İş Sağlığı ve Güvenliği ISO 45001 Standartları • Risk Etmenleri • Meslek Hastalıkları (9786253817763)

Önsöz 5
1. Bölüm İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ
1. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ 21 1.1 İş Sağlığı ve Güvenliği 21 1.2 İş Sağlığı ve Güvenliğinin Yaklaşımı 22
2. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN TARİHİ GELİŞİMİ 23 2.1 Dünyada İş Sağlığı ve Güvenliğinin Tarihi Gelişimi 23 2.1.1 Sanayileşme Öncesi İş Sağlığı ve Güvenliği 23 2.1.2 Sanayileşme Dönemi İş Sağlığı ve Güvenliği 29 2.1.3 Sanayileşme Sonrası İş Sağlığı ve Güvenliği 31 2.1.4 Çağımızda İş Sağlığı ve Güvenliği 33 2.2 Türkiye'de İş Sağlığı ve İş Güvenliğinin Tarihi Gelişimi 36 2.2.1 Osmanlı İmparatorluğu Döneminde İş Sağılığı ve Güvenliği 36 2.2.2 Nizamname Yenilikleri 39 2.2.3 Birinci Büyük Millet Meclisi Döneminde İş Sağlığı ve Güvenliği 42 2.2.4 Cumhuriyet Döneminde İş Sağılığı ve Güvenliği 43 2.2.5 Günümüzdeki İş Sağılığı ve Güvenliği 45 2.2.6 6331 Sayılı Kanunu 48
2. Bölüm İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE GENEL BAKIŞ
1. İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ TANIMI 51
2. İŞ KAZASI TANIMLARI 53
3. KAZA TİPLERİ 58
4. İŞ KAZALARININ NEDENLERİ 58
5. SEBEP– SONUÇ TEORİLERİ 60 5.1 Heinrich’in Domino Teorisi 60 5.2 Epidemiyoloji Teorisi 73 5.3 Sistem Teorisi 74 5.4 İnsan Faktörleri Teorisi 74 5.5 Kaza/ Olay Teorisi 75 5.6 Tek Faktör Teorisi 76 5.7 Çok Faktör Teorisi 76 5.8 Enerji Teorisi 76 5.9 Kombinasyon Teorisi 76 5.10 İnsan Hatası 76
6. GÜVENLİK KÜLTÜRÜ 77
6.1. İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü ile İlgili Temel Modeller 90 6.1.1 Güvenliğe Yönelik Tutumların Tasarım Modeli 90 6.1.2 Toplam Güvenlik Kültürü Modeli 91 6.1.3 Güvenlik Kültürü Modeli 91 6.1.4 Karşılıklı Güvenlik Kültürü Modeli 92 6.1.5 Güvenlik Kültürü Olgunlaşma Modeli 92 6.2 Pozitif Güvenlik Kültürü 94
7. GÜVENLİK İKLİMİ 94
3. Bölüm ISO 45001 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ STANDARDI
1. YÖNETİM SİSTEMİ 97 1.1 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi 97 1.2 İSG Yönetim Sistemlerinin Nitelikleri 98 1.3 ILO–OSH 2001 Uluslararası Çalışma Örgütü (Mesleki) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri 100 1.4
TS ISO EN 9000 Kalite Yönetimi ve Kalite Güvencesi Standartları 102 1.5
TS ISO EN 14001 Çevre Yönetim Sistemi Standardı (ÇYSS) 105 1.6 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri Standardı ISO 45001 109 1.7 Entegre Kalite Yönetim Sistemleri (EYS) 115 1.8 İş Sağlığı ve Güvenliği Bilgi Yönetim Sistemi İBYS 116
4. Bölüm MESLEK HASTALIKLARININ TİPLERİ VE SINIFLANDIRILMASI
1. İŞLE İLGİLİ HASTALIKLAR 123 1.1 İş ile İlgili Hastalıkların Başlıca Özellikleri Şunlardır 124 1.2 İş ile İlgili Hastalıkların Sebepleri 124 1.3 En Sık Görülen İşle İlgili Hastalıkların Sınıflandırılması 125 1.3.1 Kalp ve Damar Hastalıkları 125 1.3.2 Kas–İskelet Sistemi Hastalıkları (KİSH) 127 1.3.3 Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalıkları (KOAH) 129
2. MESLEK HASTALIKLARI 130 2.1 Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği Meslek hastalıkları listesi 133 2.1.1 A Grubu: Kimyasal Maddelerle Olan Meslek Hastalıkları 133 2.1.2 B Grubu: Mesleki Cilt Hastalıkları 137 2.1.3 C Grubu: Pnömokonyozlar ve Diğer Meslekî Solunum Sistemi Hastalıkları 138 2.1.4 D Grubu: Mesleki Bulaşıcı Hastalıklar 140 2.1.5 E Grubu: Fizik Etkenlerle Olan Meslek Hastalıkları 143
3. MESLEKSEL KANSERLER 143
4. İŞ HİJYENİ 147
5. ULUSLARARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ'NÜN AMAÇ VE HEDEFLERİNE İLİŞKİN BİLDİRİ 150
5. Bölüm RİSK ETMENLERİ
1. TEHLİKE– RİSK KAVRAMLARI (Terimler ve Tarifler) 156 1.1 Riskin Olasılığını ve Şiddetini Etkileyen Faktörler 158 1.2 Risk Değerlendirmesi 160 1.3 Tehlikelerin Tanımlanması 160 1.4 Risklerin Belirlenmesi ve Analizi 163 1.5 Dokümantasyon 167 1.6 Risk Değerlendirmesinin Yenilenmesi 167 1.7 Risk Değerlendirmesi Ekibi 168 1.8 Risk Hesaplama Metotları 169 1.9 TORNA Tezgahında Risk Değerlendirmesi 171
6. Bölüm KORUNMA POLİTİKALARI
1. KORUMA 179 1.1 İş Sağlığı ve Güvenliği Alanında Önleme ve Korumanın Önemi 180 1.2 Korunma Politikaları 181
1.3. İş Sağlığı ve Güvenliğinde Korunma Yöntemleri 182 1.3.1 Kaynağında Korumada Tedbirler 185 1.3.1.1 Bertaraf Etme 185
1.3.1.2. İkame Etme 185 1.3.1.3 Makina Koruyucuları 186 1.3.1.4 Teknik Tedbirler 189 1.3.2 Ortama Yönelik Koruma Uygulamaları 196 1.3.3 Kişiye Yönelik Koruma Yöntemleri (Bireysel Önleme) 199
7. Bölüm FİZİKSEL RİSK ETMENLERİ
1. GÜRÜLTÜ 217 1.1 Kulağın Yapısı ve İşitme Mekanizması 220 1.2 Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri 228 1.2.1 Fiziksel Etkileri 228 1.2.2 Fizyolojik Etkileri 229 1.2.3 Psikolojik Etkileri 230 1.2.4 Performans Üzerinde Etkileri 230 1.2.5 Gürültünün İş Verimine Etkileri 230
2. TERMAL KONFOR 238 2.1 Isı 239 2.2 Yüksek Sıcaklığın Sebep Olduğu Rahatsızlıklar 240 2.3 Isının Değerlendirilmesi 241
2.3.1. Sıcaklık 241
2.3.2. Radyan Isı 241 2.2 Nem 242 2.3 Hava Akım Hızı 243
3. AYDINLATMA 245 3.1 Aydınlatma Türleri 245
4. TİTREŞİM 259 4.1 Titreşim Tanımı, Türleri ve Kaynakları 260 4.2 El–Kol Titreşimi 262 4.2.1 El–Kol Titreşim Kaynakları 262 4.3 Bütün Vücut Titreşimi 263 4.3.1 Bütün Vücut Titreşim Kaynakları 263 4.4 Titreşimin İnsan Üzerindeki Etkileri 264 4.5 Titreşime Karşı Alınacak Önlemler 267
5. RADYASYON 268 5.1 Radyasyonun Tanımı, Türleri ve Kaynakları 269 5.2 İyonizan Işınlar 270 5.3 İyonizan Olmayan Işınlar 271 5.4 Radyasyonun Kesin Tanısı 273 5.5 Radyasyonun Denetimi 273
6. BASINÇ 274 6.1 Yüksek ve Düşük Basınç’ın Sağlığa Etkileri 276 6.2 Düşük ve Yüksek Basıncın Etkilerinden Korunma 277 6.3 Basınç’ta Ölçme 278
7. TOZLAR 278 7.1 Organik Tozlar 279 7.2 Anorganik Tozlar 279 7.3 Zararlı Tozlar 279 7.4 Solunan Tozların Tane Büyüklükleri ve Tutuldukları Bölgeler 280 7.5 Toz Ölçümleri 280 7.5.1 MAK Değeri: (Müsaade Edilen Azami Konsantrasyon) 280 7.5.2 Eşik Sınır Değer (ESD); Treshold Limit Value (TLV) 280 7.6 Toz Önleme Yöntemleri 281 7.7 Tozla Mücadele 281
8. Bölüm KİMYASAL RİSK ETMENLERİ
1. KİMYASAL 283 1.1 Kimyasal Tehlikeler 284 1.1.1 Ani, Tekrarlanan veya Uzun Süreli Maruziyet Sonunda Sağlığa Zararlı Olanlar 286 1.1.2 Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Nedeniyle Zarar Verme Riski Taşıyan 287 1.1.3 Çevreye Zarar Verenler 287
2. KİMYASAL RİSKLER 287 2.1 Sağlık Riskleri 288 2.1.1 Sağlık Zararlarına Neden Olan Kimyasallar ve Verdikleri Zararlar 288 2.1.2 Kimyasalların Vücuda
Giriş Yolları 290 2.1.3 Hedef Organlar 290 2.1.4 Kimyasal Etkileşimleri 292 2.1.5 Kimyasalların Sağlığa Zararlarını Etkileyen Etmenler 293 2.2 Güvenlik Riskleri 294 2.2.1 Güvenlik Riski Yaratan Kimyasallar 295 2.2.2 Kimyasalların Güvenlik Riskleri 297 2.2.2.1 Patlama 297 2.2.2.2 Yangın 297
3. KİMYASAL MADDELERİ TAŞIMA ÖZELLİKLERİNE GÖRE SINIFLANDIRMA 297 Sınıf 1 Patlayıcı (Explosive, E) Maddeler 299 Sınıf 2 Gazlar 301 Sınıf 3 Alevlenebilir Sıvılar 303 Sınıf 4.1 Alevlenebilir Katılar, Kendiliğinden Tepkimeye Giren Maddeler, Polimerleştirici Maddeler ve Duyarlılığı Azaltılmış Katı Patlayıcılar 304 Sınıf 4.2 Kendiliğinden Yanmaya Yatkın Maddeler 305 Sınıf 4.3 Su ile Temas Ettiğinde Alevlenebilir Gazlar Açığa Çıkaran Maddeler 307 Sınıf 5.1 Yükseltgen (Oksitleyici) Maddeler 308 Sınıf 5.2 Organik Peroksitler 308 Sınıf 6.1 Zehirli Maddeler 309 Sınıf 6.2 Bulaşıcı Maddeler 313 Sınıf 7 Radyoaktif Malzemeler 314 Sınıf 8 Aşındırıcı Maddeler 316 Sınıf 9 Muhtelif Tehlikeli Maddeler ve Nesneler 318
9. Bölüm BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ
1. BİYOLOJİK RİSKLERE MARUZ KALINABİLECEK KAYNAKLAR 323
2. HİJYEN VE KİŞİSEL KORUNMA 327
3. SAĞLIK GÖZETİMİ 327
4. BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİNDEN KORUNMA 329
10. Bölüm PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ
1. ILO’YA GÖRE PSİKOSOSYAL TEHLİKE 333
2. STRES 334
3. İŞYERİNDE STRES 335
4. ETKİ MEKANİZMASI 336
11. Bölüm ERGONOMİK RİSK ETMENLERİ
1. ERGONOMİ 345 1.1 Ergonominin Tarihsel Gelişimi 346 1.2 İşyerlerindeki Ergonomik Rahatsızlıklar 347 1.3 İşyerinde Ergonomik Risk Faktörleri 348 1.4 Ergonomik Stresörler 348 1.5 Ergonominin Amacı 349 1.6 Ergonominin Faydaları 350
2. ERGONOMİK ÇALIŞMA YERİ DÜZENLEMESİ 354 2.1 Antropometrik Açıdan 355 2.2 Fizyolojik Açıdan Çalışma Yeri Düzenleme 366 2.3 Bilgi Teknolojisi Açısından 377 2.4 Güvenlik Tekniğine Dayalı Çalışma Yeri Düzenleme 380 2.5 Psikolojik Açıdan 388 2.6 Çevresel Faktörler Açısından 392
12. Bölüm ACİL DURUMLAR
1. ACİL DURUM 395
2. ACİL DURUM PLANLARI 397 2.1 Acil Durum Planlamasının Yararları 399 2.2 Acil Durum Öncesi Yapılacaklar 399 2.3 Acil Durum Sırasında 399 2.4 Acil Durum Sonrasında 399
3. PLANLAMA SÜRECİNİN AŞAMALARI 400
3.1. Yönetimin Kararlılığı 400
3.2. Çekirdek Ekip Kurulması 400 3.3 Mevcut Durum İncelemesi 402 3.4 Risk Analizlerinin Yapılması 403 3.5 Olası Acil Durumların Belirlenmesi 404 3.6 Planın Yazılması 413 3.7 Planın Uygulanması 419 3.8 Gözden Geçirme 421
13. Bölüm YANGIN
1. YANGIN KİMYASINA GENEL BAKIŞ 435 1.1 Yanıcı Maddeler 436 1.1.1 Katı Maddeler 436 1.1.2 Sıvı Maddeler 436 1.1.3 Gaz Maddeler 437 1.2 Yakıcı Madde (Oksijen) 437 1.3 Isı Kaynakları 437 1.3.1 Doğal Isı Kaynakları 438 1.3.2 Yapay Isı Kaynakları 438 1.4 Yanma Çeşitleri 440
2. YANGIN 445 2.1 Yanıklar 445 2.2 Yangın Nedenleri 446 2.2.1 Korunma Önlemlerinin Alınmaması 446 2.2.2 Bilgisizlik 446 2.2.3 İhmal 447 2.2.4 Kazalar 448 2.2.5 Sıçrama 448 2.2.6 Sabotaj 448 2.2.7 Doğal Olaylar 448 2.3 Yangın Önlemleri 448 2.4 Yangınların Sınıflandırılması ve Söndürme İlkeleri 449 2.4.1 Yangın Söndürme Cihazları ve Sistemleri 452 2.5 Yangınla Mücadele 457 2.5.1 Yangın Çıkmasının Önlenmesi 457 2.5.2 Yangın Kısa Sürede Tespiti 459 2.5.3 Yangının Yayılmasının Önlenmesi 461 2.5.4 Yangının Söndürülmesi 462 2.5.5 Yangın Sırasında Tahliye 465 2.6 Acil Durum Ekipleri ve Görevleri 466 2.6.1 Yangınla Mücadelede Dikkat Edilecek Hususlar 467 2.6.2 Acil Durum Ekipleri ve Organizasyonu 468
Kaynakça 469 Kavram Dizini 475