Kıymetli Evrak Hukukunun Esasları (9786052642191)

ONUNCU BASKIYA
ÖNSÖZ V BİRİNCİ BASKIYA
ÖNSÖZ VII İÇİNDEKİLER IX BİBLİYOGRAFYA XXX
KISALTMALAR XXXVII
GİRİŞ 1
§
1. KIYMETLİ EVRAK VE SENET KAVRAMI 1
I. KIYMETLİ EVRAK KAVRAMI 1 A. TANIM 1 B. SENET KAVRAMI 2 C. SENET KAYITLARI 5
1. İbraz Kayıtları (Präsentationsklausel, Vorlegungsklausel) 6
2. Teşhis Kayıtları (Legitimationskaluseln, Ausweisklauseln) 6
3. Kıymetli Evrak Kayıtları (Wertpapierklauseln) 7
§
2. TÜRK MEVZUATINDA KIYMETLİ EVRAK 9
I. TÜRK MEVZUATINDA KIYMETLİ EVRAKIN DÜZENLENİŞİ 9
A. TİCARET KANUNUNDAKİ GENEL HÜKÜMLER 9
B. SERMAYE PİYASASI KANUNU VE TEBLİĞLERİNE GÖRE KIYMETLİ EVRAK (MENKUL KIYMETLER) 11
C. MEVZUATIMIZDAKİ DİĞER KIYMETLİ EVRAKA İLİŞKİN HÜKÜMLER 19
§
3. EVRAKSIZ KIYMETLİ EVRAK 21
I. ORTAYA ÇIKIŞ SEBEPLERİ 21
II. UYGULAMASI 22
§
4. KIYMETLİ EVRAKA BENZEYEN ANCAK KIYMETLİ EVRAK NİTELĞİNDE OLMAYAN SENETLER 24
I. İBRAZ SENETLERİ 24
II. TEŞHİS SENETLERİ 26
BİRİNCİ BÖLÜM KIYMETLİ EVRAK HUKUKUNUN GENEL ESASLARI
§
5. KIYMETLİ EVRAKIN TANIMI, TEMEL NİTELİKLERİ VE HAKKIN DOĞUMUNA İLİŞKİN TEORİLER 33
I. TANIM 33
II. KIYMETLİ EVRAKIN TEMEL NİTELİKLERİ 33
A. KIYMETLİ EVRAK BİR SENETTİR 33
B. KIYMETLİ EVRAKTAKİ HAKKIN PARA İLE ÖLÇÜLEBİLEN BİR DEĞERİ OLMALIDIR 35
1. Alacak Hakları 36
2. Eşya Hukukuna İlişkin Haklar 36
3. Ortaklık Hakları veya Ortaklık Benzeri Haklarla İlgili Katılma Hakları 36
C. KIYMETLİ EVRAKIN İÇERDİĞİ HAK TEDAVÜL NİTELİĞİ OLAN BİR HAKTIR 37
D. KIYMETLİ EVRAKTA HAK İLE SENET ARASINDA KUVVETLİ BİR BAĞ VARDIR 38
E. KIYMETLİ EVRAKIN SOYUTLUĞU 40
F. KIYMETLİ EVRAK ÖZEL ŞEKİL ŞARTLARINA TABİDİR 42
G. KIYMETLİ EVRAK TİPLERİNİN KANUNDA SINIRLI SAYIDA SAYILMIŞ OLMASI SORUNU 43
III. KIYMETLİ EVRAKIN İÇERDİĞİ HAKKIN DOĞUMUNA İLİŞKİN TEORİLER 45
IV. KIYMETLİ EVRAKIN ÇEŞİTLİ BAKIMLARDAN SINIFLANDIRILMASI 47 A. TEMSİL ETTİKLERİ HAKKIN TÜRÜ BAKIMINDAN 47
1. Pay Senetleri ve Benzeri Senetler 48
2. Alacak Senetleri 48
3. Emtia Senetleri 48 B. HAKKIN SENETTEN ÖNCE VAR OLUP OLMADIĞI BAKIMINDAN 49
1. Kurucu Senetler 49
2. Açıklayıcı Senetler 49 C. DÜZENLENMELERİNE SEBEP OLAN İŞLEM VEYA İLİŞKİ İLE İLGİLİ OLMAK BAKIMINDAN 50
1. Soyut Kıymetli Evrak 50
2. İllî Kıymetli Evrak 50
D. DEVİR ŞEKİLLERİ BAKIMINDAN KIYMETLİ EVRAK TÜRLERİ 51
E. KIYMETLİ EVRAKIN İHRACI YÖNÜNDEN TASNİFİ 52
İKİNCİ BÖLÜM KIYMETLİ EVRAKIN DEVİRLERİNE GÖRE TÜRLERİ VE TÜR DEĞİŞİKLİĞİ
§
6. NAMA YAZILI SENETLER 55
I. TANIM VE UNSURLARI 55
II. NAMA DÜZENLENEBİLECEK SENETLER 57
III. NAMA YAZILI SENETLERİN DEVRİ 58
A. NAMA YAZILI ALACAK SENETLERİNİN TEMLİKİ 58
B. NAMA YAZILI PAY SENETLERİNİN CİROSU 59
1. Karşılığı Tamamen Ödenmiş Pay Senetlerinin Devri 60
2. Bağlı Nama Yazılı Pay Senetlerinin Devri 61
3. Nama Yazılı Pay Senetlerinin Temlik ile Devredilebilmesi 64
4. Ciro ile Temlik Arasındaki Önemli Farklılıklar 65
IV. NAMA YAZILI SENETLERDE ALACAKLILIK SIFATININ İSPATI 67
V. EKSİK NAMA YAZILI SENETLER 67
§
7. EMRE YAZILI SENETLER 69
I. TANIM VE UNSURLARI 69
II. EMRE DÜZENLENEBİLECEK SENETLER 69
A. İRADÎ EMRE YAZILI SENETLER 69
B. KANUNÎ EMRE YAZILI SENETLER 69
C. EMRE DÜZENLENEMEYECEK SENETLER 70
III. EMRE YAZILI SENETLERİN DEVRİ 70
IV. EMRE YAZILI SENETLERDE DEF’İLER 71 A. TANIM 71 B. DEF’İLERİN TÜRLERİ 72
1. Senedin Hükümsüzlüğüne İlişkin Def’iler 73
2. Senet Metninden Anlaşılan Def’iler 73
a. Şekil Şartlarına Uymamadan Doğan Def’iler 74
b. Meşru Hamil Olmadığı Def’i 74
c. Senede Yazılan Kayıtlardan Doğan Def’iler 75
d. Sürelere Uyulmamasından Doğan Def’iler 75
e. Zamanaşımı Def’ileri 75
3. Kişisel Def’iler 75
§
8. HAMİLE YAZILI SENETLER 78
I. TANIM VE ÖZELLİKLERİ 78
II. HAMİL İLE BORÇLUNUN HUKUKÎ DURUMU 79
III. HAMİLE YAZILI SENET TÜRLERİ 80
IV. HAMİLE YAZILI SENETLERİN DEVRİ 80
V. HAMİLİNE YAZILI PAY SENETLERİNİN DEVRİ 80
VI. HAMİLE YAZILI SENETLERDE DEF’İLER 82
§
9. KIYMETLİ EVRAKIN TÜRÜNÜN DEĞİŞTİRİLMESİ 83
I. KAVRAM 83
II. DÖNÜŞTÜRMENİN ŞEKLİ VE SONUÇLARI 85
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KIYMETLİ EVRAKIN ZIYAI VE İPTALİ
§
10. KIYMETLİ EVRAKIN ZIYAI VE İPTALİNE İLİŞKİN DÜZENLEMELER 89
I. GENEL HÜKÜMLER 89 A. GENEL OLARAK 89 B. GENEL HÜKÜMLERİN UYGULANDIĞI DURUMLAR 90 C. İPTAL DAVASININ ŞARTLARI 91
1. Senedin Zayi Olması 91
2. Senette Yer Alan Hakkın Halen Mevcut Olması 92
3. İptali Talep Edenin Hak Sahibi Olması 92
4. Senet Zilyetliğinin Yeniden İktisabının Mümkün Olmaması 93
5. Senedin Kanunen İptali Mümkün Bir Senet Olması 93
II. HAMİLE YAZILI SENETLERİN ZIYAI VE İPTALİ 95
A. GENEL OLARAK 95
B. PARA VE DİĞER EVRAKIN İPTALİ SORUNU 96
C. İPTAL USULÜ 98
D. MÜNFERİT KUPONLARIN İPTALİ 100
III. NAMA YAZILI SENETLERİN İPTALİ 100 A. GENEL OLARAK İPTAL USULÜ 100 B. GENEL KURALIN İSTİSNALARI 101
1. Kanunun Saklı Tuttuğu Hükümler 101
2. Borçluya Tanınan İmkânlar 101
IV. EMRE YAZILI SENETLERİN İPTALİ 102 A. GENEL OLARAK 102 B. İPTAL KARARININ HÜKÜM VE SONUÇLARI 103
1. Teşhis İşlevinin Yok Edilmesi 103
2. Teşhis İşlevinin Yaratılması 105
3. Çeke İlişkin Durum 105
4. İptal Kararının Diğer Müracaat Borçlularına İleri Sürülüp Sürülemeyeceği Sorunu 107 C. İPTAL USULÜ 108
1. Senedi Elinde Bulunduran Kişi Biliniyorsa 109
2. Senedin Kimin Elinde Olduğu Bilinmiyorsa 110
a. Önleyici Tedbirler 110
b. İptal Davası 112
c. İptal Kararının Sonuçları 113
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM KAMBİYO SENETLERİ (TİCARÎ SENETLER)
§
11. KAMBİYO SENETLERİNİN ESASLARI 117
I. KAVRAM 117
II. KAMBİYO SENETLERİNİN ORTAK ÖZELLİKLERİ 118
III. KAMBİYO SENETLERİNDE EHLİYET 121
IV. KAMBİYO SENETLERİNDE TEMSİL 123 A. GENEL OLARAK TEMSİL 123 B. KAMBİYO SENETLERİNDE TEMSİL 124
BEŞİNCİ BÖLÜM POLİÇE
§
12. POLİÇE 129
I. KAVRAM VE NİTELİKLER 129
II. POLİÇENİN ÖZELLİKLERİ 132
III. POLİÇEDE BULUNMASI ZORUNLU UNSURLAR 133
A. POLİÇE KELİMESİ 133
B. BELİRLİ BİR MEBLAĞIN KAYITSIZ ŞARTSIZ HAVALESİ 134
C. MUHATABIN ADI VE SOYADI 137
D. LEHTARIN ADI VE SOYADI 138
E. DÜZENLEYENİN İMZASI 139
F. DÜZENLENME TARİHİ 140
1. Düzenlenme Tarihiyle İlgili Bazı Sorunlar 140
a. Tarihin Açık Bırakılması 140
b. Tarihin “Bayram veya Belirli Bir Özel Gün” Olarak Yazılması 140
c. Tarihin Yazı ve Rakamla Yazılması 141
d. Miladî Tarihten Başka Tarihin Yazılması 141
e. Takvimde Mevcut Olmayan Bir Tarih veya Vadeden Sonraki Bir Tarihin Yazılması 141
IV. POLİÇEDEKİ ALTERNATİF UNSURLAR 143 A. DÜZENLEME YERİ 143
1. Düzenleme Yeri Bir Mülkî Birliğin Adı Olmalıdır 143
2. Düzenleme Yerinin Kısaltılmış Olarak Yazılması Sorunu 143
3. Düzenleme Yerinin Belli Olmasının Önemi 144 B. ÖDEME YERİ 144
VI. POLİÇEDE VADE 145
A. BELİRLİ BİR GÜN 146
B. DÜZENLEME GÜNÜNDEN BELLİ BİR SÜRE SONRA VADELİ POLİÇE 147
C. GÖRÜLDÜĞÜNDE ÖDENECEK POLİÇE 147
D. GÖRÜLDÜKTEN BELLİ BİR SÜRE SONRA VADELİ POLİÇE 147
VII. İSTEĞE BAĞLI KAYITLAR 148
A. SORUMSUZLUK KAYDI 148
B. OLUMSUZ EMRE KAYDI 149
C. PROTESTODAN MUAFİYET KAYDI 149
D. ARAYA GİRME KAYDI 149
E. KABULE ARZ YASAĞI VEYA MECBURİYETİ KAYITLARI 149
F. ADRES VEYA YERLEŞİM YERİ KAYITLARI 150
G. NÜSHA DÜZENLEMESİNE İLİŞKİN KAYIT 150
H. SAKLAMA KAYDI 151
VIII. KANUNDA GÖSTERİLMEYEN ANCAK SÖZLEŞME HUKUKU BAKIMINDAN ANLAM İFADE EDEN KAYITLAR 151
A. YETKİ KAYDI 151
B. TAHKİM KAYDI 151
C. İHBAR– BİLDİRİM (AVİZO) KAYDI 151
D. İHBARSIZ (BİLÂ İŞ’AR) KAYDI 152
E. BEDEL KAYDI 152
F. KARŞILIK KAYDI 153
G. İHBARDAN VAZGEÇME KAYDI 153
IX. AÇIK POLİÇE 153
§
13. POLİÇEDE KABUL 155
I. GENEL OLARAK KABUL KAVRAMI VE ANLAMI 155
II. KABULÜN ZORUNLU OLUP OLMADIĞI SORUNU 156
III. KABUL BEYANI 157
A. ŞEKİL 157
B. KABUL BEYANININ SENEDİN NERESİNE YAZILACAĞI SORUNU 157
C. KİMLER KABULE ARZ EDEBİLİR 159
D. AÇIK POLİÇENİN KABULÜ SORUNU 159
IV. KABULÜN ŞARTLARI 160 A. KURAL: KABUL ŞARTSIZ OLMALIDIR 160 B. İSTİSNALAR 160
1. Kısmî Kabul 160
2. Poliçedeki Yazılan Bedelden Fazla Kabul Beyanında Bulunmak 161
3. Poliçede Başka Bir Ödeme Yerinin Gösterilmesi 161
4. Poliçe İçeriğinden Farklı Diğer Kabul Beyanları 161
V. POLİÇENİN KABUL İÇİN İBRAZ SÜRESİ VE YERİ 162 A. SÜRE 162
1. Kabul Tarihinin Yazılmasının Zorunlu Olup Olmadığı Sorunu 162
2. Düşünme Süresi 163 B. İBRAZ YERİ 163
VI. KABULE ARZIN İHTİYARİ OLMASI 164 A. KURAL 164 B. KABULE ARZIN YASAKLANMASI 164
VII. KABULE ARZIN ZORUNLU OLDUĞU HALLER 165
VIII. DÜZENLEYENİN KABULDEN SORUMLU OLMAYACAĞI KAYDI 166
IX. KABULE ARZI YASAKLANMIŞ POLİÇEDE BAŞVURU DURUMU 167
X. KABULÜN NİTELİĞİ VE HUKUKÎ ETKİLERİ 167
A. GEÇERLİ BİR POLİÇE OLMALIDIR 167
B. POLİÇE KABULE ARZ EDİLMİŞ OLMALIDIR 168
XI. KABULÜN SAKAT OLMASI VE BUNUN HUKUKİ SONUÇLARI 168
A. POLİÇENİN GEÇERLİ OLMAMASI 168
B. POLİÇENİN TESLİMİNE İLİŞKİN SÖZLEŞMENİN SAKAT OLMASI 168
XII. HAMİLİN VADEDEN ÖNCE BAŞVURU HAKKININ DOĞMASI 169
A. KABULDEN TAMAMEN VEYA KISMEN KAÇINILMASI 169
B. POLİÇENİN ÖDENECEĞİNİN ŞÜPHELİ OLMASI 170
XIII. POLİÇENİN KABUL EDİLMEMESİNİN SONUÇLARI 170
§
14. EMRE YAZILI SENETLERİN DEVRİ 172
I. GENEL OLARAK 172
II. CİRO 172
III. CİRONUN İLLÎ VEYA SOYUT OLUP OLMADIĞI SORUNU 173
IV. CİRONUN ŞEKLİ 177
V. CİRO NE ZAMANA KADAR YAPILABİLİR 180
A. KURAL: CİRO VADEYE KADAR YAPILIR 180
B. VADEDEN SONRA YAPILAN CİRONUN HÜKÜMLERİ 180
VI. CİRODA KİŞİLER 182
VII. CİRONUN HUKUKİ ETKİLERİNE GÖRE TÜRLERİ 184 A. TAM ETKİLİ CİRO 184 B. SINIRLI ETKİLİ CİROLAR 184
VIII. CİRONUN İŞLEVLERİ 184
A. TEMLİK İŞLEVİ (TRANSPORTFUNKTİON) 185
B. TEŞHİS İŞLEV (LEGİTİMATİONSFUNKTİON) 186
C. TEMİNAT İŞLEVİ (GARANTİEFUNKTİON) 188
D. FAKTORİNG ŞİRKETLERİ AÇISINDAN CİRONUN ETKİSİ 189
IX. AMACINA GÖRE CİRONUN TÜRLERİ 191
A. TEMLİK CİROSU (EİGENTUMSİNDOSSAMENT) 191
B. TAHSİL CİROSU (VOLLMACHTSINDOSSAMET VEYA INKASSOINDOSSAMENT) 193
1. Kavram 193
2. Hamilin Yetkileri 193
3. Gizli Tahsil Cirosu ve Bundan Doğabilecek Sorunlar 194 C. REHİN CİROSU (PFANDINDOSSAMENT) 196
1. Kavram 196
2. Hamilin Hak ve Yetkileri 198
3. Rehin Cirosunun Teminat İşlevinin Olup Olmadığı Sorunu 200
4. Rehin Cirosunun Etkisini Yitirmesi 201
5. Rehin Cirosunda Def’iler 202
§
15. KAMBİYO HUKUKUNDA AVAL (KEFALET) 203
I. GENEL OLARAK AVAL 203
II. AVALİN KEFALETTEN FARKI 204
III. AVALİN GEÇERLİLİK ŞARTLARI 206 A. GENEL OLARAK 206 B. EŞİN RIZASIYLA İLGİLİ OLARAK TÜRK BORÇLAR KANUNU’NUN 584 VE
603. MADDELERİ AÇISINDAN SORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ 210
1. Türk Borçlar Kanunu’nun
584. Maddesi Açısından Değerlendirme 210
2. Türk Borçlar Kanunu’nun
603. Maddesi Açısından Değerlendirme 212
IV. AVAL VERENİN BORÇLARI 214 A. KAPSAMI 214 B. AVAL VERENİN SORUMLU OLMADIĞI HAL 215
V. AVAL VERENİN HAKLARI 215 A. KAPSAMI 215 B. HAKLARI 215
§
16. POLİÇENİN KABUL EDİLMEME VE ÖDENMEMESİ HALLERİNDE BAŞVURU HAKKI 217
I. BAŞVURU HAKKININ KULLANILABİLMESİ İÇİN ŞEKLİ ŞARTLAR 217 A. PROTESTO 217
1. Protestonun Şekli ve İçeriği 217
2. Protestonun Dayanağı ve Sakat Protesto 219
3. Protestonun Türleri ve Çekilme Süreleri 220
a. Kabul Etmeme Protestosu ve Çekilebileceği Süreler 220
b. Ödememe Protestosu Çekme Süresi 220
c. Tespit Protestosu 223
4. Protestonun Dayanağı ve Sakat Protesto 224
5. Protesto Çekebilecek Kişi 225
6. Protesto Çekilecek Kişiler 225 a. Başvuru Borçluları 225 b. Muhatap 226
7. Protestodan Muafiyet Halleri 227
a. Kanuni Muafiyet Halleri 227
b. İradi Muafiyet Hali 227
c. Muafiyetin Söz konusu Olmadığı Haller 228
8. Başvuru Hakkının Düşmesi 229 B. İHBAR 230
1. Kavram 230
2. İhbarın İçeriği 230
3. İhbarın Sebebi 231
4. İhbar Süreleri, Şekli ve Sonuçları 231
§
17. RETRET 233
I. KAVRAM 233
II. RETRET ÇEKİLMESİ 233
§
18. ARAYA GİRME 234
I. GENEL OLARAK 234
II. ARAYA GİRMENİN ŞEKLİ 235
III. ARAYA GİRME SURETİYLE KABULÜN ŞARTLARI 235
§
19. NÜSHA VE SURETLER 236
I. NÜSHA 236
II. SURET 237
§
20. POLİÇEDE ZAMANAŞIMI 238
I. GENEL OLARAK 238
II. ZAMANAŞIMI SÜRELERİ 238
III. ZAMANAŞIMININ KESİLMESİ 239
§
21. POLİÇEDE KARŞILIK VE SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME DAVASI 242
I. GENEL OLARAK 242
II. TEMEL BORÇ İLİŞKİSİ 242
III. SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME DAVASI 243
ALTINCI BÖLÜM BONO VE KAMBİYO SENETLERİNDE TEMİNAT KAYDI
§
22. BONO 249
I. BONONUN MAHİYETİ VE HUKUKÎ NİTELİĞİ 249
II. BONODAKİ ŞEKİL ŞARTLARI 250 A. ZORUNLU UNSURLAR 250 1. “Bono” veya “Emre Yazılı Senet” Kelimesi 250
2. Kayıtsız ve Şartsız Belirli Bir Bedeli Ödeme Vaadi 251
3. Lehtarın Adı ve Soyadı 254
4. Düzenleyenin İmzası 255
5. Düzenlenme Günü 256 B. ALTERNATİF UNSURLAR 256
1. Düzenlenme Yeri 256
2. Ödeme Yeri 256
III. BONODA VADE 257
IV. İSTEĞE BAĞLI KAYITLAR 259
A. “BEDELİ NAKTEN/MALEN ALINMIŞTIR” KAYDI 259
B. MUACCELİYET KAYDI 262
C. DİĞER KAYITLAR 263
V. BONOYA KONULMASI CAİZ OLMAYAN KAYITLAR 263
VI. BONOYA UYGULANACAK POLİÇE HÜKÜMLERİ 263
§
23. KAMBİYO SENETLERİNDE TEMİNAT KAYDI 266
I. POLİÇE VE BONONUN TEMİNAT AMACIYLA DÜZENLENMESİ 266
A. TEMİNAT KAVRAMI VE KIYMETLİ EVRAK HUKUKUNDAKİ YERİ 266
B. KAMBİYO SENETLERİNDE TEMİNAT KAYDI 267
1. Genel Olarak 267
2. Teminat Kaydının Anlamı ve Yazılış Şekilleri 269
a. “Kayıt” Sözcüğünün Kanundaki Yeri ve Anlamı 269
b. Teminat Kaydının Senede Yazılış Şekli ve Etkisi 271
C. TEMİNAT SENEDİ, KAMBİYO SENEDİ NİTELİĞİNİ İHLÂL EDEN BİR KAYDI İÇERMEMELİDİR 273
D. TEMİNAT SENEDİNİN KABULÜ İÇİN GEREKLİ OLAN KAYITLAR 275
1. Senet Metninde Yer Alması Gereken Kayıtlar 275
2. Taraflar Arasındaki Sözleşmede Teminat Senedine Açıkça Atıf Olmamakla Birlikte, Senedin Teminat Amacıyla Verildiğinin Kabul Edildiği Haller 278
3. Taraflar Arasındaki Sözleşmede Teminat Senedine Açıkça Atıf Olmamakla Birlikte, Alacaklının Mahkemede, Bononun Taraflar Arasındaki Sözleşmenin Teminat Olduğuna İlişkin Beyanı 279
4. Teminat Kaydı Senet Üzerinde Yer Almamakla Birlikte, Tarafların Aralarında Yaptığı Bir Sözleşmede Senede Atıf Yapılması Halinde Durum 279
E. TEMİNAT SENEDİ İLE REHİN CİROSU ARASINDAKİ FARKLILIKLAR 280
II. ÇEKİN TEMİNAT AMAÇLI DÜZENLENMESİ 282
III. YARGITAY KARARLARINA GÖRE TEMİNAT ÇEKİ 282
YEDİNCİ BÖLÜM ÇEK HUKUKUNUN ESASLARI
§
24. ÇEKİN HUKUKÎ VE EKONOMİK NİTELİĞİ 289
I. HUKUKÎ NİTELİĞİ 289 A. HAVALE NİTELİĞİ 289 B. ÖDEME ARACI NİTELİĞİ 290
II. ÇEKİN EKONOMİK NİTELİĞİ VE ÖNEMİ 291
A. ÇEKLE ÖDEMENİN YARARLARI 292
B. ÇEKLE ÖDEMENİN BANKA KREDİLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ 292
§
25. ÖDEME ÖZELLİĞİ BAKIMINDAN ÖZEL ÇEK TÜRLERİ 294
I. GENEL OLARAK 294
II. TÜRK TİCARET KANUNU’NA TABİ OLAN ÇEKLER 294 A. GARANTİLİ ÇEK 294 B. BANKA ÇEKİ 295 C. TEYİTLİ ÇEK 297
1. Kavram 297
2. Uygulamada Teyitli Çek 299
3. Teyidin Geçerlilik Süresi 299 D. ÇİZGİLİ ÇEK 302
1. Amaç 302
2. Şekil 302
3. Türleri 303
4. Çizgilerin veya Bunlar Arasına Yazılmış Banka Adının Çizilmiş Olması 304
E. HESABA GEÇİRİLMEK ÜZERE DÜZENLENMİŞ ÇEK (MAHSUP ÇEKİ) 305
1. Hesaba Geçirilmek Üzere Düzenlenmiş Çekin Şekli ve Buna İlişkin Hükümler 305
2. Hesaba Geçirilecek Çekte Nakden Ödeme Talep Edilebilecek Haller 306
III. TÜRK TİCARET KANUNU’NA TABİ OLMAYAN ÇEKLER 306 A. POSTA ÇEKLERİ 306 B. SEYAHAT ÇEKLERİ 307
§
26. ÇEK DÜZENLEMENİN ÖN ŞARTLARI 308
I. ÇEK ANLAŞMASI VE KARŞILIK 308
II. ÇEK ANLAŞMASININ HUKUKÎ NİTELİĞİ 310
III. ÇEK TAAHHÜTNAMESİ 311
§
27. ÇEKTE ŞEKİL ŞARTLARI 312
I. GENEL OLARAK 312
II. KAREKODLU ÇEK 314
III. ÇEKİN ZORUNLU UNSURLARI 317
A. ÇEK KELİMESİ 317
B. BELİRLİ BİR BEDELİN KAYITSIZ ŞARTSIZ ÖDENMESİ EMRİ 317
C. ÖDEYECEK KİMSENİN “MUHATABIN TİCARET UNVANI” 319
1. Bankacılık Kanunu Açısından Çekte Muhatap Olabilecek “Bankalar” 319
2. Hayali Bir Banka Üzerine Çekilen Çekin Hukukî Durumu 321
D. DÜZENLEYENİN İMZASI 323
E. DÜZENLENME TARİHİ 325
F. BANKA TARAFINDAN VERİLEN SERİ NUMARASI 327
G. KAREKOD 327
H. ÇEKİN BASILDIĞI TARİH 328
IV. ÇEKTE ALTERNATİF UNSURLAR 329 A. DÜZENLEME YERİ 329
1. Düzenleme Yerinin Bir İdarî Birim Olarak Yazılması Sorunu 330
2. Düzenleme Yerinin Kısaltılarak Yazılmasına İlişkin Sorunlar 332 B. ÖDEME YERİ 333
V. ÇEKE YAZILABİLECEK KAYITLAR 334
A. “EMRE DEĞİLDİR” VEYA “CİRO EDİLEMEZ” KAYITLARI 334
B. LEHTAR TAYİNİNE İLİŞKİN KAYIT 335
C. HAMİLİNE KAYDI 336
D. YERLEŞİM YERİ KAYDI 337
E. YABANCI PARA İLE AYNEN ÖDEME KAYDI 338
F. PROTESTODAN MUAFİYET KAYDI 338
VI. ÇEKİN NİTELİĞİNİ ETKİLEYEN KAYITLAR 338
VII. ÇEKİN NİTELİĞİNİ ETKİLEMEYEN KAYITLAR 340
A. KABUL KAYDI 340
B. FAİZ, CEZAÎ ŞART KAYDI VE BENZERİ DİĞER KAYITLAR 340
C. VADE KAYDI 341
D. SORUMSUZLUK KAYDI 342
§
28. ÇEKİN TEDAVÜLE ÇIKARILMASI VE DÜZENLEYENİN ŞAHSINDA MEYDANA GELEN DEĞİŞİKLİKLERİN ETKİSİ 344
I. GENEL OLARAK 344
II. ÇEKİN BOŞ VEYA KISMEN DOLDURULARAK TEDAVÜLE ÇIKARILMASI 344
III. ÇEK TEDAVÜLE ÇIKARILDIKTAN SONRA DÜZENLEYENİN KİŞİSEL DURUMUNDA MEYDANA GELEN DEĞİŞİKLİKLERİN ÇEKE ETKİSİ 345
A. DÜZENLEYENİN ÖLÜMÜ 345
B. DÜZENLEYENİN FİİL EHLİYETİNİ YİTİRMESİ 346
C. DÜZENLEYENİN İFLÂSI 346
IV. ÇEKİN DEVRİ 347
A. GENEL OLARAK 347
B. EMRE YAZILI ÇEKİN DEVRİ 347
C. HAMİLİNE YAZILI ÇEKİN DEVRİ 350
D. NAMA YAZILI ÇEKİN DEVRİ 351
V. KİMLERE CİRO EDİLEBİLİR 352
§
29. ÇEKTE İBRAZ SÜRELERİ 353
I. ÇEKTE İBRAZ SÜRELERİ 353
II. İBRAZ SÜRELERİNİN HESAPLANMASI 355
III. İBRAZ SÜRESİNİN UZADIĞI HALLER 356
IV. MÜCBİR SEBEPLER NEDENİYLE ÇEKİN SÜRESİ İÇİNDE İBRAZ EDİLEMEMESİ 356
V. SÜRE GEÇTİKTEN SONRA ÇEKİN İBRAZI VE HUKUKÎ SONUÇLARI 358
VI. ÇEKTEN CAYMA 360
A. CAYMA KAVRAMI, ANLAMI VE NİTELİĞİ 360
B. İBRAZ SÜRESİ İÇİNDE CAYMA YASAĞININ AMACI 362
C. ÇEKTEN CAYMANIN ŞARTLARI 364
1. İbraz Süresinin Geçmiş Olması 364
2. Çek Süresi İçinde İbraz Edilmemiş Olmalı 365 D. ÇEKTEN CAYMA VE DİĞER HUKUKİ SORUNLAR 365
1. Hesaptan Paranın Çekilmesinin Cayma Sayılıp Sayılmayacağı Sorunu 365
2. Çekten Caymanın Hesap Üzerine Bloke Kaydı Konulmasından Farkı 366
3. Kişisel Def’ilerin İleri Sürülebilme Sorunu 367
a. Genel Olarak 367
b. Çekten Cayma ve İbraz Süresi İçinde Şahsi Def’ilerin İleri Sürülüp Sürülemeyeceği Sorunu 368
§
30. SAHTE VEYA TAHRİF EDİLMİŞ ÇEK 369
I. SAHTE VEYA TAHRİF EDİLMİŞ ÇEK KAVRAMI 369 A. SAHTE ÇEK 369 B. TAHRİF EDİLMİŞ ÇEK 369
II. SORUMLULUK 371
§
31. ÇEKTE ZAMANAŞIMI 377
I. SÜRE 377
II. ZAMANAŞIMI SÜRESİNİN BAŞLAMA TARİHİ 378
SEKİZİNCİ BÖLÜM 5941 SAYILI ÇEK KANUNUNUN ESASLARI
§ 32. 5941 SAYILI ÇEK KANUNU VE 6728 SAYILI KANUNLA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER 385
I. ÇEKİN ÖDENMESİNİN AYRI ÖZEL BİR KANUNLA DÜZENLENMESİ VE BUNUN NEDENLERİ 385
II. TÜRK TİCARET KANUNUNDA YER ALAN ÇEKE İLİŞKİN HÜKÜMLER 386
III. ÇEK KANUNUNUN AMACI VE KAPSAMI 389
IV. TÜRK HUKUKUNDA İLERİ TARİHLİ ÇEK SORUNU 390
V. İLERİ TARİHLİ ÇEKİN DÜZENLENME ŞEKLİ 391
VI. İLERİ TARİHLİ ÇEKİN ÜZERİNDE YAZILI TARİHTEN ÖNCE İBRAZINDA MUHATAP BANKANIN YAPACAĞI İŞLEM 392
VII. 6728
SAYILI KANUNLA ÇEK HUKUKUNDA YAPILAN ÖNEMLİ DEĞİŞİKLİKLER 392
A. DEĞİŞİKLİKLERE VE YENİ HÜKÜMLERE GENEL BAKIŞ 392
B. KARŞILIKSIZ ÇEKE HAPİS CEZASININ YENİDEN GETİRİLMESİNİN SEBEBİ 395
§
33. ÇEK HESABININ AÇILMASI VE ÇEK DEFTERİ 397
I. ÇEK HESABI AÇILMASINDA BANKALARIN BASİRET VE ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜ 397
II. BASİRET VE ÖZEN YÜKÜMÜNE AYKIRILIK HALİNDE SORUMLULUK 401
III. MUHATAP BANKANIN BANKACILIK İŞLEMLERİNDE ÖZENSİZ DAVRANMASI NEDENİYLE SORUMLULUĞU 401
IV. ÇEK HESABI AÇTIRMAK İSTEYEN KİŞİDE ARANACAK ŞARTLAR 402
A. ÇEK HESABI AÇTIRMA YASAĞININ BULUNMAMASI 402
B. EKONOMİK VE SOSYAL DURUM LA İLGİLİ BİR ENGELİN BULUNMAMASI 404
V. ÇEK HESABI AÇILIRKEN BANKAYA VERİLECEK BELGELER VE YASAĞA İLİŞKİN BEYAN 404
VI. HAMİLİNE ÇEK DEFTERİ ALACAKLAR İÇİN AYRI ÖZEL HESAP AÇILMASI 405
VII. ÇEK DÜZENLEME VE ÇEK HESABI AÇMA YASAĞI KARARININ RİSK MERKEZİNE VE BANKALARA BİLDİRİLMESİ 406
VIII. ÇEK HESABININ KAPATILMASI 407
IX. ÇEK DEFTERLERİNİN BASKI ŞEKLİ VE ÇEKE YAZILACAK HUSUSLAR 407
A. ÇEK DEFTERLERİNİN BASKI ŞEKLİNE İLİŞKİN TC MERKEZ BANKASI’NIN 2010/2
SAYILI TEBLİĞİ 407
B. BANKALARIN BASTIRACAKLARI ÇEK DEFTERLERİ YAPRAKLARINDA YAZILACAK HUSUSLAR 408
C. DEVİR TÜRLERİ VE MESLEKÎ AÇIDAN ÇEKLERİN ŞEKLİ, RENGİ VE İÇERİĞİ 409
X. ÇEK KANUNU UYARINCA KİŞİLERİN SIFAT VE MESLEĞİNE GÖRE DÜZENLENECEK ÇEKLER 412
A. TACİR ÇEKİ VE TACİR OLMAYAN KİŞİ ÇEKİ 412
1. Yasaya Konulma Amacı 412
2. Tacir Çeki Hesabı Açtırabilecek Kişiler 413
3. Tacir Çeki Hesabının Açılması ve Kapatılması 415
4. Gerçek Kişinin Çek Düzenlemek İçin Temsilci veya Vekil Atayamayacağı 416 B. HAMİLİNE ÇEK 417
1. Amaç 417
2. Düzenleyenin Tacir Olup Olmadığına Göre Hamiline Çekler 417
a. Tacir Olmayan Hamiline Çek 417
b. Tacir Hamiline Çek 418
3. Bankaların Hamiline Çek Hesap Sahiplerini Bildirim Yükümü 418
C. HAMİLİNE ÇEK DÜZENLEMELERİNDE ORTAYA ÇIKABİLECEK SORUNLAR 419
1. Çekin “Kanunen Tacir Çeki” Sayıldığına İlişkin Emarelerin Bulunması Halinde Bankanın Durumu Gelir İdaresi Başkanlığı’na Bildirim Yükümüne İlişkin Sorun 419
2. Çek Kanununa Aykırı Olarak Hamiline Çek Düzenlenme Durumunun Bankanın İlgili Makamlara Bildirme Yükümüne İlişkin Sorun 421
D. ÇEK YAPRAKLARININ ÜZERİNDE YAZILI DURUMA AYKIRI ŞEKİLDE DÜZENLENMESİ HALİNDE ORTAYA ÇIKABİLECEK SORUNLAR 422
1. Çek Yaprağında Yazılı Matbu Duruma Aykırı Çek Düzenlenmesi Sorunu 422
2. Hamiline Çek Defteri Olmadan, Türk Ticaret Kanunu Hükümlerine Göre Hamiline Düzenleme Sorunu 423
§
34. ÇEKİN İBRAZI, ÖDENMESİ, KARŞILIKSIZDIR İŞLEMİ VE ÇEK KANUNUN BAZI MADDELERİNİN İPTALİNE İLİŞKİN ANAYASA MAHKEMESİNİN KARARI 424
...