Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Usuller (9786253818449)

Önsöz 5 İkinci Basıya
Önsöz 7
Kısaltmalar 19
Birinci Bölüm GENEL ESASLAR
I. GİRİŞ 21
II. KAVRAM TESPİTİ VE BUNUNLA BAĞLANTILI OLARAK ÇALIŞMA KAPSAMININ BELİRLENMESİ 22
A. Muhakeme Hukuku ve Suç Muhakemesi Hukuku Kavramları 22
B. Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Usuller Kavramının Şema İçinde Gösterimi 27
C. Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Usuller ve Klasik Ceza Muhakemesi Kavramları 30
D. Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Kurumların Neye Alternatif Olduğu Meselesi 33
E. Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Usuller Kavramının Benzer Kavramlardan Farkı 35
1. Alternative Dispute Resolution (ADR) Kavramından Farkı 35
2. Diversiyon Kavramından Farkı 40
3. Mukayeseli Hukukta ve Türk Hukukunda Kullanılan Diğer Kavramlardan Farkı 41
F. Çalışma Konumuzun Sınırlandırılması/Kapsam 42
G. Bu Bilgiler Işığında Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Usuller Kavramının Değerlendirilmesi 44
III. KLASİK CEZA MUHAKEMESİNE ALTERNATİF USULLERİN MADDİ, ŞEKLİ VE DÜŞÜNSEL KAYNAKLARI 45
A. Genel Olarak 45
B. Yargının İş Yükünü Azaltma Düşüncesi 48
1. Genel Olarak 48
2. Usul Ekonomisi 52
3. Suç (Ceza) Muhakemesi Modellemeleri 54
C. Suç Hukukunda Süreci Özelleştirme Akımı (Özel Hukuka Yaklaştırma Düşüncesi) 56
D. Müebbet ve Süreli Hapis Cezalarından Kopuş Trendi ve Kısa Süreli Hapis Cezalarının Sakıncalarını Giderme Düşünceleri 59
E. Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Usulleri Yaptırım Hukuku (Özel Önleme) ile Meşrulaştırma Düşüncesi 64
F. Üçüncü Yaptırım Sütunu Olarak Eski Hale İade/Onarma Yaptırımları Düşüncesinin Suç (Ceza) Hukukunda Yerini Alması 67
1. Genel Olarak 67
2. Onarma Yaptırımlarının Suç ile Gerekçelendirilmesi ve Bağlantılı Eleştiriler 72
G. Suç Hukukunda Sorumluluğun Tespiti Kaynaklı Sebepler (Free Will/Özgür İrade Yokluğu) 75
H. Alternatif Usullerin Maddi Suç Hukuku Boyutlarının Uyuşmazlık Bazlı Temellendirilmesi 76
1. Bir Fiil İki Ayrı İhtilaf Doğurur 76
2. Onarma Yaptırımları ile Ceza Yaptırımlarının Hukuki Sonuç Bazlı Temellendirilmesi 78
IV. KLASİK CEZA MUHAKEMESİNE ALTERNATİF USULLER İLE SUÇ HUKUKUNUN AMAÇLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ 78
A. Genel Olarak 78
B. Türk Ceza Kanunu’na Göre Suç Hukukunun ve Cezanın İşlevi ve Amacı 81
C. Suç Hukuku ile İzlenen Suç Politikası 83
D. Suç Adaleti Türlerinin Çeşitlenmesi 84
E. Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Usuller ile İlişki 89
1. Genel Olarak 89
2. Pozitif Genel Önleme Teorisi ve Alternatif Usuller 90
3. Eski Hale İadenin Bir Yaptırım Türü Olarak Ceza Olduğu yahut Ceza ile Aynı İşlevi Gördüğü Görüşleri ve Alternatif Usuller 91
4. Eski Hale İade Yaptırımlarının yahut Gönüllülük Esaslı Alternatif Usullerin Cezayı Kaldıran Şahsi Sebepler ile İlişkilendirilerek Meşrulaştırılması 92
V. KLASİK CEZA MUHAKEMESİNE ALTERNATİF USULLER İLE SUÇ MUHAKEMESİNİN GÖREV VE AMAÇLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ 94
VI. BU BİLGİLER IŞIĞINDA KLASİK CEZA MUHAKEMESİNE ALTERNATİF TEŞKİL EDEN USULLERİN SINIFLANDIRILMASI 97
A. Genel Olarak 97
B. Düzenlenme Yerlerine Göre Sınıflandırma 98
C. Kovuşturmaya Alternatif Teşkil Edip Etmediklerine Göre Sınıflandırma 99
D. Cezalandırmaya Alternatif Teşkil Edip Etmediklerine Göre Sınıflandırma 102
E. Failin ve/veya Mağdurun Rızasının Aranıp Aranmadığına Göre Sınıflandırma 105
F. Suç İlişkisini Neticelendirme Şekillerine Göre Sınıflandırma 107
1. Genel Olarak 107
2. Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı ve Düşme Hükmünün Alternatif Usuller Açısından Temellendirilmesi 109
VII. KLASİK CEZA MUHAKEMESİNE ALTERNATİF USULLERE YÖNELTİLEN ELEŞTİRİLER 114
VIII. KLASİK CEZA MUHAKEMESİNE HÂKİM İLKELER VE ALTERNATİF USULLER İLE İLİŞKİ 122
A. Genel Olarak 122
B. Hukuk Devleti İlkesi 123
C. Makul Sürede Yargılama İlkesi 126
D. Ultima Ratio İlkesi 127
E. Kusursuz Ceza Olmaz İlkesi, Cezanın Kusurla Orantılı Tespiti Gereği 129
F. Doğal Hâkim İlkesi 134
G. Aklanma Hakkı (Masumiyet Karinesi) ve Etkin Soruşturma Gerekliliği 138
H. Şüpheden Sanık Yararlanır İlkesi 142
I. Etkin Savunma İmkânının Tanınması Zorunluluğu 144
IX. KLASİK CEZA MUHAKEMESİNE ALTERNATİF USULLER 145
A. Genel Olarak ve Alternatif Usullerin Hukuki Mahiyeti 145
B. Alternatif Usullerde Zaman Bakımından Uygulama 145
C. Alternatif Usullerin Uygulanmasında Aranan Ortak Koşullar 146
D. Alternatif Usullere Karşı Öngörülen Denetim/Kanun Yolları 156
E. Klasik Ceza Muhakemesine Alternatif Usullerin Sonuçları 159
1. Soruşturma Evresine, Kamu Davasının Açılıp Açılmamasına ve Kovuşturma Evresine İlişkin Sonuçları 159
2. Genel Olarak Güvenlik Tedbirlerine İlişkin Sonuçları 163
3. Müsadereye İlişkin Sonuçları 164
a. Genel Olarak 164
b. Eşya Müsaderesi 166
c. Kazanç Müsaderesi 167
d. Alternatif Usuller Açısından Değerlendirme 168
4. Tekerrüre İlişkin Sonuçları 171
a. Mükerrirlere ve Özel Tehlikeli Suçlulara Uygulanan Güvenlik Tedbirleri 171 aa. Genel Olarak 171 bb. Tekerrür Şartları 172 cc. Sonuçları 173
b. Alternatif Usullere İlişkin Sonuçları 175
5. Objektif Cezalandırılabilme Şartlarına İlişkin Sonuçları 176
6. Alternatif Usullerin Zamanaşımına İlişkin Sonuçları 177
7. Yargılama Giderlerine İlişkin Sonuçları 177
İkinci Bölüm ÖNÖDEME
I. GENEL OLARAK 181 A. Kavram ve Hukuki Niteliği 181
1. Kavram 181
2. Hukuki Niteliği 182
a. Genel Olarak 182
b. Maddi Suç Hukuku 184
c. Şekli Suç Hukuku 185
d. Rızasına İhtiyaç Duyulan Kişiler Bakımından 186
B. Ceza Muhakemesine Hâkim İlkeler ile Bağlantılı Olarak Önödeme Kurumu Hakkında İleri Sürülen Leh ve Aleyhe Görüşler 187
1. Önödeme Lehine Görüşler 187
2. Önödeme Aleyhine Görüşler 187
a. Önödemenin Davasız Yargılama ve Yargılamasız İnfaz Olduğu Görüşü 187
b. Önödemenin Masum Kimselerin Yaptırıma Maruz Kalması Tehlikesini Taşıdığı Görüşü 188
c. Önödemenin Suç Teşkil Eden Fiili İdari Yaptırım Gerektiren Fiile Dönüştürdüğü Görüşü 189
C. Mukayeseli Hukukta ve Hukukumuzda Önödeme Şekilleri 190
1. Savcılık Tarafından Yapılan Önödeme Usulleri 190
2. Mahkemece yahut Hâkimce Yapılan Önödeme Usulleri 190
3. Hukuk Sistemimizdeki Usul 192
II. HUKUK SİTEMİMİZDE ÖNÖDEMENİN UYGULANMASI 192 A. Koşulları 192
1. Genel Koşullar 192
2. Uygulanacağı Suç Tipleri Açısından Sınırlama 196
3. Önödemenin Yapılamayacağı Haller/Önödeme Kusur Yeteneği İlişkisi 196
4. Önödeme Objektif Cezalandırılabilme Şartları İlişkisi 197
B. Önödeme Usulünde Yaptırımın Belirlenmesi ve Ödenecek Miktarın Teklifi 198
1. Ödenecek Miktarın Belirlenmesi ve Bireyselleştirilmesi 198
2. Teklifin yapılma şekli 205 a. Genel Olarak 205 b. Usulüne Göre Yapılmamış Teklifin Doğurduğu Sonuçlar 206
3. Teklifin Yapılma Yeri 207
4. Ödemenin Yapılması ve Yeri 208 C. Önödemenin Sonuçları 209
1. Kamu Davasının Açılmasına veya Açılmış Kamu Davasına İlişkin Sonuçları 209
2. Tekerrüre İlişkin Sonuçları 210
3. Güvenlik Tedbirlerine İlişkin Sonuçları 212
4. Müsadereye İlişkin Sonuçları 212
5. Yargılama Giderlerine İlişkin Sonuçları 213 D. Denetim Yolu 213
1. Genel Olarak 213
2. Soruşturma Evresinde 214
3. Kovuşturma Evresinde 215
III. KURUMA İLİŞKİN GENEL DEĞERLENDİRME VE REFORM ÖNERİLERİ 215
Üçüncü Bölüm UZLAŞTIRMA
I. GENEL OLARAK UZLAŞTIRMA 217
A. Uzlaşma ve Uzlaştırma Kavramları ve Diğer Kavramlardan Farkı 217
B. Onarıcı Adalet ve Türk Hukukunda Uzlaştırma 219
C. Hukuki Niteliği 220
II. UZLAŞTIRMACI SEÇİMİ VE UZLAŞTIRMACIDA BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER 223
A. Genel Olarak 223
B. Uzlaştırmacının Yasaklılığı, Reddi veya Çekinmesi Halleri (Tarafsızlık) 225
III. UZLAŞTIRMA USULÜ 226 A. Koşulları 226
1. Fiile İlişkin Koşullar 226
a. Suçun İşlendiğine Dair Yeterli Şüphe (İspat Koşulu) 226
b. Bir Fiille Birden Fazla Suça Vücut Verme 226
c. Uzlaştırma, İçtima ve Zincirleme Suç İlişkisi Bağlamında CMUY M. 7/4 Düzenlemesinin Değerlendirilmesi 234
2. Faile İlişkin Koşullar 236
a. Genel Olarak 236
b. Çok Faillilik 239
c. Failin Yurt Dışında Olması veya Başka Sebeple Kendisine Ulaşılamaması 239
3. Mağdura İlişkin Koşullar 240
a. Genel Olarak 240
b. Mağdur Çokluğu 240
c. Mağdurun veya Suçtan Zarar Görenin Yurt Dışında Olması veya Kendisine Başka Sebeple Ulaşılamaması 242
4. Uzlaştırma Usulü Kapsamında Olan Suçlar 242
a. Genel Olarak 242
b. Uzlaştırma Kapsamında Olan Bir Suç ile Bu Kapsamda Olmayan Bir Suçun Aynı Mağdura Karşı İşlenmesi 244
B. Uzlaştırma Süreci 246
1. Dosyanın Uzlaştırma Bürosuna Gönderimi 246
a. Genel Olarak 246
b. Aynı Dosyanın İkinci Kez Uzlaştırma Bürosuna Gönderilemiyor Olması 248
c. Uzlaştırmadan Sorumlu Cumhuriyet Savcısının Yapacağı İşlemler 249
2. Uzlaştırmacının Etkin Olduğu Süreç 251
a. Genel Olarak 251
b. Uzlaştırma Müzakerelerine Davet (Uzlaşma Teklifi) 251
c. Uzlaştırma Müzakerelerine Kimlerin Davet Edileceği 254
d. Tebligat Süreci 259
e. Uzlaştırma Müzakerelerine Davetin Kabulü ve Müzakerelerin Başlaması 260
3. Süreler 262 a. Genel Olarak 262 b. Uzlaştırma Müzakerelerine Davet İçin Belirlenen Süre 263 C. Edim 263
1. Genel Olarak 263
2. Edimin Hukuka ve Ahlaka Aykırı Olmaması 265
3. Edimin Suçla Bağlantılı ve veya Orantılı Olması 266
4. Edimin Açık, Anlaşılır ve Uygulanabilir Olması 267
5. Edimsiz Uzlaşma 267
IV. UZLAŞTIRMANIN HUKUKİ SONUÇLARI 268
A. Yatay ve Dikey İhtilaf Açısından Doğurduğu Sonuçlar 268
B. Soruşturma Evresinde Yapılan Uzlaştırmanın Doğurduğu Sonuçlar 270
1. Genel Olarak 270
2. Uzlaştırma Sürecinin Yürütülmesi Kimi Soruşturma İşlemlerinin Yürütülmesine Engel Olmaz 270
3. Şüphelinin Ölümü 271
4. Mağdurun Ölümü 272
5. Kararlaştırılan Edimin Yerine Getirilmemesi veya Getirilememesi 274
C. Kovuşturma Evresinde Yapılan Uzlaştırmanın Doğurduğu Sonuçlar 277
1. Genel Olarak 277
2. Sanığın Ölümü 279
3. Mağdurun Ölümü 279
4. Kararlaştırılan Edimin Yerine Getirilmemesi veya Getirilememesi 280
D. Kesinleşmiş, İnfaz Edilmekte Olan yahut İnfaz Edilmiş Hükümlere İlişkin Yapılan Uzlaştırmanın Sonuçları 281
V. DENETİM YOLU 282 A. Soruşturma Evresinde 282 B. Kovuşturma Evresinde 282 C. Kanun Yararına Bozma 282
VI. DEĞERLENDİRME VE REFORM ÖNERİLERİ 283
Dördüncü Bölüm KAMU DAVASININ AÇILMASININ ERTELENMESİ
I. GENEL OLARAK 287
II. HUKUKİ NİTELİĞİ 289 A. Genel Olarak 289 B. Rızasına İhtiyaç Duyulan Kişiler Bakımından 289
III. KOŞULLARI 290
A. Yeterli Şüphe 290
B. Fiile İlişkin Koşullar 291
C. Faile/Şüpheliye İlişkin Koşullar 293
D. Zararın Giderilmesi 296
1. Genel Olarak 296
2. Zararın Tespiti 296
3. Zarar Gideriminin İcrası 297 E. Anılan Tüm Koşulların Bir Arada Olması Zarureti 297
IV. USULÜ 298
V. HUKUKİ SONUÇLARI 298
VI. CMK M. 171
DÜZENLEMESİNDE BELİRTİLEN KOŞULLARIN ARANMADIĞI ÖZEL KDAE HALLERİ 301
A. Genel Olarak 301
B. Hukuki Sonuçları 302
VII. DENETİM YOLU 304
VIII. DEĞERLENDİRME VE REFORM ÖNERİLERİ 307
Beşinci Bölüm SERİ MUHAKEME USULÜ
I. GENEL OLARAK 309
II. HUKUKİ NİTELİĞİ 313 A. Genel Olarak 313 B. Rızasına İhtiyaç Duyulan Kişiler Bakımından 316
III. KOŞULLARI 317
A. Genel Olarak 317
B. Yeterli Şüphe 320
C. Fiile İlişkin Koşullar 321
D. Faile/Şüpheliye İlişkin Koşullar 323
IV. USULÜ 325 A. Davet 325
1. Genel Olarak 325
2. Davet Usulü 327 B. Seri Muhakeme Usulünün Teklifi 329
1. Teklifin Yapılma Yeri 329
2. Teklifin Yapılması Esnasında Hazır Bulunması Gereken Kişiler 330
3. Teklifin Yapılma Şekli 331
a. Genel Olarak 331
b. Bilgilendirmede Yer Verilmesi Gereken Hususlar (Yön. m. 10/1) 332
c. Yaptırımın Belirlenmesi ve Teklif 334
d. Teklifin Kabulü veya Reddi 338
C. Talepname Düzenlenmesi 339
D. Mahkemenin Hüküm Kurması 340
1. Genel Olarak 340
2. Talepname İncelemesi (Yön. m. 13) 342
3. Hüküm Kurulması 347
V. DENETİM 350
VI. DEĞERLENDİRME VE REFORM ÖNERİLERİ 354
Altıncı Bölüm BASİT YARGILAMA
I. GENEL OLARAK 361
II. HUKUKİ NİTELİĞİ 362 A. Genel Olarak 362 B. Rızasına İhtiyaç Duyulan Kişiler Bakımından 366
III. KOŞULLARI 368
A. Genel Olarak 368
B. Şüphe Derecesi 371
C. Fiile İlişkin Koşullar 372
D. Faile İlişkin Koşullar 374
E. Basit Yargılama Usulünün Uygulanamayacağı Haller 376
F. Mahkemenin Takdiri 378
G. Ek Belge İstenme ve Zamanı 381
IV. YAPTIRIMIN BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ 382
V. DENETİM/BASİT YARGILAMA ÇERÇEVESİNDE VERİLEN HÜKME İTİRAZ 385
1. Genel Olarak 385
2. İtiraz Hakkı Olanlar 388
3. İtiraz Süresi 389
4. İtiraz Mercii 389
5. İtirazın Süresinde Yapılmadığı veya Kanun Yoluna Başvuru Hakkı Bulunmayan Kişi Tarafından Yapıldığı Gerekçesiyle Reddi Süreci 390
6. İtirazın Kabulü 391
VI. DEĞERLENDİRME VE REFORM ÖNERİLERİ 395
Yedinci Bölüm HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (HAGB)
I. GENEL OLARAK 399 A. Kısa Tarihçe 399 B. Kavram 400 C. Hukuki Niteliği 401
1. Genel Olarak 401
2. Rızasına İhtiyaç Duyulan Kişiler Bakımından 405
II. KOŞULLARI 406
A. Genel Olarak 406
B. Hükmedilen Cezanın 2 Yıl veya Daha Az Süreli Hapis Cezası veya Adli Para Cezası Olması 407
C. Daha Önce Kasıtlı Bir Suçtan Mahkûm Edilmemiş Olma 408
D. Zararın Giderilmesi 413
E. İstisna Suçlardan Olmaması 415
F. Tüm Koşulların Birlikte Gerçekleşmesi 418
III. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI KARARI 418
A. Klasik HAGB 418
B. Özel Düzenlemelerle HAGB Kararının Verilebildiği Hallerde Karar 421
IV. DENETİM YOLU 421 A. Genel Olarak 421 B. 7499 s. Kanun Değişikliği Sonrası İstinaf Kanun Yolu 423
V. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI KARARININ SONUÇLARI 424
A. Genel Olarak 424
B. Müsadere Açısından Doğurduğu Sonuçlar 425
C. Denetim Süresi Sonunda Verilen Düşme Kararı ve Sonuçları 428
D. Hükmün Açıklanması yahut Yeni Hüküm Kurulması 430
VI. DEĞERLENDİRME VE REFORM ÖNERİLERİ 438 NİHAİ DEĞERLENDİRME VE REFORM ÖNERİLERİ 443
Kaynakça 447 Kavram Dizini 461