç Hukukumuzdaki Yeri 434
4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Öngördüğü Denetim Organları 436
4.1. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 436
4.2. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi 437 c) Avrupa Birliği Organlarının Yaptığı Uluslararası Denetim 437
1. Avrupa Birliği’nin Kısa Tanıtımı 437
2. Türkiye’nin Avrupa Birliği ile İlişkilerinin Anayasa Hukuku Açısından Değerlendirilmesi 439
3. Avrupa Birliği Düzeyinde Denetim 440
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM İDARENİN MALÎ SORUMLULUĞU
I. MALÎ SORUMLULUK KAVRAMI 443
II. İDARENİN MALÎ SORUMLULUĞUNUN TABİ OLDUĞU HUKUK DALLARINA GÖRE TÜRLERİ 445
A. İDARENİN ÖZEL HUKUKA İLİŞKİN MALÎ SORUMLULUĞU 448
1) İdarenin Özel Hukuk Öznesi Olmasından Kaynaklanan Özel Hukuka İlişkin Malî Sorumluluğu 448
a) İdarenin Özel Hukuk Hükümlerine Göre Yaptığı Sözleşmelerden Kaynaklanan Sorumluluğu 448
b) İdarenin Özel Hukuk Hükümlerine Göre Yaptığı Eylemlerinden Kaynaklanan Sorumluluğu 449
1. İdarenin Kusura Dayanan Haksız Fiil Sorumluluğu 449
2. İdarenin Kusura Dayanmayan Özel Hukuk Alanındaki Objektif Sorumluluğu 450
c) İdarenin Lehine Gerçekleşen Sebepsiz Zenginleşmelerden Dolayı Sorumluluğu 451
2) İdarenin, Adlî Yargı Denetimine Tabi Kamu Hizmetlerinden Kaynaklanan Sorumluluğu 452
a) Tapu Sicil Muhafızlığının İşlem ve Eylemlerinden İdarenin Sorumluluğu 452
b) İdarenin İcra –İflas Memurlarının Kusurlarından Kaynaklanan Sorumluluğu 452
B. İDARENİN İDARE HUKUKA İLİŞKİN MALÎ SORUMLULUĞU 453
1) İdarenin İdare Hukukuna İlişkin Malî Sorumluluğunun Tanımı 453
2) İdarî Sorumluluğun Kaynakları 454
a) İdarî Sözleşme Nedeniyle İdarenin Sorumluluğu 454
b) İdarenin Kusur Sorumluluğu 455
1. Hizmet Kusuru 455
1.1. Hizmet Kusuru Kavramı 455
1.2. Hizmet Kusurunun Özellikleri 457
1.3. Hizmet Kusurunun Ortaya Çıkma Biçimleri 459
1.3.1. Hizmetin Kötü İşlemesi 459
1.3.2. Hizmetin Geç İşlemesi 460
1.3.3. Hizmetin Hiç İşlememesi 461
2. Görev Kusuru ve Benzer Durumlar 462
2.1. Görev Kusuru Kavramı 463
2.2. Hizmetten Ayrılabilen Kişisel Kusur Kavramı 465
2.3. Hizmetle İlgili Olmayan Kişisel Kusur Kavramı 468 c) İdarenin Kusursuz Sorumluluğu 469
1. Risk İlkesi 470
2. Sosyal Risk İlkesi 472
3. Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik İlkesi 476
III. İDARENİN SORUMLULUĞUNUN ŞARTLARI 480 A. İDAREYE AİT BİR DAVRANIŞ 480 B. ZARAR 481 C. İLLİYET BAĞI 485
IV. SORUMLULUĞU ORTADAN KALDIRAN YA DA AZALTAN HÂLLER 487
A. ZARAR GÖRENİN KUSURU 487
B. ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN KUSURU 489
C. MÜCBİR SEBEP 492
D. BEKLENMEYEN HÂL 495
V. ZARARIN GİDERİLMESİ 495
A. ZARARIN TAZMİN EDECEK KAMU TÜZELKİŞİSİNİN TESPİTİ 496
B. ZARARIN TAZMİNİNİN İDAREDEN TALEP EDİLMESİ 498
1) İdarî Yargıda Açılacak Tazminat Davaları (Tam Yargı Davaları) 499
2) Adlî Yargıda Açılacak Tazminat Davaları 500
C. ZARARIN TAZMİNİNE İLİŞKİN İLKELER 500
1) Tazminatın Nakden Yapılması İlkesi 500
2) İdarenin Sorumluluğunun Sınırlılığı İlkesi 501
3) Mahkemenin Talep Edilenden Fazla Tazminata Hükmedememesi İlkesi 501
D. TAZMİNAT MİKTARININ BELİRLENMESİ 501
1) Zararın Tamamen Giderilmesi 501
2) Zarar Miktarının Tespitinde Esas Alınacak Tarih 501
3) Tazminatın Ödenme Şekli 502
4) Ek Tazminatlar 502 KAYNAKLAR 503
DİZİN 517