Temel Hukuk ve İletişim Hukuku Dersleri
İçindekileri İnceleÖNSÖZ 5
KISALTMALAR 17
TABLOLAR LİSTESİ 19
ŞEKİLLER LİSTESİ 21
GİRİŞ
ÜNİVERSİTE, İLETİŞİM VE HUKUK 23
G.1. Üniversite Nedir? 23
G.2. İletişimciler Neden Hukuk Bilmelidir? 23
G.3. Kitabın Yapısı 24
G.4. Kitap Nasıl Kullanılır? 25
G.5. Bir Uyarı 25
G.6. Bir Kuralın Güncel Olup Olmadığı Nasıl Kontrol Edilir? 26
G.6.1. Nereye Bakılır? 26
G.6.2. Üç Sık Hata 27
G.6.3. Kılavuzlar Nerede Aranır? 27
G.6.4. Karekodların İşlevi 27
G.6.5. Uygulaması Gelişen Düzenlemeler 27
BİRİNCİ BÖLÜM
SOSYAL DÜZEN KURALLARI VE HUKUK 31
1.1. SOSYAL HAYAT VE DÜZEN İHTİYACI 31
1.2. SOSYAL DÜZEN KURALLARI 32
1.3. HUKUK KURALININ UNSURLARI VE ÖZELLİKLERİ 33
1.4. YAPTIRIM VE ÇEŞİTLERİ 34
1.5. HUKUKUN İŞLEVLERİ 36
İKİNCİ BÖLÜM
HUKUKUN KAYNAKLARI VE HUKUK SİSTEMLERİ 41
2.1. KAYNAK KAVRAMI VE TÜRLERİ 41
2.2. ASLİ KAYNAKLAR 42
2.2.1. Yazılı Kaynaklar 42
2.2.2. Yazısız Kaynak: Örf ve Âdet Hukuku 43
2.3. YARDIMCI KAYNAKLAR 44
2.4. NORMLAR HİYERARŞİSİ 45
2.5. HUKUK SİSTEMLERİ 47
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
HUKUK KURALLARININ UYGULANMASI VE YORUMU 51
3.1. YER BAKIMINDAN UYGULANMA 52
3.2. ZAMAN BAKIMINDAN UYGULANMA 52
3.2.1. Yürürlüğe Girme ve Yürürlükten Kalkma 52
3.2.2. Geçmişe Yürümezlik İlkesi 52
3.3. ANLAM BAKIMINDAN UYGULANMA: YORUM 54
3.4. KANUN BOŞLUĞU VE HÂKİMİN HUKUK YARATMASI 56
3.5. KURALLARIN NİTELİKLERİNE GÖRE ÇEŞİTLERİ 57
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
HUKUKUN DALLARI VE TÜRK YARGI DÜZENİ 61
4.1. KAMU HUKUKU VE ÖZEL HUKUK AYRIMI 61
4.2. KAMU HUKUKU DALLARI 62
4.3. ÖZEL HUKUK DALLARI 63
4.4. KARMA DALLAR 64
4.5. TÜRK YARGI DÜZENİ 65
4.5.1. Yargı Kolları 65
4.5.2. Görev, Yetki ve Kanun Yolları 67
BEŞİNCİ BÖLÜM
KİŞİ, EHLİYET VE HAK 71
5.1. KİŞİ KAVRAMI 72
5.2. EHLİYET 72
5.2.1. Hak Ehliyeti 72
5.2.2. Fiil Ehliyeti 73
5.3. HAK KAVRAMI VE TÜRLERİ 75
5.4. YENİLİK DOĞURAN HAKLAR 76
5.5. HAKLARIN KAZANILMASI, KORUNMASI VE KAYBEDİLMESİ 77
ALTINCI BÖLÜM
HUKUKİ İLİŞKİ, UYUŞMAZLIK VE ÇÖZÜM 81
6.1. HUKUKİ OLAY, FİİL VE İŞLEM 82
6.2. SÖZLEŞME 82
6.2.1. Kuruluşu 82
6.2.2. Geçerlilik Şartları 83
6.3. DÜRÜSTLÜK KURALI VE HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI 85
6.4. HAKLARIN KORUNMASI 86
6.5. DAVA VE ALTERNATİF ÇÖZÜM YOLLARI 87
6.5.1. Özel Hukukta Dava Çeşitleri 87
6.5.2. Ceza Davası 88
6.5.3. İdari Davalar 88
6.5.4. Anayasa Mahkemesinde İptal Davası ve Bireysel Başvuru 89
6.5.5. Alternatif Çözüm Yolları 91
YEDİNCİ BÖLÜM
İLETİŞİM HUKUKUNA GİRİŞ VE İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ 97
7.1. BİRİNCİ KISMIN HATIRLATILMASI 98
7.2. İLETİŞİM HUKUKU NEDİR? 98
7.2.1. Alanın Kapsamı: Dar ve Geniş Anlam 99
7.3. İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNÜN DAYANAKLARI 100
7.3.1. Anayasal Dayanak 100
7.3.2. Uluslararası Dayanak 101
7.4. KORUMANIN KAPSAMI 101
7.5. SINIRLAMA VE DENETİM 102
7.6. HAK ÇATIŞMASI VE DENGELEME 103
7.6.1. Caydırıcı Etkinin İkinci Kaynağı 104
7.7. AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İÇTİHADINI OKUMAK 105
7.7.1. Kararın Yapısı 105
7.7.2. İçtihadın Yerleşik Ölçütleri 106
7.7.3. Kaynaklara Erişim 106
7.8. İLETİŞİM HUKUKUNUN YÖNTEMİ 107
7.8.1. Kamusal Alan ve Medyanın Aracılık İşlevi 107
7.8.2. Alanın Konusu: Kamuya Açma 108
7.8.3. Kuralların Gerekçesi 108
7.8.4. Düzenleme Teknikleri 109
7.9. BİLGİ EDİNME HAKKI 110
7.9.1. Dayanağı 110
7.9.2. Nasıl İşler? 111
7.9.3. Sınırları 111
7.9.4. Meslekte Kullanımı 111
7.10. KAMU DENETÇİLİĞİNE BAŞVURMA HAKKI 112
7.11. ÜÇ ULUSLARARASI KORUMA SİSTEMİ 112
7.12. OLGU İLE KANAAT AYRIMI 113
7.12.1. Ayrımın Sonucu 114
7.12.2. Karışık Açıklamalar 114
7.12.3. Korumanın Dış Sınırı 115
SEKİZİNCİ BÖLÜM
BASIN, YAYIN VE MEDYA DÜZENİ 119
8.1. ÜÇ REJİM, TEK İÇERİK 120
8.2. BASIN REJİMİ: 5187 SAYILI KANUN 121
8.2.1. Kapsam ve 2022 Değişikliği 122
8.2.2. Süreli Yayının Kuruluşu ve Sorumluluk Düzeni 122
8.2.3. Düzeltme ve Cevap Hakkı 123
8.3. YAYIN REJİMİ: 6112 SAYILI KANUN VE ÜST KURUL 124
8.3.1. Kapsam ve Temel Kavramlar 124
8.3.2. Yayın Hizmeti İlkeleri ve Yaptırımlar 125
8.4. İNTERNET ORTAMI: 5651 SAYILI KANUN 126
8.5. SİNEMA FİLMİ REJİMİ 126
8.6. KÜNYE YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN GEREKÇESİ VE İSTİSNALARI 127
8.7. CEVAP HAKKININ ÜÇ TARAFLI GEREKÇESİ 128
8.8. KAMU YAYINCILIĞI VE TÜRKİYE RADYO TELEVİZYON KURUMU 129
8.9. MECRA FARKININ ÖLÇÜTLERİ VE MECRALARIN YAKINLAŞMASI 130
8.9.1. Yakınsama Sorunu 131
8.9.2. Aynı Film, İki Farklı Sınıflandırma 131
8.10. MEDYA ÇOĞULCULUĞU VE SAHİPLİK 131
8.10.1. Dış Çoğulculuk: Sahiplik Yoğunlaşması 132
8.10.2. İç Çoğulculuk: Aynı Kuruluşta Çeşitlilik 132
8.10.3. Mecra Planlamasına Etkisi 133
DOKUZUNCU BÖLÜM
KİŞİLİK HAKLARI VE KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI 137
9.1. KİŞİLİK HAKKI 138
9.1.1. Kapsamı 138
9.1.2. Hukuka Uygunluk Sebepleri 138
9.1.3. Başvurulabilecek Yollar 140
9.1.4. Mahremiyetin Üç Unsuru 142
9.2. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI 143
9.2.1. Anayasal ve Yasal Çerçeve 143
9.2.2. Temel Kavramlar ve İşleme Şartları 144
9.2.3. Gazetecilik İstisnası 145
9.2.4. Bilgisel Özerklik: Kişisel Veri Korumasının Temeli 145
9.3. UNUTULMA HAKKI VE HABER ARŞİVLERİ 146
9.3.1. Arşivde Uyarı Notu 147
9.4. DOĞRUDAN PAZARLAMA VE TİCARİ ELEKTRONİK İLETİ 148
9.4.1. İki Mevzuat, İki Ayrı Şart 148
9.4.2. Ticari Elektronik İleti ve Onay 149
9.4.3. Ajans ve Marka Arasındaki Sorumluluk 150
9.4.4. Alıcının Özgürlüğü: Almama Hakkı 150
9.5. ÇOCUKLARA İLİŞKİN YAYIN VE İÇERİKLER 151
ONUNCU BÖLÜM
FİKRÎ MÜLKİYET VE TELİF HAKLARI 155
10.1. ESER VE ESER SAHİPLİĞİ 156
10.1.1. Eser Kavramı 156
10.1.2. Eser Sahipliği 156
10.2. ESER SAHİBİNİN HAKLARI 157
10.3. SİPARİŞ, İŞ İLİŞKİSİ VE HAK DEVRİ 158
10.3.1. Eser Sahipliğinin Kazanılması: Yaratma Gerçeği İlkesi 158
10.3.2. Devir Sözleşmesinin Şekli ve Kapsamı 159
10.3.3. Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar 159
10.4. İSTİSNALAR: HABER VE İKTİBAS 160
10.5. TECAVÜZ VE YAPTIRIMLAR 162
10.6. YAPAY ZEKÂ İLE ÜRETİLEN İÇERİK 162
10.7. DİJİTAL ORTAMDA KORUMA VE İÇERİKTEN ÇIKARMA 163
10.7.1. Dijital Hak Yönetimi 163
10.7.2. İçerikten Çıkarma Usulü 164
ON BİRİNCİ BÖLÜM
TİCARİ İLETİŞİM, REKLAM VE KURUMSAL İLETİŞİM HUKUKU 167
11.1. TİCARİ REKLAM VE HUKUKİ ÇERÇEVE 168
11.2. SORUMLULUK DÜZENİ 169
11.3. YASAK VE SINIRLI REKLAM TÜRLERİ 170
11.3.1. Aldatıcı Reklam 170
11.3.2. Örtülü Reklam 171
11.3.3. Karşılaştırmalı Reklam 172
11.4. SOSYAL MEDYA ETKİLEYİCİLERİ 172
11.4.1. Kılavuz ve Kapsamı 172
11.4.2. İfşa Nasıl Yapılır? 173
11.4.3. Sağlık Beyanları 174
11.5. DENETİM VE YAPTIRIM 174
11.5.1. İki Denetim Modeli: İdari Denetim ve Öz Denetim 174
11.5.2. Üçüncü Model: Ortak Düzenleme 175
11.5.3. Reklamda Dikkat Çekme Mantığı ve Yaptırımın Sınırı 176
11.6. TİCARİ İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ 177
11.7. MARKA, TİCARİ İTİBAR VE HAKSIZ REKABET 178
11.7.1. Marka Hakkı 178
11.7.2. Haksız Rekabet 178
11.7.3. Ajansın Konumu 179
11.8. ÜNLÜ KİŞİNİN İZİNSİZ KULLANIMI 179
11.8.1. Yanlış Destek İzlenimi 180
11.8.2. Benzerlik ve Yapay Zekâ 181
11.8.3. Uygulamada Alınacak Önlem 181
11.9. KILAVUZLAR BAĞLAYICI MIDIR? YUMUŞAK HUKUK 181
11.9.1. Yumuşak Hukuk Nedir? 181
11.9.2. Yumuşaktan Sertliğe Geçiş 182
11.10. ALAN ADI VE MARKA 182
11.10.1. Alan Adları Nasıl Yönetilir? 183
11.10.2. Marka Sahibini İlgilendiren Üç Durum 183
11.11. KURUMSAL İLETİŞİM, KRİZ VE İTİBAR YÖNETİMİ 184
11.11.1. Kurumun Kişilik Hakkı 184
11.11.2. Kriz Anında Hukuki Sorular 184
11.11.3. Veri İhlali: İki Yönlü Kriz 185
11.11.4. Sessizlik de Bir Karardır 186
ON İKİNCİ BÖLÜM
DİJİTAL ORTAM, SOSYAL MEDYA VE YAPAY ZEKÂ 189
12.1. İNTERNET ORTAMINDA AKTÖRLER VE SORUMLULUK 190
12.1.1. Aktör Çokluğu ve İşlevlerin Birleşmesi 191
12.2. İÇERİĞİN ÇIKARILMASI VE ERİŞİMİN ENGELLENMESİ 192
12.3. SOSYAL AĞ SAĞLAYICILARI 193
12.3.1. Temel Yükümlülükler 193
12.3.2. Çocukların Korunması: 7578 Sayılı Kanun 194
12.4. DEZENFORMASYON VE SENTETİK İÇERİK 195
12.4.1. Halkı Yanıltıcı Bilgiyi Alenen Yayma Suçu 195
12.4.2. Derin Sahte ve Sentetik İçerik 196
12.4.3. Bilgi Bozukluğunun Üç Türü 197
12.5. YAPAY ZEKÂ VE İLETİŞİM MESLEKLERİ 198
12.6. SİBER SUÇLAR VE SİBER GÜVENLİK 199
12.6.1. Türk Ceza Kanununda Bilişim Suçları 199
12.6.2. 7545 Sayılı Siber Güvenlik Kanunu 200
12.6.3. Uluslararası Çerçeve 201
12.6.4. Kurumsal Sorumluluk 202
12.7. DİJİTAL HAKLAR VE DİJİTAL VATANDAŞLIK 202
12.8. DİJİTAL ORTAMDA KURAL NEREDEN GELİR? 203
12.8.1. Platformun Koyduğu Kurallar 204
12.8.2. Mimarinin Kendisi Bir Kuraldır 204
12.9. SINIR ÖTESİ UYUŞMAZLIKLAR: HANGİ HUKUK, HANGİ MAHKEME? 205
12.9.1. Uygulanacak Hukuk 205
12.9.2. Yetkili Mahkeme 207
12.9.3. Sözleşmeyle Önceden Belirleme 207
12.9.4. Uyumlaştırma Eğilimi 208
12.10. KİM KONUŞUYOR? OTOMATİK HESAPLAR 208
12.10.1. Sosyal Bot Nedir? 208
12.10.2. Hukuki Değerlendirme 209
12.11. PLATFORMUN İKİLİ KONUMU 209
12.11.1. Neden Önemli? 210
12.11.2. Algoritma Bir Seçim Ölçütüdür 210
ON ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İLETİŞİM MESLEKLERİNDE HUKUKİ SORUMLULUK 215
13.1. SORUMLULUK TÜRLERİ 215
13.2. BASIN KARTI VE MEDYA MENSUBU STATÜSÜ 217
13.3. KAYNAK GİZLİLİĞİ 218
13.4. MESLEK ETİĞİ VE ÖZ DENETİM 219
13.5. İLETİŞİM ÇALIŞANLARININ HUKUKİ STATÜSÜ 220
13.5.1. Fikir İşçisi Kavramı 220
13.5.2. Neden Ayrı Bir Rejim? 221
13.6. HAKARET SUÇ OLMAKTAN ÇIKARILABİLİR Mİ? 221
13.6.1. Bir Örnek 222
13.6.2. Tartışmanın İki Yanı 222
13.7. VİCDAN KLOZU 223
13.7.1. Kurum Nedir? 223
13.7.2. Türk Hukukundaki Karşılığı 223
13.7.3. Neden Önemlidir? 223
13.8. BİR MESLEK, ÜÇ SORU 224
Ek–1: Kavram Sözlüğü 227
Ek–2: Örnek Ders İzlenceleri 235
Ek–3: Pratik Olaylar ve Değerlendirme Rehberi 239
Ek–4: Film Önerileri 250
Ek–5: Çoktan Seçmeli Soru Bankası 251
KAYNAKÇA 283