Sağlıkta Sorumluluk
İçindekileri İncele
Sunuş 5
Genel Olarak
I– KONUYA BAKIŞ 17
II– SAĞLIK 21
1– Tanım 21
2– Sağlıklı yaşama hakkı 22
3– Sağlığın korunması 23
4– Sağlık hizmetleri 24
5– Sağlık hizmetlerinden yararlanma hakları 25
III– SAĞLIKTA SORUMLULUK 28
1– Devletin sorumluluğu 28
2– Hekimlerin sorumluluğu 29
3– Kamu hastanelerinin sorumluluğu 31
4– Özel hastanelerin sorumluluğu 32
5– Soysal Güvenlik Kurumu’nun sorumluluğu 34
6– Çevreyi kirletenlerin ve ekolojik dengeyi bozanların sorumluluğu 34
7– Ürünlerden sorumluluk 35
IV– SAĞLIKLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER 37
1– Genel olarak 37
2– Anayasa’nın sağlıkla ilgili hükümleri 39
3– Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu 40
4– Tababet Kanunu 43
5– Hasta Hakları Yönetmeliği 48
6– Aile Hekimleri Kanunu 50
7– Özel Hastaneler Kanunu 53
8– Özel Hastaneler Yönetmeliği 53
9– Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Kanunu 54
10– Genel Sağlık Sigortası Kanunu 57
11– Tıbbi hatalar nedeniyle açılacak davalarda uygulanacak yasalar 66
a) Türk Borçlar Kanunu 66
b) Türk Ceza Kanunu 66
c) Çeşitli sağlık mevzuatı ve yasa hükümleri 67
d) Çevre zararları nedeniyle açılacak davalar 68
Birinci Bölüm
SAĞLIKTA DEVLETİN SORUMLULUĞU
I– KONUYA GİRİŞ 71
1– Sağlıklı yaşama hakkı ve sağlıkta sorumluluk 71
2– Sorumluluğun kapsamı 71
3– Anayasal gereklilik 72
II– ANAYASA HÜKÜMLERİ 72
1– Genel olarak 72
2– Sağlıkla ilgili Anayasa hükmü 73
3– Sosyal güvenlik hakkı 74
4– Çevre zararlarından sorumluluk 75
III– ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER 75
1– Anayasa hükmü 75
2– Uluslararası sözleşmeler ve sağlık bildirgeleri 75
3– Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi 78
4– Avrupa Sosyal Şartı 79
5– Biyotıp Sözleşmesi 80
IV– SAĞLIKTA DEVLETİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 81
1– Güvenli ve sağlıklı yaşam koşulları oluşturma yükümlülüğü 81
2– Genel Sağlık Sigortası hükümlerine göre yükümlülükler 82
3– Çevreyi koruma yükümlülüğü 87
4– Tüketiciyi koruma yükümlülüğü 88
5– Sağlık Bakanlığı’nın yükümlülükleri 88
V– KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ 92
1– Yasa hükümleri 92
2– Koruyucu sağlık hizmetleri 92
3– Geçmişten bugüne koruyucu sağlık hizmetleri 93
4– Günümüz koşulları ve çeşitli yasalar 95
VI– DEVLETİN TEDAVİ HİZMETLERİNDEN SORUMLULUĞU 97
1– Yasal düzenlemeler 97
2– Devletin kamu ve özel kesim ayrımı yapılmaksızın tüm sağlık kuruluşlarından ortaklaşa sorumluluğu 98
VII– DEVLETİN ÖZEL HASTANELERDEN SORUMLULUĞU 99
1– Sorumluluk nedenleri 99
2– Özel Hastaneler Kanunu 100
3– Özel Hastaneler Yönetmeliği 101
4– Devletin özel hastanelerden sorumluluğuna ilişkin Danıştay kararları 102
VIII– DEVLETİN SORUMLULUĞUNUN HUKUKSAL NİTELİĞİ 111
1– Genel olarak 111
2– Kamu hastaneleri 113
3– Kamu Hastanesi ile hasta arasındaki ilişkinin hukuksal niteliği 113
IX– KUSUR VE SORUMLULUK 114
1– Sağlıkta sorumlulukta “hizmet kusurunun” değerlendirilmesi 114
2– Danıştay’ın “ağır hizmet kusuru” koşulu adaletsiz bir uygulamadır 115
3– Devlet yalnız hizmet kusuru ve “ağır hizmet kusuru” nedeniyle değil, sosyal hukuk devleti ilkesi gereği “kusursuz sorumlulukta” da tazminat ödemeli; hatta sağlıkta sorumluluğa “sosyal risk ilkesi” dahi uygulanmalıdır 117
4– Devlet, görevden ayrılabilir kişisel kusurlar ve suç sayılır kasıtlı eylemler dışında ”ağır hizmet kusuru” sebebiyle hekimlere rücu etmemelidir 119
5– Danıştay’ın son dönem kararlarında (ameliyatlar dışında) “ağır hizmet” kusuru koşulunun aranmaması, yalnızca “hizmet kusuru” ile yetinilmesi 120
6– Danıştay’ın sağlıkta “kusursuz sorumluluğa” yaklaşımı 122
7– Öğretide, sağlıkta kusursuz sorumluluğa ilişkin görüşler 123
8– Kusursuz sorumluluk ilkesi sosyal devlet ilkesine dayandırılmalıdır 125
9– Sağlık hizmeti yaptıkları sırada, bedensel zarara uğrayan hekimlere ve sağlık personeline; ölümlerinde yakınlarına “sosyal risk” ilkesince tazminat ödenmelidir 128
X– SAĞLIKTA SORUMLULUĞA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI 130
1– Danıştay’ın tıbbi elatmada “ağır kusur” arayan kararlarından örnekler 130
2– Ağır kusurun varlığının, doğrudan mahkemece araştırılacağı hakkında 132
3– Ağır kusur sayılan olaylardan başka örnekler 132
4– Ağır kusur ve maddi zarar bulunmasa bile, hizmetin kötü işlemesi nedeniyle manevi tazminata hükmedilebileceğine ilişkin kararlar 133
5– Zararın varlığına karşın, Adli Tıp Kurumu’nun olumsuz kararları 135
6– Sağlık hizmetinden yararlandırılmayan işçinin özel hastane masrafları 137
7– İş Sağlığı ve Güvenliğinden Devletin sorumluluğu hakkında 138
8– Konularına göre karar örnekleri 139
9– Danıştay kararlarında AİHM ilkeleri 147
XI– TIBBİ HATALARDA BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ 149
İkinci Bölüm
HEKİMLERİN VE HASTANELERİN SORUMLULUĞU
I– SORUMLULUKLAR 157
1– Sağlıkta sorumluluk 157
2– Hekimlerin sorumluluğu 158
3– Kamu hastanelerinin sorumluluğu 160
4– Özel hastanelerin sorumluluğu 161
II– YASAL DÜZENLEMELER 163
1– Anayasa hükmü 163
2– Sağlıkla ilgili yasal düzenlemeler 164
III– HEKİM VE HASTA İLİŞKİSİ 166
1– Hasta gözüyle hekim 166
2– Hekime niçin başvurulur 168
3– Hasta yakınlarının hekimlere v e sağlık görevlilerine şiddet uygulanması 168
IV– HASTA İLE HEKİM–HASTANE İLİŞKİSİNİN KURULMA BİÇİMLERİ 169
1– Doğrudan hekime başvurma 169
2– Hasta başvurmaksızın hekimin zorunlu tıbbi yardımda bulunması 170
3– Hastane aracılığıyla hekimle buluşma 170
V– HEKİM İLE HASTA ARASINDAKİ İLİŞKİNİN HUKUKSAL NİTELİĞİ 172
1– Genel olarak 172
2– Tedavi sözleşmesinin “kendine özgü–sui generis” bir sözleşme olduğu görüşü 173
3– Hizmet sözleşmesi görüşü 173
4– Vekâlet sözleşmesi görüşü 174
5– Eser sözleşmesi sayılabilecek tıbbi işlemler 175
6– Hekimin vekâletsiz işgörme durumunda kalması 175
VI– SAĞLIKTA VE HEKİMLİKTE SORUMLULUK KOŞULLARI 176
1– İlişki koşulu 176
2– Eylem ve tıbbi elatma 176
3– Zarar 176
4– Kusur ve sorumluluk 177
5– Nedensellik bağı 177
VII– HEKİM SORUMLULUĞUNUN TÜRÜ 178
1– Hasta ile hekim arasında sözleşme ilişkisi varsa 178
2– Hekim yardımcı kişi kullanmışsa 179
3– Hekim, yardımcı kişi konumunda ise 179
4– Hekim, vekâletsiz iş görmüşse 179
5– Hekim, kamu hastanesi görevlisi ise 180
VIII– HUKUK VE CEZA SORUMLULUĞU 180
1– Hekimin haksız ve suç sayılır eylemleri 180
2– Hastane görevlilerinin suç sayılır eylemleri 181
IX– HEKİMİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 182
1– Genel olarak 182
2– Hastalığı belirleme (Tanı–teşhis) yükümlülüğü 184
3– Tedavi yöntemini seçme ve uygulama yükümlülüğü 184
4– Hastayı ve yakınlarını aydınlatma ve onamlarını alma yükümlülüğü 185
5– Aldatmama ve yanıltmama yükümlülüğü 188
6– Sır saklama yükümlülüğü 189
7– Kayıt tutma yükümlülüğü 189
8– Yüksek özen gösterme yükümlülüğü 191
X– SORUMLULUĞUN ÖLÇÜSÜ 195
1–Hekimlik mesleğinin gerektirdiği “yüksek özen” gösterilmemiş olması 195
2– En hafif kusurdan tam sorumluluk 199
XI– SORUMLULUĞUN VE KUSURUN SAPTANMASI 203
1– Yargıtay görüşleri 203
2– Bilirkişi raporlarının geçerliği 205
XI– ÖZEL HASTANELERİN SORUMLULUĞU 208
1– Konuya genel bakış 208
2– Özel hastane ile hasta arasındaki ilişkinin hukuksal niteliği 209
a) Sözleşme ilişkisi 209
b) Vekâletsiz işgörme ilişkisi 210
c) Haksız fiil ilişkisi 211
3– Özel hastanelerin sorumlulukları ve yükümlülükleri 212
a) Yükümlülükler 212
b) Nedensellik bağı 213
c) Yüksek özen borcu 214
d) En hafif ihmalden tam sorumluluk 214
e) Yardımcı kişilerden sorumluluk 215
XII– KAMU HASTANELERİNİN SORUMLULUĞU 215
1– Yasal düzenlemeler 215
2– Kamu hastanesi ile hasta arasındaki ilişkinin hukuksal niteliği 216
3– Kamu hastanelerinin sorumlu tutulabilme koşulları 217
4– Kamu hastanesi hekimlerinin “görevden ayrılabilir” kişisel kusurları 218
5– Kişisel kusurun görevi yapmamaktan kaynaklanması 221
6– Hekimin ve öteki sağlık personelinin “idare” ile birlikte sorumlulukları 222
7– Döner sermaye uygulaması ve sorumluluk 223
XIII– HEKİM VE HASTANE İLE HASTA ARASINDA SORUMSUZLUK ANLAŞMASI YAPILAMAZ 224
Üçüncü Bölüm
HEKİMLERE VE HASTANELERE KARŞI DAVA AÇILMASI
I– DAVA KONULARI 225
1– Hekimlere ve hastanelere karşı dava konuları 225
2– Hastane yönetimlerine karşı ve işletenlerine karşı açılacak davalar: 225
II– ÖLÜM NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARI 226
III– BEDENSEL ZARARLAR NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARI 226
IV– BAŞKA DAVA KONULARI 227
1– Yanlış tanı ve tedavi nedeniyle yitirilen zaman ve harcanan para nedeniyle tazminat 227
2– Kusurlu ameliyat yüzünden uğranılan her türlü zararlar istenebilir 227
3– Tedavinin başka bir hastalığı tetiklemesi nedeniyle tazminat 228
4– Hekim ve hastane hatasından kaynaklanan çeşitli zararlar 229
5– Estetik ameliyatların istenildiği gibi yapılmamış ve başarısızlıkla sonuçlanmış olması nedeniyle tazminat 229
6– Hastanın aydınlatılmadan ve onamı alınmadan ameliyat ve tedavi edilmesi nedeniyle uğranılan zararlar 229
7– Sır saklama ve kayıt tutma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle tazminat 230
8– Ağır hasta ve yaralıya ilk yardım yapılmaması nedeniyle tazminat 230
9– Aşırı ücret alınması nedeniyle tazminat davası 232
V– NE TÜR DAVALAR AÇILABİLİR 233
1– Belirsiz alacak davası (6100/m.107/1) 233
2– Kısmi dava (6100/m, 109) 233
3– Tespit davası (6100/m.106) 233
VI– KANITLAR VE DİLEKÇELERE EKLENECEK BELGELER 234
A) Genel olarak sunulacak kanıtlar 234
B) Ölümlerde sunulacak kanıtlar 234
C) Bedensel zararlarda sunulacak kanıtlar 234
VII– GÖREVLİ MAHKEMELER 235
1– Uygulama ve eleştirisi 235
2– Bağımsız çalışan hekimlere karşı açılacak davalarda 236
3– Özel hastanelere karşı açılacak davalarda 236
4– SSK Hastanelerinin hizmet ve görev kusurları nedeniyle açılacak davalarda 236
5– Kamu hastanelerinin hizmet kusurları nedeniyle açılacak davalarda 237
6– Kamu görevlilerinin kişisel kusurları nedeniyle açılacak davalarda 237
VIII– TIBBİ HATALAR VE TÜKETİCİ MAHKEMELERİ 237
1– Tüketici Yasası'nın Tüketici mahkemelerini görevli kıldığı savı 237
2– Yasadaki tanımlara göre, hasta "tüketici" ve hekim "hizmet sağlayıcı" kabul edilebilir mi? 237
3– Hastanelerin hastaya sunduğu nedir ? 238
a) Yasa'da mal ve satıcı tanımları 238
b) Hasta Kabul Sözleşmesi bir "tüketici işlemi" midir? 238
4– Hekim ve hastane ile hasta arasındaki ilişki "tüketici işlemi" sayılabilir mi? 239
5– Yasadaki "ayıplı hizmet" hükümleri, hekim–hastane sorumluluklarına uygulanamaz 239
6– Ölüm ve bedensel zararlar Tüketici Mahkemelerinde görülemez 242
7– Tüketici mahkemelerinin görev alanı konusunda vardığımız sonuç 242
IX– ZAMANAŞIMI 242
1– Hasta–Hekim ilişkisinde 242
2– Özel Hastanelerin sorumluluğu ve yardımcı kişilerden sorumlulukta 242
3– Kamu Hastanelerine karşı açılacak tazminat davalarında 243
4– Sigortalıların tedavi gördükleri hastanelere karşı açacakları davalarda 243
Dördüncü Bölüm
HEKİMLERİN VE SAĞLIK GÖREVLİLERİNİN ÇALIŞMA KOŞULLARI VE KORUNMALARI
I– HEKİMLİK VE SAĞLIK HİZMETLERİ 245
1– Tıp ve hekimlik 245
2– Hekimlik mesleğinin güçlükleri 247
II– HEKİMLERİN VE SAĞLIK GÖREVLİLERİNİN ÇALIŞMA KOŞULLARI VE KORUNMALARI 248
1– Hastanelerin ve sağlık kuruluşlarının tehlikeli işletme niteliği 248
2– Hekimlerin ve sağlık hizmeti görenlerin “mesleki riskleri” 250
3– Hekimlerin ve sağlık hizmeti görenlerin korunmaları 250
4– Hasta yakınlarının hekimlere ve sağlık görevlilerine saldırıları, ceza hükümleri ve alınması gereken önlemler 251
5– Hekimlere ve sağlık görevlilerine saldıranların cezalandırılması 252
6– Hekimlere ve sağlık görevlilerine “sosyal risk” ilkesi uygulanmalıdır 253
7– Hekimler ve sağlık personeli için zorunlu ferdi kaza sigortası yaptırılmalıdır 253
8– Görevden ayrılabilir kişisel kusurları ve suç sayılır kasıtlı eylemleri dışında, ”ağır hizmet kusuru” sebebiyle hekimlere rücu edilmemelidir 254
III– SALGINDA GÖREVLİ HEKİMLERİN VE SAĞLIK PERSONELİNİN HAKLARI VE KORUNMALARI 255
1– Salgında çalışma koşulları 255
2– Salgında ölen hekim ve sağlık çalışanının fazlalığı 256
3– Salgında görevli hekimlerin ve sağlık görevlilerinin virüs bulaşması sonucu hastalanmaları ve ölümleri, iş kazası veya meslek hastalığı sayılmalı; her türlü yardımlar yapılmalıdır 257
4– İş kazası mı, meslek hastalığı mı? 258
5– Mesleki riskler ve meslek hastalığı 259
6– Meslek hastalığı nedir? 259
7– Sosyal Güvenlik Kurumu’nun sorumluluğu 260
8– Hekimlerin ve sağlık çalışanlarının hastalanma veya ölümlerinin virüs bulaşması sonucu olduğu nasıl kanıtlanmalıdır 261
IV– MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT HAKLARI 262
1– Devletten ve özel hastane yönetiminden maddi ve manevi tazminat istenebilmesi 262
2– Maddi ve manevi tazminat isteme koşulları 262
3– Maddi ve manevi tazminat davası açılması 263
V– BAĞIMSIZ ÇALIŞANLARIN VİRÜSTEN ETKİLENMELERİ 263
1– Bağımsız çalışanlar 263
2– Bağımsız çalışanların, mesleklerini yaptıkları sırada, virüs bulaşması sonucu hastalanmaları ve ölümleri SGK tarafından “meslek hastalığı” kabul edilmelidir 264
VI– SONUÇ 264
Beşinci Bölüm
SAĞLIK VE ÇEVRE ZARARLARI
I– ÇEVRE 267
1– Genel olarak çevre ve Çevre Hukuku 267
2– Çevre kavramı ve çeşitli tanımları 267
3– Çevre hakkı 268
4– Çevre sorunları 269
5– Çevre zararları 269
II– ÇEVRENİN KORUNMASI 270
1– Yasal düzenlemeler 270
2– Uluslararası sözleşmeler 272
3– Çevre korumada temel ilkeler 273
a) Sürdürülebilir kalkınma ilkesi 273
b) Önleme ilkesi 275
d) Kirleten öder ilkesi 278
e) Katılım ve işbirliği ilkesi 278
f) Entegrasyon (bütünleşme) ilkesi 280
III– ÇEVRE ZARARLARI 280
1– Çevre yönünden zarar kavramı 280
2– Kirlenmeyi giderme masrafları 281
3– Malvarlığı zararları 281
4– Can zararları 281
5– Ç evreden kaynaklanan can ve mal zararları nedeniyle tazminat davaları 282
6– Manevi zarar 283
7– Ekolojik zararlar 284
IV– ÇEVRE ZARARLARINDAN SORUMLULUK VE SORUMLULAR 287
1– Genel olarak 287
2– Hukuksal sorumluluk ve yasalar 287
3– Ceza Yasası’nda çevre suçları 289
V– DEVLETİN ÇEVRE ZARARLARINDAN SORUMLULUĞU 292
1– Genel olarak Devletin sorumluluğu 292
2– Devletin çevreyi korumada hareketsiz kalması, önlem almaması ve yasalardaki yükümlülüklerini yerine getirmemesi sonucu, çevre zararlarına neden olunması 293
a) Orman alanlarında maden arama ve işletme faaliyetleri 293
b) Baz istasyonları 296
c) Termik santrallar 297
d) Termik santralların zararları için Devlet dava edilebilir 298
e) Maden ve kömür ocakları 299
3– Devletin sorumluluğunu gerektiren çeşitli çevre zararları 299
Altıncı Bölüm
SAĞLIĞA ZARARLI ÜRÜNLERDEN SORUMLULUK
I– SAĞLIK VE ÜRÜNLER 301
1– Sağlıklı yaşam için sağlıklı ürünler 301
2– Yiyeceklerden kaynaklanan sağlık sorunları 302
3– Kullanma amaçlı ürünlerden kaynaklanan can zararları 305
4– Çevre kirliliğinin ürünlere verdiği zararlar 305
II– SAĞLIĞA ZARARLI ÜRÜNLER 307
1–Doğal yapısı değiştirilmiş (GDO’lu) ürünlerin) insan sağlığına etkileri 307
2– Mısır şurubu (Nişasta Bazlı Şeker) 308
3– Aflatoksin 309
4– Mono sodyum glutamat (MSG) 310
5– Aspartam 311
6– Pestisitler 314
7– Tarım ilâçları ve kimyasal gübreler 316
8– Fast food beslenme ve çocukların sağlığı 317
9– Plastikler, pet şişeler, alüminyum vb. ambalaj maddeleri 318
10– Oyuncaklar, okul araç ve gereçleri 318
11– Kanserojen içeren giysiler, takılar, kozmetikler, temizleme maddeleri vb. 318
III– ÜRÜNLERDEN SORUMLULUK 318
1– Devletin ürünlerden sorumluluğu 318
2– Devletin tüketiciyi koruma yükümlülüğü 320
3– Devletin, tüketicinin ekonomik çıkarlarını koruma yükümlülüğü 321
4– İmalatçının sorumluluk ve yükümlülükleri 323
5– İthalatçının sorumluluk ve yükümlülükleri 324
6– Dağıtıcının sorumluluk ve yükümlülükleri 325
7– GDO’lu ürünlerden ortaklaşa sorumluluk 325
8– GDO’lu ürünlerden dolayı ceza sorumluluğu 326
IV– ÜRÜNLERE İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER 327
1– 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu 327
2– 7223 Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu 331
3– Tohumculuk Kanunu 339
4– Şeker Kanunu 343
5– Tarım Kanunu 345
V– ÜRÜN YASALARI HAKKINDA GÖRÜŞLER 350
1– Tohumculuk Kanunu hakkında görüşler ve yorumlar 350
2– Şeker Kanunu hakkında görüşler ve uyarılar 352
3– Tarım Kanunu hakkında görüşlerimiz: 353
VI– ÜLKEMİZDE ÜRÜN VE BESLENME SORUNLARI 353
1– Cumhuriyetin ilk yirmi yılında tarım üretimi 353
2– Savaş yılları 356
3– Türk Tarımına ABD darbesi 357
4– 1960–1980 arası tarım, hayvancılık ve besinler 360
5– 1980–2002 arası dönem 361
6– 2002 sonrası ve günümüzde sağlıklı beslenme sorunları 362
7– Şeker fabrikaları ve nişasta bazlı şeker üretimi 364
8– Nişasta bazlı şeker fabrikasının kuruluş aşamaları ve hukuk savaşı 364
Yararlanılan Yazarlar 369
Yazarın Yayınevimizce Yayınlanan Kitapları 371