Toplumsal ve Teknolojik Gelişmeler Işığında Tacirin Basiretli Hareket Etme Yükümlülüğü (9786253818029)

Teşekkür 7
Önsöz 11
Kısaltmalar 21
GİRİŞ 23
I. ÇALIŞMANIN KONUSU 24
II. KONUNUN ÖNEMİ VE ÇALIŞMANIN AMACI 25
III. ÇALIŞMANIN KAPSAMI VE SİSTEMATİĞİ 26
Birinci Bölüm BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN KAVRAMSAL DEĞERLENDİRMESİ
I. BASİRET KAVRAMI 29 A. Basiret Kavramının Anlamı 29
1. Etimolojik İnceleme 29
2. Türkçe Anlamı 30 B. Basiret Kavramının Hukuki Kökeni 31
1. Roma Hukuku: İyi Aile Reisi (Bonus Pater Familias) 32
a. Genel Olarak Aile Reisi (Pater Familias)’nin Hak ve Yükümlülükleri 32
b. İyi Aile Reisi (Bonus Pater Familias) Ölçütü 34
2. Kara Avrupası Hukuk Sistemi 35
3. Anglo–Sakson Hukuk Sistemi 36
4. Türk Hukukunda Basiret Kavramı 38
a. Ticaret Hukukundaki Tarihi Gelişimi 38
b. Basiret Kavramının Mevzuata Yansımaları 39 aa. Basiret Kavramı İçeren Kanunlar 39 bb. Basiret Kavramı İçeren Tüzük ve Yönetmelikler 41
c. Öğreti ve Yargıtay Uygulamasında Basiret Kavramı 43 aa. Öğretide Basiret Kavramı 44 bb. Yargıtay Uygulamasında Basiret Kavramı 45
II. TÜRK TİCARET KANUNU’NDA BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜ 46
A. Basiret Kavramı İçeren Düzenlemeler Bakımından İnceleme 46
1. Basiretli Bir İş Adamı Gibi Hareket Etmek 46
a. Düzenleme Tercihi Bakımından Değerlendirme 47 aa. Basiret Kavramı Bakımından Değerlendirme 48 bb. İş Adamı Benzetmesi Bakımından Değerlendirme 49 cc. Benzetme Yapılmasına Gerek Olup Olmadığı Bakımından Değerlendirme 54
b. Tüzel Kişi Tacirler Bakımından Değerlendirme 55 aa. Tüzel Kişi Tacirin Basiretli Hareket Etmesi Bakımından Değerlendirme 55 bb. Tüzel Kişi Tacirin İş Adamı Gibi Hareket Etmesi Bakımından Değerlendirme 57
2. Basiretli Bir Tacir Gibi İşlemi Yapmak 57 B. Basiret Kavramı İçermeyen Düzenlemeler Bakımından İnceleme 58
1. Tedbirli Bir Tacirin Özeni 58
a. Donatan/Gemi Adamı ve Kaptanlar Bakımından Değerlendirme 58
b. Taşıyan Bakımından Değerlendirme 59
2. Tedbirli Bir Yöneticinin Özeni 60
a. Basiretli Hareket Etme Yükümlülüğü ile İlişkisi 61
b. İşletmesel Karar İlkesi (Business Judgement Rule) 63 aa. Cinsiyetçi Kavram Tercihi Olarak “İş Adamı Kararı İlkesi” Eleştirisi 63 bb. Kavram Önerimiz: İşletmesel Karar İlkesi 64 cc. İşletmesel Karar İlkesinin Anlamı 66
3. Düzenli ve Görevinin Bilincinde Bir Yöneticinin Özeni 67
III. KAVRAM BİRLİĞİ GEREKLİLİĞİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME 68
A. Öğreti ve Uygulamadaki Kavram Karmaşası 68
B. Kavram Birliği İçin Önerimiz 71
İkinci Bölüm BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN HUKUKİ NİTELİĞİ, KAPSAMI VE HUKUKİ SONUÇLARI
I. BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN HUKUKİ NİTELİĞİ 73
A. Yükümlülük ve Külfet Ayrımı Bakımından Değerlendirme 75
B. Emredici Nitelikte Olup Olmadığının Değerlendirilmesi 77
C. Basiretli Hareket Etme Yükümlülüğünün Dürüstlük Kuralı ve İyiniyetin Varlığıyla İlişkisi 78
1. Dürüstlük Kuralı Bakımından Değerlendirme 78
2. İyiniyet İddiası Bakımından Değerlendirme 79
II. BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN KAPSAMI 81 A. Faaliyet Alanı Bakımından 82
1. Hukuki Konularda 85
a. Uluslararası Hukuk 86
b. Ticari Örf ve Adet ile Teamül 86
c. Yasal Süreler 88
d. Delil Niteliğinde Belge ve Defterler 89
2. Hakların Kullanımında 91
a. Ticari İtibarın Korunması Bakımından 91
b. Fesih Hakkının Kullanımı Bakımından 92
c. Fikri Mülkiyet Hakları Bakımından 93
d. Rekabetin Korunması ve Haksız Rekabetin Önlenmesi Bakımından 94
3. Sözleşme İlişkilerinde 95
a. Sözleşme Öncesinde 95
b. Sözleşme Kuruluşunda 96 aa. Sözleşme Yapıp Yapmama Kararında 96 bb. Sözleşme Taraflarının Belirlenmesi ve Seçiminde 97 cc. Sözleşme Konusu, Hüküm ve Şartlarının Belirlenmesinde 98 dd. Sözleşme Taraflarının Menfaatlerinin Dengelenmesinde 102
c. Sözleşme Devamında ve İfa Aşamasında 104
d. Sözleşme Sonunda 105
4. Organizasyonel Kararlarda 106 B. Taraflar Bakımından 108
1. Yükümlü Olan Bakımından Değerlendirme 108
a. Tacir 108 aa. Gerçek ve Tüzel Kişi Tacirler Bakımından Değerlendirme 108 bb. Tacir Sayılanlar Bakımından Değerlendirme 110 cc. Tacir Gibi Sorumlu Olanlar Bakımından Değerlendirme 111 dd. Tacir Hükümleri Uygulananlar Bakımından Değerlendirme 112 ee. Esnaflar Bakımından Değerlendirme 112
b. Tüzel Kişi Tacirin Organları 113
2. Yükümlü Olunan Bakımından Değerlendirme 114 C. Yükümlülüğün Ağırlığı Bakımından Değerlendirme 114
III. BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN HUKUKİ SONUÇLARI 117
A. Ücret, Sözleşme Cezası ve Faizin İndirilmesini İsteyememe 118
1. Ücret Bakımından Değerlendirme 119
2. Sözleşme Cezası Bakımından Değerlendirme 120
3. Faiz Bakımından Değerlendirme 122 B. İrade Sakatlıklarına Dayanamama 124
1. Yanılma Halinde 125
2. Aldatma Halinde 126
3. Korkutma Halinde 127
4. Aşırı Yararlanma Halinde 128
C. Sözleşmenin Uyarlanmasını İsteyememe 129
D. Kira Sözleşmesinde Ayıba Karşı Tekeffül Hükümlerinde Şartların Ağırlaşması 131
E. Genel İşlem Koşullarından Kurtulamama 133
F. Kusur, İmkânsızlık ve Tazminat Değerlendirmesi Bakımından Etkiler 136
1. Kusur Bakımından Değerlendirme 136 a. Genel Olarak 136 b. Birlikte Kusur Halinde 137 c. Zararı Artırmama Külfeti 141
2. İmkânsızlık Halinde Sorumluluk 142 a. Sözleşme Konusu Edimin İmkansızlığı 142 b. İfanın İmkansızlığı 142
3. Tazminat Ödeme 143
G. Basiretli Hareket Etme Yükümlülüğüne Aykırılığın Sonuçlarının Değerlendirilmesinde Basiretli Hareket Etme Gerekliliği 144
Üçüncü Bölüm TEKNOLOJİK GELİŞMELERİN BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNE ETKİSİ
I. TİCARET UYGULAMASINDA KULLANILABİLEN DİJİTAL SİSTEMLER 149 A. Karar Destek ve Analitik Sistemler 149
1. Karar Destek Sistemleri 149
2. Büyük Veri ve Öngörü Analitiği Sistemleri 151 B. Kurumsal Yönetim ve İş Süreci Sistemleri 153
1. Kurumsal Kaynak Planlama Sistemleri (ERP) 154
2. Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM) 154
3. Tedarik Zinciri Yönetim Sistemleri (SCM) 155 C. Risk ve Uyum (Compliance) Sistemleri 156
1. Risk Yönetim Sistemleri 157
2. Uyum (Compliance) Yazılımları 158 D. Siber Güvenlik ve Veri Koruma Sistemleri 159
1. Siber Güvenlik Sistemleri 159
2. Veri Koruma ve Gizlilik Yönetim Sistemleri 160 E. Kurumsal Dijital Uyum Sistemleri 161
II. YAPAY ZEKÂ SİSTEMLERİNİN TACİRİN BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNE ETKİSİ 164
A. Yapay Zekâ Sistemlerinin Ticari Kullanım Alanları, Amaç ve Beklentileri 165
1. Kullanım Alanları 166
2. Kullanım Amaç ve Beklentileri 166
a. Hukuki Bakımdan Değerlendirme 166
b. Ticari Bakımdan Değerlendirme 168 aa. Rekabet Edebilirlik Bakımından Değerlendirme 169 bb. Sürdürülebilirlik Bakımından Değerlendirme 172 cc. Sorumlu Üretim İlkesi Bakımından Değerlendirme 173
B. Yapay Zekâ Sistemleri Kullanımının Gerekli Olup Olmadığına İlişkin Bir Değerlendirme 174
C. Yapay Zekâ Sistemleri Kullanımının Etkileri 177
1. Sistemin Uyumlu Kullanımı 179 a. Sistemin Etkin Kullanımının Sağlanması 179 b. Sistem Güvenliğinin Sağlanması 179
2. Sistemin Aksi Yönünde Hareket Edilip Edilemeyeceği Meselesi 180
D. Yapay Zekâ Sistemlerinin Kullanılmamasının Etkileri 182
III. BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN TEKNOLOJİK GELİŞMELER SEBEBİYLE GENİŞLEMESİ GEREKİP GEREKMEDİĞİ MESELESİ 184
IV. BASİRETLİ HAREKET ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN TEKNOLOJİYE TRANSFERİ: MAKİNELER BASİRETLİ HAREKET EDEBİLİR Mİ? 185
A. Kutunun Dışında Düşünebilme Gerekliliği Bakımından Değerlendirme 186
1. Kutunun Dışında Düşünme Metaforu 187
2. Ticaret Alanında Kutunun Dışında Düşünme: Stratejik Esneklik 188
B. Belirsizlik Altında Karar Alma Kapasitesi Bakımından Değerlendirme 189
C. Hukuki ve Etik Değer Yargısı Bakımından Değerlendirme 191 Değerlendirme ve Sonuç 193
I. Yükümlülüğün Kavramsal Değerlendirmesine İlişkin 193
II. Yükümlülüğünün Hukuki Niteliği, Kapsamı ve Hukuki Sonuçlarına İlişkin 196
III. Teknolojik Gelişmelerin Basiretli Hareket Etme Yükümlülüğüne Etkisine İlişkin 205
Kaynakça 211 Kavram Dizini 227 Yazarın Özgeçmişi 231