İslam Hukukunda Mahkeme Bağlantılı Tahkim (9786253775360)

ÖNSÖZ 7 İÇİNDEKİLER 9
KISALTMALAR 15
GİRİŞ 17
1. ÇALIŞMANIN MAHİYETİ VE KAYNAKLARI 17
2. KONUNUN SUNULMASI 21
BİRİNCİ BÖLÜM TAHKİM YOLUYLA UYUŞMAZLIK ÇÖZÜMÜ
1. KAVRAMSAL ÇERÇEVE 25
2. UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ 27
2.1. Dava Yoluyla Uyuşmazlık Çözümü 28
2.2. İslam Hukukunda Alternatif Uyuşmazlık Çözümü 30
2.2.1. İslami Uyuşmazlık Çözümünün Hukuki Çerçevesi 32
2.2.2. İslami Sözleşmelere Dair Uyuşmazlıkların Çözümü 33
2.3. Modern Dönemde Alternatif Uyuşmazlık Çözümü 34
2.3.1. Mahkeme Bağlantılı Alternatif Uyuşmazlık Çözümü 35
2.3.2. Adalete Erişim Akımı 39
2.4. İslami Uyuşmazlık Çözümü ve Alternatif Uyuşmazlık Çözümü Arasındaki Farklar 40
3. TAHKİM YOLUYLA UYUŞMAZLIK ÇÖZÜMÜ 42
3.1. Tahkimin Tarihi 42
3.1.1. İslam Hukukunda Tahkimin Tarihi 44
3.1.1.1. İslam’ın İlk Dönemlerinde Tahkim 45
3.1.1.2. Osmanlı Devleti’nde Tahkim 49 a. Klasik Dönemde Tahkim 49 b. Tanzimat Dönemi’nde Tahkim 52
3.1.2. Batı Hukukunda Tahkim 55
3.1.2.1. Roma Hukukunda Tahkim 55
3.1.2.2. Batı Hukukunda Tahkimin Gelişimi 58
3.1.3. Mukayeseli Yaklaşımlar 60
3.2. Tahkim Kurumunun Hukuki Niteliği Hakkındaki Farklı Yaklaşımlar 62
3.2.1. Akdî Görüş 64
3.2.2. Kazaî Görüş 65
3.2.3. Karma Nitelik Görüşü 70
3.2.4. Farklı Görüşlerin Değerlendirilmesi 75
3.3. Tahkimin Diğer Uyuşmazlık Çözüm Yöntemlerinden Farkları 76
3.3.1. Devlet Yargısından Farkı 76
3.3.2. Arabuluculuktan Farkı 80
3.3.3. Vekâletten Farkı 85
3.4. Tahkimin Türleri 85
3.4.1. Hakem Heyetinin Oluşumuna Göre 86
3.4.1.1. Arızî Tahkim 86
3.4.1.2. Kurumsal Tahkim 86
3.4.2. Uygulanacak Hukuka Göre 87
3.4.2.1. Olağan Tahkim 87
3.4.2.2. Sulhen Tahkim 88
3.4.3. Başvuru Mecburiyetine Göre 89
3.4.3.1. Zorunlu Tahkim 89
3.4.3.2. İhtiyari Tahkim 90
3.5. Tahkim Yolunun Faydaları ve Karşılaşabileceği Engellerin Değerlendirilmesi 90
3.5.1. Tahkim Yolunun Faydaları 90
3.5.2. Tahkim Kurumunun Karşılaşabileceği Engeller 92
İKİNCİ BÖLÜM İSLAM HUKUKUNDA TAHKİM KURUMU
1. TAHKİMİN UNSURLARI 95
1.1. Tahkim Sözleşmesi 95
1.1.1. Taraf Ehliyeti 95
1.1.2. İrade Beyanı 97
1.1.2.1. Tahkim Sözleşmesinin Şekli 98
1.1.2.2. Tahkim Şartının Geçerliliği 100
1.1.2.3. Şarta Bağlı Tahkimin Geçerliliği 102
1.1.3. Tahkime Konu Olan Uyuşmazlık 103
1.1.3.1. Uyuşmazlık Konusunun Belirlenmesi 103
1.1.3.2. Tahkime Elverişli Uyuşmazlıklar 105
1.1.4. Tahkimin Esasına Uygulanacak Hukuk 107
1.1.4.1. İslam Hukukunun Normatif Yapısı 108
1.1.4.2. Tahkimin Esasına Uygulanacak Hukukun Tercihi 110
a. Hanefî Mezhebinin Tercih Edilmesi 111
b. Hanefî Mezhebinin Dışında Bir Mezhebin Tercih Edilmesi 112
c. Bir Kanun veya Standart Metninin Tercih Edilmesi 114
1.1.4.3. Tahkime Uygulanacak Hukuk Seçimi Bakımından İslam Hukukunun Türk Hukukundaki Karşılığı 115
a. Anasyonel Hukuk Seçiminin Türk Hukukundaki Yeri 115
b. Yabancılık Unsuru Bulunmayan Sözleşmelerde Yabancı Hukuk Seçiminin Türk Hukukundaki Karşılığı 116
c. Tahkim Kurumuna Hâkim Olan İrade Serbestisinin Hukuk Seçimine Etkisi 118
d. İslam Hukukunun Tercihinde Belirliliğin Sağlanması 120
1.1.5. Tahkim Sözleşmesinin Niteliği 120
1.2. Hakem Sözleşmesi 123
1.2.1. Hakemin Tayin Edilmesi ve Kabulü 124
1.2.2. Hakemlerde Bulunması Gereken Şartlar 125
1.2.2.1. Şahitlik için Gerekli Ehliyet Şartlarına Sahip Olması 126
1.2.2.2. Hukuk Bilgisinin Bulunması 130
1.2.3. Hakem Sayısı 131
1.2.4. Hakemlerin Tabi Olduğu Etik İlkeler 133
1.2.4.1. Hakemler Adil ve Tarafsız Olmalı 133
1.2.4.2. Hakemler Bağımsız Olmalı 135
1.2.4.3. Hakemler Dürüst Olmalı 136
1.2.4.4. Hakemler Mesleğe Yaraşır Şekilde Davranmalı 136
1.2.5. Hakemlik Görevinin Sona Ermesi 137
1.2.5.1. Tarafların İradesiyle Sona Ermesi 137 a. Hakemin Azledilmesi 137 b. Tarafların Sulh Olması 140
1.2.5.2. Hakemlerden Kaynaklanan Sona Erme Sebepleri 140
a. Hakemlikten Çekilme 141
b. Hakemlik Ehliyetinin Kaybedilmesi 142
c. Hakem Kararının Verilmesi 142
1.2.5.3. Tahkim Sözleşmesinin Geçersiz Olduğunun Ortaya Çıkması 142
1.2.6. Tahkimde Yargılama Giderleri 143
1.2.7. Hakemlerin Ücrete Hak Kazanması 143
2. İSLAM HUKUKUNDA TAHKİM YARGILAMASI 145
2.1. Tahkim Yargılamasının İşleyişi 146
2.1.1. Tahkimde Davanın Açılması 147
2.1.2. Çelişkili Davranma Yasağı 149
2.1.3. Tahkim Yargılamasının Yapıldığı Mekân 151
2.2. Tahkim Yargılamasında Kullanılan Dil 152
2.3. Duruşmaya Hazırlık Evresi 153
2.3.1. Tahkim Yargılamasına Hazırlık İşlemleri 153
2.3.1.1. Görev Belgesinin Düzenlenmesi 154
2.3.1.2. Usuli Zaman Çizelgesinin Hazırlanması 155
2.3.2. Tahkim Yargılamasına Hâkim Olan Temel İlkeler 157
2.3.2.1. Taraflar Arasında Eşitliğin Sağlanması 157
2.3.2.2. Çekişmeli Yargılama İlkesine Riayet Edilmesi 158
2.3.2.3. Hukuki Dinlenilme Hakkının Gözetilmesi 160
2.3.2.4. Nihai Hakem Kararının Adalete Uygun Olması 160
2.4. Tahkim Yargılamasında Tahkikat Aşaması 161
2.4.1. Duruşmaların Düzenlenmesi 161
2.4.2. Delillerin Değerlendirilmesi 162
2.4.2.1. İslam Hukukunda İspat Vasıtaları 163
2.4.2.2. Delil İkamesi için Yeterli Süre Verilmesi 166
2.4.2.3. Hakemin Şahsi Bilgisine Göre Karar Verme Yasağı 166
2.5. Hakem Heyetinin Yetkisindeki Diğer İşlemler 168
2.5.1. Hakemin İhtiyati Tedbir Kararı Verme Yetkisi 168
2.5.2. Hakemin Davayı Aydınlatma Görevi 170
3. İSLAM HUKUKUNDA HAKEM KARARI 171
3.1. Nihai Hakem Kararının Şekli Unsurları 172
3.1.1. Hakemin ve Tarafların Kimlik Bilgileri 175
3.1.2. Hakem Kararının Tarihi ve Yeri 175
3.1.3. Davacı ve Davalının Beyan ve Delillerinin Özeti 176
3.2. Sürpriz Karar Verme Yasağı 176
3.3. Hakem Kararının Gerekçesi 177
3.4. Hakem Kararının Verilmesini Takip Eden Süreç 180
3.4.1. Hakem Kararının Kesin Hüküm Etkisi 182
3.4.1.1. Hakem Kararının Olumlu Etkisi 184
3.4.1.2. Hakem Kararının Olumsuz Etkisi 187
3.4.2. Hakem Kararının İlam Niteliği ve İcra Kabiliyeti 189
3.4.2.1. Kararının Verilmesiyle Beraber Hakemlik Yetkisinin Sona Ermesi 192
3.4.2.2. Hakemin Adli Yardım Talebinde Bulunma Yetkisi 193
3.4.3. Hakem Kararlarının İlam Niteliği Kazanması 195
3.5. Hakem Kararının Denetimi 197
3.5.1. Hakem Kararının İptali 200
3.5.1.1. Tahkim Sözleşmesinin Geçersizliğine İlişkin İptal Sebepleri 202
3.5.1.2. Hakem Yargılamasından Kaynaklanan İptal Sebepleri 204
3.5.1.3. Hakem Kararından Kaynaklanan İptal Sebepleri 205
3.5.2. Hakemin Mahkeme Tarafından Yetkilendirilmiş Olması Halinde Denetimin Kapsamı 206
3.5.3. Hakem Kararına Karşı Açılacak İptal Davasının Usulü 207
4. İSLAM HUKUKUNDA SULHEN TAHKİM YOLUYLA UYUŞMAZLIK ÇÖZÜMÜ 208
4.1. Dostane Aracılık Yoluyla Uyuşmazlık Çözümünün Tarihi 210
4.2. Sulhen Tahkim ve Dostane Aracılık Yolunun Genel Özellikleri 215
4.3. Sulhen Tahkim Yoluna Başvuru 218
4.3.1. Muslihûn Olarak Görev Yapacak Kişilerin Seçilmesi 218
4.3.2. Sulhen Tahkim Yetkisinin Verilmesi 218
4.3.3. Muslihûn Olarak Görev Yapan Hakemlerin Sayısı 219
4.4. Sulhen Tahkimde Esasa Uygulanacak Hukuk 220
4.4.1. Sulhen Tahkimde Sözleşmenin Yorumlanması 224
4.4.2. Sulhen Tahkimde Dürüstlük Kuralının Önemi 225
4.4.3. Sulhen Tahkim Yetkisi Olmadan Sulh Sözleşmesi Kurulması 225
4.5. Sulhen Tahkimde Usule Uygulanacak Hukuk 226
4.6. Sulhen Tahkimde Verilen Karar 226
4.6.1. Kararın İcra Edilebilir Hale Gelmesi 227
4.6.2. Hakem Kararının Denetimi 227
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA İSLAMİ TAHKİM YOLUYLA UYUŞMAZLIK ÇÖZÜMÜ
1. GENEL OLARAK 229
2. DİNİ ÇÖZÜM YÖNTEMLERİNE İHTİYACIN ORTAYA ÇIKIŞI 230
3. ÖZEL HUKUK ALANINDAKİ UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜNDE İSLAMİ TAHKİMİN ÖNEMİ 235
3.1. İslam Hukukuna Göre Kurulan Hukuki İşlemler 235
3.2. İslam Hukukuna Göre Kurulan Sözleşmelerde Yorum Problemi 236
3.3. İslami Tahkimin Kamu Yararı Bakımından Önemi 237
3.4. İslami Tahkimin Karşılaştığı Engeller 238
3.5. İslami Tahkimin Etkin ve Uzun Ömürlü Olması için Yapılan Öneriler 240
4. İSLAMİ TAHKİMİN MODERN HUKUK SİSTEMLERİNDE UYGULANMASINA DAİR ÖRNEKLER 242
4.1. Kanada’da İslami Tahkim 243
4.2. ABD’de İslami Tahkim 246
4.3. Kıta Avrupası’nda İslami Tahkim 248
4.4. Birleşik Krallık’ta İslami Tahkim 251
4.4.1. İslami Tahkimin Ortaya Çıkışı 252
4.4.1.1. Mehirle Alakalı Uyuşmazlıkların Çözümünde İslami Tahkim 253
4.4.1.2. Dini Boşanma Prosedürü Bakımından İslami Tahkim 254
4.4.1.3. İslami Şeriat Kurulu 255
4.4.2. Arbitration Act 1996 ve İslami Tahkim 257
4.4.3. İslami Tahkimin Resmi Olarak Tanınması Yönündeki Girişimler 259
4.4.4. Hükümet’in Açıklamaları ve İslami Finans Alanındaki Gelişmeler 261
4.4.5. Müslüman Tahkim Divanı 262
4.4.5.1. Müslüman Tahkim Divanı’nın Yargılama Usul Kuralları 264
4.4.5.2. Tahkimin Esasına Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi 267
4.4.5.3. Müslüman Tahkim Divanı’nda Sunulan Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Hizmetleri 267
4.4.6. Birleşik Krallık’ta İslami Tahkime Yönelen Eleştirel Yaklaşımlar 268
4.5. Türkiye’de İslami Tahkim 272
4.5.1. Türkiye’de İslami Tahkim İhtiyacı 273
4.5.1.1. Faizsiz Finans Alanındaki Uyuşmazlıklarda İslami Tahkim 273
4.5.1.2. Medeni Hukukla Alanındaki Uyuşmazlıklarda İslami Tahkim 275
4.5.2. Mahkeme Bağlantılı İslami Tahkimin Türk Hukuk Sistemine Uyarlanma İmkânı 277 SONUÇ 281 KAYNAKLAR 289