Küresel Süreçte Sağlık Hakkı, Pandemiler ve Dayanışma: Covid-19 Deneyimi (9786253778712)

ÖNSÖZ 7
SUNUŞ 11
KISALTMALAR 21
GİRİŞ 23
BİRİNCİ BÖLÜM
SAĞLIĞIN HAK OLARAK TANINMASI VE KÜRESELLEŞMESİ
I. SAĞLIK HAKKININ TEORİK TEMELLERİ 31
A. Sağlık Kavramı, Tanımı ve Çerçevesi 31
B. Sağlığın Sosyal Hak Olarak Gelişimi 34
C. Sağlık Hakkının Amacı: İnsan Onurunun Bir Parçası Olarak Sağlık 41
II. SAĞLIK HAKKININ KAPSAMI 45
A. Sağlık Hakkına İlişkin İlk Yasal ve Anayasal Düzenlemeler 45
B. Sağlık Hakkının İçeriği 50
1. Sağlık Hakkının Unsurları 55
2. Sağlık Hakkının Negatif Boyutu 57
3. Önleyici ve Koruyucu Sağlık Hakkı 58
4. Sağlık Hizmetlerine Erişim Hakkı 58
5. Hasta Hakları 59
C. Sağlık Hakkının Özel Özneleri 59
1. Kadınlar 60
2. Çocuklar 61
3. Engelliler 63
4. Göçmenler 64
D. Sağlık Hakkının Yükümlüleri 65
1. Devletin Yükümlülüklerinin Üçlü Tipolojisi 65
a. Saygı Duyma Yükümlülüğü 68
b. Koruma Yükümlülüğü 69
c. Yerine Getirme Yükümlülüğü 71
2. Devletin Sağlık Hakkı Kapsamındaki Yükümlülüklerini Aşamalı
Olarak Yerine Getirmesi 75
3. Üçüncü Kişilerin Yükümlülükleri 80
E. Devletin Sağlık Hakkı Kapsamında Bulaşıcı ve Salgın Hastalıkla
Mücadele Yükümlülüğü 87
III. KÜRESELLEŞME SÜRECİNDE SAĞLIK HAKKI VE KÜRESEL SAĞLIK 100
A. Küreselleşme, Neoliberalizm ve Sosyal Devlet Bağlamında Sağlık
Hakkının Dönüşümü 100
1. Küreselleşme Sürecinde Sosyal Devletin Dönüşümü 100
2. Neoliberal Politikaların Sağlık Hakkına Etkisi 112
a. Sağlık Hizmetlerinin Özelleştirilmesi 118
b. Sağlık Hizmetlerinin Ticarileşmesinin Sonuçları 126
B. Sağlığın Küreselleşmesi: Küresel Sağlık Kavramı ve Sorunları 136
1. Küresel Sağlık Kavramı 136
2. Küresel Sağlık Sorunları 140
IV. SAĞLIK HAKKININ ULUSLARARASI HUKUKTA TANINMASI VE
KORUNMASI 144
A. Birleşmiş Milletler Sisteminde Sağlık Hakkı 144
1. Birleşmiş Milletler Sisteminde Yer Alması 144
a. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi 145
b. Dünya Sağlık Örgütü Anayasası 146
c. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi 150
d. Biyoetik ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi 151
2. Birleşmiş Milletler Sistemi’nde Sağlık Hakkının Korunması 152
a. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Kararlarında Sağlık
Hakkının Korunması 153
i. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin Sağlık Hakkına
İlişkin Genel Tavsiyeleri 153
ii. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin Dezavantajlı ve
Savunmasız Kişilerin Sağlık Hakkına İlişkin Tavsiyeleri 156
iii. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin İlaca, Aşıya ve
Diğer Sağlık Mallarına Erişime İlişkin Tavsiyeleri 161
b. BM Özel Raportörlük Mekanizmasında Sağlık Hakkının
Korunması 172
c. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi Kararlarında
Sağlık Hakkının Korunması 179
i. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi’nin Sağlık
Hakkına İlişkin Genel Tavsiyeleri 179
ii. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi’nin İlaca,
Aşıya ve Diğer Sağlık Mallarına Erişime İlişkin Tavsiyeleri 182
B. Bölgesel Sistemlerde Sağlık Hakkı: Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği 186
1. Avrupa Konseyi Sistemi’nde Sağlık Hakkı 186
a. Avrupa Konseyi Sisteminde Yer Alması 186
i. Avrupa Sosyal Şartı 187
ii. Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları
ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi 189
b. Avrupa Konseyi Sistemi’nde Sağlık Hakkının Korunması 190
i. Avrupa Sosyal Haklar Komitesi Kararlarında Sağlık
Hakkının Korunması 190
aa. Avrupa Sosyal Haklar Komitesi’nin Sağlık Hakkına
İlişkin Genel Tavsiyeleri 190
bb. Avrupa Sosyal Haklar Komitesi’nin Toplu Şikâyet
Usulü Kararlarında Sağlık Hakkının Korunması 192
ii. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Sağlık
Hakkının Korunması 193
2. Avrupa Birliği Sisteminde Sağlık Hakkı 199
a. Avrupa Birliği Sisteminde Yer Alması 199
i. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı 202
ii. Lizbon Anlaşması 206
b. Avrupa Birliği Sisteminde Sağlık Hakkının Korunması 210
İKİNCİ BÖLÜM
COVİD–19 PANDEMİSİ, SAĞLIK HAKKI VE DAYANIŞMA
I. COVİD–19 PANDEMİSİ VE SAĞLIK HAKKI 213
A. Covid–19 Pandemisine Yönelik Ulusal ve Uluslararası Politikalar 213
1. Dünya Sağlık Örgütü’nün Covid–19 Pandemisine Yönelik Önerileri
ve Politikaları 215
2. Ulus– Devletlerin Covid–19 Pandemisine Yönelik Politikaları 226
B. Covid–19 Pandemisine Yönelik Politikaların Sağlık Hakkı Açısından
Değerlendirilmesi 230
II. COVİD–19 PANDEMİSİ SONRASI SAĞLIK HAKKI VE KÜRESEL SAĞLIK 244
A. Covid– 19 Pandemisi Sonrası Uluslararası Sağlık Tüzüğü’nde Yapılan
Değişiklikler 244
B. Pandemilerle Küresel Mücadelenin Yeni Aygıtı: DSÖ Pandemi
Anlaşması’nın Hazırlık Süreci, İçeriği ve Kapsamı 251
1. Anlaşma’nın Hazırlık Süreci 251
2. Anlaşma’nın Kapsamı 253
a. Anlaşma’nın İçeriği 253
b. Anlaşma’da Yer Alan İlke ve Yaklaşımlar 257
c. Küresel Sağlık Adaletinin Tesisine Yönelik Oluşturulan
Mekanizmalar 266
3. Anlaşma’da Öngörülen Rol ve Yükümlülükler 276
a. Anlaşma Taraflarının Rolü ve Yükümlülükleri 276
b. Dünya Sağlık Örgütü’nün Rolü ve Yükümlülükleri 293
4. Anlaşma’nın İmzaya Açılması ve Onaylanması 296
5. DSÖ Pandemi Anlaşması’nın Küresel Sağlıktaki Rolü ve Sağlık
Hakkına Etkisine Yönelik Değerlendirmeler 297
C. Covid– 19 Pandemisi Etkisiyle Sağlık Hakkına Yönelik Güncel
Yaklaşımlar 306
1. Sağlık Hakkının Ulus–Devletlerde Güçlendirilmesi 307
a. Ulus–Devletler Çerçevesinde Sağlık Hakkının İnsan Hakları
Boyutunun Güçlendirilmesi 307
b. Dayanışma Temelli Sağlık Hakkı Teorisi 315
i. Sağlığın Ticarileşmesine Yönelik Eleştiriler 315
ii. Dayanışma Temelli Sağlık Hakkı Teorisinin İçeriği ve
Kapsamı 326
iii. Dayanışma Temelli Sağlık Hakkının Yükümlülükleri 333
iv. Dayanışma İlkesi Perspektifinden Sağlık Hizmetlerinin
Finansmanı 334
2. Küresel Sağlık Adaleti İçin Sağlık Hakkının Küresel Düzeyde
Etkinleştirilmesi 336
a. Sağlık Hakkının Küresel Düzeyde Güçlendirilmesi İçin Sınır
Ötesi İnsan Hakları Yükümlülüklerinin Etkinleştirilmesi 337
b. Sağlık Hakkının Küresel Düzeyde Güçlendirilmesi İçin Küresel
Dayanışma İlkesinin Etkinleştirilmesi 346
c. Küresel Sağlık Adaleti için Yeni Bir Hak Önerisi: Küresel Halk
Sağlığı Hakkı 368
III. COVİD–19 PANDEMİSİ VE PANDEMİLERLE MÜCADELE BAĞLAMINDA
TÜRKİYE’DE SAĞLIK HAKKI 376
A. Türkiye’nin Covid–19 Pandemisine Yönelik Politikaları 376
B. Türkiye’nin Covid–19 Pandemisine Yönelik Politikalarının Sağlık Hakkı
Açısından Değerlendirilmesi 381
C. Covid–19 Pandemisi Sonrası Türkiye’de Sağlık Hakkı ve Pandemilerle
Dayanışma Temelli Mücadele 405
1. Türkiye’de Sağlık Hakkının Güçlendirilmesi 405
2. Pandemilerle Dayanışma Temelli Mücadelenin Türkiye Açısından
Önemi 412
SONUÇ 425
KAYNAKÇA 435