Medeni Usul Hukukunda Yarışan Haklara Dayanan (Mütelahik) Davalar (9786050515077)

ÖNSÖZ 7
KISALTMALAR 21 G İ R İ Ş 25
BİRİNCİ
BÖLÜM 29 YARIŞAN HAKLARA DAYANAN DAVALAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER 29
§
1. KAVRAM VE TERMİNOLOJİ 29
I. Kavram 29
II. Terminoloji 35
III. Yarışan Haklara Dayanan Dava ve Sübjektif Dava Yarışması Ayrımı 36
A. Genel Olarak 36
B. İhtiyarî Dava Arkadaşlığının Sübjektif Dava Yarışması Kapsamında Değerlendirilmesi 42
1. İhtiyarî Dava Arkadaşlığının Ortaya Çıkacağı Haller 42
2. Sübjektif Dava Yarışması ve İhtiyari Dava Arkadaşlığı Açısından Müteselsil Sorumluluğun Yargılamadaki Görünümü 49
§
2. YARIŞAN HAKLARA DAYANAN DAVALARIN DİĞER DAVALARLA KARŞILAŞTIRMASI 56
I. Genel Olarak 56
II. Dava Yığılması ile Karşılaştırma 57
III. Seçimlik Dava ile Karşılaştırma 62
IV. Kısmî Dava ile Karşılaştırma 66
V. Terditli Dava ile Karşılaştırma 71
§
3. YARIŞAN HAKLARA DAYANAN DAVALARIN YARGILAMA İLKELERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ 74
I. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Yargılamaya Hâkim İlkelerin Önemi 74
II. Tasarruf İlkesi Bakımından 75
A. Genel Olarak 75
B. Hukukî Sebebin Tarafça Belirlenmesi Bakımından Tasarruf İlkesi 77
III. Taraflarca Getirilme İlkesi Bakımından 82
A. Genel Olarak 82
B. “Sosyal” Usûl Hukuku ve Yarışan Haklara Dayanan Davalar 86
IV. Hukukî Dinlenilme Hakkı Bakımından 91
A. Genel Olarak 91
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Hukukî Dinlenilme Hakkının Gösterdiği Özellikler 95
1. Hukukî Sebep Bakımından Hukukî Dinlenilme Hakkının Kullanılması 96
2. Hukukî Dinlenilme Hakkının Kullanılması Hâkimin Reddine Sebebiyet Verebilir mi? 100
V. Davayı Aydınlatma Ödevi Bakımından 104
A. Genel Olarak 104
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevinin Sınırları 112
1. Hukukî Sebep Bakımından 112
a. Davacının Uygulanacak Hukukî Sebebi Belirlemiş Olması Halinde 113
b. Davacının Uygulanacak Hukukî Sebebi Belirlememiş Olması Halinde 116
c. Hukukî Sebep Bakımından Aydınlatma Ödevinin Yerine Getirileceği Zaman 117
2. Dava Malzemesi Bakımından 121
3. Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevinin Hâkimin Reddine Sebebiyet Verip Vermeyeceği Sorunu 127
C. TBK m. 60 Uyarınca Hâkimin En İyi Giderim İmkanını Sağlayan Hukukî Sebebi Uygularken Aydınlatma Ödevini Yerine Getirmesi 132
1. Davacının Talebini Belirli Bir Hukukî Sebebe Dayandırmaması 133
2. Davacının Uygulanmasını İstediği Hukukî Sebebe Dilekçesinde Yer Vermiş Olması 138
VI. Usûl Ekonomisi Bakımından 140
A. Genel Olarak 140
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Usûl Ekonomisi İlkesinin Görünümü 144
1. Hukukî Sebebin Davacı Tarafından Belirlenmediği Durumlarda Usûl Ekonomisi İlkesinin Görünümü 145
2. TBK m. 60 Bakımından En İyi Giderim İmkânı Veren Hukukî Sebebin Tespiti ve Usûl Ekonomisi 147
VII. Değerlendirme 148
A. Genel Olarak Yarışan Haklara Dayanan Davaların Yargılamaya Hâkim İlkeler Işığında Değerlendirilmesi 148
B. TBK m. 60 Düzenlemesinin Yargılamaya Hâkim İlkeler Işığında Değerlendirilmesi 149
§
4. YARIŞAN HAKLARA DAYANAN DAVALAR BAKIMINDAN DOKTRİN VE YARGI KARARLARINDAKİ DEĞERLENDİRMELER VE SORUNLAR 151
I. Konuyla İlgili Doktrindeki Görüşler 151
II. Yargı Kararlarındaki Görüşler 155
III. Yarışan Haklara Dayanan Davalar ile İlgili Temel Sorunlar ve Tartışmalar 166
İKİNCİ
BÖLÜM 169 YARIŞMANIN ANLAMI VE ŞARTLARI 169
§
5. MADDÎ HUKUK BAKIMINDAN SORUMLULUK SEBEPLERİNİN YARIŞMASI 169
I. Genel Olarak Sorumluluk Sebepleri 169
II. Birden Fazla Sorumluluk Sebebi Bulunması ve Bunların Yarışmasının Anlamı 176
A. Maddî Anlamda Yarışma 176
B. Usûlî Anlamda Yarışma 183
III. Borca Aykırılık ve Sözleşme Dışı Sorumluluğun Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Değerlendirilmesi 185
A. Kusur Bakımından 186
B. Hukuka Aykırılık Bakımından 190
C. Zarar Bakımından 198
D. İlliyet Bağı Bakımından 201
§
6. YARIŞAN HAKLARA DAYANAN DAVALAR BAKIMINDAN HUKUKÎ SEBEP VE ÖNEMİ 203
I. Hukukî Sebebin Anlamı ve Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Önemi 204
A. Hukukî Sebep Kavramı ve Anlamı 204
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Hukukî Sebebin Anlamı ve Önemi 209
II. Hukukî Sebebin Maddî Hukuk ve Usûl Hukuku Bakımından İlişkisi 210
III. Dava Sebebi ve Hukukî Sebep Arasındaki Bağ 214
A. Genel Olarak Dava Sebebi 214
B. Dava Sebebini Açıklamaya Yönelik Teoriler 215
1. Ferdîleştirme Teorisi 216
2. Vakıalara Dayandırma Teorisi 217
3. Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Teorilerin Değerlendirilmesi 218 C. Dava Sebebi–Hukukî Sebep İlişkisi 220
IV. Tarafın Hukukî Sebebi Bildirmesinin Gerekli Olup Olmadığı 224
A. Hâkimin Hukuku Uygulamasının Anlamı ve Sonucu 224
B. Uygulanacak Hukuk Kuralının Hâkim Tarafından Belirlenmesi (Iura Novit Curia) 228
C. Konu ile İlgili Tartışmalar 237
D. Görüşümüz ve Konunun Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Değerlendirilmesi 243
§
7. HÂKİMİN EN İYİ GİDERİMİ SAĞLAYACAK HUKUKÎ SEBEBİ BULMA ZORUNLULUĞU OLUP OLMADIĞI 248
I. Genel Olarak 248
II. TBK m. 60’ın Özel Durumu 251 A. “En İyi Giderim İmkânı” Bakımından Maddî Hukukun Yaklaşımı 251
1. Hükmedilecek Tazminat Bakımından 251
2. İspat Kolaylığı Bakımından 253
3. Zamanaşımı Bakımından 258 B. TBK m. 60’ın Değerlendirilmesi 260
III. Görüş ve Değerlendirmemiz 267
A. “En İyi Giderim İmkânı”nın Anlamı 267
B. En İyi Giderim İmkanını Veren Hukukî Sebebe Göre Savunma Sebeplerinin Kullanılması 268
§
8. YARIŞAN HAKLARA DAYANAN DAVALARIN KAPSAMI VE ŞARTLARI 273
I. Hukukî Sebepler Arasındaki İlişkinin Yarışan Haklara Dayanan Davalara Etkisi 273
A. Hukukî Sebepler (Hukuk Kuralları) Arasındaki İlişki 273
1. Genel Olarak 273
2. Özel Hükümlerin Görünümleri 275
3. Hükümler Arasındaki İlişkisi 281
a. Kuralların Birlikte Uygulanması 282
b. Münhasır Uygulama (Dışlama) 286
c. Yarışma 288
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Değerlendirme 289
C. Yarışan Haklara Dayanan Davanın Söz Konusu Olabileceği Haller 293
II. Hayat Olayı–Vakıa ve Hukukî Sebep İlişkisi 295
A. Sorunun Takdimi 295
B. Hayat Olayının Anlamı 297
C. Vakıa: Koşul Vakıa–Somut Vakıa Ayrımı ve Önemi 301
1. Vakıa Kavramı 301
2. İşlevlerine Göre Vakıalar 303
a. Hak Doğuran Vakıa 304
b. Hakkın Doğumunu Engelleyen veya Geciktiren Vakıa 304
c. Hakkı Sona Erdiren Vakıa 305
3. Koşul Vakıa–Somut Vakıa Ayrımı 305
D. Hukukî Sebebin Hayat Olayı ve Vakıa Bakımından Değerlendirmesi 307
E. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Hukukî Sebep ve Vakıa İlişkisi 309
III. Somut Hayat Olayına Uyan Birden Fazla Hukukî Sebebin Bulunması 313
A. Aynı Konuda Birden Fazla Hukukî Sebebin Bulunması 313
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Birden Fazla Hukukî Sebebin Bulunmasının Anlamı 317
1. Hâkim Bakımından 317
2. Taraf Bakımından 321
3. Davacının Yargılamada Avukatla Temsil Edilmesi 324
IV. Belli Bir Hukukî Sebebe Dayanarak Talepte Bulunulmamış Olmasının Sonuçları 327
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM 331 YARIŞMANIN YARGILAMAYA ETKİSİ ve SONUÇLARI 331
§
9. YARGILAMANIN BAŞINDA YARIŞMA İLE İLGİLİ DEĞERLENDİRİLECEK HUSUSLAR 331
I. Genel Olarak 331
II. Görev ve Yetki Bakımından 332 A. Sorunun Takdimi 332 B. Görevli Mahkemenin Tespiti 334
1. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Görevli Mahkemenin Tespitinde Esas Alınması Gereken Kriter 335
2. Hukukî Sebebin Mahkemenin Görevini de Etkileyebileceği Bazı Örnekler 339
3. Görüşümüz 346 C. Yetkili Mahkemenin Tespiti 350
1. Kesin Yetki Bakımından 351
2. Kesin Olmayan Yetki Bakımından 355
a. Hukukî Sebebin Davacı Tarafından Belirlenmemiş Olması 357
b. Hukukî Sebebin Davacı Tarafından Belirlenmiş Olması 358
D. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Görevli ve Yetkili Mahkemenin Ne Zaman Belirlenebileceği 359
1. Görevli ve Yetkili Mahkemenin Tespiti Bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu’muzda Yer Alan Düzenlemelerin Değerlendirilmesi 359
2. Genel Olarak Çift Etkili Vakıa Teorisi 363
3. Çift Etkili Vakıanın Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Görev ve Yetkinin Tespiti Bakımından Önemi 365
a. Görevli Mahkemenin Tespiti Bakımından 365
b. Yetkili Mahkemenin Tespiti Bakımından 368
III. Yargılama Usûlü Bakımından 369
A. Genel Olarak 369
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Yargılama Usûlünün Tespiti 371
IV. Dilekçeler Teatisi Bakımından 375
V. Ön İnceleme Bakımından 378 A. Dava Şartları ve İlk İtirazlar 379 B. Uyuşmazlık Konularının Belirlenmesi 383
VI. Yarışma İle İlgili Mahkemenin Değerlendirme Yapması Gereken Zaman 386
VII. Geçici Hukukî Korumalar Bakımından 389
A. Geçici Hukukî Koruma Kavramı 389
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Hükmedilebilecek Geçici Hukukî Korumalar 393
1. Genel Olarak 393
2. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Davacının Hukukî Sebep Tercihinin Geçici Hukukî Koruma Türüne Etkisi 394
a. TBK m. 60’ın Uygulama Alanı Bulmadığı Davalarda 395
b. TBK m. 60’ın Uygulama Alanı Bulduğu Davalarda 396
§
10. TAHKİKAT VE İSPAT BAKIMINDAN YARIŞAN HAKLARA DAYANAN DAVANIN DEĞERLENDİRİLMESİ 399
I. Tahkikat İşlemleri Bakımından 400 A. Sürelere İlişkin Kararlar 400 B. Yargılamanın Basitleştirilmesi 402
1. Genel Olarak 402
2. Yargılamanın Basitleştirilmesinde Ön Sorunun İşlevi 403
3. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Ön Sorunun Belirlenmesi 405
a. TBK m. 60’ın Uygulama Alanı Bulacağı Davalarda 406
i. Tarafın Hukukî Sebebi Belirlememiş Olması Halinde 406 ii. Tarafın Hukukî Sebebi Belirlemiş Olması Halinde 408
b. TBK m. 60’ın Uygulama Alanı Bulmadığı Davalarda 408
C. Islah 409
II. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda İspat ve Deliller 413
A. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda İspata İlişkin Olarak Ortaya Çıkabilecek Sorunlar 413
B. İspata İlişkin Yükler Bakımından Değerlendirme 415
1. İddia ve Somutlaştırma Yükü 415
a. Borca Aykırılık ve Haksız Fiil Sorumluluğunun Yarışması 416
b. Adam Çalıştıranın Sorumluluğu ile Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluğun Yarışması.419
2. Delil İkame Yükü 426
a. Borca Aykırılık ve Haksız Fiil Sorumluluğunun Yarışması 426
b. Adam Çalıştıranın Sorumluluğu ile Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluğun Yarışması.432
3. İspat Yükü 434
a. Borca Aykırılık ve Haksız Fiil Sorumluluğunun Yarışması 434
b. Adam Çalıştıranın Sorumluluğu ile Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluğun Yarışması.438
III. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Talep Sonucu 440
A. Talep Sonucunun Tanımı ve Yarışan Haklara Dayanan Dava İle İlişkisi 440
B. Talep Sonucu ve Dava Konusu Arasındaki İlişki 441
1. Dava Konusunu Açıklamaya Yönelik Teoriler 444
2. Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Teorilerin Değerlendirilmesi 448
C. Talep Sonucunun Yarışan Haklara Dayanan Davalar Bakımından Önemi 451
§
11. HÜKÜM VE KANUN YOLLARI BAKIMINDAN YARIŞAN HAKLARA DAYANAN DAVALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ 453
I. Hüküm Bakımından 453
A. Hükmün Verilmesi ve Gerekçe 453
B. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Kesin Hükmün Objektif Kapsamı 456
II. Kanun Yolları Bakımından 465 A. Sorunun Takdimi 465 B. İstinafta 465
1. Gerekçede ya da Kanunun Olaya Uygulanmasında Hata 466
2. Maddî Hukuk Kurallarına Aykırılık, Altlama Faaliyetinde Hata 468 C. Temyizde 474
1. Genel Olarak 474
2. Yarışan Haklara Dayanan Davalarda Bozma Sebepleri 476 SONUÇ 479
I. Genel Sonuçlar 479
II. Özel Sonuçlar 486
KAYNAKÇA 497