Sahte Belge Düzenleme ve Kullanma Fiillerinin Yargı Kararları Işığında Değerlendirilmesi
İçindekileri İncele
ÖN SÖZ I İÇİNDEKİLER III
KISALTMALAR XIV
GİRİŞ 1
BİRİNCİ BÖLÜM VERGİ HUKUKU BAKIMINDAN BELGE, FATURA, VERGİ CEZA HUKUKU, VERGİ KAÇAKÇILIĞI KAVRAMLARI
1.1. BELGE 5
1.1.1. Genel Olarak Belge Kavramı 5
1.1.2. Mevzuatımızda Belge Kavramı 5
1.1.3. Öğretide Belge Kavramı 7
1.1.4. Yargı Kararlarında Belge Kavramı 8
1.1.5. Belgelerde Bulunması Gereken Nitelikler 8
1.1.5.1. Yazılı İrade Açıklaması İçermeli 10
1.1.5.2. Hukuki Sonuç Doğurmaya Yönelik Olmalı 10
1.1.5.3. Düzenleyicisi Belli Olmalı 11
1.1.6. Belgeler Bakımından Asıl, Nüsha(Örnek), Suret Kavramları Asıl 12
1.1.7. Belge Türleri 13
1.1.7.1. Türk Ceza Kanunu’na Göre Belge Türleri 13
1.1.7.2. Ticaret Kanunu’na Göre Belgeler 16
1.1.7.3. Vergi Usul Kanunu’na Göre Belgeler 19
1.2. FATURA 21
1.2.1. Genel Olarak Fatura 21
1.2.2. Faturanın Tanımı 21
1.2.3. Faturada Bulunması Gereken Unsurlar ve Faturanın Şekli 23
1.2.4. Fatura Düzeni 25
1.2.5. Faturalarda Süre ve Dönemsellik İlkesi 28
1.2.6. Faturaların Bastırılması ve Tasdiki 30
1.2.7. Faturaların Hukuki Niteliği 31
1.2.8. Fatura Kullanma Mecburiyeti Bulunanlar 33
1.2.9. Faturaların Muhafaza ve İbraz Zorunluluğu 35
1.2.9.1. Muhafaza ve İbraz Süreleri 35
1.2.9.2. İbrazın Yapılacağı Yer 36
1.2.9.3. İbraz Zorunluluğunda Sürelerin İşlemesine Engel Olan Durumlar 37
1.2.9.4. Zayi Belgesinin Alınması 38
1.2.9.5. İbraz Zorunluğunun Yerine Getirilmemesi 39
1.2.10. VUK’a Göre Fatura Yerine Geçen Belgeler 41
1. Gider Pusulası 43
2. Müstahsil Makbuzu 45
3. Sevk İrsaliyesi 46
4. Taşıma İrsaliyesi 47
5. Yolcu Listeleri 47
6. Günlük Müşteri Listesi 48
7. Ücret Bordroları 48
8. Serbest Meslek Makbuzu 49
9. Maliye Bakanlığınca Düzenleme Zorunluluğu Getirilen Belgeler 50
1.2.11. Fatura Türleri 51
1. Numune Faturası 51
2. Basit–Adi–Klasik Fatura 51
3. İade Faturası 52
4. İhracat Faturası 53 Konsolosluk Faturası 53
5. İrsaliyeli Fatura: 53
6. Proforma Fatura 54
7. Geçici Fatura 54
8. Açık Fatura–Kapalı Fatura 55
9. Komisyoncu Alış ve Satış Faturaları 55 10. e–Fatura 56
11. Sahte Fatura 57
1.3. VERGİ SUÇLARI, VERGİ KABAHATLERİ VE CEZALARI 57
1.3.1. Vergi Kabahatleri ve Cezaları 60
1.3.1.1. Vergi Ziyaı Kabahati 61
1.3.1.2. Usulsüzlük Kabahati 65
1.3.1.2.1. Genel Usulsüzlük Kabahati 65
1.3.1.2.1.1. Birinci Derece Genel Usulsüzlükler 66
1.3.1.2.1.2. İkinci Derece Genel Usulsüzlükler 70
1.3.1.2.2. Özel Usulsüzlük Kabahati 74
1.3.2. Vergi Suçları ve Cezaları 86
1.3.2.1. Vergi Kaçakçılığı Suçu 87
1.3.2.2. Vergi Mahremiyetini İhlal Suçu 87
1.3.2.3. Mükellefin Özel İşlerini Yapma Suçu 88
1.3.2.4. Hassasiyet ve Şerefe Tecavüz Suçu 89
1.3.2.5. Ekim–Sayım Beyanlarını Denetlememe Suçu 90
1.4. VERGİLERE KARŞI MÜKELLEFLERİN GÖSTERDİĞİ TEPKİLER 91
1.4.1. Subjektif Vergi Yükü 93
1.4.2. Vergi Cenneti 94
1.4.3. Vergide Peçeleme 94
1.4.4. Vergiden Kaçınma 97
1.4.5. Vergi Kaçakçılığı 99
1.4.5.1. Genel Olarak Vergi Kaçakçılığı 99
1.4.5.2. Vergi Kaçakçılığı Suçunun Ortaya Çıkış Nedenleri 102
1.4.5.2.1. Tarihi Nedenler 102
1.4.5.2.2. Sosyal Nedenler 103
1.4.5.2.3. Ekonomik ve Mali Nedenler 104
1.4.5.2.4. Hukuki Nedenler 105
1.4.5.2.5. İdari Nedenler 106
1.4.5.2.6. Kişisel Nedenler 107
1.4.5.3. Hileli Vergi Suçu Ve Vergi Kaçakçılığı Suçu Ayrımının Tarihsel Süreci 108
1.4.5.4. Vergi Kaçakçılığı Suçu Hakkında VUK’ta Yapılan Değişiklikler 110
1.4.5.5. VUK’a Göre Vergi Kaçakçılığı Fiilleri 113 1.4.5.5.1.
359. Maddenin A Fıkrasında Düzenlenen Kaçakçılık Fiilleri 113 1.4.5.5.2.
359. Maddenin B Fıkrasında Düzenlenen Kaçakçılık Suçları 118 1.4.5.5.3.
359. Maddenin C Fıkrasında Düzenlenen Kaçakçılık Fiilleri 124 1.4.5.5.4.
359. Maddenin Ç Fıkrasında Düzenlenen Kaçakçılık Fiilleri 125 1.4.5.5.5.
359. Maddenin D Fıkrasında Düzenlenen Kaçakçılık Fiilleri 130
İKİNCİ BÖLÜM SAHTE BELGE DÜZENLEME VE KULLANMA SUÇLARI
2.1. GENEL OLARAK 133
2.2. SAHTE BELGE SUÇLARI AÇISINDAN BELGE 133
2.2.1. Sahte Belge Suçunun Oluşabilmesi İçin Söz Konusu Belgelerin Vergi Kanunları Uyarınca Düzenlenme–Saklanma– İbraz Mecburiyeti Olan Belgelerden Olması Gerekmektedir 135
2.2.2. Sahte Belge Suçunun Oluşabilmesi İçin Söz Konusu Belgelerin Vergiyi Doğuran Olayın İspat Aracı Olması Gerekmektedir 137
2.2.3. Sahte Belge Suçunun Oluşabilmesi İçin Söz Konusu Belgelerin Hukuken Geçerli Gerekmektedir 138
2.3. SAHTE BELGE SUÇLARI AÇISINDAN FİİL 141
2.3.1. Sahte Belge Düzenleme Fiili 141
2.3.1.1. Sahte Belge Düzenleyenler 141
2.3.1.1.1. Bireysel Olarak Sahte Belge Düzenleyenler 143
2.3.1.1.2. Organize Bir Şekilde Sahte Belge Düzenleyenler 144
2.3.1.1.3. Sahte Belge Ticaretinde Paravan Olarak Kullanılanlar 144
2.3.1.2. Sahte Belge Düzenleme Fiilinin Sebepleri 145
2.3.2. Sahte Belge Kullanma Fiili 150 2.3.2.1 Sahte Belge Kullananlar 150
2.3.2.1.1. Sahte Belgeleri Bilmeden Kullananlar 150
2.3.2.1.2. Sahte Belgeleri Bilerek Kullananlar 152
2.3.2.2. Sahte Belge Kullanma Fiilinin Sebepleri 152
2.3.2.2.1. Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi Açısından Sahte Belge Kullanma Sebepleri 153
2.3.2.2.2. KDV Açısından Sahte Belge Kullanma Sebepleri 154
2.3.2.2.3. Kayıt Dışı Ekonomik Faaliyetlerin Çok Yoğun Olduğu Bazı Sektörlerde Gerçek Belgeleri Temin Etmede Karşılaşılan Sorunlar Nedeniyle Sahte Belge Kullanılması 156
2.4. SAHTE BELGE SUÇLARININ EKONOMİK ETKİLERİ 158
2.5. SAHTE BELGE SUÇLARI AÇISINDAN VERGİ DENETİMİ 159
2.5.1. Genel Olarak Vergi Denetimi 159
2.5.2. Vergi Denetimi Türleri 160
2.5.2.1. Yoklama 162
2.5.2.2. İnceleme 166
2.5.2.3. Arama 182
2.5.2.4. Bilgi Toplama 185
2.6. SAHTE BELGE SUÇLARINA UYGULANAN YAPTIRIMLAR 186
2.6.1. Vergisel Yaptırımlar 186
2.6.1.1. Düzeltme Beyannamesi Verilmesinin İstenmesi 186
2.6.1.2. Vergi Tarhiyatının Yapılması 194
2.6.1.3. KDV İadelerinin Reddedilmesi 195
2.6.1.4. Vergi Ziyaı Cezasının Kesilmesi 198
2.6.1.5. Usulsüzlük Cezasının Kesilmesi 203
2.6.1.6. Özel Usulsüzlük Cezasının Kesilmesi 204
2.6.2. İdari Yaptırımlar 206
2.6.2.2. Özel Esaslar Uygulamasına Tabi Mükellefler Listesine Alınma 214
2.6.2.3. VUK Kapsamında Teminat Uygulanması 222
2.6.2.4. Uzlaşma Haklarının Kısıtlanması 226
2.6.2.5. Basit Usulden Yararlanılamaması 227
2.6.2.6. Mesleki Kuruluşlara Bildirim ve Bu Bildirimlerin Vergi Mahremiyetini İhlal Etmemesi 228
2.6.2.7. Kamu Alacağının Güvence Altına Alınmasına Yönelik Tedbirlerin Uygulanması 228
2.6.3. Diğer Yaptırımlar 229 2.6.3.1. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’ndaki Yaptırımlar 229
2.6.3.2. Ticari Defterin Sahibinin Lehine Delil Olma Niteliğini Kaybetmesi 230
2.6.3.3. İflas Durumunda Taksiratlı Müflis Sayılma 231
2.6.3.4. Konkordato Talebinin Reddedilmesi 231
2.6.3.5. Yatırım Teşvik Belgesinin İptal Edilmesi 231
2.6.3.6. Kamu İhalelerine Katılmanın Yasaklanması 232
2.6.3.7. Bazı Sermaye Şirketleri Bakımından Kısıtlamalara Tabi Olunması 232
2.6.3.8. Kamu Görevinden Yasaklılık 233
2.6.3.9. Belirli Meslekleri İcra Etmekten Yasaklılık 233
2.6.4. Sahte Belge Fiillerine Uygulanan Yaptırımlar Açısından Ölçülülük İlkesi 234
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM SAHTE BELGE FİİLLERİNDEN KAYNAKLANAN UYUŞMAZLIKLAR VE ÇÖZÜM YOLLARI
3.1. ADLİ UYUŞMAZLIKLAR 239
3.1.1. Sahte Belge Suçlarının TCK İçerisindeki Yeri 239
3.1.2. Suçun Konusu 239
3.1.3. Suçun Faili 240
3.1.4. Kanunilik Unsuru 242
3.1.5. Hukuka Aykırılık Unsuru 242
3.1.6. Suçun Maddi Unsuru 242
3.1.7. Netice ve Nedensellik Bağı 244
3.1.8. Suçun Manevi Unsuru 244
3.1.9. Mağdur 248
3.1.10. Suç Tarihi 249
3.1.10.1. Sahte Belge Düzenleme Suçlarında Suç Tarihinin Tespiti 249
3.1.10.2. Sahte Belge Kullanma Suçlarında Suç Tarihinin Tespiti 252
3.1.11. İştirak 253
3.1.12. Teşebbüs 254
3.1.13. Tekerrür 255
3.1.14. Zincirleme Suç 256
3.1.15. Etkin Pişmanlık 258
3.1.16. Adli Yargılama Süreci 260
3.1.16.1. Soruşturma Aşaması 260
3.1.16.2. Kovuşturma Aşaması 265
3.1.16.3. Kanun Yolları Aşaması 267
3.1.16.3.1. Olağan Kanun Yolları 267
3.1.16.3.2. Olağanüstü Kanun Yolları 269
3.1.16.4. İnfaz Aşaması 273
3.2. İDARİ UYUŞMAZLIKLAR 275
3.2.1. İdari Çözüm Yolları 275
3.2.1.1. VUK’a Göre İdari Çözüm Yolları 276
3.2.1.1.1. Vergi Hatalarında Düzeltme 276
3.2.1.1.2. Uzlaşma 278
3.2.1.1.3. Cezalarda İndirim 281
3.2.1.1.4. Pişmanlık ve Islah 282
3.2.1.1.5. İzaha Davet 283
3.2.1.2. İYUK’a Göre İdari Çözüm Yolları 285
3.2.1.3. Kamu Denetçiliği Kanunu’na Göre Çözüm Yolları 286
3.2.2. Yargısal Çözüm Yolları 287
3.2.2.1. Vergi Yargısının Tanımı 288
3.2.2.2. Vergi Yargısının Fonksiyonları 288
3.2.2.3. Vergi Yargısı Teşkilatı 289
3.2.2.4. Vergi Yargısına Hakim Olan İlkeler 289
3.2.2.5. Vergi Yargısının Konusu 290
3.2.2.6. Vergi Yargısında Süre 290
3.2.2.7. Vergi Yargısında Dava Açmaya Yetkili Olanlar 290
3.2.2.8. Vergi Yargısında Dava Açma Usulü 291
3.2.2.9. Vergi Yargısında İlk İnceleme Usulü 292
3.2.2.10. Vergi Yargısında Dosyaların Tekemmülü 293
3.2.2.11. Vergi Yargısının Sahte Belge Uyuşmazlıklarında İncelediği Kriterler 294
3.2.2.12. Vergi Yargısında Dosyaların Karara Bağlanması . 297
3.2.2.13. Vergi Yargısında Kanun Yolları 299
3.2.2.13.1. Olağan Kanun Yolları 299
3.2.2.13.2. Olağanüstü Kanun Yolları 301
3.3. SAHTE BELGE FİİLLERİ AÇISINDAN VERGİ İDARELERİ, VERGİ MAHKEMELERİ VE CEZA MAHKEMELERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ 303
3.4. SAHTE BELGE FİİLLERİNİN TESPİTİ İLE CEZALANDIRILMASINA İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 306
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM SAHTE BELGE FİİLLERİNE UYGULANAN YAPTIRIMLAR AÇISINDAN ‘NON BİS İN İDEM İLKESİ’ (AYNI SUÇTAN İKİ KEZ YARGILANMAMA VE CEZALANDIRILMAMA İLKESİ)
4.1. GENEL OLARAK 309
4.2. DOKTRİNE GÖRE İLKE 310
4.3. İLKENİN UNSURLARI 311
4.4. İLKENİN SAHTE BELGE FİİLLERİ YÖNÜNDEN GEÇERLİ OLUP OLMADIĞINA İLİŞKİN HUKUK KURALARI 313
4.5. YARGILAMA MAKAMLARININ İLKEYE YAKLAŞIMI 317
4.5.1. Danıştay ve Yargıtay’ın İlkeye Yaklaşımı 317
4.5.2. AYM’nin İlkeye Yaklaşımı 318
4.5.2.1. Genel Olarak 318 4.3.2.2. 2015 Tarihli ABP Gıda San. Tur. Ve Tic. Ltd. Şti. Kararı 319 4.3.2.3. 2017 Tarihli, E.2017/28, K.2017/107 Sayılı Karar . 319 4.3.2.4. 2019 Tarihli Ünal Gökpınar Kararı 319 4.3.2.5. 2020 Tarihli Mehmet Turgay Özbekler Kararı 321 4.3.2.6. 2021 Tarihli 2019/4 E., 2021/78
K. Sayılı Ne Bis In Idem Kararı 321
4.3.2.7. AYM’in Non Bis İn İdem İlkesine İlişkin Kararlarının Değerlendirilmesi 322
4.5.3. AİHM’in İlkeye Yaklaşımı 323 4.5.3.1. 1999 Tarihli Ponsetti ve Chesnel/Fransa Kararı 325 4.5.3.2. 2004 Tarihli Rosenquist/İsveç Kararı 325 4.5.3.3. 2009 Tarihli Zolotoukhine/Rusya Kararı 326 4.5.3.4. 2014 Tarihli Hakka/Finlandiya Kararı 326 4.5.3.5. 2014 Tarihli Glantz/Finlandiya kararı 326 4.5.3.7. 2014 Tarihli Lucky Dev/İsveç Kararı 328 4.5.3.8. 2016 tarihli A ve B/Norveç Kararı 329 4.5.3.9. 2017 Tarihli Johannesson ve Diğerleri/İzlanda Kararı 331 4.5.3.10. 2018 tarihli Ingvarsdottir/İzlanda kararı 333 4.5.3.11. 2019 Tarihli Thorisson Kararı 333 4.5.3.12. 2019 tarihli Bjarni Armannsson/İzlanda Kararı 333 4.5.3.13. 2021 tarihli Kristjansson kararı 334
4.5.3.14. AİHM’in Non Bis İn İdem İlkesine İlişkin Kararlarının Değerlendirilmesi 335
4.6. SAHTE BELGE FİİLLERİNDE NON BİS İN İDEM İKESİNİN İHLALİ HAKKINDA ÇÖZÜM ÖNERİLERİ 339
4.6.1. Asliye Ceza Mahkemesi Tarafından Sanıklar Hakkında Verilen Mahkumiyet Kararının Kesinleşmesi Şartına Bağlı Olarak Vergi İdareleri Tarafından İdari Yaptırım Uygulanması 339
4.6.2. Üç Katı Tutarındaki Vergi Ziyaı Cezasının İki Katına İlişkin Kısmının Ceza Yargılamasında Kesin Hükme Varılıncaya Kadar Tahsil Edilmemesi 339
4.6.3. Yargılamanın Yenilenmesi Yoluna Başvurulması 340
4.6.4. Uyuşmazlık Mahkemesi Nezdinde Hüküm Uyuşmazlığı İleri Sürülmesi 341
4.6.5. Vergi İdareleri, Vergi Mahkemesi Ve Asliye Ceza Mahkemesi Arasında Etkileşimin Sağlanması 341
4.6.6. Bekletici Mesele Yapılması 342
4.6.7. Aynı Fiilin Hem Vergi Kabahati Hem De Vergi Suçu Sayılmaması, Yaptırım Uygulama Yetkisinin Sadece Asliye Ceza Mahkemelerine Verilmesi, Vergi Ziyaı Cezasının Adli Para Cezası Olarak Uygulanması 344
4.6.8. Sahte Belge Fiillerine Sadece Bir Kat Vergi Ziyaı Cezası Kesilmesi 346
4.6.9. AİHM Kararları Işığında Köklü Kanuni Değişiklikler Yapılması 346 SONUÇ 351
KAYNAKÇA 369