Türk Özel Hukuku Cilt II Kişiler Hukuku (9786259173092)

Yirmialtıncı basıya önsöz ............................................................................................ V
Kısaltmalar cetveli ............................................................................................ XXVII
Bibliyografya ...................................................................................................... XXIX
BİRİNCİ KISIM
GERÇEK KİŞİLER
1. GİRİŞ VE GENEL BİLGİLER................................................................................. 5
1.1. Kişiler Hukukunun konusu 5
1.2. Kişi ve kişilik kavramı 5
1.2.1. Kişi kavramı ve türleri 5
1.2.1.1. Kişi kavramı 5
1.2.1.2. Kişilerin türleri 7
1.2.1.2.1. Gerçek kişiler 7
1.2.1.2.2. Tüzel kişiler 8
1.2.1. Kişilik kavramı 8
1.3. Kişiler Hukukunun Medenî Kanundaki yeri ve sistematiği 10
1.4. Kişiler Hukukunun temel ilkeleri 11
1.4.1. Eşitlik ilkesi 11
1.4.2. Özgürlük ilkesi 13
1.4.3. Kişiliğe saygı ve kişiliğin korunması 13
BİRİNCİ BÖLÜM
KİŞİLİĞİN BAŞLANGICI VE SONA ERMESİ
2. KİŞİLİĞİN BAŞLANGICI.................................................................................... 17
2.1. Tam doğum 17
2.2. Sağ doğum 17
2.3. Kişiliğin kazanılması için, doğan çocuğun insan biçiminde olması
gerekir mi? ..................................................................................................... 19
2.4. Doğumun ispatı 20
2.5. Ceninin durumu 20
2.6. Henüz ana rahmine düşmemiş olanların durumu 22
3. KİŞİLİĞİN SONA ERMESİ.................................................................................. 23
X
3.1. Genel olarak 23
3.2. Ölüm 23
3.2.1. Ölümün saptanması 23
3.2.1.1. Biyolojik ölüm 24
3.2.1.2. Beyinsel ölüm 24
3.2.2. Ölümün ispatı 26
3.2.2.1. İspat yükü 26
3.2.2.2. İspat araçları 26
3.2.2.2.1. Kişisel durum (şahsî hâl) kütükleri 26
3.2.2.2.2. Karineler 26
3.2.2.2.2.1. Ölüm karinesi 26
3.2.2.2.2.2. Birlikte ölüm karinesi 28
3.2.3. Cesedin durumu 28
3.3. Gaiplik (kişiliğin hakim kararı ile sona ermesi) 30
3.3.1. Genel olarak 30
3.3.2. Gaiplik kararının şartları 31
3.3.2.1. Maddî şartlar 31
3.3.2.1.1. Ölüm tehlikesi 31
3.3.2.1.2. Uzun süreden beri haber alınamama 31
3.3.2.1.3. Süre 32
3.3.2.2. Yargılama usulü 32
3.3.2.2.1. Gaiplik kararı almak için mahkemeye
başvurmaya yetkili kişiler ...................................... 32
3.3.2.2.2. Gaiplik kararı vermeye yetkili mahkeme 33
3.3.2.2.3. İlân 33
3.3.2.2.4. İlânın sonuçları 33
3.3.3. Gaiplik kararının sonuçları 34
İKİNCİ BÖLÜM
KİŞİNİN EHLİYETLERİ
4. HAK EHLİYETİ.................................................................................................... 39
4.1. Hak ehliyeti kavramı 39
4.2. Hak ehliyetinin temel ilkeleri 39
4.2.1. Genellik 39
4.2.2. Eşitlik 40
4.3. Hak ehliyetine getirilen farklılıklar 40
4.3.1. Hak ehliyetine kanun tarafından getirilen farklılıklar 41
a) Evlenme .......................................................................................... 41
b) Evlât edinme .................................................................................. 41
XI
c) Vasiyetname ve miras sözleşmesi yapma ....................................... 41
d) Kefil olma, vakıf kurma, önemli bağışlamada bulunma ................ 42
e) Vasi olabilme .................................................................................. 42
f) Din seçme ....................................................................................... 42
g) Evlenme yasağı .............................................................................. 42
h) Kocasının soyadını taşıma zorunluluğu .......................................... 43
i) Evlilik içinde doğan çocuğun babanın soyadını taşıması ................ 43
j) Velayet ve vesayetten doğan farklar................................................. 44
k) Mirasçılıktan doğan farklar............................................................. 45
l) Şeref ve haysiyetsizlikten doğan farklılıklar.................................... 45
m) Akıl hastalığı .................................................................................. 45
n) Yabancılık........................................................................................ 45
o) Dernek kurabilme ve derneğe üye olabilme ................................... 46
4.3.2. Hâkim tarafından farklılık yaratılması 46
5. FİİL EHLİYETİ.................................................................................................... 47
5.1. Kavram 47
5.2. Hak ehliyetinden farkı 48
5.3. Fiil ehliyetinin türleri 50
5.3.1. Hukukî işlem ehliyeti 50
5.3.2. Hukuka aykırı fiillerden sorumlu olma 52
5.4. Fiil ehliyetinin şartları 52
5.4.1. Erginlik 53
5.4.1.1. Kavram 53
5.4.1.2. Erginliğin türleri 53
5.4.1.2.1. Yasal erginlik 53
5.4.1.2.2. Evlenmeyle kazanılan erginlik 53
5.4.1.2.3. Ergin kılınma (hâkim kararıyla kazanılan
erginlik, kazai rüşt) ............................................... 55
5.4.1.2.3.1. Onbeş yaşın tamamlanması 55
5.4.1.2.3.2. Küçüğün isteği 55
5.4.1.2.3.3. Yasal temsilcinin katılması 56
5.4.1.2.3.4. Küçüğün çıkarlarının gözetilmesi 56
5.4.1.2.3.5. Kararın ilânı 57
5.4.2. Ayırt etme gücü (temyiz kudreti) 57
5.4.2.1. Kavram 57
5.4.2.2. Ayırt etme gücünü ortadan kaldıran haller 58
5.4.2.2.1. Yaş küçüklüğü 58
5.4.2.2.2. Akıl hastalığı 59
5.4.2.2.3. Akıl zayıflığı 60
5.4.2.2.4. Sarhoşluk 60
5.4.2.2.5. Diğer sebepler 60
XII
5.4.2.3. Ayırt etme gücünün nisbiliği 60
5.4.2.4. Ayırt etme gücünün karine oluşu 61
5.4.3. Kısıtlı olmama 62
a) Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı ...................................................... 63
b) Savurganlık, alkol ya da uyuşturucu madde alışkanlığı, kötü
yaşam tarzı, kötü yönetim (MK 406) ............................................... 63
c) Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet (MK 407) ...................... 64
d) İlgilinin talebi .................................................................................. 64
6. FİİL EHLİYETİ YÖNÜNDEN KİŞİLERİN AYIRIMI......................................... 65
6.1. Giriş 65
6.2. Ehliyetliler 65
6.2.1. Genel kural 65
6.2.2. Yasal danışman atanmasının fiil ehliyetine etkisi 65
a) Oy (katılma) danışmanlığı ............................................................... 67
b) Yönetim (idare) müşavirliği ............................................................ 67
c) Karma yasal danışmanlık ................................................................ 68
6.3. Tam ehliyetsizler 69
6.3.1. Genel bilgi 69
6.3.2. İşlem ehliyetsizliği 69
6.3.2.1. Ana kural 69
6.3.2.2. İstisnalar 71
6.3.2.2.1. Hukukî işlem dışı haller 71
6.3.2.2.2. Dürüstlük kuralından doğan istisna 72
6.3.2.2.3. Evlenme 74
6.3.2.2.4. Ölüme bağlı tasarruflar 74
6.3.3. Tam ehliyetsizlerin hukuka aykırı fiillerden sorumlulukları 75
6.3.3.1. Ana kural 75
6.3.3.2. İstisnalar 75
6.3.3.2.1. Kusursuz sorumluluk halleri 75
6.3.3.2.2. Hakkaniyet sorumluluğu 75
6.3.3.2.3. Ayırt etme gücünün geçici olarak kaybından
sorumluluk ............................................................ 76
6.3.4. Sebepsiz zenginleşme 77
6.3.5. Tam ehliyetsizlerin temsili 78
6.3.5.1. Ana kural 78
6.3.5.2. Ana kuralın istisnaları: Yasak işlemler 78
6.3.6. Özel olarak kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar 78
6.4. Sınırlı ehliyetsizler 84
6.4.1. Genel olarak 84
XIII
6.4.2. Ana kural: Sınırlı ehliyetsizin yapacağı işleme yasal temsilcinin
katılması zorunluluğu .......................................................................... 85
6.4.2.1. Genel olarak 85
6.4.2.2. Yasal temsilcinin rızasını açıklaması 86
6.4.2.2.1. Rızayı gösterecek kişi 86
6.4.2.2.2. Rızanın açıklanmasının özellikleri 87
6.4.2.3. İşlemin geçersiz olmasının sonuçları 90
6.4.2.4. Üçüncü kişinin iyiniyetinin etkisi 91
6.4.3. Ana kuralın istisnası: Sınırlı ehliyetsizin tek başına yapabileceği
işlemler ................................................................................................ 91
6.4.3.1. Karşılıksız kazandırmalar 91
6.4.3.2. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar 93
6.4.3.3. Sınırlı ehliyetsizin temsilci olarak işlem yapması 94
6.4.4. Sınırlı ehliyetsizin hukuka aykırı fiillerden sorumluluğu 94
6.4.5. Ehliyetin genişletildiği haller 95
6.4.6. Yasak işlemler 95
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
KİŞİLİK HAKKI
7. KİŞİLİK HAKKI-KİŞİNİN KORUNMAYA DEĞER
VARLIKLARI VE KİŞİNİN KORUNMASI ........................................................ 99
7.1. Genel bilgiler ve tanım 99
7.1.1. Genel bilgiler 99
7.1.2. Tanım 99
7.2. Kişinin hakkının İsviçre/Türk Hukukunda düzenleniş biçimi 100
7.3. Kişilik hakkının nitelikleri 103
7.4. Kişisel varlıkların başlıcaları 104
7.4.1. Hayat, sağlık ve vücut tamlığı 104
7.4.1.1 Genel olarak .......................................................................... 104
7.4.1.2 Tıbbî müdahaleler .................................................................. 106
7.4.1.3 Organ ve doku aktarması ....................................................... 114
7.4.1.3.1. Genel olarak 114
7.4.1.3.2. Yaşayan kişilerden organ(ve doku) nakli 115
7.4.1.3.3. Cesetten organ nakli 119
7.4.1.4. Cinsî hayat ve üreme fonksiyonuna müdahaleler 120
7.4.1.5. Cinsiyet değişiklikleri 123
7.4.2. Kişinin şeref ve haysiyeti 131
7.4.2.1. Genel olarak 131
7.4.2.2. Şeref ve haysiyetin ihlali 132
7.4.2.3. Şeref ve haysiyete müdahale ve basın 133
XIV
7.4.3. Kişinin hayat alanı 138
7.4.3.1. Genel olarak 138
7.4.3.2. Kişinin hayat alanları 139
7.4.3.2.1. Kamuya açık alan 139
7.4.3.2.2. Özel alan 139
7.4.3.2.3. Gizlilik alanı 139
7.4.3.3. Kişinin hayatının özel ve gizlilik alanına müdahaleler 140
7.4.3.3.1. Ana kural 140
7.4.3.3.2. Kişinin özel ya da gizlilik alanına müdahalenin
hukuka uygunluk şartları ..................................... 142
7.4.4. Kişinin resmi üzerindeki hakkı 143
7.4.4.1. Genel olarak 143
7.4.4.2. Kişinin resminin yayınlanmasının hukuka uygun olduğu
hâller ................................................................................... 144
7.4.5. Kişinin, meslek, sanat ve ticaret hayatında (kişiliğin)
korunması .......................................................................................... 145
7.5. Kişiliğin korunması 149
7.5.1. Genel olarak 149
7.5.2. Kişiliğin hukuki işlem sonucu olan tecavüzlere karşı
korunması ........................................................................................... 149
7.5.2.1. Ana kural 149
7.5.2.1.1. Hak ehliyeti yönünden 150
7.5.2.1.2. Fiil ehliyeti yönünden 150
7.5.2.1.3. Özgürlükler yönünden 151
7.5.2.2. Ana kuralın istisnası 152
7.5.3. Kişinin sözleşme dışı saldırılara karşı korunması 152
7.5.3.1. Genel olarak 152
7.5.3.2. İlke: Tecavüzün hukuka aykırı olması 153
7.5.3.3. Hukuka aykırılığı gideren haller (hukuka uygunluk
sebepleri)............................................................................... 153
7.5.3.3.1. Kişiliğine müdahale edilenin (kişilik hakkı
zedelenenin) rızası ............................................... 153
7.5.3.3.2. (Daha) Üstün özel yarar 154
7.5.3.3.3. Üstün kamu yararı 156
7.5.3.3.4. Kanunun verdiği yetki 156
7.5.4. Kişiliğe tecavüz halinde tanınan davalar 156
7.5.4.1. Durdurma davası 156
7.5.4.2. Önleme davası 157
7.5.4.3. Hukuka aykırılığın tespiti davası 159
7.5.4.4. Vekâletsiz iş görmeden kaynaklanan dava 160
XV
7.5.4.5. Maddî tazminat davası 162
7.5.4.6. Manevî tazminat davası 162
7.5.4.6.1. Genel açıklamalar 162
7.5.4.6.2. Manevî tazminat hakkının hayatta devri ve
mirasçılara intikali .............................................. 165
7.5.5. Kişiliği koruyan davalarda yetkili mahkeme 167
7.5.6. Özel olarak cevap ve düzeltme hakkı 167
8. KİŞİLERİN ADI................................................................................................. 169
8.1. Tanım ve genel bilgiler 169
8.2. Adın türleri 169
8.2.1. Kullanılması zorunlu olan haklar 169
8.2.1.1. Özad 169
8.2.1.2. Soyadı 170
8.2.2. Kullanılması zorunlu olmayan adlar 170
8.2.2.1. Müstear ad 170
8.2.2.2. Lakap 171
8.3. Adın görevleri 171
8.3.1. Belirtme 171
8.3.1.1. Ayırma yoluyla 171
8.3.1.2. Bağlama yoluyla 171
8.3.1.3. Nitelendirme yoluyla 171
8.3.2. Düzen sağlama 172
8.3.3. Birlik yaratma 172
8.4. Adın kazanılması 172
8.4.1. Özadın kazanılması 172
8.4.2. Soyadının kazanılması 173
8.4.2.1. Soybağı yoluyla 173
8.4.2.1.1. Ana ve babası evli olan çocuklar 173
8.4.2.1.2. Anası babası evli olmayan çocuklar 175
8.4.2.1.3. Evlat edinme yoluyla 177
8.4.2.2. Evlenme yoluyla 177
8.4.2.2.1. 22.02.2023 tarihinden önce gerçekleşen
evliliklerde ........................................................... 177
8.4.2.2.2. 28.01.2024 tarihinden sonra gerçekleşen
evliliklerde ........................................................... 178
8.4.2.2.3. Boşanmanın evlenme yoluyla kazanılan
soyadına etkisi...................................................... 180
8.4.2.3. İdari yolla 180
8.4.3. Müstear adın kazanılması 181
XVI
8.4.4. Lakabın kazanılması 181
8.5. Adın korunması 181
8.5.1. Genel olarak 181
8.5.2. Adın korunduğu haller 181
8.5.2.1. Adın kullanılmasının çekişmeli olması 182
8.5.2.2. Adın haksız kullanılması 182
8.5.3. Adı koruyan davalar 182
8.5.3.1. Adın kullanılmasının çekişmeli olması halinde açılacak
dava ..................................................................................... 182
8.5.3.2. Adın haksız kullanılması halinde açılacak davalar 183
8.5.3.2.1. Durdurma davası 183
8.5.3.2.2. Önleme davası 183
8.5.3.2.3. Maddî tazminat davası 183
8.5.3.2.4. Manevî tazminat davası 183
8.6. Adın değiştirilmesi 183
8.6.1. Ana kural: Adın değişmezliği 183
8.6.2. Adın değiştirilmesine imkân veren haklı sebepler 184
8.6.2.1. Kişisel sebepler 184
8.6.2.2. Aile ilişkilerinden doğan sebepler 184
8.6.2.3. Ticarî faaliyete ilişkin sebepler 185
8.6.2.4. Diğer sebepler 185
8.6.3. Adın değiştirilmesinde usul 185
8.6.3.1. Yetkili ve görevli mahkeme 185
8.6.3.2. Davacı 185
8.6.3.3. Davaya katılacak kişiler 186
8.6.3.4. Kayıt 186
8.6.4. Adın değiştirilmesine itiraz 187
8.6.5. Adın değiştirilmesinin sonuçları 187
8.6.6. Nüfus Hizmetleri Kanunu Geçici m. 8 düzenlemesi 187
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
KİŞİNİN DİĞER KİŞİLERLE VE YERLE İLİŞKİSİ
(Hısımlık ve İkametgâh)
9. HISIMLIK........................................................................................................... 191
9.1. Hısımlık kavramı ve türleri 191
9.1.1. Kavram 191
9.1.2. Türleri 191
9.2. Kan hısımlığı 191
9.2.1. Tanım 191
9.2.2. Kan hısımlığının türleri 191
XVII
9.2.2.1. Üstsoy-altsoy hısımlığı 191
9.2.2.2. Yansoy hısımlığı 192
9.2.3. Kan hısımlığının derecesi 193
9.2.4. Kan hısımlığının önemi 193
9.3. Kayın hısımlığı 194
9.3.1. Genel açıklama 194
9.3.2. Kayın hısımlığının kurulması 194
9.3.3. Kayın hısımlığının türleri 195
9.3.4. Kayın hısımlığının derecesi 195
9.3.5. Kayın hısımlığının önemi 196
9.4. Evlât edinmeden doğan hısımlık 196
10. YERLEŞİM YERİ.............................................................................................. 197
10.1. Genel olarak 197
10.2. Yerleşim yerinin tanımı ve yerleşim yerine hâkim olan ilkeler 197
10.2.1. Tanım 197
10.2.2. Yerleşim yerine hâkim olan ilkeler 198
10.2.2.1. Yerleşim yerinin tekliği ilkesi 198
10.2.2.2. Yerleşim yerinin zorunluluğu ilkesi 199
10.2.2.3. Yerleşim yerinin sürekliliği ilkesi 199
10.3. Yerleşim yerinin türleri 199
10.3.1. Bağımsız yerleşim yeri 199
10.3.1.1. Sürekli olarak oturma 200
10.3.1.2. Yerleşme (oturma) niyeti 200
10.3.2. Yasal yerleşim yeri (bağımsız olmayan yerleşim yeri) 201
10.3.2.1. Velâyet altındaki çocuklar 201
10.3.2.2. Vesayet altındaki kişiler 202
BEŞİNCİ BÖLÜM
KİŞİSEL DURUM SİCİLİ
(Şekli Kişiler Hukuku)
11. KİŞİSEL DURUM SİCİLİ................................................................................. 205
11.1. Genel olarak 205
11.2. Nüfus işleri örgütü 205
11.2.1. Merkez örgütü 205
11.2.2. Taşra örgütü 205
11.2.2.1. İller 205
11.2.2.2. İlçeler 206
11.3. Nüfus kütüklerinin tutulması ve kütüklerin yanlış tutulmasından
doğan sorumluluk ..................................................................................... 206
11.3.1. Nüfus kütüklerinin tutulması 206
XVIII
11.3.2. Nüfus kütüklerinin yanlış tutulmasından doğan hukukî
sorumluluk ................................................................................... 206
11.4. Kişisel durum siciline ilişkin genel ilkeler 206
11.4.1. Sicilin bütünlüğü 206
11.4.2. Nüfus kayıtlarının incelenmesi 206
11.4.3. Nüfus kayıtlarının ispat gücü 207
11.5. Nüfus kütüklerinin türleri 208
11.5.1. Doğum kütüğü 208
11.5.2. Ölüm kütüğü ve gaiplik 209
11.5.3. Yer değiştirme 209
11.5.4. Aile kütüğü 209
11.5.5. Evlenme kütüğü 210
11.5.6. Boşanma ve evliliğin iptali kütüğü 210
11.5.7. Tanıma evlât edinme kütüğü 210
11.6. Nüfus kayıtlarının ve kayıtlardaki maddî hataların düzeltilmesi ve
iptali ......................................................................................................... 211
11.6.1. Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi 211
11.6.2. Maddî hataların düzeltilmesi 211
11.7. Nüfus kayıtlarının iptali 212
İKİNCİ KISIM
TÜZEL KİŞİLER
BİRİNCİ BÖLÜM
TÜZEL KİŞİLERE İLİŞKİN GENEL ESASLAR
1. TÜZEL KİŞİ KAVRAMI.................................................................................... 217
1.1. Kavram 217
1.2. Tüzel kişi kavramının içeriğindeki zorunlu unsurlar 217
1.2.1. Sürekli amaç unsuru 217
1.2.2. Örgütlenme unsuru 219
1.2.3. Hukuk düzeninin tüzel kişiliği tanıması: Sınırlı sayı ilkesi 220
1.3. Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması 221
1.4. Tüzel kişilere ilişkin mevzuat 224
1.4.1. Genel olarak 224
1.4.2. Dernekler Hukuku Mevzuatı 224
1.4.2.1. Kanunlar 224
1.4.2.2. Yönetmelikler ve Tebliğler 225
1.4.3. Vakıflar Hukuku Mevzuatı 225
1.4.3.1. Medeni Kanundan Önce Kurulmuş Vakıflar ile İlgili
Mevzuat .............................................................................. 225
XIX
1.4.3.2. Medeni Kanuna Göre Kurulmuş Vakıflar ile İlgili
Mevzuat ............................................................................... 225
2. TÜZEL KİŞİLERİN TARİHSEL TEMELLERİ.................................................. 226
3. TÜZEL KİŞİLERİN HUKUKİ NİTELİĞİNE İLİŞKİN TEORİLER................. 230
3.1. Varsayım teorisi 230
3.2. Gerçeklik teorisi 231
3.3. Teorilerin bugünkü hukukumuz açısından anlamı 231
4. TÜZEL KİŞİLERİN ÇEŞİTLERİ........................................................................ 233
4.1. Kamu hukuku tüzel kişileri 233
4.2. Özel hukuk tüzel kişileri 235
4.3. Kamu İktisadi Teşebbüsleri 239
5. TÜZEL KİŞİLERİN KURULUŞUNA İLİŞKİN TEMEL İLKELER................. 242
5.1. Çeşitli kuruluş sistemleri 242
5.1.1. Serbest kuruluş sistemi 242
5.1.2. Tescil sistemi 243
5.1.3. İzin sistemi 243
5.2. Hukukumuzda tüzel kişilerin kuruluşunda geçerli olan sistem 244
5.3. Kuruluş aşamasındaki hukuka aykırılıkların etkisi: Tüzel kişiliğin
kazanılamadığı haller ................................................................................... 247
5.3.1. Genel olarak 247
5.3.2. Kuruluş aşamasında amacın hukuka veya ahlâka aykırı
olmasının özelliği .............................................................................. 248
5.3.3. Tüzel kişilik kazanılamamasının sonuçları 249
6. TÜZEL KİŞİLERİN HAK EHLİYETİ................................................................ 251
6.1. Kural: Tüzel kişilerin tam hak ehliyetine sahip olması 251
6.2. Tüzel kişilerin yararlanamayacakları haklar 252
6.3. Sadece tüzel kişilerin yararlanabileceği haklar 254
6.4. Tüzel kişilerin yararlanmasının özellik arz ettiği ve tüzel kişilerin
yararlanıp yararlanamayacağında tereddüt duyulan haklar ......................... 254
6.5. Tüzel kişilerin hak ehliyetinin amaçları ile sınırlı olup olmadığı sorunu:
Tüzel kişilerde ultra vires ilkesi geçerli midir? ........................................... 257
7. TÜZEL KİŞİLERİN FİİL EHLİYETİ................................................................. 259
7.1. Fiil ehliyetinin kazanılması: Tüzel kişinin zorunlu organlarını
oluşturması ................................................................................................... 259
7.2. Tüzel kişinin organsız kalmasının etkisi 260
7.3. Tüzel kişilerde organ kavramı ve organın niteliği; organ türleri 260
7.3.1. Organ kavramı ve organın niteliği 260
7.3.2. Organ sıfatının kazanılması 261
7.3.3. Tüzel kişi ile organ arasındaki hukuki ilişkinin niteliği 263
7.3.4. Organ türleri 263
XX
7.3.4.1. Organın kanunda öngörülmüş olup olmamasına göre:
Zorunlu organlar-İsteğe bağlı (ihtiyari) organlar ................. 264
7.3.4.2. İşlevleri açısından: Karar organı-Yürütme organı 264
7.3.4.3. Faaliyet alanları açısından: İç organ-Dış organ 265
7.3.4.4. Organı oluşturanların sayısına göre: Fert organ-Kurul
organ .................................................................................... 265
7.4. Tüzel kişilerin fiil ehliyetinin kapsamı 265
7.4.1. Organın hukuki işlemleri açısından 265
7.4.2. Organın hukuka aykırı fiilleri açısından 268
7.4.2.1. Organın borca aykırı davranışından sorumluluk 268
7.4.2.2. Organın haksız fiilinden sorumluluk 269
7.4.3. Tüzel kişinin yardımcı şahıslarının durumu 270
8. TÜZEL KİŞİNİN YERLEŞİM YERİ (İKAMETGAHI)..................................... 271
9. TÜZEL KİŞİLİĞİN SONA ERMESİ.................................................................. 273
9.1. Tüzel kişiliğin sona erme sebeplerine genel bakış 273
9.2. Sona eren tüzel kişinin malvarlığının tasfiyesi 273
9.3. Tasfiye sonucunda kalan malvarlığının tahsisi 275
İKİNCİ BÖLÜM
DERNEKLER
1. DERNEK KAVRAMI.......................................................................................... 281
2. DERNEK TÜRLERİ............................................................................................ 283
2.1. Sahip oldukları ayrıcalıklar açısından: Alelade dernekler-Kamu yararına
çalışan dernekler .......................................................................................... 283
2.1.1. Kamu yararına çalışan dernek statüsünün kazanılması 283
2.1.2. Kamu yararına çalışan derneklere tanınan ayrıcalıklar 285
2.1.3. Kamu yararına çalışan dernek statüsünün kaybı 286
2.1.4. Yöneticilerin görevden alınması 286
2.2. Amacına ulaşmak için elde ettikleri gelirler açısından: Ticari işletme
işleten ve işletmeyen dernekler .................................................................... 287
2.3. Kurucuları açısından: Dar anlamda dernek-Dernek birlikleri: Üst
Kuruluşlar..................................................................................................... 289
2.4. Çocuk dernekleri 290
2.5. Dernekler Kanunu m. 2/f. ’de yer verilen “Plâtform” kavramı 290
2.6. Spor Kulüpleri 291
3. DERNEĞİN KURULUŞU .................................................................................. 292
3.1. Genel Olarak 292
3.2. Dernek kurma işleminin hukuki niteliği 293
3.3. Dernek tüzüğünün içeriği 294
3.4. Tüzel kişilik kazanılabilmesi için dernek tüzüğünün idareye
verilmesi ...................................................................................................... 296
XXI
3.5. Derneğin tüzel kişilik kazanması açısından etkili olmayan düzen
hükümleri: Tüzüğün incelenmesi ve ilânı; dernekler kütüğüne kayıt ......... 296
3.6. Kurucu üye olabilme şartları 298
3.6.1. Dernek kurma işleminde ehliyet şartı 298
3.6.2. Dernek kurma işleminde özel olarak aranan şartlar 299
3.6.3. Yabancıların kurucu üye olabilme şartları 299
4. DERNEĞİN AMACI........................................................................................... 300
4.1. Kavram 300
4.2. Amacın hukuka aykırı nitelik taşımaması 302
4.2.1. Amacın kanuna, ahlâk ve adaba aykırı ve imkânsız olmaması 302
4.2.2. Derneğin amacının Dernekler Kanununda özel olarak belirtilen
yasak amaçlardan olmaması .............................................................. 302
4.2.3. İzne bağlı amaçlar 303
4.3. Amacın değiştirilmesi 303
5. DERNEK ÜYELİĞİ............................................................................................ 304
5.1. Üye ve üyelik kavramları 304
5.2. Dernek üyeliğinin kazanılması 305
5.3. Dernek üyesi olabilme şartları 308
5.3.1. Ehliyet şartı 308
5.3.2. Kanunda aranan diğer şartlar 309
5.3.2.1. Yabancıların derneklere üyeliği açısından 309
5.3.3. Dernek tüzüğünde öngörülen şartlar 309
5.4. Üyelik sözleşmesinin geçersizliği 309
5.4.1. Üyelik sözleşmesinin kesin hükümsüzlüğü 310
5.4.2. Üyelik sözleşmesinin iptal edilebilirliği 310
5.5. Üyelik ilişkisinin sona ermesi 311
5.5.1. Üyelik ilişkisinin kendiliğinden sona ermesi 312
5.5.2. Üyelikten çıkma (istifa) 313
5.5.3. Üyelikten çıkarma (ihraç) 314
5.5.3.1. Hukuki niteliği 314
5.5.3.2. Yetkili organ 315
5.5.3.3. Çıkarma sebepleri 315
5.5.3.3.1. Dernek tüzüğünde çıkarma sebeplerine yer
verilmesi ............................................................... 316
5.5.3.3.2. Dernek tüzüğünde çıkarma sebeplerine yer
verilmemesi .......................................................... 316
5.5.3.3.3. Haklı sebeple çıkarma 316
5.5.3.4. Üyenin çıkarma kararına itirazı 317
XXII
5.5.3.4.1. Çıkarma sebeplerinin tüzükte düzenlendiği
durumda .............................................................. 317
5.5.3.4.2. Haklı sebeple çıkarmada 318
5.5.3.4.3. Üyenin çıkarma kararına itiraz usulü 318
5.5.3.5. Üyeliğinin sona ermesinin sonuçları 319
5.6. Üyelik hak ve yükümlülükleri 320
5.6.1. Üyelik hakları 320
5.6.1.1. Genel bakış 320
5.6.1.2. Katılma hakları 320
5.6.1.3. Yararlanma hakları 322
5.6.1.4. Korunma hakları 322
5.6.2. Üyelik yükümlülükleri 323
5.6.2.1. Aidat ödeme yükümlülüğü 323
5.6.2.2. Dernek düzenine uyma ve sadakat yükümlülüğü 323
5.6.3. Yükümlülüklerin ihlâlinin sonuçları 324
6. DERNEĞİN ORGANLARI................................................................................ 325
6.1. Genel Kurul 325
6.1.1. Kavram 325
6.1.2. Genel kurulun görev ve yetkileri 326
6.1.3. Genel kurulun toplanması 326
6.1.3.1. Olağan genel kurul toplantısı 326
6.1.3.2. Olağanüstü genel kurul toplantısı 327
6.1.4. Çağrı usulü 328
6.1.5. Toplantı yeri 328
6.1.6. Toplantı yeter sayısı 328
6.1.7. Toplantının yapılış usulü 329
6.1.8. Karar yeter sayısı 330
6.1.9. Genel kurul kararlarına itiraz: Genel kurul kararlarının iptali 331
6.1.10. Dernek genel kurul toplantısının ve organlara seçilenlerin
idareye bildirilmesi ......................................................................... 332
6.2. Yönetim kurulu 333
6.2.1. Kuruluşu 333
6.2.2. Görev ve yetkileri 335
6.3. Denetleme kurulu 336
6.3.1. Kuruluşu 336
6.3.2. Görev ve yetkileri 336
7. DERNEKLERİN FAALİYETLERİNİN SINIRLANMASI............................... 338
7.1. Genel bakış 338
7.2. Derneklerin faaliyetlerini sınırlayıcı hükümler 338
8. DERNEKLERİN DEVLET TARAFINDAN DENETLENMESİ...................... 340
XXIII
9. DERNEKLERİN İDARİ KARARLA FAALİYETTEN ALIKONULMASI..... 342
10. DERNEĞİN SONA ERMESİ........................................................................... 343
10.1. Genel olarak 343
10.2. Derneğin kendiliğinden sona ermesi (derneğin infisahı) 343
10.2.1. Derneğin aciz haline düşmesi 343
10.2.2. Yönetim kurulunun tüzüğe göre kurulmasına imkân
kalmaması ................................................................................... 343
10.2.3. Gerekli yeter sayının bulunmaması sebebiyle dernek genel
kurulu toplantısının ikinci çağrıya rağmen yapılamaması .......... 344
10.2.4. İlk genel kurul toplantısının yapılamaması ve zorunlu
organların oluşturulamaması ....................................................... 344
10.2.5. Tüzükte öngörülen sürenin dolması 344
10.2.6. Derneğin amacının gerçekleşmesi veya amacın
imkânsızlaşması ya da derneğin kuruluş şartlarının
kaybetmesi .................................................................................. 344
10.3. Derneğin kendini feshetmesi 345
10.4. Derneğin mahkeme kararı ile feshedilmesi 345
10.4.1. Derneğin amacının kanuna veya ahlâka aykırı hale gelmesi 345
10.4.2. Kuruluştaki kanuna aykırılık ve eksikliklerin
giderilememesi ............................................................................ 346
11. SONA ERMENİN SONUÇLARI..................................................................... 347
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
VAKIFLAR
1. VAKIF KAVRAMI ............................................................................................. 351
1.1. Kavram 351
1.2. Vakfın türleri 351
1.2.1. Olağan vakıflar 351
1.2.2. Kamuya yararlı vakıflar 351
1.2.3. Çalıştırılanlara (istihdam edilenlere) ve işçilere (personele)
yardım vakıfları ................................................................................ 358
1.2.3.1. Tek taraflı istihdam edilenlere ve personele yardım
vakıfları ............................................................................... 359
1.2.3.2. İki taraflı istihdam edilenlere ve personele yardım
vakıfları ............................................................................... 359
1.2.4. Aile vakıfları 360
1.3. 5737 sayılı Vakıflar Kanununun Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre
kurulan vakıflara ilişkin düzenlemesinin eleştirisi ..................................... 361
1.3.1. Vakıflar Kanununun vakıfları düzenleme hususundaki genel
esasları .............................................................................................. 361
XXIV
1.3.2. Vakıflar Kanununda yer alan hükümlerin ortaya çıkardığı
aksaklıklar ........................................................................................ 362
2. VAKFIN KURULUŞU ....................................................................................... 365
2.1. Vakıf kurma işlemi 365
2.1.1. Vakıf kurma işleminin şekli 365
2.1.2. Vakıf kurma işleminin ehliyet 367
2.1.3. Vakıf senedinin içeriği 367
2.1.4. Vakıf kurma işleminin geri alınması 368
2.2. Vakfın tüzel kişilik kazanması 369
2.2.1. Vakfın tescili 369
2.2.2. Vakfın tescilinin hukuki sonuçları 372
3. VAKIF KURMA İŞLEMİ İLE TAHSİS EDİLECEK MALVARLIĞI
DEĞERLERİ: VAKIFTA MAL UNSURU......................................................... 374
3.1. Tahsis edilecek mal varlığı değerleri 374
3.2. Tahsis edilen malvarlığı değerlerinin amacı gerçekleştirmeye yeterli
olmaması ..................................................................................................... 375
4. VAKFIN AMACI................................................................................................ 377
4.1. Vakfın amacının belirli olması 377
4.2. Vakfın amacının sürekli olması 378
4.3. Vakfın amacının yasak amaçlardan olmaması 378
4.4. Vakfın amacının imkânsız olmaması 378
4.5. Ticari işletme işletmek amacı ile vakıf kurulup kurulamayacağı
sorunu ......................................................................................................... 378
5. VAKFIN ÖRGÜTÜ ............................................................................................ 380
5.1. Vakfın zorunlu organı: Yönetim organı 380
5.2. Yönetim organının görevleri 382
5.3. Vakfın seçimlik organları 382
5.4. Vakıf yöneticilerinin görevden uzaklaştırılmaları ve görevlerinin
sona ermesi ................................................................................................. 383
5.5. Vakıfların şube ve temsilcilik açmasına ilişkin esaslar 385
5.6. Vakıfların uluslararası faaliyette bulunmalarına ilişkin esaslar 386
6. VAKFIN YÖNETİMİNİN ŞEKLİNİN, AMACININ VE MALLARININ
DEĞİŞTİRİLMESİ............................................................................................. 387
6.1. Vakfın örgütünün, yönetim şeklinin ve işleyişinin değiştirilmesi 387
6.2. Vakfın amacının değiştirilmesi 388
6.3. Vakfın mallarının değiştirilmesi 389
7. VAKFIN DENETİMİ.......................................................................................... 390
7.1. Genel olarak 390
7.2. Denetimin kapsamı 390
XXV
7.2.1. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yapılan denetimin
kapsamı ............................................................................................. 390
7.2.2. İç denetimin kapsamı 391
8. VAKIFTAN YARARLANANLARIN HUKUKİ DURUMU............................. 393
9. VAKFIN SONA ERMESİ .................................................................................. 394
9.1. Sona erme sebepleri 394
9.2. Vakfın kendiliğinden sona ermesi 394
9.3. Vakfın mahkeme kararı ile sona erdirilmesi 395
9.4. Vakfın, vakıf kuranın alacaklılarının ve saklı pay sahibi mirasçıların
itirazı üzerine sona ermesi .......................................................................... 395
9.5. Sona ermenin sonuçları 396
9.5.1. Tasfiye 396
9.5.2. Tahsis 396
9.5.3. Vakfın sicil kayıtlarının silinmesi ve ilân 397