Trafik Kazası Sonrası Araç Değer Kaybı Tazminatı (9786253817022)

Önsöz 5
Kısaltmalar 17
I. Giriş 19
II. Konunun İçeriği ve Sınırları 19 A. Konunun İçeriği 19 B. Konunun Sınırları 21
Birinci Bölüm TRAFİK KAZASININ TANIM VE UNSURLARI İLE TÜRLERİ
I. TRAFİK KAZASI TANIMI VE UNSURLARI 23
A. Trafik Kazası Sayılan Durumlar 25
B. Trafik Kazası Olarak Nitelendirilmeyen Durumlar 27
II. TRAFİK KAZASI TÜRLERİ 28 A. Kanun Hükümleri’ne Göre Trafik Kazaları 28 B. Sorumluluklarına Göre Kaza Türleri 29
1. Kusura Dayalı Sorumluluk 29
2. Tehlike (Objektif) Sorumluluğu ve İşletenin Sorumluluğu 32
3. Adam Çalıştıranın Sorumluluğu 33
4. Müteselsil Sorumluluk 33
5. Sigortacının Sorumluluğu 35
6. Hakkaniyet Sorumluluğu 35
III. İLLİYET BAĞININ KESİLMESİ 35
IV. TAZMİNAT TALEPLERİNDE SORUMLULUĞUN KALDIRILMASI VEYA SINIRLANDIRILMASI 37
A. Hukukî Nitelik ve Geçerlilik Şartları 38
B. Kamu Düzeni ve Hakkaniyet Sınırları 38
C. Tazminat Taleplerine Etkisi 39
İkinci Bölüm ARAÇ DEĞER KAYBI TANIMI– ŞARTLARI– HUKUKİ MAHİYETİ VE HUKUK SİSTEMİMİZDEKİ YERİ
I. GENEL OLARAK 41
II. ARAÇ DEĞER KAYBI KAVRAMI VE TANIMI 41
III. ARAÇ DEĞER KAYBININ OLUŞMASI İÇİN GEREKLİ ŞARTLAR 44
IV. ARAÇ DEĞER KAYBININ HUKUKİ NİTELİĞİ 47
V. ARAÇ DEĞER KAYBININ HUKUK SİSTEMİMİZDEKİ YERİ 48
A. Türk Borçlar Kanunu (TBK) 48
B. Türk Ticaret Kanunu (TTK) 55
C. Karayolları Trafik Kanunu (KTK) 57
D. Sigortacılık Kanunu 67
E. İlgili Yönetmelikler ve Tebliğler 70
Üçüncü Bölüm KUSUR TANIMI – HUKUKÎ NİTELİĞİ VE DEĞER KAYBINA ETKİSİ
I. KUSUR KAVRAMI VE TANIMI 71
II. KUSURUN HUKUKÎ NİTELİĞİ VE DEĞER KAYBINA ETKİSİ 72
A. İşletilme Hâlinde Olan Araçlar Açısından Sorumluluk 73
B. İşletilme Hâlinde Olmayan Araçlar Açısından Sorumluluk 74
C. Kazadan Sonra Müdahale Edenlerin Kazadan Sorumluluğu 76
D. İşletenin Genel Hükümlere Tabi Sorumluluk Hâlleri 79
1. Hatır Taşıması Hâlinde Sorumluluk (KTK m. 87/1) 79
2. Yolcu Eşyalarına Gelen Zararlardan Doğan Sorumluluk (KTK m. 87/2) 79
3. Çalınmış veya Gasp Edilmiş Araca Binen Kişilere Karşı Sorumluluk (KTK m. 107/2) 79
4. Motorlu Bisiklet Sürücüsünün Sorumluluğu (KTK m. 103) 80
5. Manevî Tazminat Sorumluluğu (KTK m. 90) 80
6. Aracın Uğradığı Zarardan Doğan Sorumluluk (KTK m. 87) 80
III. ZORUNLU TRAFİK VE KASKO SİGORTALARINDA KUSURUN DEĞER KAYBI TAZMİNATINA ETKİSİ 82
A. Zorunlu Trafik Sigortasında Kusurun Değer Kaybı Tazminatındaki Rolü 82
B. Kasko Sigortasında Değer Kaybı Talebinde Kusurun Rolü ve Başvuru Sırası 83
Dördüncü Bölüm MADDİ TAZMİNAT TÜRLERİ
I. ARAÇ KAZALARINDAN DOĞAN MADDİ TAZMİNAT TÜRLERİNİN DEĞER KAYBI TAZMİNATI İLE KARŞILAŞTIRILMASI 87
A. Maddi Tazminat Türlerinin Tanımı ve Kapsamı 87
B. Değer Kaybı Tazminatı ile Hasar Tazminatının Karşılaştırılması 88
C. Araçtan Yoksun Kalma (Mahrumiyet) ve Kazanç Kaybı Tazminatlarının Karşılaştırılması 89
1. Araçtan Yoksun Kalma (Mahrumiyet) Tazminatı 89
2. Kazanç Kaybı Tazminatı 90 D. Değer Kaybı Tazminatı ile Birlikte Talep Edilebilecek Diğer Kalemler 91
1. Yargılama Giderleri: 91
2. Ekspertiz Ücretleri: 91
II. ARAÇ DEĞER KAYBI HESAPLAMA YÖNTEMİ VE YARGITAY UYGULAMALARI 96
A. Hesaplamaya İlişkin Genel İlkeler 96
B. Araç Değer Kaybı Hesaplanırken Dikkate Alınan Faktörler 97
1. Aracın kazadan önceki piyasa değeri ve segmenti: 97
2. Aracın kaza öncesi hasar kaydı: 97
3. Kusur oranı: 97
4. Aracın kilometresi: 98
5. Hasarın büyüklüğü ve onarım durumu: 98
6. Aracın yaşı, markası ve modeli: 98
7. Aracın toplam onarım bedeli: 98
8. Aracın kullanım amacı (ticari veya özel): 98
C. Araç Değer Kaybı Hesaplamasında Dönemsel Uygulamalar 101
1. 2015 Öncesi Dönem 101
2. 2015–2020 Arası Dönem 102
3. 04.12.2021 Sonrası Dönem 102
III. YARGITAY UYGULAMALARI AÇISINDAN KONUYA BAKIŞ 103
Beşinci Bölüm DEĞER KAYBI TALEPLERİNDE SİGORTA BAŞVURUSU VE UYGULAMA ESASLARI
I. DEĞER KAYBI BAŞVURUSU VE SİGORTA ŞİRKETİNİN SORUMLULUĞU 107 A. Sigorta Türleri ve Kapsamı 108
1. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (ZMSS) 108
2. Motorlu Kara Taşıtları İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası (İMMS) 109
3. Kasko Sigortası 110
4. Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası 111
5. Güvence Hesabının Sorumluluğu 111
B. Sigorta Türlerinin Karşılaştırılması 114
C. Araç Değer Kaybı Tazminatında Başvuru Şartları ve Usul 115
D. Sigorta Başvuru Süreci 116
E. Başvuruya Eklenecek Belgeler ve Süreler 117
F. Başvurunun Değerlendirilmesi ve Ödeme Süresi 118
G. Eksik Başvuru ve Belgelerin Tamamlanması 118
H. Sigorta Şirketinin Başvuruya İlişkin İşlemleri ve Sonuçları 119
1. Sigortacının Tazminat Ödemesi ve Sorumluluğun Sınırı 119
2. Başvurunun Sigortacı Tarafından Kısmen veya Tamamen Reddedilmesi 120
3. Sigorta Şirketinin Temerrüdü ve Faizin Başlangıcı 122
a. ZMSS (Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası) Yönünden 124
b. İMM (İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası) Yönünden 125
c. Temerrüt (Faiz Başlangıcı) Tarihi Yönünden 125
Altıncı Bölüm SİGORTA TAHKİM KOMİSYONU SÜRECİ
I. Giriş ve Dayanak 127
II. Tahkimin Hukuki Niteliği 128
III. Sigorta Tahkim Komisyonunun Yapısı ve Görev Alanı 130
IV. Başvuru Ön Koşulları ve Usul Aşamaları 131 A. Ön Başvuru Şartı 132 B. Sigorta Tahkiminde Başvuru Usulü 138
1. Başvuru Yapabilecek Kişiler 139
a. Araç Maliki: 139
b. İşleten: 139
c. İşleten Gibi Sorumlu Olan Kişiler: 139
d. Sürücü: 140
e. Aracı Fiilen Elinde Bulunduran Diğer Kişiler: 140
2. Başvurunun Muhatapları 140
a. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı (ZMSS) 140
b. İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortacısı (İMMS) 141
c. Kasko Sigortacısı 141
d. Teşebbüs Sahibi veya Tüzel Kişi 141
3. Başvuru Yeri ve Şekli 141
4. Başvuru Belgeleri 142
5. Ön İnceleme ve Raportör Aşaması 142
V. Sigorta Tahkiminde Yargılama Süreci 143
VI. Tahkim Kararlarının Niteliği ve Sonuçları 143
A. Tahkim Kararlarının Hukukî Niteliği 144
B. Karar Verme Süreci 144
C. Kararların Kesinliği ve Parasal Sınırlar 145
D. Sigorta Tahkiminde İtiraz Usulü 146
E. Tahkim Kararlarının İcrası 150
F. Sigorta Tahkiminde İptal Davası ve Yargı Denetimi 150
1. Yargı Denetiminin Amacı 151
2. İptal Davası Açılabilecek Haller 151
3. Görevli Mahkeme ve Süre 153
4. Mahkeme İncelemesinin Kapsamı 153
5. İptal Davasının Sonuçları 153
Yedinci Bölüm ARABULUCULUK VE SİGORTA HUKUKUNDAKİ YERİ
I. ARABULUCULUK KAVRAMI VE HUKUKÎ ÇERÇEVE 165
II. ARABULUCULUĞUN NORMATİF DAYANAKLARI 167
A. Anayasal Dayanak 167
B. Kanunî Dayanak 168
C. İkincil Mevzuat ve Kurumsal Düzenlemeler 168
D. Uluslararası ve Avrupa Birliği Dayanakları 169
III. TÜRK HUKUKUNDA ARABULUCULUĞUN EVRİMİ VE UYGULAMA ALANLARININ GENİŞLEMESİ 169
A. Arabuluculuk Fikrinin Ortaya Çıkışı ve Yasal Altyapının Hazırlanması 169
B. Gönüllü Arabuluculuk Dönemi (2013–2018) 171
C. Zorunlu Arabuluculuk Dönemi ve Kurumsal Yaygınlaşma Süreci (2018–2022) 171
D. Arabuluculuğun Kurumsallaşması, Uygulama Alanları 172
IV. ARABULUCULUK VE SİGORTA HUKUKU ARASINDAKİ İLİŞKİ 173
A. Genel Çerçeve 173
B. Arabuluculuğun Sigorta Uyuşmazlıklarındaki İşlevi 174
C. Yargı İçtihatları Işığında Uygulama ve Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar 174
V. SİGORTA UYUŞMAZLIKLARINA İLİŞKİN ARABULUCULUK BAŞVURU SÜRECİ 181
A. Arabuluculuk Başvurusu ve Ön Koşullar 181
B. Uyuşmazlığın Niteliği (Arabuluculuğa Elverişlilik Değerlendirmesi) 184
C. Başvuru Usulü ve Yetkili Büro 185
D. Başvuruda Sunulması Gereken Belgeler 187
E. Sürecin Aşamaları ve Süreler 189
1. Sürecin Başlangıcı 190
2. Müzakere ve Görüşme Aşaması 191
3. Sonuçlandırma ve Süre Sınırı 192 F. Tarafların Temsili 193
1. Tüzel Kişilerde Temsil Usulü ve Vekalet 193
2. Gerçek Kişilerde Temsil ve Vekâlet 194
3. Sigorta Şirketlerinde Kurumsal Temsil Usulü 194
G. Arabuluculuk Görüşmesine Katılma Yükümlülüğü ve Katılmamanın Sonuçları 195
VI. ARABULUCULUĞA HÂKİM İLKELER 197
A. Gönüllülük İlkesi 197
B. Eşitlik İlkesi 198
C. Gizlilik İlkesi 199
D. Tarafsızlık ve Bağımsızlık İlkesi 199
E. İrade Serbestisi İlkesi 200
F. Hız ve Usul Ekonomisi İlkesi 200
VII. Arabuluculuk Sürecinin Sonuçları 200
A. Anlaşma Sağlanamaması Durumu 201
B. Anlaşma Sağlanması Durumu ve Dava Açılamaması 203
1. Arabuluculuk Anlaşmasının İcra Edilebilirliği 206
2. Şerh Verme Yetkisi ve Usul 207
3. Şerhin Hukukî Niteliği ve Etkileri 208
4. Şerh Talebinin Reddi ve Yargısal Denetim 208
5. Sigorta Uyuşmazlıklarında İcra Edilebilirlik Şerhinin Önemi 209 C. Kısmi Anlaşma Durumu 214
VIII. TAHKİM VE ARABULUCULUK ETKİLEŞİMİ / UYGULANABİLİRLİĞİ 215
A. Tahkim ve Arabuluculuk Arasındaki Benzerlikler 215
B. Tahkim ve Arabuluculuk Arasındaki Farklar 216
IX. ARABULUCULUKTA KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE YAPTIRIMLARI 216
A. Taraf Belirleme Sorunu 216
B. Teknik Bilgi Eksikliği 217
C. Sigorta Şirketlerinin Katılım Sorunu: 217
X. ARABULUCULUK TUTANAK ÖRNEKLERİ 217
Sekizinci Bölüm ARAÇ DEĞER KAYBI DAVALARINDA YARGILAMA USULÜ VE YARGISAL SÜREÇ
I. GENEL ÇERÇEVE VE HUKUKÎ DAYANAK 227
II. YARGILAMANIN AMACI VE ÖNEMİ 228
III. Araç Değer Kaybı Davalarının Hukukî Niteliği 230
IV. İlgili Mevzuat ve Temel İlkeler 231
V. Araç Değer Kaybı Davalarında Görevli Mahkemenin Belirlenmesi 232
A. Görev Kavramı ve Hukukî Niteliği 232
B. Trafik Kazalarına İlişkin Davalarda Görev Sistematiği 233
C. Sigorta Şirketine Karşı Açılan Davalarda Görev 234
D. İşleten veya Sürücüye Karşı Açılan Davalar 236
E. Tüketici Mahkemesi’nin Görev Alanı 238
F. Sigorta Tahkim Komisyonu ile Görev İlişkisi 242
G. Görevsizlik Kararının Hukukî Etkileri 243
H. Değer Kaybı Davaları Bakımından Görevli Mahkemenin Tayini 249
VI. Yetkili Mahkeme (HMK m.6–10) 251
A. Yetki Kavramı ve Hukukî Niteliği 251
B. Trafik Kazalarına İlişkin Davalarda Yetki Sistemi 252
C. Haksız Fiil Davalarında Yetkili Mahkeme 258
D. Sigorta Şirketine Karşı Açılacak Davalarda Yetki 259
E. Tüketici Davalarında Yetki (TKHK m. 73/2) 266
1. Tüketici Sıfatının Belirlenmesi 266
2. Kesin Yetki ve Taraf İradesinin Sınırı 269
3. Tüketici Mahkemesi’nde Yetki Kurallarının Sözleşmeyle Düzenlenmesi 269
F. Yetki Sözleşmeleri ve Geçerlilik Şartları 271
1. Tanım ve Hukukî Çerçeve 271
2. Geçerlilik Şartları 271
3. Geçersizlik Hâlleri ve Sınırlar 272
4. Sigorta Sözleşmelerinde Yetki Klozları 272
a. Poliçe Türüne Göre Farklılık 273
b. Yabancı Mahkeme Klozları 273
c. Tahkim Klozları ile İlişkisi 273
d. Poliçe Teminatının Kapsamı ile Yetki Arasındaki Etkileşim 273
G. İçtihat Uygulamaları Yönünden 273
VII. Sigorta Tahkiminde Yetki 274
A. Sigorta Tahkiminde Yetki Kurallarının Özelliği 275
B. Sigorta Tahkiminde Yetki ve Mahkeme Yolu Arasındaki İlişki 276
1. Derdestlik ve Usulî Etkisi 277
VIII. GÖREV VE YETKİ İTİRAZLARININ İNCELENMESİ 289
A. Görev ve Yetki İtirazlarının Hukukî Niteliği 289
B. Yetki İtirazının Süresi ve Niteliği (HMK m.19) 290
C. Görevsizlik veya Yetkisizlik Kararlarının Sonuçları (HMK m.20) 290
D. Uygulamadaki Sorunlar, İçtihatlar ve Değerlendirme 292
Dokuzuncu Bölüm DAVA EHLİYETİ, TARAF TEŞKİLİ VE DAVAYA KATILMA İLE DAVANIN KONUSU VE TÜRÜ
I. DAVA EHLİYETİ 295 A. Davacı Taraf (Aktif Husumet Ehliyeti) 297
1. Araç maliki 297
2. İşleten 297
3. Fiilî zilyet / ekonomik menfaat sahibi 297
4. Tüzel kişi adına işletilen araçlar 297 B. Davalı Taraf (Pasif Husumet Ehliyeti) 298
1. Kusurlu sürücü 298
2. Araç işleteni 298
3. Teşebbüs sahibi (işletenin bağlı olduğu tüzel kişi) 298
4. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı (ZMSS) 298
5. Kasko sigortacısı 299
C. Dava Ehliyeti ile Taraf Sıfatı Arasındaki İlişki 299
D. Sigortacı– Sigortalı İlişkisi ve Rücu Hakkı 299
II. Taraf Teşkili 301
A. Zorunlu Dava Arkadaşlığı 301
B. İhtiyarî Dava Arkadaşlığı 302
C. Husumet Düzeltmesi (HMK m.124) 302
III. Davaya Katılma 302
A. Fer’î Müdahale (HMK m.66–68) 302
B. Asli Müdahale (HMK m.65) 302
C. Müdahale ile Taraf Değişikliği Arasındaki Fark 303
IV. Davanın Konusu ve Türü (Belirsiz veya Kısmi Alacak Davası Niteliği) 303
A. Belirsiz Alacak Davası (HMK m.107) 303
B. Kısmi Dava (HMK m.109) 303
V. Tazminat Miktarının Belirlenmesi 304
A. Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler 304
B. Faiz Talebi ve Başlangıç Tarihi 305
C. Tazminatın Hukukî Sonuçları 305
D. Değerlendirme 306
Onuncu Bölüm YARGILAMA AŞAMALARI VE DELİLLERİN EĞERLENDİRİLMESİ
I. Ön İnceleme ve Tahkikat Aşamaları 307
II. Bilirkişi İncelemesi ve Teknik Delillerin Değerlendirilmesi 307
III. Yargılama ve Hüküm Aşaması 308
IV. Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti 308
V. Hüküm, Kanun Yolları ve Yargısal Denetim 308
A. Karar Türleri ve Hükmün Kesinleşmesi 308
B. Kanun Yolları: İstinaf ve Temyiz Süreci 309
1. İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi Aşaması) 309
2. Temyiz (Yargıtay Aşaması) 309
Ekler 313 Sonuç 331
Kaynakça 335