Medeni Hukuk (9786258860436)

Önsöz...............................................................................................V
Önceki Bazı Basıların Önsöz’lerinden................................VII
XI
Kısaltmalar........................................................................... XXIII
Birinci Bölüm
Genel Bakış
§1.Medenî Hukukun Anlamı ve Konusu 1
I. “Hukuk” Kavramı.............................................................................. 1
II. Kamu Hukuku – Özel Hukuk Ayırımı...................................... 4
III. Medenî Hukukun Anlamı............................................................. 6
IV. Medenî Hukukun Konusu ............................................................ 6
§2.Medenî Hukukun Düzenleniş Tarzı Bakımından
Çeşitli Sistemler 7
I. Roma – Cermen Sisteminin Etkisi Altındaki
Hukuk Düzenleri............................................................................. 8
II. İslâm Hukukunun Etkisi Altındaki Hukuk Düzenleri 11
III. İngiliz Hukukunun Etkisini Taşıyan Hukuk
Düzenleri 12
IV. Sosyalist Prensiplerin Etkisi Altındaki Hukuk
Düzenleri 14
V. Avrupa Birliği Hukukunda Durum 15
XII Medenî Hukuk ◆ Oğuzman & Barlas
§3.Bulunduğumuz Grupta Kanunlaştırma Hareketi
ve İsviçre Medenî Kanunu’nun Yapılışı 16
I. Genel Bakış 16
II. İsviçre’de Medenî Kanunun Yapılışı 20
§4.Türkiye’de Medenî Hukuk Alanında
Kanunlaştırma Hareketleri ve Medenî Kanun 24
I. Osmanlı İmparatorluğu Döneminde Kanunlaştırma 24
II. Türkiye Cumhuriyeti Döneminde Kanunlaştırma
Hareketi 25
A. İlk Medenî Kanunun Yapılışı........................................................ 25
B. Yeni Bir Medenî Kanun Hazırlama Çalışmaları 29
C. Yeni Türk Medenî Kanununun Kabulü 31
1. Genel Olarak 31
2. Yeni Medenî Kanunun Yapısı ve Getirdiği Yenilikler 31
a. Biçim Bakımından 31
b. Esas Bakımından 32
3. Yeni Medenî Kanunda Yapılan Değişiklikler .................... 36
İkinci Bölüm
Medenî Hukukun Yürürlük Kaynakları
ve Uygulanması
§1.Hukukta “Kaynak” Kavramı ve Medenî Hukukun
Yürürlük Kaynaklarına Genel Bakış 43
I. “Kaynak” Kavramı 43
II. Medenî Hukukun Yürürlük Kaynaklarına Genel
Bakış 44
§2.Kanunlar, Tüzükler, Yönetmelikler 48
I. Kavramlara Genel Bakış 48
XIII
II. Yürürlüğe Koyma ve Yürürlükten Kaldırma 51
III. Medenî Hukukla Doğrudan İlgili Temel
Düzenlemeler 55
A. Medenî Kanun ve Borçlar Kanunu 55
1. Medenî Kanun........................................................................... 56
a. Başlangıç.............................................................................. 56
b. Kişiler Hukuku 57
c. Aile Hukuku 58
d. Miras Hukuku 58
e. Eşya Hukuku 59
2. Borçlar Kanunu......................................................................... 60
a. Eski Borçlar Kanunu......................................................... 60
b. Yeni Borçlar Kanunu......................................................... 60
aa. Yeni Bir Borçlar Kanunu Hazırlama Çalışmaları 60
bb. Yeni Türk Borçlar Kanunu’nun Kabulü 62
3. Medenî Kanunun Çeşitli Kitapları Arasındaki İlişki
ve Medenî Kanun ile Borçlar Kanunu Arasındaki
Bağlantı ....................................................................................... 63
4. Yürürlük Kanunu 67
5. Medenî Kanun ve Borçlar Kanunu ile Yakından
İlgili Bazı Temel Kanunlarda Yaşanan Gelişmeler........... 68
B. Diğer Normlar.................................................................................. 69
IV. Kanunların Uygulanması 70
A. Kanunda Uygulanacak Hükmün Bulunması 70
1. Kanun Hükmünün Düz ve Zıt Anlam İtibariyle
Kapsamı 70
2. Kanun Hükümlerinin Yorumlanması ................................. 72
a. Yorum Kavramı ve Çeşitleri............................................ 72
b. Yorumda Başvurulacak Yöntemler (Yorum
Metodları) ........................................................................... 72
XIV Medenî Hukuk ◆ Oğuzman & Barlas
c. Medenî Kanunumuzun Benimsediği Esas
ve Kanun Hükümlerinin Yorumlanmasında
Dikkate Alınacak Unsurlar 75
3. Bulunan Hükmün Uygulanabilir Olması........................... 84
a. Yer İtibariyle Uygulanabilir Olma................................. 84
b. Zaman İtibariyle Uygulanabilir Olma 85
aa. Kanunların Zaman Açısından Uygulama Alanı 85
bb. Kanunların Çatışması 91
c. Nitelik İtibariyle Uygulanabilir Olma 93
aa. Emredici Hukuk Kuralları........................................ 94
bb. Yedek Hukuk Kuralları.............................................. 96
B. Bulunan Hükmün Uygulanış Tarzı ve Hâkimin Takdir
Yetkisini Kullanması ...................................................................... 97
1. Genel Olarak.............................................................................. 97
2. Hâkimin Takdir Yetkisini Kullanması.............................. 100
C. Kanunda Uygulanabilir Hüküm Bulunmaması: Kanun
Boşluğu ............................................................................................ 106
1. Anlamı....................................................................................... 106
2. Kanun Boşluklarının Çeşitleri 110
a. Bilinçli Boşluklar – Bilinçsiz Boşluklar 110
b. Açık Boşluklar – Örtülü Boşluklar.............................. 112
c. Gerçek Boşluklar – Gerçek Olmayan Boşluklar....... 113
3. Kanun Boşluğu Bulunmasının Sonuçları ......................... 115
§3.Örf ve Adet Hukuku 116
I. Kavram 116
II. Bir Örf ve Adet Hukuku Kuralının Doğumu İçin
Gerekli Şartlar 117
III. Örf ve Adet Hukukunun Rolü 120
§4.Hâkim Tarafından Yaratılan Hukuk 123
I. Genel Bakış 123
XV
II. Hâkimin Hukuk Yaratmasının Şartları 126
III. Hâkimin Hukuk Yaratırken Uygulayacağı Yöntem 127
IV. Hâkimin Hukuk Yaratırken Yararlanacağı
İmkânlar 129
V. Hâkimin Yarattığı Hukuk Kuralının Rolü 134
§5.Medenî Hukuk Uygulamasında Bilimsel
Görüşlerin ve Yargı Kararlarının Rolü 135
I. Genel Bakış 135
II. Doktrinde Yer Alan Bilimsel Görüşler 136
A. Anlamı.............................................................................................. 136
B. Eser Tipleri...................................................................................... 137
C. Doktrinin Rolü............................................................................... 139
D. Hâkimin Doktrindeki Bilimsel Görüşlerden Yararlanması 139
III. Yargısal İçtihatlar 145
A. Anlamı.............................................................................................. 145
B. Mahkeme Kararlarının Çeşitleri ............................................... 145
1. Kararın Niteliği Bakımından .............................................. 145
2. Kararı Veren Mahkeme Bakımından................................. 146
C. Hâkimin Mahkeme Kararlarından Yararlanması.................. 149
Üçüncü Bölüm
Medenî Hukukun Bazı Temel Kavramları
§1.“Hak” Kavramı 153
I. Terim 153
II. Hak Kavramını Açıklayan Görüşler 154
XVI Medenî Hukuk ◆ Oğuzman & Barlas
§2.Hakların Çeşitleri 156
I. Para ile Ölçülebilen Değeri Bulunup
Bulunmaması Açısından: Malvarlığı Hakları –
Kişi Varlığı Hakları 157
A. Malvarlığı Hakları......................................................................... 157
1. Alacak Hakları ........................................................................ 158
2. Aynî Haklar.............................................................................. 159
a. Eşya Üzerinde Sağlanan Yetki...................................... 160
b. Eşya Üzerinde Doğrudan Doğruya Hâkimiyet ....... 165
c. Herkese Karşı İleri Sürülebilirlik................................. 169
3. Maddî Değeri Olan Yenilik Doğuran Haklar.................. 170
4. Fikrî Haklar 171
B. Kişi Varlığı Hakları....................................................................... 172
II. İleri Sürülebileceği Çevre Açısından: Mutlak
Haklar - Nisbî Haklar 173
A. Mutlak Haklar................................................................................ 173
B. Nisbî Haklar.................................................................................... 173
1. Alelâde Nisbî Haklar 174
2. Etkisi Güçlendirilmiş Nisbî Haklar 174
III. Kullanılmasının Etkisi Bakımından: Alelâde
Haklar - Yenilik Doğuran Haklar 176
A. Yenilik Doğuran Hakların Çeşitleri ......................................... 177
1. Yöneldiği Sonuç Açısından .................................................. 177
a. Kurucu Yenilik Doğuran Haklar................................. 177
b. Değiştirici Yenilik Doğuran Haklar ........................... 179
c. Bozucu Yenilik Doğuran Haklar ................................. 179
2. Hakkın Kullanılış Tarzı Bakımından................................ 179
B. Yenilik Doğuran Hakların Ortak Özellikleri ......................... 180
IV. Kullanma Yetkisi Açısından: Kişiye Sıkı Sıkıya
Bağlı Olan ve Olmayan Haklar 182
XVII
V. Bağımsız Olup Olmama Açısından: Bağımsız
Haklar - Bağlı Haklar 185
A. Bağımsız Haklar ............................................................................ 185
B. Bağlı Haklar.................................................................................... 186
1. Eşyaya Bağlı Haklar............................................................... 186
2. Alacağa Bağlı Haklar (Fer’î Haklar) .................................. 186
3. Borç İlişkisine Bağlı Haklar................................................. 187
4. Bir Topluluğa Mensup Olmaya Bağlı Haklar................... 187
§3.Hak Sahibi 187
§4.Hakların Kazanılması ve Kaybedilmesi 188
I. “Hukukî Olay”, “Hukukî Fiil” ve “Hukukî İşlem”
Kavramları 189
A. Kavramlara Genel Bakış.............................................................. 189
B. Hukukî İşlemler............................................................................. 192
1. Hukukî İşlemlerin Türleri.................................................... 192
a. Gerekli İrade Beyanı Adedi Açısından....................... 192
aa. Tek Taraflı Hukukî İşlemler .................................. 192
bb. İki Taraflı Hukukî İşlemler (Sözleşmeler).......... 192
cc. Kararlar....................................................................... 194
dd. Müşterek Hukukî İşlemler ..................................... 194
b. İrade Beyanının Yöneltilmesi Açısından................... 196
c. Etki Doğurduğu Alan Bakımından............................. 196
d. Malvarlığına Yaptıkları Etki Bakımından................. 197
aa. Borçlandırıcı İşlemler.............................................. 198
bb. Tasarruf İşlemleri ..................................................... 199
cc. Kazandırıcı İşlemler 202
e. Hüküm İfade Edeceği An Bakımından 206
2. Hukukî İşlemin Unsurları 206
a. Hukukî İşlemin Kurucu Unsurları 207
aa. Genel Olarak 207
XVIII Medenî Hukuk ◆ Oğuzman & Barlas
bb. “İrade Beyanı” Kavramı 208
cc. İrade Beyanının Çeşitleri 211
aaa. Açık ve örtülü irade beyanları – irade beyanı
sayılan davranışlar 211
bbb. Yöneltilmesi gereken ve gerekmeyen irade
beyanları 217
ccc. Vasıtalı ve vasıtasız irade beyanları 220
b. Hukukî İşlemin Geçerliliği İçin Aranan Şartlar 220
aa. Her Türlü Hukukî İşlemde Aranan Şartlar 220
aaa. Hukukî işlemi yapan kişi ehliyetli
olmalıdır 220
bbb. Hukukî işlemin konusunun, emredici hukuk
kurallarına, kamu düzenine, genel ahlâka,
kişilik haklarına aykırı veya imkânsız
olmaması gerekir 222
ccc. Hukukî işlemi meydana getiren irade
beyanları sağlıklı olmalıdır 222
ddd. İrade beyanları muvazaalı (danışıklı)
olmamalıdır 222
bb. Bazı Hukukî İşlemler İçin Aranan Ek Şartlar 224
aaa. Bazı hukukî işlemlerde, irade beyanının bir
şekle uyularak yapılması gerekir 224
bbb. Tasarruf işlemlerinde, tasarrufta bulunan kişi,
tasarruf yetkisine sahip olmalıdır................ 229
ccc. İllî (sebebe bağlı) tasarruf işlemlerinin
geçerli olması, ortada buna temel teşkil eden
geçerli bir borçlanma işleminin bulunmasına
bağlıdır 230
ddd. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde gabin
(aşırı yararlanma) durumunun bulunmaması
gerekir ................................................................ 231
cc. Bazı Hukukî İşlemlerin Hüküm Doğurması İçin
Gereken Tamamlayıcı Unsurlar............................ 231
aaa. Ehliyet eksikliğini giderici izin veya onay. 231
XIX
bbb. Temsil yetkisi eksikliğinden kaynaklanan
noksanlığı giderici onay................................. 231
ccc. Tasarruf yetkisi sınırlamasından kaynaklanan
eksikliği giderici izin veya onay ................... 232
ddd. Bir resmî makamın fiili 233
eee. Geciktirici şart 234
fff. Geciktirici vade................................................ 235
3. Hukukî İşlemlerin Hükümsüzlüğü 236
a. Yokluk 238
b. Kesin Hükümsüzlük (Butlan) ...................................... 241
c. İptal Edilebilirlik 250
d. Noksanlık .......................................................................... 253
e. Nisbî Etkisizlik................................................................. 255
II. Hakların Kazanılma (İktisap) Tarzı 256
A. Aslen Kazanma 256
B. Devren Kazanma ........................................................................... 257
C. Tesisen Kazanma........................................................................... 259
III. Hakların Kaybediliş Tarzı 259
§5.Hakların Kazanılmasında İyiniyetin Rolü 266
I. İyiniyet Kavramı 266
II. İyiniyetin Rolü 271
III. İyiniyetin Aranacağı Kişi ve İyiniyetin Aranacağı
An 277
A. İyiniyetin Aranacağı Kişi ............................................................ 277
1. Temsil Halinde........................................................................ 277
2. Tüzel Kişilerde........................................................................ 278
3. Tüzel Kişiliği Bulunmayan Kişi Topluluklarında .......... 278
B. İyiniyetin Aranacağı An .............................................................. 278
IV. İyiniyetin İspatı 279
XX Medenî Hukuk ◆ Oğuzman & Barlas
§6.Hakların Kullanılması ve Dürüstlük Kuralına
Uyma Zorunluluğu 283
I. Genel Bakış 283
II. Dürüstlük Kuralı 284
A. Anlamı 284
B. Rolü 285
III. Hakkın Kötüye Kullanılması 289
A. Anlamı 289
B. Hakkın Kötüye Kullanılma Hâlleri .......................................... 292
1. Temel İlke................................................................................. 292
2. Hakkın Kötüye Kullanıldığına İşaret Edebilecek
Durumlar.................................................................................. 296
a. Hakkın Kullanılmasında Meşru Bir Menfaat
Bulunmaması.................................................................... 296
b. Hakkın Kullanılmasının Hak Sahibine
Sağlayacağı Menfaat İle Başkasına Vereceği
Zarar Arasında Aşırı Oransızlık Bulunması 299
c. Kendi Ahlâka Aykırı Davranışına Dayanarak
Hak Kullanılması 300
d. Uyandırılan güvene aykırı davranışta bulunulması 305
C. Hakkın Kötüye Kullanılmasının Yaptırımı 309
IV. Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye
Kullanılması Yasağının Uygulama Alanı 313
A. Kanunun Yorumlanmasında ve Boşluklarının
Doldurulmasında 314
B. Kanuna Karşı Hilenin Önlenmesinde...................................... 315
C. Hukukî İşlemin Oluşması, Yorumlanması ve
Tamamlanmasında 317
D. Borçların Doğumunda ................................................................. 328
1. Sözleşme Yapma Zorunluluğu............................................. 328
2. Yan Borçlar 330
3. Sözleşme Görüşmelerinde Dürüst Davranma Borcu .... 333
XXI
4. Davranış Yükümlülükleri..................................................... 335
E. Sözleşmelerde Değişiklik Yapılmasında veya
Sözleşmenin Sona Erdirilmesinde ............................................ 337
1. Eski Borçlar Kanunumuz Açısından Durum................... 337
2. Yeni Borçlar Kanununun Konuya İlişkin Düzenlemesi 342
F. Tüzel Kişilik Perdesinin Aralanmasında ve Organik
Bağ Uygulamasında 343
V. Medenî Kanunun 2. Maddesi Uygulanırken Göz
Önünde Tutulacak Esaslar 346
§7.Hakların Korunması 351
I. Genel Bakış 351
II. Talep 352
III. Dâva 354
A. Dâva Çeşitleri ................................................................................. 355
1. Eda Dâvaları............................................................................. 355
2. Tespit Dâvaları ........................................................................ 356
3. Yenilik Doğuran Dâvalar...................................................... 358
B. Dâvaya Karşı Savunma İmkânları............................................. 359
C. Dâvanın ve Savunmanın İspatı 364
1. İspat Yükü 364
2. İspat Konusunda Temel İlke 366
3. Özel Esaslar 369
a. Hâkim Önünde İkrar Edilen Olguların İspatı
Gerekmez 369
b. Hayatın Olağan Akışına Uyan (Normal)
Olguların İspatı Gerekmez............................................ 370
c. Herkesçe bilinen olguların (mâruf ve meşhur
vakıaların) ispatı gerekmez........................................... 371
d. Kanunî Bir Faraziyeye veya Karineye Dayanan
Kimse, Bunun Kapsamına Giren Konuda İspat
Yükünden Kurtulur......................................................... 371
XXII Medenî Hukuk ◆ Oğuzman & Barlas
e. Kanunun, İspat Yükünü Özel Olarak Belirlediği
Hâllerde Bu Hükümlerde Yer Alan Esaslar
Uygulama Alanı Bulur.................................................... 375
f. İddiasını Resmî Sicil ve Senetlere Dayandıran
Kimse İspat Yükünü Yerine Getirmiş Olur............... 376
4. Özel Olarak: Resmî Sicil ve Senetlerin İspat Gücü ........ 376
IV. Cebrî İcra 381
V. Hakkını Kendi Gücü ile Koruma 383
A. Haklı Savunma............................................................................... 383
B. Zorunluluk (Iztırar) Hâli ............................................................ 385
C. Hakkını Korumak İçin Kuvvet Kullanma 386
VI. Uğranılan Zararı Tazmin Ettirme 387
Kaynaklar 389
Kavram İndeksi 413
Kanun Maddeleri İndeksi 423