Sözleşmesel Sorumlulukta Ağır Kusur Ve Ağır Kusurun Uygulama Alanları (9786253815295)

Sunuş 7
Önsöz 9
Kısaltmalar 19
GİRİŞ
I. KONUNUN TAKDİMİ VE ÖNEMİ 22
II. KONUNUN SINIRLANDIRILMASI 24
III. TERMİNOLOJİ 24
IV. ARAŞTIRMA PLANI 26
Birinci Bölüm SORUMLULUK KAVRAMI VE SÖZLEŞMESEL SORUMLULUĞUN UNSURLARI
I. SORUMLULUK KAVRAMI, SORUMLULUĞUN KAYNAKLARI VE SORUMLULUK HUKUKUNUN TEMEL PRENSİPLERİ 27
A. Sorumluluk Kavramının Farklı Anlamları 28
B. Sorumluluğun Kaynakları 30
1. Sözleşmesel Sorumluluk 34
2. Sözleşme Dışı İlişkilerden Kaynaklanan Sorumluluk 37
3. Sorumluluk Hukukunu Yeknesaklaştırma Çabası 38 C. Sorumluluk Hukukuna Hakim Olan Temel Prensipler 43
1. Sorumluluğun Kural Olarak Kusura Dayanması 43
2. Malvarlığı İle Sorumluluğun Esas Olması 50
3. Tazminatın Kural Olarak Zarar Miktarını Aşamaması 51
4. Haksız Fiil Sorumluluğuna İlişkin Hükümlerin Kıyas Yoluyla Sözleşmeye Aykırılık Hallerine De Uygulanması 52
II. SÖZLEŞMESEL SORUMLULUĞUN UNSURLARI 56 A. Sözleşmeye Aykırılık 60
1. Sözleşme İçeriğinin Belirlenmesi 64 a. Edim Yükümleri 65 b. Yan Yükümler 66
2. Sözleşmeden Doğan Bir Yükümün İhlali 68
a. Hiç İfa Etmeme Durumu 69 aa. Temerrüt 70 bb. İfa İmkansızlığı 71
b. Gereği Gibi İfa Etmeme Durumu ve Özellikle Akdin Müspet İhlali Kavramı 73
c. Sözleşmesel Sorumluluk Alanını Genişleten Kuramlar 76 aa. Culpa in Contrahendo 77 bb. Culpa Post Pactum Perfectum 78 cc. Edim Yükümünden Bağımsız Borç İlişkileri 79 dd. Üçüncü Kişiyi Koruyucu Etkili Sözleşme 81
3. Hukuka Uygunluk Sebebinin Bulunmaması 83 B. Zarar 84
1. Olumlu Zarar, Olumsuz Zarar 88
2. Doğrudan Zarar, Dolaylı Zarar ve Yansıma Zararı 91
3. Zararın Hesaplanmasında Fark Teorisi ve Değişim Teorisi 94 C. Nedensellik Bağı 95
1. Zararın Sözleşmeye Aykırılıktan İleri Gelmesi 96
2. Zararın Sözleşmeden Kaynaklanan Yükümlülüklerin Koruma Amacı İçerisinde Kalması (Hukuka Aykırılık Bağı) 97
3. Nedensellik Bağını Kesen Sebepler 100 D. Sözleşmesel Sorumluluğun Kurulmasında Kusurun Rolü 102
1. Kusur Prensibi ve TBK m. 112’de Tercih Edilen İspat Yükü Dağılımı 102
2. Borçlunun Her Türlü Kusurundan Sorumlu Olması 104
3. Kusur Prensibinin İstisnası Olan Bazı Haller (Kusursuz Sorumluluk Halleri) 105
a. Temerrüt Faizi 105
b. Temerrüt Sırasında Beklenmeyen Halden Sorumluluk 105
c. İfa Yardımcılarının Fiillerinden Sorumluluk 106
d. Hakkaniyete Dayalı Sorumluluk 107
e. Garanti (Tekeffül) Sorumluluğu 107 aa. Alacağın Devri 108 bb. Satış Sözleşmesinde Zapt Sorumluluğu 109 cc. Satış Sözleşmesinde Satıcının Ayıptan Sorumluluğunda Alıcının Dönme Hakkını Kullanmasının Sonucu 110
f. Diğer Haller 110
İkinci Bölüm KUSUR KAVRAMI, KUSURUN AĞIRLIK DERECELERİ VE SÖZLEŞMESEL (AKDİ) KUSUR
I. SORUMLULUĞU ÖZGÜR İRADEYE DAYANDIRAN FELSEFİ DÜŞÜNCE VE İRADE ÖZGÜRLÜĞÜNÜN BULUNUP BULUNMADIĞI SORUNU 113
A. İrade Özgürlüğünü Açıklayan Yaklaşımlar ve Kusurun Bu Yaklaşımlardaki Konumu 115
1. Aristoteles 115
2. Thomas Aquinas 116
3. İslam İtikat Düşüncesi 116
4. John Locke 117
5. Jean–Jacques Rousseau 118
6. Immanuel Kant 118
7. Pragmatizm 119
8. Varoluşçuluk 119
9. Determinizm 119
10. İndeterminizm 121
11. Değerlendirmemiz 122 B. Kusurun Liberal ve Bireyci Akımdaki Konumu 123
1. Liberal ve Bireyci Akımın Hukukla İlişkisi 123
2. Liberal ve Bireyci Anlayışın Sorumluluk Tasavvurunda Kusura Duyulan Gereklilik 127
II. ROMA HUKUKUNDA KUSUR KAVRAMININ GELİŞİMİ 128
A. Roma Hukukunda Sorumluluk Anlayışı 129
B. Roma Hukukunda Kusur (Culpa) Sorumluluğu 135
1. Lex Aquilia Kapsamındaki Haksız Fiilden Sorumluluk Bakımından Iniuria (Hukuka Aykırılık) ve Culpa (Kusur) İlişkisi 136
2. Kusur Olarak Culpa 137
a. Dolus (Kast) 139
b. Dar Anlamda Culpa (İhmal) 141
c. Culpa–neglegentia, Culpa–imperitia, Culpa–infirmitas 146
C. Kusurun Ağırlığının Sorumluluk Üzerindeki Etkisi 148
III. KUSURUN MODERN HUKUKLARDA KURUMSALLAŞTIRILMASI 152 A. Kusur Yargısı 153 B. Kusuru Açıklayan Teoriler 158
1. Sübjektif Kusur Teorisi 158 a. Teoriye Göre Kusurun Anlamı 158 b. Sübjektif Kusur Teorisine Yönelik Eleştiriler 160
2. Objektif Kusur Teorisi 162 a. Teoriye Göre Kusurun Anlamı 162 b. Objektif Kusur Teorisine Yönelik Eleştiriler 164
3. Objektifleştirilmiş (Karma) Kusur Teorisi 165
a. Teoriye Göre Kusurun Anlamı 165
b. Teoriye Yönelik Eleştiriler 169
C. Değerlendirmemiz ve Çalışmamızın Devamında Takip Edeceğimiz Sistem 171
IV. KARMA KUSUR TEORİSİNE GÖRE KUSURUN UNSURLARI 175 A. Kusurun Sübjektif Unsuru 175
1. Kusur Ehliyeti ve Ayırt Etme Gücü 178
2. Kusur Ehliyetinin Derecelendirilebilirliği Sorunu 182 B. Objektif Unsur 184
1. Hukuka Aykırılık ve Kusurun Objektif Unsuru Hakkında Görüşler 185
2. Karşılaştırmada Ölçü Alınacak Kişi Modeli 187
a. Dışsal Kıstaslar 189
b. İçsel Kıstaslar 189
c. Yer ve Zaman ile Faaliyetin Türü 193
d. Diğer Yardımcı Kıstaslar 194
3. Model Kişiden Beklenen Davranıştan Sapma 195
V. AĞIRLIK DERECESİNE GÖRE KUSURUN SINIFLANDIRILMASI 196 A. Genel Olarak 196 B. Kast 198
1. Doğrudan Kast 204
2. Dolaylı Kast 204
3. Kastın Belirlenmesinde Dikkat Edilmesi Gereken Bazı Hususlar 205 C. İhmal 207
1. İhmalin Merkezinde Yer Alan Özen Kavramı ve Özenin Farklı İşlevleri 208
a. Dış Özen, İç Özen ve Üstlenme Kusuru (Başlangıçtaki İhmal) 210
b. Talep Edilen Özenin Ölçüsü 213 aa. Sübjektif Ölçü (Diligentia quam in suis) 213 bb. Objektif Ölçü 215 cc. Normatif Ölçü 219 dd. Diğer Kriterler 221
2. Öngörülebilirlik ve Önlenebilirlik (Kaçınılabilirlik) 222 a. Öngörülebilirlik 222 b. Önlenebilirlik 224
3. Hukuka Aykırı Sonucun Önceden Görülüp Görülmemesine Göre İhmalin Çeşitleri: Bilinçli İhmal – Bilinçsiz İhmal 226
4. İhmalin Ağırlık Derecesine Göre İhmalin Çeşitleri: Ağır İhmal – Hafif İhmal Ayrımı ve Orta İhmal Kavramı 228
a. Ağır İhmal Hakkındaki Görüşler 229 aa. Bokelmann’ın Yaklaşımı 232 bb. Röhl’ün Yaklaşımı 235 cc. Müller’in Yaklaşımı 238
b. Ağır İhmal Yargısına Zemin Oluşturan Vakıa ve Emareler 238 aa. Zararın Meydana Gelme Olasılığı 238 bb. Özen İhlalinin Süresi 239 cc. Özen İhlallerinin Sıklığı 240 dd. Olası Zarar Miktarı 241 ee. Önceden Gerçekleşen İkaz 242 ff. Düşünme Süresi 242 gg. Anlık Hata 243 hh. Unutma Vakıaları 245 ii. Yerleşmiş Özensiz Davranışlar 246 jj. Koruma Normlarına Aykırılık 247 kk. Durumun Zorluk Derecesi 248
c. Ağır İhmale Yaklaşımların Değerlendirilmesi ve Sonuç 249
d. Hafif İhmal 251
e. Orta İhmal 252
D. Kusurun Ağırlık Derecelerinin Türk Borçlar Kanunu Üzerindeki Etkisi 254
1. Ağır Kusur – Hafif Kusur Ayırımının Esas Alınmış Olması 254
2. Terk Edilmiş Bir Düzenleme: Manevi Tazminat Talebinin Kusurun Özel Ağırlığına Bağlılığı 260
VI. SÖZLEŞMESEL (AKDİ) KUSURUN UNSURLARI VE ÖZEN BORCUNA AYKIRILIK İLE KUSURUN AYRIŞTIRILMASI SORUNU 262
A. Sözleşmesel (Akdi) Kusur 262
1. Sübjektif Unsur 267
2. Objektif Unsur 269
a. Sözleşmesel (Akdi) Kast 269
b. Sözleşmesel (Akdi) İhmal (Sözleşme İlişkilerinde Gerekli Özenin Yasal Açımlaması) 270
B. İşgörme Borcu Doğuran Sözleşmelerde Özen Borcuna Aykırılık ve Kusurun Ayrıştırılmasındaki Güçlük 272
1. Sözleşme İhlali Perspektifinden Özen Borcuna Aykırılık İle İşgörme Borcunun İçeriği Arasındaki İlişki 272
2. Kusur Perspektifinden Gerekli Özenin Ölçüsü ve İşçinin Sorumluluğu Arasındaki İlişki 281
a. İşin Tehlikeli Olup Olmaması (Mesleki Riziko) 288
b. İşin Uzmanlığı ve Eğitimi Gerektirip Gerektirmemesi 289
c. İşçinin İşveren Tarafından Bilinen veya Bilinmesi Gereken Yetenek ve Nitelikleri 291
3. Özen Borcuna Aykırılık İle İhmal Bakımından Özensizlik Arasındaki Sınır Konusunda Öğretide İleri Sürülen Görüşler 293
4. Görüşlerin Değerlendirilmesi ve Kanaatimiz 301
Üçüncü Bölüm AĞIR KUSURUN İŞLEVLERİ VE TÜRK BORÇLAR KANUNUNDA YER ALAN UYGULAMA ALANLARI
I. AĞIR KUSURUN SORUMLULUĞUN KURULMASINDAKİ UYGULAMA ALANI VE AĞIR KUSUR HALİNDE SORUMLULUĞUN SINIRLANAMAMASI 305
A. Ağır Kusurun Karşılık Gözetmeyen Faaliyetlerde Sorumluluğu Kurucu Rolü 305
1. Bağışlayanın Sorumluluğu 305
2. Borçlunun Yararının Bulunmadığı Diğer Hallerin Değerlendirilmesi 308
B. Kişinin Kendi İşlerinde Gösterdiği Çaba ve Özen (Diligentia Quam In Suis) Ölçütünün Uygulandığı Hallerde Ağır Kusurun Sorumluluğu Kurucu Rolü 315
C. Ağır Kusurun Hayvan Satışında Ayıp Sorumluluğu İstisnasını Etkisiz Kılmak Suretiyle Sorumluluğu Kurucu Rolü 317
D. Ağır Kusurun Sözleşmeye Dayanan Sorumluluk Sınırlamalarını Etkisiz Kılmak Suretiyle Sorumluluğu Kurucu Rolü 318
1. Sorumsuzluk Anlaşmaları 318
a. Ağır Kusurdan Sorumsuzluk Hakkındaki Genel Düzenlemeler 319 aa. Borçlunun Kendi Davranışları Bakımından 319 bb. İfa Yardımcıları Bakımından 328
b. Satış Hukukunda Zapt ve Ayıp Bakımından Özel Düzenlemeler 330 aa. Zapt Bakımından 330 bb. Ayıp Bakımından 332 cc. İsteğe Bağlı Açık Arttırmayla Satışta Satıcının Aldatmasının Artırma Koşullarındaki Sorumsuzluk Kaydını Etkisiz Bırakması 334
E. Karşılaştırmalı Hukukla Mukayeseli Olarak Ağır Kusurun İstihdam İlişkilerinde Sorumluluğu Kurucu Rolü 336
II. AĞIR KUSURUN HUKUKİ DURUMU VE ÖZELLİKLE SORUMLULUĞU AĞIRLAŞTIRMA İŞLEVİ BAKIMINDAN UYGULAMA ALANLARI 339
A. Ağır Kusurun Tazminatın Belirlenmesindeki Rolü 339
1. Tazminat Borçlusunun Ağır Kusuru ile Tazminatın Belirlenmesi Arasındaki İlişki 339
a. Tazminatın Belirlenmesi 339
b. Tazminatın İndirilmesi Sebebi Olan Kusurun Hafifliğine İlave Olarak Başka Bir Kıstasın Gerekip Gerekmediği Sorunu 343
2. Tazminatın Belirlenmesinde Borçlunun Ağır Kusuru ile Zarar Görenin (Müterafik) Kusuru Arasındaki İlişki 345
a. Zarar Görenin Kusuru Kavramı ve Zararı Azaltma Külfetinden Ayırt Edilmesi 345
b. Borçlunun Ağır Kusuru ile Zarar Görenin Kusuru Arasındaki İlişki 348
B. Ağır Kusurun Ayıp Sorumluluğunu Ağırlaştırıcı Rolü (Satış ve Eser Sözleşmesinde Ayıp Sorumluluğunda İhbar Külfeti ve Zamanaşımına İlişkin Hükümler) 350
1. Ayıbı İhbar (Bildirim) Külfetine İlişkin Olarak 350
a. Satış Sözleşmesinde 350 aa. Satıcılığı Meslek Edinmeyenler Bakımından 350 bb. Satıcılığı Meslek Edinmiş Olanlar Bakımından 352
b. Eser Sözleşmesinde 361
2. Zamanaşımına İlişkin Olarak 364
a. Satış Sözleşmesinde 365
b. Eser Sözleşmesinde 367
C. Ağır Kusurun Kefalet Teminatının Sona Ermesindeki Rolü (TBK m. 592/4) 370
D. Ağır Kusurun, Kiraya Veren Açısından Kira Sözleşmesinin Fesih Prosedürünü Kolaylaştırmak Suretiyle Kiracının Hukuki Durumunu Ağırlaştırması 374
E. Ağır Kusuru Bulunan Dava Tarafının Fer’i Müdahil İle Arasındaki Rücu İlişkisi 376
1. Hukuk Uyuşmazlıklarında Fer’i Müdahaleye İlişkin Genel Düzenleme 376
2. Satıcının Zapt Sorumluluğuna İlişkin Özel Düzenleme 377
III. AĞIR KUSURUN, ZARARDAN BİRDEN FAZLA KİMSENİN SORUMLU OLMASINDA (MÜTESELSİL SORUMLULUKTA) UYGULAMA ALANI 380
A. Alacaklı İle Borçlular Arasındaki İlişki (Dış İlişki) 388
1. Tam Teselsül – Eksik Teselsül Ayrımı Yapılan Önceki Hukuktaki Durum ve TBK’nin Bu Ayrımı Kaldırmış Olması 388
2. Müteselsil Borçlunun Kusurunun Ağırlığının Dış İlişkideki Rolü Hakkındaki TBK Dönemindeki Görüşler 395
B. Tazminatın Borçlular Arasındaki Paylaşımı (İç İlişki) 398
1. Tam Teselsül–Eksik Teselsül Ayrımı Yapılan Önceki Hukuktaki Durum 398
2. TBK m. 62 Hükmüne Göre Müteselsil Borçlunun Kusurunun Ağırlığının İç İlişkideki Rolü 400
IV. ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN AĞIR KUSURU VE ZARAR GÖRENİN AĞIR KUSURU 403 A. Kavram 403 B. Hükümleri 404
1. Sorumluluğu Kaldırma 404
2. Sorumluluğu Azaltma 407 Sonuç 411
Kaynakça 423 Kavram Dizini 447