Medenî Usul Hukuku Ders Kitabı (9786253612788)

Önsöz 5
Kısaltmalar 27
BİRİNCİ BÖLÜM
MEDENÎ USUL HUKUKUNA GENEL BAKIŞ VE
TEMEL KAVRAMLAR
§1. MEDENÎ USUL HUKUKUNUN ANLAMI, AMACI VE HUKUK DALLARI ARASINDAKİ YERİ 29
I. Medenî Usul Hukukunun Anlamı ve Konusu 29
II. Medenî Usul Hukukunun Hukuk Dalları Arasındaki Yeri 30
§2. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜ, HUKUKİ KORUMA TALEBİ VE ADALETE ERİŞİM 31
I. Uyuşmazlık, Devletin Yargı Tekeli ve Hak Arama İhtiyacı 31
II. Yargı Hakkı, Yargı Yolu ve Hukuki Himaye Kavramları 32
III. Hak Arama Özgürlüğü 33
A. Kavram ve Niteliği 33
B. Anayasal ve Uluslararası Dayanağı 33
C. İddia ve Savunma 34
D. Yararlanacak Kişiler 35
E. Diğer Temel Haklarla ve Hukuk Devletiyle İlişkisi 35
F. Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı 36
G. Sınırlanması ve Meşru Sınırlar 36
IV. Hukuki Koruma Talebi 37
A. Kavram 37
B. Kesin (Asıl) Hukuki Koruma 37
C. Geçici Hukuki Koruma 38
D. Hukuki Yarar 39
E. Çekişmeli Yargı ve Çekişmesiz Yargı Ayrımı 39
V. Adalete Erişim 40
A. Mahkemeye Erişim 40
B. Mahkemeye Erişimden Adalete Erişime Geçiş 40
C. Adalete Erişimin Önündeki Engeller 41
D. Adli Yardım 41
E. Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları 42
F. Makul Sürede Yargılanma 43
VI. Etkili Başvuru Hakkı 43
VII. Adil Yargılanma Hakkı ve Hukuki Dinlenilme Hakkı 44
A. Adil Yargılanma Hakkının Kapsamı 44
B. Mahkemelerin Bağımsızlığı, Tarafsızlığı ve Kanunî Hâkim Güvencesi 44
C. Hukuki Dinlenilme Hakkı 45
D. Silahların Eşitliği ve Çekişmeli Yargılama 46
§3. MEDENÎ USUL HUKUKUNUN KAYNAKLARI VE USUL KURALLARININ YORUMU 46
I. Kaynak Kavramı ve Türleri 47
II. Asıl Kaynaklar 47
A. Anayasa 47
B. Kanunlar 48
C. Milletlerarası Sözleşmeler 48
D. Düzenleyici İşlemler: Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri, Yönetmelikler ve Diğerleri 49
E. Kaynaklar Arasında Hiyerarşi ve Çatışmaların Çözümü 49
III. Yardımcı Kaynaklar 49
A. Yargı Kararları (İçtihatlar) 49
B. Doktrin (Bilimsel Görüşler) 50
C. Anayasa Mahkemesi Kararları 50
IV. Usul Kurallarının Niteliği ve Yorumu 51
A. Usul Kurallarının Niteliği 51
B. Yorum Kavramı ve Gereği 51
C. Yorum Yöntemleri 52
D. Yorumda Genişletme ve Daraltma 53
V. Kanun Boşluğu ve Doldurulması 53
A. Boşluk Kavramı 53
B. Boşluk Türleri 54
C. Boşluğun Doldurulması 54
D. Usul Hukukunda Boşluk Doldurmanın Sınırları 55
§4. USUL HÜKÜMLERİNİN YER VE ZAMAN İTİBARIYLA UYGULANMASI 56
I. Yer İtibarıyla Uygulama 56
A. Temel Kural: Mülkîlik İlkesi (Lex Fori) 56
B. Yabancılık Unsuru Taşıyan Davalar ve Usul–Esas Ayrımı 57
C. Yabancı Hukukun Uygulanmasının Sınırı: Kamu Düzeni 57
D. Yargı Bağışıklığı (Yargı Muafiyeti) 57
E. Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi 58
F. Milletlerarası Yetki 58
II. Zaman İtibarıyla Uygulama 59
A. Sorunun Ortaya Çıkışı 59
B. Temel Kural: Derhal Uygulama İlkesi 59
C. Tamamlanmış İşlemlerin Korunması 59
D. Geriye Yürümezlik ve Kazanılmış Hakların Korunması 60
E. Hukuki Güvenlik İlkesiyle İlişki 61
F. Geçiş (İntikal) Hükümleri 61
G. Süreler Bakımından Özel Durum 61
İKİNCİ BÖLÜM
YARGI TEŞKİLATI VE YARGI GÖREVLİLERİ
§5. YARGI KAVRAMI VE YARGI KOLLARI 63
I. Yargı Kavramı 63
II. Yargı Kolları 64
A. Anayasa Yargısı 64
B. İdari Yargı 65
C. Adli Yargı 66
D. Uyuşmazlık Yargısı 67
§6. MEDENÎ YARGI MAHKEMELERİ TEŞKİLATI 68
§7. MAHKEMELERİN GÖREV VE YETKİSİ 72
I. Genel Olarak 72
II. Görev 73
A. Görev Kavramı ve Esasları 73
B. Genel Görevli Mahkemeler 75
1. Asliye Hukuk Mahkemesi 75
2. Sulh Hukuk Mahkemesi 76
C. Özel Görevli Mahkemeler 77
1. Asliye Ticaret Mahkemesi 77
2. Tüketici Mahkemesi 81
3. İş Mahkemesi 81
4. Aile Mahkemesi 82
5. İcra Mahkemesi 83
6. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi 83
7. Kadastro Mahkemesi 84
III. Yetki 85
A. Yetki Kavramı ve Esasları 85
B. Genel Yetki Kuralı 87
C. Özel Yetki Kuralları 89
D. Yetki Sözleşmesi 96
§8. YARGI YERİ BELİRLENMESİ (MERCİ TAYİNİ) 98
§9. YARGI GÖREVLİLERİ 102
I. Hâkimler 102
II. Cumhuriyet Savcıları 103
III. Adliye Memurları 105
IV. Avukatlar 107
V. Noterler 108
§10. HAKİMLERİN BAĞIMSIZLIĞI VE TARAFSIZLIĞI 110
§11. HAKİMİN YASAKLILIĞI VE REDDİ 112
I. Hâkimin Yasaklılığı 112
II. Hâkimin Reddi 113
§12. HAKİMLERİN HUKUKİ SORUMLULUĞU 119
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
USUL İŞLEMLERİ VE SÜRELER
§13. USUL İŞLEMLERİ 125
I. Usul İşlemi Kavramı 125
II. Usul İşlemlerinin Özellikleri 129
III. Usul İşlemlerinin Türleri 133
§14. SÜRELER VE ADLİ TATİL 134
I. Süreler 134
A. Süre Kavramı 134
B. Sürelerin Türleri 135
1. Kaynağına Göre Süreler 135
a. Kanuni Süreler 136
b. Hâkim Tarafından Belirlenen Süreler 136
2. Hukuki Niteliğine Göre Süreler 138
C. Sürelerin Hesaplanması 140
II. Adli Tatil 144
§15. ESKİ HALE GETİRME 146
I. Genel Olarak 146
II. Eski Hale Getirmenin Şartları 148
III. Eski Hale Getirme Talebi ve İncelenmesi 153
§16. TEBLİGAT 155
I. Genel Olarak 155
II. Tebligatın Yapılma Biçimleri 156
III. Kendisine Tebligat Yapılabilecek Kişiler 159
IV. Tebligatın Yapılacağı Yer ve Zaman 160
V. Usulsüz Tebligat 164
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
DAVANIN TARAFLARI VE YARGILAMAYA KATILAN
ÜÇÜNCÜ KİŞİLER
§17. TARAF KAVRAMI 167
§18. TARAF EHLİYETİ, DAVA EHLİYETİ VE DAVA TAKİP YETKİSİ 170
I. Taraf Ehliyeti 170
II. Dava Ehliyeti 173
III. Dava Takip Yetkisi 175
§19. TARAF SIFATI 179
§20. TARAFLARIN DAVADA TEMSİLİ 180
I. Kanuni Temsil 180
II. İradi Temsil 182
§21. TARAF DEĞİŞİKLİĞİ 186
§22. DAVA ARKADAŞLIĞI 187
I. Genel Olarak 187
II. İhtiyari Dava Arkadaşlığı 189
A. İhtiyari Dava Arkadaşlığının Tanımı ve Mahiyeti 189
B. İhtiyari Dava Arkadaşlığının Usulü ve Hükümleri 192
III. Mecburi (Zorunlu) Dava Arkadaşlığı 195
A. Mecburi Dava Arkadaşlığının Tanımı ve Mahiyeti 195
1. Maddi Mecburi Dava Arkadaşlığı 196
2. Şekli Mecburi Dava Arkadaşlığı 198
B. Mecburi Dava Arkadaşlığının Usulü ve Hükümleri 200
§23. DAVAYA MÜDAHALE 202
I. Genel Olarak 202
II. Fer’i Müdahale 203
A. Fer’i Müdahilin Davadaki Önemi 203
B. Fer’i Müdahalenin Koşulları 204
1. Görülmekte Olan (Derdest) Bir Dava 204
2. Hukuki Yarar 205
3. Fer’i Müdahalenin Kanunda Gösterilen Usuli Kesitte Yapılması 205
4. Fer’i Müdahilin Dava ve Taraf Ehliyeti 205
C. Fer’i Müdahale Usulü 206
D. Fer’i Müdahilin Davadaki Durumu 207
III. Asli Müdahale 209
§24. DAVANIN İHBARI 211
I. Genel Olarak 211
II. İhbarın Şartları ve Şekli 212
BEŞİNCİ BÖLÜM
YARGILAMAYA HAKİM OLAN İLKELER VE
YARGILAMA GÜVENCELERİ
§25. MEDENÎ USUL HUKUKUNA HAKİM OLAN TEMEL İLKELER 215
I. Tasarruf İlkesi 215
II. Taraflarca Getirilme İlkesi 217
III. Taleple Bağlılık İlkesi 218
IV. Aleniyet İlkesi 219
V. Doğrudanlık İlkesi 220
VI. Usul Ekonomisi İlkesi 221
VII. Hukuki Dinlenilme Hakkı 222
ALTINCI BÖLÜM
DAVA VE YARGILAMA AŞAMALARI
§26. DAVA KAVRAMI 229
§27. DAVA ŞARTLARI VE İLK İTİRAZLAR 231
I. Genel Olarak Usul Hukukuna İlişkin Şartlar 231
II. Dava Şartları 231
A. Kavram 231
B. Dava Şartlarının Türleri 233
1. Mahkemeye İlişkin Dava Şartları 233
2. Taraflara İlişkin Dava Şartları 235
3. Dava Konusuna İlişkin Dava Şartları 241
C. Dava Şartlarının İncelenmesi 248
III. İlk İtirazlar 252
§28. DAVA TÜRLERİ 254
I. Mahkemeden İstenen Hukuki Korumaya Göre Dava Türleri 254
A. Eda Davası 254
B. Tespit Davası 255
C. İnşai Dava 259
II. Talep Sonucunun Niceliğine Göre Dava Türleri 261
A. Kısmi Dava 261
B. Belirsiz Alacak Davası 264
1. 7589 sayılı Kanun Değişikliği Sonrası Belirsiz Alacak Davası 264
2. 7589 sayılı Kanun Değişikliği Öncesi (31.07.2026 Tarihinden Önce) Açılan Belirsiz Alacak Davalarının Genel Esasları 266
C. Davaların Yığılması (Objektif Dava Birleşmesi) 270
D. Terditli Dava 273
E. Seçimlik Dava 274
F. Topluluk Davaları 276
§29. DAVANIN AÇILMASI (DAVA DİLEKÇESİ, DAVANIN AÇILMA ZAMANI VE SONUÇLARI) 280
I. Davanın Açılması 280
II. Dava Dilekçesi 283
A. Dava Dilekçesinin İçeriği ve Unsurları 283
B. Dava Dilekçesinde Bulunması Gereken Unsurların Eksikliği 286
III. Dava Açılmasının Sonuçları 287
§30. TEMİNAT GÖSTERİLMESİ (DAVADA TEMİNAT) 293
§31. DAVAYA CEVAP 296
I. Cevap Dilekçesi 296
II. Cevap Dilekçesi Verilmemesinin Sonuçları 300
III. Karşı Dava 302
§32. İKİNCİ DİLEKÇELER AŞAMASI (CEVABA CEVAP DİLEKÇESİ VE İKİNCİ CEVAP DİLEKÇESİ) 304
§33. İDDİA VE SAVUNMANIN GENİŞLETİLMESİ VE DEĞİŞTİRİLMESİ YASAĞI VE ISLAH 307
I. İddia ve Savunmanın Genişletilmesi ve Değiştirilmesi Yasağı 307
II. Davanın Islahı 312
§34. ÖN İNCELEME 320
§35. TAHKİKAT 327
I. Tahkikatın Konusu 327
II. Tahkikatın Yürütülmesi 329
A. Genel Esaslar 329
B. İsticvap 334
C. Tarafların Dinlenmesi 337
§36. ÖN SORUN VE BEKLETİCİ SORUN 338
I. Ön Sorun 338
II. Bekletici Sorun 340
§37. DAVALARIN BİRLEŞTİRİLMESİ VE AYRILMASI 343
I. Davaların Birleştirilmesi 343
II. Davaların Ayrılması 348
§38. DOSYANIN İŞLEMDEN KALDIRILMASI 349
§39. DAVA KONUSUNUN DEVRİ 356
I. Genel Olarak 356
II. Dava Konusunun Davalı Tarafından Devredilmesi (HMK m.125/1) 356
III. Dava Konusunun Davacı Tarafından Devredilmesi (HMK m.125/2) 359
YEDİNCİ BÖLÜM
İSPAT VE DELİLLER
§40. İSPAT HUKUKUNUN GENEL ESASLARI 361
I. Genel Olarak 361
II. İspat Hukukuna İlişkin Yükler 363
III. İspat Türleri 366
§41. İSPATIN GEREKLİ OLMADIĞI HALLER 368
I. Genel Olarak 368
II. İkrar 370
III. Karineler 372
§42. DELİLLER 374
I. Delil Sistemleri ve Türleri 374
II. Delil Sözleşmesi 376
III. Hukuka Aykırı Olarak Elde Edilen Deliller 378
§43. SENET 380
I. Genel Olarak 380
II. Senetle İspat Zorunluluğu 386
III. Belgelerin Mahkemeye İbrazı 391
IV. Ticari Defterlerin İbrazı ve Delil Niteliği 393
§44. YEMİN 395
§45. TANIK BEYANI 401
§46. BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ 411
§47. KEŞİF 422
§48. UZMAN GÖRÜŞÜ 425
SEKİZİNCİ BÖLÜM
KARAR VE HÜKÜM
§49. KARAR VE HÜKÜM 429
I. Karar Kavramı ve Çeşitleri 429
II. Hükmün İçeriği 431
III. Kararın Açıklanması ve Bildirilmesi (Tefhim veya Tebliğ) 433
§50. HÜKMÜN ETKİLERİ 438
I. Genel Olarak 438
II. Hükmün Kesinleşmesi ve Kesin Hüküm Etkisi 439
A. Şekli Anlamda Kesin Hüküm 439
B. Maddi Anlamda Kesin Hüküm (Kesin Hüküm Etkisi) 440
III. İnşai Etki 442
IV. Fer’i Müdahale Etkisi 443
V. Unsur Etkisi 447
VI. Kesin Hükmün Sirayeti 448
§51. HÜKÜM VERİLMEKSİZİN DAVANIN SONA ERMESİ 449
I. Davaya Son Veren Taraf İşlemleri 449
A. Genel Olarak 449
B. Davadan Feragat 452
C. Davayı Kabul 455
D. Mahkeme İçi Sulh 458
II. Davanın Konusuz Kalması 460
§52. YOK VE ETKİSİZ HÜKÜMLER 460
§53. HÜKMÜN TASHİHİ, TAVZİHİ VE TAMAMLANMASI 462
DOKUZUNCU BÖLÜM
ÖZEL YARGILAMA USULLERİ VE
GEÇİCİ HUKUKİ KORUMALAR
§54. YARGILAMA USULLERİNE GENEL BAKIŞ 467
I. Yazılı Yargılama Usulü ile Basit Yargılama Usulü Arasındaki İlişki 467
II. Yargılama Usullerinin Belirlenmesinde Görev Kuralının Rolü 469
III. Yanlış Yargılama Usulü Uygulanmasının Sonuçları 470
§55. BASİT YARGILAMA USULÜ 472
I. Basit Yargılama Usulüne Tabi Dava ve İşler 472
A. Sulh Hukuk Mahkemesinin Görevine Giren Dava ve İşler 473
B. Doğrudan Dosya Üzerinden Karar Verilebilen Dava ve İşler 473
C. Nafaka, Velayet ve Vesayete İlişkin Dava ve İşler 473
D. Hizmet İlişkisinden Doğan Davalar 474
E. Geçici Hukuki Koruma Talepleri ve Bunlara Karşı İtirazlar 474
F. Konkordato ve Yeniden Yapılandırmaya İlişkin Davalar 474
G. Tahkim Hükümlerine Göre Mahkemenin Görev Alanına Giren İşler 474
H. Diğer Kanunlarda Yer Alan Basit Yargılamaya Tabi Dava ve İşler 474
II. Dilekçelerin Verilmesi 475
A. Dava Dilekçesi 475
B. Cevap Dilekçesi ve Cevap Süresi 476
C. Cevap Süresi İçin Ek Süre 476
D. Cevaba Cevap ve İkinci Cevap Dilekçelerinin Verilememesi 476
III. Delillerin İkamesi ve İddianın/Savunmanın Genişletilmesi Yasağı 477
IV. Ön İnceleme ve Tahkikat 478
A. Dosya Üzerinden Karar Verilebilmesi 478
B. Ön İnceleme Aşaması ve Sulhe/Arabuluculuğa Teşvik 478
C. Tahkikatın Yürütülmesi ve Duruşma Sayısı 478
V. Hüküm ve Tefhim 479
VI. Dosyanın İşlemden Kaldırılması 480
§56. GEÇİCİ HUKUKİ KORUMALARA GİRİŞ 482
I. Geçici Hukuki Korumanın Anlamı ve İşlevi 482
II. Türleri: İhtiyati Tedbir, İhtiyati Haciz, Delil Tespiti, Diğer Korumalar 483
A. İhtiyati Tedbir (HMK m. 389–399) 483
B. İhtiyati Haciz (İİK m. 257–268) 483
C. Delil Tespiti (HMK m. 400–405) 484
D. Diğer Geçici Hukuki Korumalar (HMK m. 406) 484
III. Ortak Özellikleri ve Hukuki Niteliği 485
§57. İHTİYATİ TEDBİR 486
I. Tanımı, Amacı ve Çekişmesiz Yargıda Uygulanması 486
II. Şartları 487
A. Mevcut Durumda Değişme Tehlikesi 487
B. Hakkın Elde Edilmesinin Zorlaşması veya İmkânsızlaşması 487
C. Gecikmeden Doğacak Sakınca veya Ciddi Zarar 488
D. Yaklaşık İspat Yükü 488
III. Görevli ve Yetkili Mahkeme 489
IV. İhtiyati Tedbir Talebi ve Karar 490
A. Talep Dilekçesinin İçeriği 490
B. Karşı Tarafın Dinlenmesi veya Dinlenmemesi 490
C. Tedbir Kararının İçeriği ve Türleri 491
1. Teminat Amaçlı İhtiyati Tedbirler 492
2. Düzenleme Amaçlı İhtiyati Tedbirler 492
3. Eda Amaçlı İhtiyati Tedbirler 493
V. Teminat Gösterilmesi 494
A. Kural ve İstisnalar 494
B. Adli Yardımdan Yararlananın Durumu 494
C. Teminatın İadesi 495
VI. Tedbir Kararının Uygulanması 495
A. Bir Haftalık Uygulama Talebi Süresi 495
B. Uygulamayı Yapacak Mercii 495
C. Zor Kullanma Yetkisi 496
D. Tedbir Tutanağı 496
VII. İhtiyati Tedbir Kararına Karşı İtiraz ve Kanun Yolu 497
A. İtirazın Konusu ve Süresi 497
B. İtiraz Edebilecek Kişiler (Karşı Taraf ve Üçüncü Kişiler) 498
C. İtirazın İncelenmesi ve Karara Bağlanması 498
D. Yüze Karşı Verilen Kararlara Karşı Kanun Yolu 498
VIII. Teminat Karşılığı Tedbirin Değiştirilmesi veya Kaldırılması 500
IX. Durum ve Koşulların Değişmesi Hâlinde Tedbirin Değiştirilmesi 500
X. İhtiyati Tedbiri Tamamlayan İşlemler 501
A. Esas Hakkında Dava Açılması 501
B. Tedbir Kararının Etkisinin Devamı 502
XI. Tedbir Kararına Aykırı Davranışın Cezası 502
A. Disiplin Hapsi ve Şikâyet Süresi 503
B. Görevli ve Yetkili Mahkeme 503
C. Yargılama Usulü ve İtiraz Mercii 503
D. Cezanın Düşmesi ve İnfaz Süresi 504
XII. Haksız İhtiyati Tedbir Sebebiyle Tazminat 505
§58. DELİL TESPİTİ 506
I. Tanımı, Şartları ve Hukuki Yarar 506
II. Görevli ve Yetkili Mahkeme 507
III. Delil Tespiti Talebi ve Karar 508
IV. Acele Hallerde Delil Tespiti 510
V. Tespitin İcrası ve Sonuçları 512
§59. DİĞER GEÇİCİ HUKUKİ KORUMALAR 512
I. Defter Tutulması ve Mühürleme 513
II. İhtiyati Haciz 513
III. Muhafaza Tedbirleri 515
IV. Geçici Düzenleme Niteliğindeki Kararlar 515
ONUNCU BÖLÜM
ÇEKİŞMESİZ YARGI
§60. ÇEKİŞMESİZ YARGI KAVRAMI 517
I. Tanımı ve Hukuki Niteliği 517
II. Çekişmesiz Yargıyı Belirlemede Kullanılan Ölçütler 518
A. İlgililer Arasında Uyuşmazlık Bulunmaması Ölçütü 518
B. İleri Sürülebilecek Hak Bulunmaması Ölçütü 519
C. Hâkimin Kendiliğinden Harekete Geçmesi Ölçütü 519
III. Çekişmesiz Yargı ile Çekişmeli Yargı Arasındaki Farklar 520
A. Taraf Yapısındaki Terminolojik ve Hukuki Fark 520
B. Hâkim Olunan Yargılama İlkeleri 520
C. İddia ve Savunmayı Genişletme veya Değiştirme Yasağının Bulunmaması 521
D. Maddi Anlamda Kesin Hüküm Etkisinin Bulunmaması 521
E. Görevli Mahkeme ve Uygulanacak Usul 521
F. Kanun Yolları 522
G. Davaya Son Veren Taraf İşlemlerinin Etkisizliği 522
§61. ÜÇ ÖLÇÜTE UYULUP UYULMADIĞINA BAKILMAKSIZIN ÇEKİŞMESİZ YARGI İŞİ KABUL EDİLEN İŞLER 522
I. Kişiler Hukukundaki Çekişmesiz Yargı İşleri 523
II. Aile Hukukundaki Çekişmesiz Yargı İşleri 524
III. Miras Hukukundaki Çekişmesiz Yargı İşleri 525
IV. Eşya Hukukundaki Çekişmesiz Yargı İşleri 526
V. Borçlar Hukukundaki Çekişmesiz Yargı İşleri 527
VI. Ticaret Hukukundaki Çekişmesiz Yargı İşleri 528
VII. İcra ve İflâs Hukukundaki Çekişmesiz Yargı İşleri 530
VIII. Çeşitli Kanunlarda Düzenlenen Diğer Çekişmesiz Yargı İşleri 531
§62. ÇEKİŞMESİZ YARGIDA GÖREV VE YETKİ 531
I. Görevli Mahkeme: Sulh Hukuk Mahkemesi Kuralı ve İstisnaları 532
II. Yetkili Mahkeme: Talepte Bulunanın veya İlgilinin Oturduğu Yer 533
§63. ÇEKİŞMESİZ YARGIDA YARGILAMA USULÜ 534
I. Basit Yargılama Usulünün Uygulanması 534
II. Re’sen Araştırma İlkesi 534
III. Mahkemeler Dışındaki Resmi Makamlara Bırakılan İşler 535
IV. Müdahale (Aslî ve Fer’î Müdahale) 535
§64. ÇEKİŞMESİZ YARGI KARARLARININ NİTELİĞİ VE KANUN YOLLARI 536
I. Kararların Maddî Anlamda Kesin Hüküm Teşkil Etmemesi 536
II. İstinaf Yolu 537
III. Temyiz Yolunun Kapalı Olması 537
IV. Yargılamanın İadesi Yoluna Başvurulamaması 538
ON BİRİNCİ BÖLÜM
KANUN YOLLARI
§65. KANUN YOLLARINA GENEL BAKIŞ 539
I. Kanun Yolu Kavramı ve Amacı 539
II. Olağan ve Olağanüstü Kanun Yolları Ayrımı 541
A. Olağan Kanun Yolları 541
B. Olağanüstü Kanun Yolları 542
III. Üç Dereceli Yargılama Sistemi: İlk Derece – İstinaf – Temyiz 542
A. İlk Derece Yargılaması (Vakıa ve Hukuk Mahkemeleri) 543
B. İstinaf İncelemesi (Bölge Adliye Mahkemeleri) (HMK m. 341 vd.) 543
C. Temyiz İncelemesi (Yargıtay) (HMK m. 361 vd.) 543
§66. İSTİNAF 544
I. İstinaf Yoluna Başvurulabilen Kararlar 545
A. Nihaî Kararlar 545
B. İhtiyatî Tedbir ve İhtiyatî Haciz Kararları 545
C. Kesinlik Sınırı ve Manevî Tazminat İstisnası 546
II. İstinaf Dilekçesi 547
A. Dilekçenin Zorunlu Unsurları 547
B. Dilekçedeki Eksikliklerin Sonuçları 547
III. İstinaf Dilekçesinin Verilmesi 548
IV. Harç ve Giderlerin Yatırılması 549
V. Başvuru ve Cevap Süresi 550
VI. İstinaf Dilekçesinin Reddi 551
VII. Katılma Yoluyla İstinaf Başvurusu 552
VIII. İstinaf Yoluna Başvurma Hakkından Feragat 553
IX. İstinaf Başvurusunun İcraya Etkisi 554
X. Kötüniyetle İstinaf Yoluna Başvurma 555
XI. Ön İnceleme 556
XII. Duruşma Yapılmadan Verilebilen Kararlar 557
A. Esası İncelemeden Kaldırma ile Birlikte Geri Gönderme Kararları
(HMK m. 353/1–a) 557
B. Esastan Ret Kararı (HMK m. 353/1–b/1) 558
C. Düzelterek Yeniden Esas Hakkında Karar (HMK m. 353/1–b/2) 558
D. Eksikliklerin Tamamlanmasından Sonra Karar (HMK m. 353/1–b/3) 558
XIII. İncelemenin Kapsamı: Sınırlı İnceleme ve Kamu Düzeni İstisnası 560
XIV. İstinaf İncelemesinde Yapılamayacak İşlemler 560
XV. Duruşmaya Gelinmesi ve Giderlerin Ödenmesi 562
XVI. İstinaf İncelemesi Sonucu Verilen Karar ve Tebliği 563
A. Kararın İçeriği (HMK m. 359) 563
B. Esastan Ret Kararlarında Gerekçe Kolaylığı (HMK m. 359/3) 564
C. Tebliğ Mekanizması (HMK m. 359/4) 564
§67. TEMYİZ 565
I. Temyiz Edilebilen Kararlar 565
II. Temyiz Edilemeyen Kararlar 566
III. Temyiz Dilekçesi 569
IV. Temyiz Dilekçesinin Verilmesi ve Tebliği 570
V. Katılma Yoluyla Temyiz 572
VI. Temyiz Yoluna Başvurma Hakkından Feragat 572
VII. Temyiz Yoluna Başvurmanın İcraya Etkisi 573
VIII. Kötüniyetle Temyiz 574
IX. Temyiz İncelemesi ve Duruşma 574
A. Dosya Üzerinden İnceleme Kuralı 575
B. Duruşmalı İnceleme Halleri 575
X. Onama Kararları 577
XI. Bozma Sebepleri 578
XII. Bozmaya Uyma ve Direnme 580
A. Bozma Üzerine İlk Derece Mahkemesinin Tutumu 580
B. Bölge Adliye Mahkemesinin Verdiği Kararın Bozulması 581
C. Direnme Kararı ve Hukuk Genel Kurulu İncelemesi 581
§68. KANUN YARARINA TEMYİZ 583
I. Kanun Yararına Temyiz Yoluna Başvurulabilecek Kararlar 583
II. Başvuru Yetkisi: Adalet Bakanlığı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 584
III. İncelemenin Sonucu ve Bozma Kararının Etkisi 584
§69. YARGILAMANIN YENİLENMESİ 585
I. Olağanüstü Kanun Yolu Olarak Yargılamanın İadesi 586
II. Yargılamanın İadesi Sebepleri 586
A. Mahkemenin Kanuna Uygun Teşekkül Etmemesi 586
B. Yasaklı veya Reddedilmiş Hâkimin Karar Vermesi 586
C. Vekil veya Temsilci Olmayan Kimselerin Huzuruyla Davanın Görülmüş ve Karara Bağlanmış Olması 586
D. Sonradan Ele Geçirilen Belge 587
E. Sahte Senet, Yalan Tanıklık ve Hileli Bilirkişilik 587
F. Yalan Yere Yemin 587
G. Karara Esas Alınan Hükmün Kalkması 588
H. Hileli Davranış 588
İ. AİHM Kararı 588
J. Birbirine Aykırı Kesinleşmiş Hükümler 588
III. Süreler ve Sürelerin Başlangıcı 590
IV. Yargılamanın İadesini Talep Edebilecek Kişiler 591
V. Görevli Mahkeme ve Teminat 591
VI. Talebin Ön İncelemesi 592
VII. Yeniden Yargılama veya Doğrudan Hükmün İptali 593
VIII. İcranın Durdurulması 594
ON İKİNCİ BÖLÜM
YARGILAMA GİDERLERİ VE ADLÎ YARDIM
§70. YARGILAMA GİDERLERİNE GENEL BAKIŞ 595
I. Yargılama Giderlerinin Anlamı ve İşlevi 595
II. Hak Arama Özgürlüğü ve Mahkemeye Erişim Hakkı 596
§71. YARGILAMA GİDERLERİNİN KAPSAMI 597
I. Harçlar (Başvurma, Karar ve İlam Harçları) 597
II. Tebliğ ve Posta Giderleri 598
III. Dosya ve Sair Evrak Giderleri 598
IV. Geçici Hukuki Koruma ve Belge Düzenleme Giderleri 598
V. Keşif Giderleri 599
VI. Tanık ve Bilirkişi Ücretleri 599
VII. Resmi Dairelerden Alınan Belge Giderleri 600
VIII. Tarafların Gündelik, Yol ve Konaklama Giderleri 600
IX. Vekâlet Ücreti 601
X. Yargılama Sırasında Yapılan Diğer Giderler 601
§72. TARAFLARIN SERBESTÇE TASARRUF EDEBİLECEĞİ ALANLAR İLE EDEMEYECEĞİ ALANLARDA YARGILAMA GİDERLERİ 602
I. Delil İkamesi İçin Avans 603
II. Re’sen Yapılması Gereken İşlemlere İlişkin Giderler 603
§73. YARGILAMA GİDERLERİNDEN SORUMLULUK 604
I. Aleyhine Hüküm Verilen Tarafın Sorumluluğu 605
II. Birden Fazla Tarafın Sorumluluğu 605
III. Kısmen Haklı Çıkma Hâlinde Paylaştırma 605
IV. Gereksiz Yere Davayı Uzatan Tarafın Sorumluluğu 606
V. Davalı Sıfatıyla Yanıltma Hâli 606
VI. Fer’î Müdahale Giderleri 607
VII. Kötüniyetle veya Haksız Dava Açılmasının Sonuçları 608
A. Vekâlet Ücretine Mahkûmiyet 608
B. Disiplin Para Cezası 608
VIII. Vekâlet Ücretinin Lehine Hükmedilmesi 609
§74. ESASTAN SONUÇLANMAYAN DAVADA YARGILAMA GİDERİ 609
I. Davanın Konusuz Kalması 610
II. Görevsizlik veya Yetkisizlik Kararından Sonraki Durum 610
III. Davanın Açılmamış Sayılması Hâlinde Sorumluluk 611
§75. YARGILAMA GİDERLERİNE HÜKMEDİLMESİ 612
I. Re’sen Hükmedilme İlkesi 612
II. Hükümde Gösterilmesi Gereken Hususlar 612
III. Avansın Harcanmayan Kısmının İadesi 613
§76. ADLİ YARDIM 614
I. Adlî Yardımın Anayasal ve Uluslararası Temelleri 614
II. Adlî Yardımdan Yararlanacak Kişiler 615
A. Gerçek Kişiler 615
B. Kamuya Yararlı Dernek ve Vakıflar (AYM İptal Kararı Sonrası Durum) 615
C. Yabancılar ve Karşılıklılık Şartı 616
III. Adlî Yardımın Kapsamı 616
A. Yargılama Giderlerinden Geçici Muafiyet 616
B. Teminat Göstermekten Muafiyet 617
C. Devletçe Avans Ödenmesi 617
D. Avukat Temini 617
IV. Adlî Yardım Talebi 618
A. Talebin Yapılacağı Mercii 618
B. Talebin İçeriği ve Sunulacak Belgeler 618
C. Harç ve Vergiden Muafiyet 619
V. Adlî Yardım Talebinin İncelenmesi 619
A. Duruşmasız veya Duruşmalı İnceleme 619
B. Reddine İtiraz ve İtiraz Mercii 619
C. Talebin Yenilenmesi 620
VI. Adlî Yardımın Kalkması 621
VII. Ertelenen Yargılama Giderlerinin Tahsili 621
A. Haksız Çıkan Adlî Yardım Yararlanıcısının Sorumluluğu 621
B. Taksitlendirme ve Muafiyet Kararı 621
VIII. Görevlendirilen Avukatın Ücreti 622
ON ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ALTERNATİF UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YOLLARI
§77. ALTERNATİF UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YÖNTEMLERİNE GENEL BAKIŞ 623
I. Kavram, Türleri ve Yargı ile İlişkisi 623
II. Müzakere, Uzlaşma, Arabuluculuk ve Tahkim Ayrımı 624
III. Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yollarının Anayasal Çerçevesi 624
IV. Türk Hukukunda Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yollarının Gelişimi 625
§78. ARABULUCULUK 625
I. Arabuluculuğun Tanımı, Amacı ve Kapsamı 625
II. Arabuluculuğa Hâkim Olan Temel İlkeler 626
A. İradî Olma ve Eşitlik İlkesi (HUAK m. 3) 626
B. Gizlilik İlkesi (HUAK m. 4) 626
C. Beyan ve Belgelerin Kullanılamaması (HUAK m. 5) 627
III. Arabulucuların Hak ve Yükümlülükleri 627
IV. İhtiyarî Arabuluculuk Süreci 628
V. Dava Şartı Olarak Arabuluculuk (HUAK m. 18/A–18/B) 629
A. Genel Çerçeve ve Gelişimi 629
B. İşçi–İşveren Uyuşmazlıklarında 629
C. Ticarî Uyuşmazlıklarda 630
D. Tüketici Uyuşmazlıklarında 630
E. Kira, Ortaklığın Giderilmesi, Kat Mülkiyeti ve Komşu Hakkı Uyuşmazlıkları (HUAK m. 18/B) 630
F. Arabuluculuk Bürosu ve Görevlendirme 630
G. Süreler, Ücret ve Yargılama Giderleri 630
H. Yetki İtirazı 631
İ. Toplantıya Katılmamanın Sonuçları 631
VI. Taşınmazın Devrine veya Sınırlı Aynî Hak Kurulmasına İlişkin Uyuşmazlıklar 631
VII. Aile İçi Şiddet İddiası ve Arabuluculuğa Elverişlilik 632
VIII. Arabulucular Sicili ve Eğitim 632
IX. Kuruluş, Teşkilat ve Cezaî Hükümler 632
§79. TAHKİM 633
I. Tahkimin Tanımı, Hukuki Niteliği ve Türleri 633
A. İhtiyarî – Mecburî Tahkim Ayrımı 633
B. Ad Hoc – Kurumsal Tahkim Ayrımı 634
C. İç Tahkim – Milletlerarası Tahkim Ayrımı 634
II. Uygulama Alanı 634
III. Tahkime Elverişlilik 635
A. Taşınmaz Üzerindeki Aynî Haklara İlişkin Uyuşmazlıklar 635
B. Tarafların İradelerine Tâbi Olmayan Uyuşmazlıklar 635
IV. İtiraz Hakkından Feragat 636
V. Tahkimde Görevli ve Yetkili Mahkeme 636
VI. Tahkim Sözleşmesi 637
A. Tanımı, Şartı ve Bağımsız Sözleşme Olarak Yapılması 637
B. Yazılı Şekil Şartı 637
C. Tahkim Şartına Yapılan Yollama 638
D. Tahkim Sözleşmesinin Bağımsızlığı (HMK m. 412/4, 422) 638
VII. Tahkim İtirazı (Mahkemede Dava Açılması Hâlinde) 639
VIII. Tahkimde İhtiyatî Tedbir ve Delil Tespiti 640
IX. Hakem Sayısı ve Hakem Seçimi 641
X. Hakemin Reddi 643
A. Ret Sebepleri ve Açıklama Yükümlülüğü (HMK m. 417) 643
B. Ret Usulü ve Mahkemeye Başvuru (HMK m. 418) 643
XI. Hakemlerin Sorumluluğu ve Görevin Yerine Getirilememesi 644
XII. Yeni Hakem Seçilmesi 645
XIII. Hakemin Kendi Yetkisi Hakkında Karar Vermesi (Kompetenz–Kompetenz) 646
XIV. Tarafların Eşitliği ve Hukuki Dinlenilme Hakkı 647
XV. Yargılama Usulünün Belirlenmesi ve Tahkim Yeri 647
XVI. Dava Tarihi ve Tahkim Süresi 648
XVII. Tahkim Dava ve Cevap Dilekçesi 649
XVIII. Tarafların Yargılamaya Katılmaması 650
XIX. Bilirkişi Seçimi ve Mahkemeden Yardım Alınması 651
XX. Hakem Kurulunun Karar Vermesi 652
XXI. Tahkimde Sulh 652
XXII. Tahkim Yargılamasının Sona Ermesi 653
XXIII. Hakem Kararlarının Şekli İçeriği ve Saklanması 654
XXIV. Hakem Kararının Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması 655
XXV. Hakem Kararlarının İptali Davası 656
A. Görevli Mahkeme: Tahkim Yeri Bölge Adliye Mahkemesi 656
B. İptal Sebepleri (Sınırlı Sayı / Numerus Clausus) 657
C. Süre, Yargılama Usulü ve Temyiz 658
D. İptal Kararının Sonuçları 659
XXVI. Hakem Ücreti, Avans ve Yargılama Giderleri 659
XXVII. Tahkimde Yargılamanın İadesi 660
Kaynakça 663
Kavram Dizini 677