Türk Ceza Hukuku Temel Bilgiler (9786253610906)

Önsöz 5
Kısaltmalar 23
Birinci Bölüm
GENEL ESASLAR VE CEZA KANUNUNUN
UYGULAMA ALANI
§1. GİRİŞ 25
I. Ceza Hukukunda Görev 25
II. Ceza Hukukunda Amaç 27
III. Ceza Hukukunun Hukuk Düzeni İçindeki Yeri 27
IV. Ceza Hukukunun Alt Disiplinleri 28
V. Ceza Hukukunun Diğer Bilim Dallarıyla İlişkisi 29
A. Anayasa Hukuku 29
B. İdare Hukuku 30
C. Devletler Hukuku 31
D. Medeni Hukuk 31
E. Kriminoloji ve Diğer Yakın Disiplinler 32
§2. CEZA HUKUKUNUN KAYNAKLARI VE YORUM 33
I. Ceza Hukukunun Kaynakları 33
A. Doğrudan Kaynaklar 33
1. Anayasa 33
2. Uluslararası Sözleşmeler 33
3. Kanun 34
a. Türk Ceza Kanunu 34
b. Diğer Kanunlar 35
c. Genel Kanun–Özel Kanun İlişkisi 36
B. Dolayısıyla Kaynaklar 37
II. Yorum 37
A. Genel Olarak 37
B. Yorum Araçları 38
C. Yorum Çeşitleri 39
1. Yapan Organa Göre Yorum çeşitleri 39
2. Niteliğine Göre Yorum Çeşitleri 40
§3. SUÇ–KABAHAT AYRIMI 40
I. Genel Olarak 40
II. Suç İle Kabahat Arasındaki Farklar 41
§4. KANUNİLİK İLKESİ 42
I. Genel Olarak 42
II. Kanunilik İlkesinin Anlamı ve Kapsamı 43
III. Kanunilik İlkesinin Sonuçları 45
A. Örf ve Adet Hukukuyla Ceza Uygulama Yasağı 45
B. Belirlilik İlkesi 46
C. Kıyas Yasağı 47
D. Geriye Yürüme Yasağı 49
§5. TÜRK CEZA KANUNUNUN UYGULAMA ALANI 49
I. Zaman Bakımından Uygulama Alanı 49
A. Genel Olarak 49
B. Geriye Yürüme Yasağı 50
C. Lehe Kanunun Geriye Yürümesi 52
D. Lehe Kanunun Belirlenmesi 54
E. Süreli veya Geçici Kanunlarda Zaman Bakımından Uygulama 56
F. Suçun İşlendiği Zaman 56
II. Yer Bakımından Uygulama Alanı 59
A. Genel Olarak 59
B. Mülkilik İlkesi 60
1. Ülke Kavramı 60
2. Suçun İşlendiği Yerin Belirlenmesi 62
a. Genel Olarak 62
b. Suçun İşlendiği Yer 62
c. İnternet Suçlarında Suçun İşlendiği Yer 66
3. Türkiye’de Yeniden Yargılama Yapılması 67
C. Şahsilik İlkesi 67
1. Genel Olarak 67
2. Faile Göre Şahsilik İlkesi 68
a. Görev Suçları 68
b. Vatandaş Tarafından İşlenen Suçlar 69
3. Mağdura Göre Şahsilik İlkesi 71
D. Koruma (Gerçeklik) İlkesi 72
1. TCK m. 12/1 Kapsamında Devleti Koruma İlkesi 72
2. 13/1–b Kapsamında Devleti Koruma İlkesi 73
E. İkame Yargı İlkesi 74
F. Evrensellik İlkesi 75
G. Mahsup 77
H. Yabancı Ülkede Verilmiş Mahkûmiyete Bağlı Hak Yoksunlukları 78
I. Yabancı Ülke Kanununun Göz Önünde Bulundurulması 80
III. Kişi Bakımından Uygulama Alanı 81
A. Genel Olarak 81
B. Cumhurbaşkanı 81
C. Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar 83
D. Milletvekilleri 84
1. Genel Olarak 84
2. Yasama Sorumsuzluğu 84
3. Yasama Dokunulmazlığı 86
E. Diplomasi Temsilcileri 87
F. Asker Kişiler 90
§6. GERİ VERME 90
I. Genel Olarak 90
II. Şartları 91
A. Fiile İlişkin Şartlar 91
B. Faile İlişkin Şartlar 95
III. Geri Verme Usulü 96
IV. Geri Vermede Özellik Kuralı 98
İkinci Bölüm
SUÇTA SORUMLULUĞUN ESASLARI
§7. SUÇ 99
I. Tanım 99
II. Haksızlık Oluşturan Bir Fiil Olarak Suçun Hukuka Aykırılık ve Kusurla İlişkisi 100
III. Fiilin Sosyal Uygunluğu 101
IV. Suçun Unsurları 101
A. Tipiklik 102
B. Hukuka Aykırılık 104
V. Cezalandırılabilirliğin Diğer Şartları 104
A. Objektif Cezalandırılabilme Şartları 105
B. Şahsi Cezasızlık Sebepleri veya Cezayı Kaldıran Şahsi Sebepler 106
§8. TİPİKLİĞİN MADDİ UNSURLARI 107
I. Maddi Unsurun Fonksiyonları ve Öğeleri 107
A. Fonksiyonları 107
B. Öğeleri 108
II. Fiil (Hareket) 109
A. Genel Olarak 109
B. Hareket Olmayan Hususlar 112
C. Hareketin Tipiklikte Düzenlenişine Göre Suçlar 116
1. Genel Olarak 116
2. Tek Hareketli Suçlar 116
3. Çok Hareketli Suçlar 117
4. Serbest Hareketli Suçlar 117
5. Bağlı Hareketli Suçlar 117
6. Seçimlik Hareketli Suçlar 118
7. Kesintisiz (Mütemadi) Suçlar 118
III. İcrai–İhmali Suçlar 120
A. Genel Olarak 120
B. İhmali Suçların Çeşitleri 121
1. Gerçek İhmali Suçlar 121
2. Gerçek Olmayan İhmali Suçlar 122
a. Genel Olarak 122
b. Belli Bir İcrai Davranışta Bulunma Hususunda Hukuki Yükümlülük 123
aa. Garantörlük 123
bb. Garantörlük Durumları 123
aaa. Maddi Unsur Kapsamında Garantörlük Durumları 123
bbb. Garantörlük Durumunun Hukuki Nedenleri 124
aaaa. Koruma Garantörlüğü 124
bbbb. Gözetim Garantörlüğü 126
C. Beklenebilirlik 129
IV. Netice 130
A. Genel Olarak 130
B. Tipiklikte Neticenin Aranıp Aranmamasına Göre Suçlar 130
1. Sırf Hareket Suçları 130
2. Neticeli Suçlar 131
C. Tipiklikte Neticenin Sayısına Göre Suçlar 131
V. Nedensellik Bağı ve Objektif İsnadiyet 132
A. Nedensellik Bağı 132
1. İcrai Şekilde Gerçekleştirilen Neticeli Suçlarda 132
a. Genel Olarak 132
b. Şart Teorisi 133
aa. Şartların Eşitliği Formülü (condicio sine qua non) 133
bb. Kanuna Uygun Şart Formül 134
cc. Formüllere Göre Nedensellik Bağının Kesilmesi 134
2. İhmali Suçlarda Nedensellik Bağı 136
3. Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlarda Nedensellik Bağı 137
4. Somut Tehlike Suçlarında Nedensellik Bağı 137
B. Objektif İsnadiyet 138
1. Genel Olarak 138
2. Fiilin Objektif İsnat Edilebilirliğini Ortadan Kaldıran Nedenler 138
a. İzin Verilen Risk 138
b. Yükümlülüğe Aykırılık İlişkisinin Bulunmaması 139
c. Riskin Artırılması Teorisi 140
d. Neticenin Normun Koruma Amacı Dışında Kalması Nedeniyle Fiilin Objektif İsnad Edilebilirliğinin Ortadan Kalkması 141
e. Riskin Azaltılması Nedeniyle Fiilin Objektif İsnad Edilebilirliğinin Ortadan Kalkması 141
f. Hukuken Önemli Herhangi Bir Tehlikenin Yaratılmaması Nedeniyle Fiilin Objektif İsnad Edilebilirliğinin Kalkması 142
g. İzin Verilmeyen Riskin Gerçekleştirilmesine Rağmen, Neticenin Failin Fiilinin Etkisiyle Gerçekleşmemesi 143
h. Bir Kimsenin İsteyerek Kendini Zarara veya Tehlikeye Sokmasının Etkisi 144
ı. Yabancı Tehlikenin Bilinçli Olarak Üstlenilmesi 145
i. Başka Birinin Sorumluluk Alanına Geçen Neticelerin İsnadiyeti (Yabancı Birinin Sorumluluk Alanına Dâhil Etme) 147
j. Güven İlkesi Nedeniyle Fiilin Objektif İsnad Edilebilirliğinin Kalkması 148
k. Temel Suç Tipinin İçerdiği Tipik Tehlikeliliğin Ağır veya Başka Neticede Gerçekleşmesi 150
VI. Fail 151
A. Genel Suçlar ve Özgü Suçlar 151
B. Bizzat İşlenebilen Suçlar 153
C. Tüzel Kişilerin Fail Olabilmesi Sorunu 153
1. Tüzel Kişilerin Sorumluluğu 153
2. Tüzel Kişilerin Cezalandırılması 153
VII. Mağdur 154
VIII. Konu 156
IX. Nitelikli Unsurlar 158
§9. TİPİKLİĞİN MANEVİ (SÜBJEKTİF) UNSURLARI 160
I. Genel Olarak 160
II. Manevi Unsur Şekilleri 161
A. Kast ve Taksir 161
B. Kanuni Tanımda Yer Alan Diğer Sübjektif Unsurlar 162
III. Kast 163
A. Kastın Tanımı ve Unsurları 163
B. Kastın Konusu 164
C. Kastın Bulunması Gereken Zaman 165
D. Kast Şekilleri 166
1. Doğrudan Kast 166
2. Olası (Muhtemel) Kast 167
E. Kastı Ortadan Kaldıran Hata 170
1. Genel Olarak 170
2. Maddi Unsurlarda Hata (Unsur Yanılgısı) 171
3. Nitelikli Unsurlarda Hata 173
IV. Taksir 174
A. Genel Olarak 174
B. Ceza Hukukunda Taksirin Önemi 175
C. Taksir Şekilleri 176
1. Bilinçli Taksir 177
2. Bilinçsiz Taksir 178
D. Taksirin Unsurları 179
E. Taksirli Suçlarda Kusur 181
F. Taksirli Suçlarda Şahsi Cezasızlık Sebebi veya Cezada İndirim Yapılmasının Gerektiren Şahsi Sebep 182
V. Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlar 183
A. Tanım ve Sorumluluk Şartları 183
B. Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlarda Hata 186
VI. İhmali Suçlarda Manevi Unsur 187
A. Kast 187
B. Taksir 188
§10. HUKUKA AYKIRILIK 189
I. Haksızlığın Unsuru Olarak Hukuka Aykırılık 189
II. Hukuka Uygunluğun Genel Esasları 190
A. Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Kaynakları 190
B. Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Yapısı 190
III. Hukuka Uygunluk Nedenleri 191
A. Genel Olarak 191
B. Kanun Hükmünün Yerine Getirilmesi 192
C. Meşru Savunma 194
1. Genel Olarak 194
2. Şartları 194
a. Saldırıya İlişkin Şartlar 194
b. Savunmaya İlişkin Şartlar 197
D. İlgilinin Rızası 198
1. Genel Olarak 198
2. Şartları 199
E. Hakkın Kullanılması 202
1. Şartları 202
2. Bazı Hakkın Kullanılması Hukuka Uygunluk Nedenleri 203
a. Haber Verme Hakkı 203
b. İfade Özgürlüğü 204
F. Yükümlülüklerin Çatışması 205
IV. Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlarda Hukuka Aykırılık 206
V. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Aşılması 207
VI. Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Maddi Şartlarında Hata 208
§11. KUSURLULUK 211
I. Genel Olarak 211
II. Kusurluluğun Şartları 212
A. Genel Olarak 212
B. Kusur Yeteneği 214
1. Kusur Yeteneği Kavramı 214
2. Kusur Yeteneğinin Bulunması Gereken Zaman 216
C. Kusurluluğu Etkileyen Nedenler 218
1. Yaş Küçüklüğü 218
a. Genel Olarak 218
b. 12 Yaşını Tamamlamamış Çocuklar 219
c. 12–15 Yaş Grubu Çocuklar 220
d. 15–18 Yaş Grubu Çocuklar 223
2. Akıl Hastalığı 224
3. Sağır ve Dilsizlik 228
4. Geçici Nedenler, Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisinde Bulunma 229
5. Zorunluluk Hali 232
a. Genel Olarak 232
b. Şartları 233
6. Hukuka Aykırı ve Fakat Bağlayıcı Emrin Yerine Getirilmesi 236
7. Meşru Savunmada Sınırın Heyecan, Korku veya Telaş Nedeniyle Aşılması 237
8. Cebir ve Şiddet, Korkutma ve Tehdit Etkisiyle İrade Yeteneğinin Etkilenmesi 238
9. Haksız Tahrik 240
a. Genel Olarak 240
b. Şartları 242
D. Haksızlık Bilinci 245
1. Genel Olarak 245
2. Yasak Hatası 246
3. Taksirli Suçlarda Yasak Hatası 249
III. Kusurluluğu Kaldıran veya Azaltan Nedenlerin Maddi Şartlarında Hata 250
§12. TEŞEBBÜS 251
I. Genel Olarak 251
II. Teşebbüsün Şartları 252
A. Genel Olarak 252
B. Suç İşleme Kastının Varlığı 253
C. İcra Hareketlerinin Başlaması 253
D. Hareketin Elverişli Olması 255
E. Elinde Olmayan Nedenlerle Suçun Tamamlanamaması 256
III. Teşebbüste Ceza 257
IV. Özel Durumlar ve Teşebbüs 258
A. İştirak Halinde İşlenen Suçlar ve Teşebbüs 258
B. İhmali Suçlar ve Teşebbüs 258
C. Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlar ve Teşebbüs 259
V. Gönüllü Vazgeçme 261
A. Genel Olarak 261
B. Şartları 261
1. TCK m. 36’nın Şartları 261
2. TCK m. 41’in Şartları 266
C. Sonucu 269
VII. Etkin Pişmanlık 270
§13. İŞTİRAK 271
I. Genel Olarak 271
II. Dolaylı Faillik ve Yan Faillik 272
A. Dolaylı Faillik 272
1. Tanım ve niteliği 272
2. Özgü Suçlarda ve Bizzat İşlenebilen Suçlarda Dolaylı Faillik 273
3. Dolaylı Faillik Durumları 273
4. Dolaylı Failin Hata İçinde Olması 276
5. İhmali Suçlarda Dolaylı Faillik 276
6. Dolaylı Faillikle İlgili Diğer Konular 277
B. Yan Faillik 277
III. Ceza Kanunumuzda Düzenlenen İştirak Şekilleri 278
A. Genel Olarak 278
B. Müşterek Faillik 279
1. Fiilin İcrası Üzerinde Müşterek Hâkimiyet 279
2. Birlikte Suç işleme Kararı 282
3. Özgü Suçlarda Müşterek Faillik 283
4. Müşterek Faillik İle İlgili Diğer Konular 284
C. Şeriklik 286
1. Şeriklerin Cezalandırılmasının Esası ve Sınırlı Bağlılık Kuralı 286
2. Şartları 288
3. Azmettirme 289
4. Yardım Etme 293
D. Nitelikli Unsurların Ortaklara Uygulanması 297
§14. İÇTİMA 299
I. Genel Olarak 299
A. Kavram 299
B. İçtimanın Önemi 300
C. Fiil Tekliği–Fiil Çokluğu 301
1. Fiil Tekliği 301
a. Doğal Anlamda Hareket Tekliği 301
b. Doğal Hareket Tekliği 301
c. Tipik Hareket Tekliği 303
d. İhmali Suçlarda Fiil Tekliği 305
2. Fiil Çokluğu 306
II. İçtima Şekilleri 306
A. Normların İçtimaı 306
B. Zincirleme Suç 307
1. Genel Olarak 307
2. Şartları 308
a. Birden Çok Fiilin Bulunması 308
b. Fiillerin Aynı Suçları Oluşturması 309
c. Suçların Aynı Kişiye Karşı İşlenmesi 311
d. Bir (Aynı) Suç İşleme Kararı 311
3. Zincirleme Suçun Uygulanmayacağı Suçlar 313
4. Zincirleme Suçun Sonuçları 313
C. Fikri İçtima 314
1. Genel Olarak 314
2. Şartları 314
a. Fiil Tekliği 314
b. Birden Fazla Suçun Gerçekleşmesi 315
aa. Genel Olarak 315
bb. Aynı Suçların İşlenmesi 316
cc. Farklı Suçların İşlenmesi 317
3. Sonuçları 319
4. Fikri İçtimada Özel Durumlar 320
Üçüncü Bölüm
YAPTIRIMIN ESASLARI
§15. CEZA HUKUKU YAPTIRIMLARI 321
I. Yaptırım 321
A. Genel Olarak 321
B. Yaptırım Kavramı 321
II. Yaptırım Türleri 322
A. Ceza 322
1. Cezanın nitelikleri 322
2. Cezanın Türleri 323
a. Genel Olarak 323
b. Hapis Cezası 323
aa. Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası 324
bb. Müebbet Hapis Cezası 325
cc. Süreli Hapis Cezası 325
aaa. Kısa Süreli Hapis Cezalarının Seçenek Yaptırımlara Çevrilmesi 326
aaaa. Şartları 326
bbbb. Seçenek Yaptırımlar 328
cccc. Seçenek Yaptırımların Gereklerinin Yerine Getirilmemesi 332
bbb. Hapis Cezasının Özel İnfaz Usulleri 333
dd. Hapis Cezasının Ertelenmesi 336
aaa. Şartları 336
aaaa. İki Yıl veya Daha Az Hapis Cezasına Mahkûm Olmak 336
bbbb. Daha Önce Kasıtlı Bir Suçtan Dolayı Üç Aydan Fazla Hapis Cezasına Mahkûm Edilmemiş Olmak 337
cccc. Yargılama Sürecinde Gösterdiği Pişmanlık Dolayısıyla Tekrar Suç İşlemeyeceği Konusunda Mahkemede Bir Kanaatin Oluşması 338
bbb. Erteleme Kararı 338
ccc. Ertelemenin Sonuçları 339
ee Koşullu Salıverilme 340
aaa. Genel Olarak 340
bbb. Koşullu Salıvermenin Şartları 340
aaaa. Cezanın Belli Bir Bölümünün Çekilmiş Olması 340
bbbb. İyi Halli Olması 346
ccc. Koşullu Salıverme Kararı 346
ddd. Koşullu Salıvermenin Sonuçları 347
ff. Denetimli Serbestlik Tedbiri Uygulanarak Cezanın İnfazı 349
c. Adlî Para Cezası 352
aa. Genel Olarak 352
bb. Adlî Para Cezasının Tespiti 353
cc. Adlî Para Cezasının İnfazı 354
B. Güvenlik Tedbiri 357
1. Genel Özellikleri 357
2. Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma 358
a. Ceza Mahkûmiyetinin Kanuni Sonucu Olan Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma 358
b. Hak ve Yetkilerden Birinin Kötüye Kullanılması Suretiyle İşlenen Suçlar Dolayısıyla Karar Verilmesi Zorunlu Olan Yasaklılık 361
c. Taksirli Suçlardan Mahkûmiyet Halinde Karar Verilebilen Hak Yoksunluğu 362
3. Müsadere 364
a. Genel Olarak 364
b. Eşya Müsaderesi 364
c. Kazanç Müsaderesi 367
4. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirleri 369
5. Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri 370
6. Suçta Tekerrür ve Özel Tehlikeli Suçlular 372
a. Tekerrürün Hukuki Niteliği 372
b. Tekerrürün Şartları 372
aa. Önceden İşlenen Suçtan Dolayı Verilen Hüküm Kesinleştikten Sonra Yeni Bir Suçun İşlenmesi 372
bb. Yeni Bir Suçun İşlenmiş Olması 373
cc. Yeni Suçun Belirli Sürede İşlenmesi 373
c. Tekerrürün Sonuçları 374
d. Özel Tehlikeli Suçlular 377
7. Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri 378
§16. CEZANIN BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ 380
I. Hapis Cezasının Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi 380
II. Adli Para Cezasının Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi 384
III. Ceza Sürelerinin Hesaplanması 385
IV. Takdiri İndirim Nedenleri 385
V. Mahsup 387
§17. DAVA VE CEZA İLİŞKİSİNİ DÜŞÜREN SEBEPLER 388
I. Genel Olarak 388
II. Sanığın veya Hükümlünün Ölümü 389
A. Sanığın Ölümü 389
B. Hükümlünün Ölümü 389
III. Af 390
A. Genel Olarak 390
B. Ceza Kanunumuzda Düzenlenen Af Çeşitleri 391
1. Genel Af 391
2. Özel Af 392
IV. Dava ve Ceza Zamanaşımı 393
A. Genel Olarak 393
B. Dava Zamanaşımı 393
1. Dava Zamanaşımı Sürelerinin Uygulanmayacağı Suçlar 394
2. Dava Zamanaşımı Süreleri ve Belirlenmesi 394
3. Dava Zamanaşımı Sürelerinin İşlemeye Başlaması 396
a. Genel Olarak 396
b. Aynı Fiilden Dolayı Yeniden Yargılama Halinde Dava Zamanaşımı Süresinin İşlemeye Başlaması 396
c. Dava Zamanaşımı Sürelerinin İşlemeye Başlaması 396
aa. Tamamlanmış Suçlarda 396
bb. Teşebbüs Halinde Kalmış Suçlarda 397
cc. İştirak Halinde İşlenen Suçlarda 397
dd. Zincirleme Suçlarda 397
ee. Objektif Cezalandırılabilme Şartları İçeren Suçlarda 397
ff. Çocuklara Karşı Belirli Kişiler Tarafından İşlenen Suçlarda 398
gg. Kovuşturma Şartlarına Bağlı Suçlarda 398
hh. Dava Zamanaşımına İlişkin Özel Belirleme İçeren Suçlarda 398
4. Dava Zamanaşımı Süresinin Durması ve Kesilmesi 399
a. Genel Olarak 399
b. Dava Zamanaşımı Süresinin Durması 399
c. Dava Zamanaşımı Süresinin Kesilmesi 400
C. Ceza Zamanaşımı 402
1. Genel Olarak 402
2. Ceza Zamanaşımı Süreleri 402
3. Ceza Zamanaşımı Sürelerinin Başlaması 403
4. Ceza Zamanaşımının Uygulanmayacağı Suçlar 403
5. Ceza Zamanaşımı Süresinin Durması ve Kesilmesi 404
a. Ceza Zamanaşımı Süresinin Durması 404
b. Ceza Zamanaşımı Süresinin Kesilmesi 404
6. Zamanaşımının Hesabı ve Uygulanması 405
V. Şikâyetten Vazgeçme 406
A. Genel Olarak 406
B. Şikâyetten Feragat 407
C. Şikâyetten Vazgeçme 407
VI. Önödeme 409
Kaynakça 413
Kavramlar Dizini 429