Şirketler Topluluğunda Bağlı Şirket Borçlarından Dolayı Sorumluluk (9786050519327)

KISALTMALAR LİSTESİ 17
ÖNSÖZ 21
BİRİNCİ
BÖLÜM 35 TEMEL KAVRAMLAR 35
I. TÜZEL KİŞİLİK VE SINIRLI SORUMLULUK 35 A. TÜZEL KİŞİLİĞİ AÇIKLAYAN TEORİLER 42
1. Farazi Kişilik Teorisi 42
2. Gerçek Kişilik Teorisi 43
3. Tüzel Kişilik Kavramının Değerlendirilmesi 43 B. SINIRLI SORUMLULUK 47
1. Kavram ve Tarihçe 47
2. Sınırlı Sorumluluk Kuralının Öngörülmesini Gerektiren Nedenler 53
3. Sınırlı Sorumluluk Kuralına Yöneltilen Eleştiriler 56
4. Değerlendirme 62
II. TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILMASI 64
A. GENEL OLARAK 67
B. TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILMASI TEORİSİNİN ORTAYA ÇIKIŞI 70
C. PERDENİN KALDIRILMASI TÜRLERİ 76
1. Sebep Unsuruna Göre Perdenin Kaldırılması 78
a. Yasal Perdeyi Kaldırma 78
b. Gönüllü Perdeyi Kaldırma 79
c. Yargısal Perdeyi Kaldırma 79
2. Kişi Unsuruna Göre Perdenin Kaldırılması Türleri 79
a. Düz Perdeyi Kaldırma 79
b. Ters Yönden Perdeyi Kaldırma 80
i. İç Ters Yönden Perdeyi Kaldırma 81 ii. Dış Ters Yönden Perdeyi Kaldırma 86
c. Çapraz Perdeyi Kaldırma, Katmerli Perdeyi Kaldırma ve Özdeş Kılma 94
D. KARŞILAŞTIRMALI HUKUK 95
1. Amerikan (ABD) Hukuku 96
a. İki Ayaklı Test (the two–prong test) veya alt benlik (Alter ego) Doktrini 98
b. Üç Ayaklı Test (The Three–Prong Test) veya Araçsallık Teorisi (Instrumentality Rule) 101
c. Temsil (Agency) 104
d. Değerlendirme 105
2. İngiliz Hukuku 108
a. Temsil (Agency) 110
b. Göstermelik/Paravan Şirket Kıstası (Mere Façade Test) 113
c. Değerlendirme 120
3. Alman Hukuku 121
a. Kötüye Kullanma Teorisi 122
i. Subjektif Kötüye Kullanma Teorisi 122 ii. Objektif Kötüye Kullanma Teorisi 124
b. Normların Amaçları Teorisi 125
c. Değerlendirme 126
4. Karşılaştırmalı Hukuk Verilerinin Genel Olarak Değerlendirilmesi 127
E. TÜRK HUKUKUNDA TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILMASI 131
1. Mevzuat 132
2. İçtihat 134
a. Araçsallaştırılmış Şirket Kıstası 143
i. Sorumluluktan Kaçınma 144 ii. Gizleme 148
b. Dolaylı Temsil 156
c. Gerçekte Tek Bir Şirketin Varlığı (Tek Ekonomik Birim Kıstası) 157
3. Doktrin 158
4. Değerlendirme 170
III. ŞİRKETLER TOPLULUĞU 173 A. ŞİRKETLER TOPLULUĞUNUN OLUŞUMU 175
1. Ortaya Çıkış Nedenleri 175 a. İktisadi Nedenler 176 b. Hukuki Nedenler 177
2. Hukuki Olarak Ortaya Çıkış Biçimleri 179
a. Fiili Şirketler Topluluğu 179
b. Sözleşmesel Şirketler Topluluğu 180
B. TÜRLERİ 182
1. Dikey Topluluk 182
2. Yatay Topluluk 183
3. Muhtelif Topluluklar 185
IV. TÜRK TİCARET KANUNU’NA GÖRE ŞİRKETLER TOPLULUĞU 185 A. TOPLULUK 186
1. Hâkim Şirket 189
2. Bağlı Şirketler 191 B. HÂKİMİYET 192
1. Genel Olarak 192
2. Hâkimiyetin Kaynağını Açıklayan Yaklaşımlar 193
a. Tek Elden Yönetim 193
b. Kontrol Yaklaşımı 195
i. Hâkimiyetin Mutlak Olarak Varlığını Gösteren Haller 195 i.1. Oy haklarının çoğunluğuna sahip olmak (TTK m.195(1)(a) – 1) 196 i.2. Şirket sözleşmesi uyarınca, yönetim organında karar alabilecek çoğunluğu oluşturan sayıda üyenin seçimini sağlayabilmek hakkını haiz olmak (TTK m. 195/1(a) – 2) 199 i.3. Kendi oy hakları yanında, bir sözleşmeye dayanarak, tek başına veya diğer pay sahipleri ya da ortaklarla birlikte, oy haklarının çoğunluğuna sahip olmak (TTK. m. 195/1(a) – 3) 200 i.4. Hâkimiyet sözleşmesi veya başka bir yolla hâkimiyetin kurulması (TTK m. 195/1(b)) 200 ii. Hâkimiyet Karinesi 202
3. Hâkimiyetin Türleri 204
a. Kurulma Şekline Göre 204
i. Doğrudan Hâkimiyet 204 ii. Dolaylı Hâkimiyet 204
b. Hâkim Şirket Sayısına Göre 204
i. Tek Başına Hâkimiyet 204 ii. Birlikte Hâkimiyet 205
c. Kapsamına Göre Hâkimiyet 207
i. Tam Hâkimiyet 207 ii. Kısmi Hâkimiyet 208
İKİNCİ
BÖLÜM 209 ÖZEL HÜKÜMLER KAPSAMINDA ŞİRKETLER TOPLULUĞUNDA SORUMLULUK İLİŞKİLERİ 209
I. GENEL OLARAK 209
II. SORUMLULUKLA İLGİLİ MERKEZİ KAVRAMLAR: TOPLULUK MENFAATİ VE TOPLULUK TEHLİKESİ 214
A. TOPLULUK MENFAATİ 214
B. TOPLULUK TEHLİKESİ 219
1. Topluluk Tehlikesini Önleyici Tedbirler 221
2. Topluluk Tehlikesinin Gerçekleşmesi ve Sorumluluk 223
III. SORUMLULUĞUN POZİTİF HUKUK TARAFINDAN DÜZENLENMESİ 224 A. TARİHİ ARKA PLAN 224
1. Yasayla Düzenleme Yaklaşımı 225
2. Avrupa Birliği’nin Mevzuat Çalışmaları 226
3. Diğer Gelişmeler 227 B. ALMAN ŞİRKETLER TOPLULUĞU (KONZERN) HUKUKU 231
1. Bütünleşme (Eingliederung) 232
2. Sözleşmesel Topluluklar 233
3. Fiili Topluluklar (Faktische Konzerne) 236 a. Basit Fiili Topluluklar 238 b. Nitelikli Fiili Topluluklar 239
4. Eleştiriler 241 C. TÜRK TİCARET KANUNU’NDA DÜZENLENEN SORUMLULUK HALLERİ 246
1. Hâkimiyetin Hukuka Aykırı Kullanılması 247
a. Kısmi Hâkimiyet Halinde Hâkimiyetin Hukuka Aykırı Kullanılması ve Sonuçları 248
i. Bağlı Şirketin Yönetimine Müdahalede Bulunularak Kayba Uğratılması 249 i.1. Hukuka Aykırılık 249 i.2. Kayıp Kavramı 250 i.3. Denkleştirme 254 i.4. Tazminat Davası 257 ii. Haklı Sebep Olmaksızın Yapısal Değişikliklerde Bulunulması 265 ii.1. Hukuka Aykırılık 266 ii.2. Hukuki Sonuçları: Tazminat ve Payların Satın Alınması Davası 266
b. Tam Hâkimiyet Halinde Hâkimiyetin Hukuka Aykırı Kullanılması ve Sonuçları 269
i. Bağlayıcı Talimat Verme Yetkisi ve Sınırları 269 ii. Tazminat Davası 272
2. Güvenden Doğan Sorumluluk 278 D. DEĞERLENDİRME 281
1. Özel Hükümlerle Getirilen Koruma Sisteminin Etkinliği 282
a. Özel Hükümlerin Münhasır Uygulama Alanı Kapsamında 282
b. Özel Hükümlerin Maddi Olarak Getirdiği Düzenlemeler Kapsamında 286
i. Alman Konzern Hukukuna Göre Alacaklının Korunması 287 ii. TTK Özel Hükümlerindeki Düzenlemeler 291
2. Sonuç 303
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM 305
GENEL HÜKÜMLER VE TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILMASI TEORİSİ KAPSAMINDA ŞİRKETLER TOPLULUĞUNDA SORUMLULUK İLİŞKİLERİ 305
I. ÖZEL HÜKÜMLERLE GETİRİLEN SORUMLULUK REJİMİNİ TELAFİ EDİCİ BİR YAKLAŞIM İHTİYACI 305
II. ALACAKLININ BAŞVURABİLECEĞİ GENEL HÜKÜMLER 309 A. HAKSIZ FİİL HÜKÜMLERİ 309
1. Genel Olarak 309
2. Unsurları 312
a. Topluluk Hâkiminin Fiili 312
b. Kusur 314
c. Hukuka Aykırılık 317
d. İlliyet Bağı 321
e. Zarar 322
B. YÖNETİCİLERİN SORUMLULUĞU 330
1. Topluluk Hâkiminin Yönetici Olarak Tespitinde Dikkate Alınacak Hususlar 332
2. Sorumluluk 336 a. Alacaklının Doğrudan Zararının Tazmini 336 b. Alacaklının Dolaylı Zararının Tazmini 338
III. ŞİRKETLER TOPLULUĞUNDA TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILMASI 340
A. GELENEKSEL PERDEYİ KALDIRMA TEORİSİNİN ŞİRKETLER TOPLULUĞUNA UYARLANMASI 341
B. TEK EKONOMIK BİRİM TEMELİNDE TÜZEL KİŞİLİK PERDESİNİN KALDIRILMASI 345
1. Tek Ekonomik Birim Teorisinin Uygulanabileceği Sorunlu Alanlar 348
a. Şirketler Topluluğunun Yapısal Olarak Kötüye Kullanılması 348
b. Aşırı Hâkimiyet Uygulamaları Sonucunda Münferit Şirket Gibi Faaliyet Gösteren Topluluk Sorunu 357
2. Karşılaştırmalı Hukuk 364
a. Amerikan Hukuku 364
i. Geleneksel Perdeyi Kaldırma Teorilerinin Uygulanması 364 ii. Topluluğun İktisadi Temelini Esas Alan Uygulamalar 370 ii.1. İşletme teorisinin sistematize edilişi 372 ii.1.1. Tüzel kişilik tanıma fonksiyonu 374 ii.1.2. Tüzel kişiliği yoksayma fonksiyonu 377 ii.2. İşletme yaklaşımının uygulamadaki yansımaları 378 ii.2.1. İlk dönem kararları 378 ii.2.1.1. Demiryolu işletmeciliği ile ilgili kararlar 378 ii.2.1.2. Fountain v. Lumber Co. kararı 380 ii.2.2. Glenn v. Wagner kararı 381 ii.2.3. Paramount Petroleum Co. v. Taylor Rental Ctr. kararı 385 ii.2.4. Green v. Champion Insurance Co. kararı 386 ii.2.5. Taxicab kararları 393 ii.2.6. Diğer haksız fiil davaları 395 ii.2.7. Sözleşmesel alacaklar yönünden teorinin uygulanması 399 ii.2.8. Değerlendirme 401 ii.3. Özdeşlik (Identity) Doktrini 403
b. İngiliz Hukuku 406
i. Tek Ekonomik Birim Yaklaşımının Ortaya Çıkışı 408 ii. Tek Ekonomik Birim Yaklaşımının Reddi 411 iii. Tartışmanın Yeniden Alevlenmesi 413 iv. Haksız Fiil Kaynaklı Davalarda Benimsenen Yaklaşım Farkı: Topluluk Hâkiminin Doğrudan Sorumluluğu 416 iv.1. Lubbe v. Cape 417 iv.2. Chandler v. Cape 418 iv.3. Vedanta Res. plc v. Lungowe 421 iv.4. Okpabi v. Royal Dutch Shell plc. 424
v. Değerlendirme 427
c. Alman Hukuku 429
i. Topluluk Hâkiminin Sadakat ve Özen Yükümlülüğüne Dayanan Sorumluluk (ITT kararı) 430 ii. Nitelikli Fiili Topluluk Kavramının Tanınması ve APOK’un Sözleşmesel Topluluklarla İlgili Hükümlerinin Kıyas Yoluyla Uygulanması Yaklaşımı 432 ii.1. Autokran kararı 432 ii.2. Tiefbau kararı 434 ii.3. Video kararı 436 ii.4. TBB kararı 437 iii. Yok Edici Etkide Bulunmadan Kaynaklanan Sorumluluk 439 iii.1. Bremer Vulkan kararı 439 iii.2. KBV kararı 443 iv. Haksız fiil sorumluluğu – Trihotel kararı 445
v. Yapısal Olarak Kötüye Kullanma Teorisi 448 vi. Değerlendirme 450
d. Avrupa Birliği Hukuku 453
i. Avrupa Birliği Rekabet Hukukunun “Single Economic Unit” Doktrini 454 ii. Avrupa Birliği’nin Şirketler Topluluğuyla İlgili Mevzuat Çalışmaları 459
e. Genel Değerlendirme 461
3. Türk Hukuku 463
a. Yargı Kararlarında Perdeyi Kaldırma Bağlamında Kullanılan Kavramlar 464
i. Organik Bağ 464 ii. Çapraz Perdeyi Kaldırma 467 iii. Tek Ekonomik Birim – İktisadi Bütünlük –Tek Şirket Sayılma 469 iv. Değerlendirme ve Kavram Tercihi: Neden Tek Ekonomik Birim Yaklaşımı? 472
b. Yargıtay Kararlarının Tek Ekonomik Birim Yaklaşımı Merceğinden Değerlendirilmesi 477
i. “Ortaklık Sertifikası” Adı Altında Sermaye Toplanmasıyla İlgili Kararlar 479 ii. İş Hukukuyla İlgili Uyuşmazlıklar 484 iii. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2020/19–94
E. 2020/358
K. ve 06.09.2020 Tarihli Kararı 489 iii.1. Dava konusu olay 490 iii.2. Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması teorisini geleneksel uygulamasıyla sınırlı gören yaklaşım 491 iii.3. Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması teorisini daha esnek bir şekilde uygulayan yaklaşım 492 iii.4. Topluluğun Yapısal Özelliklerini Dikkate Almayan Tutucu Yaklaşım 494 iii.5. Şirketler Topluluğunun Yapısal Özelliklerini Dikkate Alan Yaklaşım 495 iii.6. Değerlendirme 500 iv. Sonuç 501
c. Bir Tüzel Kişilik Perdesinin Kaldırılması Yöntemi Olarak Tek Ekonomik Birim Kıstasının Uygulanmasıyla İlgili Öneriler 505
i. Tek Ekonomik Birim Teorisinin Uygulamasında Kaçınılması Gereken Hususlar 508 ii. Tek Ekonomik Birim Teorisinin Uygulamasında Dikkate Alınacak Hususlar 511 ii.1. Tek ekonomik birim temelinde tüzel kişilik perdesinin kaldırılmasında yapılacak incelemeye yönelik öneriler 513 ii.1.1. İlk Aşama: Tek Ekonomik Birimin Tespiti 513 ii.1.1.1. Topluluk şirketlerinin ortaklık yapısı 515 ii.1.1.2. Topluluğun belirli bir işletme faaliyeti etrafında yapılandırılmış olması 518 ii.1.1.3. Merkezileşme 522 ii.1.1.4. Risk ve zararın dışlanması amacıyla faaliyetin bölümlendirilmesi 524 ii.1.1.5. Topluluk hâkiminin sorunlu hâkimiyet uygulamalarının varlığı 528 ii.1.1.6. Bağlı şirketin varlık sebebiyle ilgili hususlar 534 ii.1.1.7. Bağlı şirketlerin malvarlığının ayrılığı kuralının göz ardı edilmesi 536 ii.1.1.8. Malvarlığının yetersizliği 537 ii.1.1.9. Topluluk hâkiminin dışa karşı uyandırdığı yanlış intiba 541 ii.1.1.10. Değerlendirme 543 ii.1.2. İkinci Aşama: Kınanabilirlik 546 ii.1.3. Tek ekonomik birim temelinde tüzel kişilik perdesinin kaldırılmasıyla ilgili diğer önemli meseleler 564 ii.1.3.1. Hukuka aykırılık 564 ii.1.3.2. Hukuki Dayanak: Hakkın kötüye kullanılması yasağı 569 ii.1.3.3. Sorumluluğun kapsamı 575 ii.1.3.4. İspat yükü 581 ii.2. Değerlendirme 585
SONUÇ 589
KAYNAKÇA 603