İdarî Yargılama Hukuku (9786253610579)

Onsekizinci Baskıya Önsöz 7
Önsöz 9
Genel Plan 13
Kısaltmalar 33
Giriş 35
Birinci Kısım
İDARÎ YARGININ GELİŞİMİ, TÜRK YARGI TEŞKİLATI VE
GÖREV ALANI
Birinci Bölüm
İDARÎ YARGININ GELİŞİMİ VE
TÜRK YARGI TEŞKİLATININ GENEL GÖRÜNÜMÜ
I. İDARENİN YARGI TARAFINDAN DENETİMİNDE SİSTEMLER VE İDARÎ YARGININ GEREKLİLİĞİ 41
A. İdarenin Yargı Tarafından Denetiminde Sistemler 41
1. Yargı Birliği Sistemi 41
2. Yargı Ayrılığı Sistemi 42
B. İdarî Yargının Gerekliliği 44
II. İDARÎ YARGININ DOĞUŞU VE GELİŞİMİ 45
A. Fransa’da İdarî Yargının Doğuşu 45
1. İdarî Yargının İhdası 45
a. Conseil d’État’nın Kurulması 46
b. Vilâyet Konseylerinden İdare Mahkemelerine 49
2. İdarî Davaların Ortaya Çıkışı 49
a. İptal Davasının Ortaya Çıkışı 49
b. Tam Yargı Davasının Ortaya Çıkışı 50
B. Türkiye’de İdarî Yargının Gelişimi 51
1. Osmanlı Klâsik Dönemi 51
2. Osmanlı Modern Dönemi 58
a. Şûrâ–yı Devletin Kurulması 58
b. Taşra Meclisleri ve Yargılama Yetkisinin Gelişimi 61
3. Cumhuriyet Dönemindeki Gelişmeler 63
a. 1920–1924 Dönemi 63
b. Şûrâ–yı Devletin Yeniden Kuruluşu 63
c. Tam Yargı Davaları ve İdarenin Sorumluluğunun Doğuşu 65
d. 1961 Anayasasında Danıştay 66
4. İl İdare Kurullarından İdare Mahkemelerine 67
III. TÜRK YARGI SİSTEMİNİN GENEL GÖRÜNÜMÜ 68
A. 1982 Anayasasına Göre Yargı Teşkilâtı 68
1. Anayasa Yargısı: Anayasa Mahkemesi 69
2. Adlî Yargı: Yargıtay 69
3. İdarî Yargı: Danıştay 70
4. Uyuşmazlık Mahkemesi 70
B. Niteliği Tartışmalı Kuruluşlar 71
1. Hâkimler ve Savcılar Kurulu 71
2. Sayıştay 73
3. Yüksek Seçim Kurulu 75
İkinci Bölüm
TÜRK İDARÎ YARGI TEŞKİLATI
I. DANIŞTAY 78
A. Danıştay’ın Yapısı ve İşleyişi 78
1. Danıştay Anayasada Düzenlenen Bir Kurumdur 78
2. Danıştay Personeli ve Atama Usûlü 78
a. Danıştay Üyelerinin Nitelikleri ve Atanması 78
b. Savcılar ve Tetkik Hâkimleri 79
3. Danıştay ve Personelinin Hukukî Statüsü 80
4. Danıştay’ın Yönetimi 81
a. Danıştay Başkanı 81
b. Danıştay Başsavcısı 81
c. Daire Başkanları 82
5. Danıştay’ın Karar Mercileri ve Usûlleri 82
a. Daireler 82
b. Danıştay Genel Kurulu 84
c. İdarî İşler Kurulu 84
d. İdarî ve Vergi Dava Daireleri Kurulları 85
e. İçtihatları Birleştirme Kurulu 86
f. Başkanlar ve Başkanlık Kurulu 87
B. Danıştay’ın Görevleri 88
1. Danıştay’ın İdarî Görevleri 88
2. Danıştay’ın Yargılama Görevleri 89
a. Danıştay’ın Temyiz Görevi 89
b. Danıştay’ın İstînaf Görevi 90
c. Danıştay’ın İlk Derece Mahkemesi Görevi 90
II. BÖLGE İDARE MAHKEMELERİ 92
A. Bölge İdare Mahkemelerinin Kuruluş ve İşleyişi 92
1. Bölge İdare Mahkemelerinin Kuruluşu ve Yapısı 92
2. Bölge İdare Mahkemelerinin İşleyişi 94
B. Bölge İdare Mahkemelerinin Görevleri 95
III. İDARE VE VERGİ MAHKEMELERİ 96
A. Mahkemelerin Kuruluşu ve İşleyişi 96
1. Mahkemelerin Kuruluşu 96
2. Mahkemelerin İşleyişi 97
3. Mahkemelerin Personeli 98
B. Mahkemelerin Görevleri 98
Üçüncü Bölüm
İDARÎ YARGININ GÖREV ALANI VE UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
I. İDARÎ YARGININ GÖREV ALANI 101
A. İdarî Yargının Görev Alanının Anayasada Korunması 101
1. Görev ve Yetki Kavramları 101
2. Anayasa ve İdarî Yargının Görev Alanı 102
B. İdarî Dava Kavramı ve İdarî Yargının Görev Alanının Tespitinde Ölçütler 104
1. İdarî Dava Kavramı 104
2. İdarî Yargının Görev Alanının Tespitinde Kıstaslar 106
a. Kamu Gücü Kıstası 106
b. Kamu Hizmeti Kıstası 107
c. İdarî İşlev Kıstası 108
II. İDARÎ YARGININ GÖREV ALANINA GİREN VE GİRMEYEN KONULAR 109
A. İdarî Yargının Görev Alanına Giren Konular 109
1. Organik Anlamda İdarenin İdarî Faaliyetleri 109
2. Özel Hukuk Kişilerinin İdarî Nitelikteki Faaliyetleri 110
3. Yasama ve Yargı Organlarının İdarî İşleve Giren Faaliyetleri 112
a. Yasama Organının İdarî İşleve Giren Faaliyetleri 112
b. Yargı Organının İdarî İşleve Giren Faaliyetleri 114
4. İktisadî Kamu Kurumlarının Kamu Hukukuna Tâbi Faaliyetleri 116
5. İdarenin Ekonomik Kolluk İşlemleri 117
6. Karayolları Trafik Kanunu Uygulamasından Doğan Bazı İşler 118
B. İdarî Yargının Görev Alanına Girmeyen Konular 118
1. Yasama ve Yargı İşlevine Giren Konular 118
2. Hükûmet İşlemleri 119
3. Kanunla Adlî Yargının Görevli Kılındığı Konular 121
4. İktisadî Kamu Kurumlarının Özel Hukuka Tâbi Faaliyetleri 124
5. Kamu Görevlilerinin Tazmînat Sorumluluğu 126
6. İdarenin Kişilere Karşı Açacağı Davalar 127
7. İdarece Yapılan Haksız Ödemelerin Geri Alınması 127
8. İdarenin Yargı Alanına İlişkin İşlemleri 127
9. Fiilî Yol Uygulaması Sonucu Çıkan Uyuşmazlıklar 130
10. İdarenin Taşıt Araçlarının Sebep Olduğu Kazalardan Doğan Davalar 131
11. Trafik İdarî Para Cezaları 132
12. İdarenin Özel Hukuk Eylemlerinden Doğan Davalar 132
III. İDARÎ UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMÜNDE YARGI DIŞI YÖNTEMLER 132
A. Tahkim Usûlü 133
1. Genel Olarak Tahkim Usûlü 133
2. Tahkim Usûlüne Başvurmanın Nedenleri 134
3. İdarî Sözleşmelerde Tahkim 135
B. Sulh Usûlü 137
1. Genel Olarak Sulh Usûlü 137
2. İdarenin Taraf Olduğu Uyuşmazlıklarda Sulh Usûlü 137
IV. YARGI DÜZENLERİ ARASINDAKİ UYUŞMAZLIKLARIN GİDERİLMESİ 140
A. Uyuşmazlık Mahkemesi’nin Yapısı ve İşleyişi 140
B. Uyuşmazlık Türleri ve Giderilmesi 141
1. Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma 141
a. Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarmanın Şartları 142
b. Olumlu Görev Uyuşmazlığı Çıkarma ve Çözüm 144
2. Olumsuz Görev Uyuşmazlığı 146
a. Olumsuz Görev Uyuşmazlığının Şartları 146
b. Olumsuz Görev Uyuşmazlığının Çözüm Usûlü 149
3. Olumlu Görev Uyuşmazlığı 150
a. Olumlu Görev Uyuşmazlığının Şartları 150
b. Olumlu Görev Uyuşmazlığının Çözüm Usûlü 151
4. Yargı Mercilerinin Uyuşmazlık Mahkemesine Başvurmaları 152
a. İlk Derece Mahkemelerinin Başvurusu 152
b. Temyiz Mercilerinin Başvurusu 153
5. Hüküm Uyuşmazlığı 154
a. Hüküm Uyuşmazlığının Şartları 155
b. Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesi 156
C. Uyuşmazlık Mahkemesi Kararları 157
V. YARGILAMA YETKİSİNİN KAPSAMI VE SINIRI 157
A. Yargılama Yetkisinin Kapsamı 157
1. Yüksek Askerî Şûrâ Kararları 158
2. Hâkimler ve Savcılar Kurulu Kararları 159
3. Yüksek Seçim Kurulu Kararları 159
4. Spor Tahkim Kurulu Kararları 160
5. Bazı Kanunlardaki Kısıtlamalar 160
6. Yürütmenin Durdurulması Kararında Kısıtlamalar 161
7. Kanun Yolları Bakımından Kısıtlamalar 162
B. Yargılama Yetkisinin Sınırı 166
1. Hukuka Uygunluk Denetimi 167
2. Takdir Yetkisi, Yerindelik ve Yargı Denetim 169
İkinci Kısım
İDARÎ YARGILAMA USÛLÜNDE YARGILAMANIN AŞAMALARI
Dördüncü Bölüm
YARGILAMANIN AŞAMALARI
I. İDARÎ YARGILAMA USÛLÜNÜN GENEL İLKELERİ 185
A. İdarî Yargılama Usûlünün Kaynakları 185
1. İdarî Yargılama Hukukunun Temel Kaynakları 185
2. Tartışmalı Hususlar 186
a. Hukuk Muhâkemeleri Kanunu’na Açıkça Yollamada Bulunulmayan Hâller 187
b. Hukuk Muhâmeleri Müesseselerinin İdarî Yargıda Uygulanabilirliği 189
c. İdarî Yargının Özel Hukuk Kurallarına Başvurabilmesi 190
B. İdarî Yargılama Usûlünün Özellikleri ve İlkeleri 192
1. Yazılılık İlkesi 192
2. Basit ve Az Masraflı Oluşu 193
3. Savcılık Kurumu 193
4. Tasarruf İlkesi–Yargının Pasifliği İlkesi 193
5. Re’sen Araştırma İlkesi 194
6. Usûl Ekonomisi İlkesi 197
7. Adil Yargılama İlkesi 199
8. Taleple Bağlılık İlkesi 205
9. Aleyhe Hüküm Verme Yasağı 208
10. Aleyhe Bozma Yasağı 210
11. Usûlî Kazanılmış Hak İlkesi 210
12. Usûl Kurallarının Derhal Uygulanması İlkesi 213
13. Usûl Kurallarının Esnek Yorumlanması İlkesi 214
C. Hâkimin Tarafsızlığı 214
1. Hâkimin Davaya Bakmaktan Yasaklılığı 215
2. Hâkimin Reddi 216
3. Çekinme ve Reddin Karara Bağlanması 217
a. Danıştay’da Çekinme ve Reddin Karara Bağlanması 217
b. Mahkemelerde Çekinme ve Reddin Karara Bağlanması 218
II. DAVANIN AÇILMASI VE DAVA DİLEKÇESİ 219
A. Dava Dilekçesinde Bulunması Gereken Hususlar 219
1. Mahkemenin Adı 219
2. Taraflar 220
3. Davanın Konusu 220
4. Bildirim Tarihi 225
5. Davanın Sebepleri ve Deliller 226
6. Sonuç 227
7. İmza 227
8. Dilekçe Nüshaları ve Ekleri 228
B. Dava Dilekçesinin Verileceği Yerler 229
1. Dava Açılan Mahkeme 229
2. İdare veya Vergi Mahkemesi 229
3. Asliye Hukuk Hâkimliği 229
4. Konsolosluklar 230
5. En Yakın Amirler 230
C. Dava Açmada Farklı Durumlar 232
1. Bir Dilekçe İle Birden Fazla İşleme Karşı Dava Açılması 233
2. Bir İşleme Karşı Birlikte Dava Açılması 235
3. İptal ve Tam Yargı Davasının Birlikte Açılması 237
D. Dilekçenin Verilmesi Üzerine Yapılacak İşlemler 237
1. Dilekçenin Kaydı 238
2. Harç veya Posta Ücretlerinde Eksiklik 238
E. Davanın Açılmasının Sonuçları 239
1. Zamanaşımı 239
2. Derdestlik 240
3. Hüküm Verme Zorunluluğu 241
4. İddia ve Savunmaların Sınırlandırılması 241
III. DAVA DİLEKÇESİ ÜZERİNDE İLK İNCELEME 243
A. Görev ve Yetki 244
1. Görevsiz Yargı Yerinde Dava Açılması 244
a. Yargı Düzeni Açısından Görev 244
b. İdarî Yargı Düzeni İçinde Görev 248
2. İdarî Yargı Yerlerinde Yetki Kuralları 250
a. İptal Davalarında Yetki 251
aa. Genel Yetki Kuralı 251
bb. Özel Yetki Kuralları 251
b. Tam Yargı Davalarında Yetki 254
c. Vergi Uyuşmazlıklarında Yetki 256
3. İdarî Yargıda Yetki ve Görev Uyuşmazlığının Çözümü 256
B. İdarî Merci Tecavüzü 260
1. İdarî Merci Tecavüzü Tanımı ve Niteliği 260
2. İdarî Merci Tecavüzü Hâlinde Yapılacak İşlem 263
C. Ehliyet 265
1. Taraf Ehliyeti 265
2. Dava Ehliyeti 267
3. İdarî Davalara Özgü Şartlar 269
a. İptal Davasında Menfaat İhlâli Şartı 269
b. Tam Yargı Davalarında Hak İhlâli Şartı 269
4. Davaya Vekâlet 270
5. Davanın Taraflarında Değişme 271
D. Kesin ve Yürütülmesi Gerekli Bir İşlemin Varlığı 273
E. Süre Aşımı 275
1. Dava Açma Süresinin Niteliği 275
2. Genel ve Özel Dava Süreleri 280
3. Sürelerin Başlangıcı 281
a. İptal Davalarında Süre 281
aa. Bireysel İşlemlerde 281
bb. Düzenleyici İşlemlerde 285
cc. Malî Yükümlülük Getiren İşlemlerde 288
dd. Îlân Sûretiyle Bildirilen İşlemlerde 288
ee. İdareye Başvuru Hâlinde 288
b. Tam Yargı Davalarında 294
aa. İdarî İşlemden Doğan Tam Yargı Davalarında 294
bb. İdarî Eylemden Doğan Tam Yargı Davalarında 295
cc. İdarî Sözleşmelerden Doğan Tam Yargı Davalarında 299
4. Dava Süresinin Hesaplanması 301
5. Sürenin Durması ve Ek Süreler 302
a. Sürenin Durması 302
b. Ek Süreler 304
F. Husûmet 305
1. Davalı Gösterilmemesi veya Yanlış Gösterilmesi 307
2. Husûmet Açısından Kamu Kuruluşlarının Durumu 309
a. Cumhurbaşkanlığı 310
b. Cumhurbaşkanlığına Bağlı Kuruluşlar 310
c. Bakanlıklar 311
d. Merkezin Taşra Kuruluşları 312
e. Meclis Başkanlığı 312
f. Yargı Organı 312
g. Vesâyet Makamları 313
h. Diğer Kamu Tüzel Kişileri 313
i. Birden Fazla Kamu Kuruluşu 313
j. Örgütte Değişme 314
k. İdarî Sözleşmelerde 314
G. Dava Dilekçesinin Usûl ve Şekle Uygunluğu 314
IV. DOSYANIN TEKEMMÜLÜ 318
A. Dava Dilekçesinin Tebliği ve Cevap 318
1. Dilekçenin Tebliği ve Cevap 318
2. Cevap Süresine Uymamanın Sonuçları 319
B. Bilgi ve Belgelerin İstenmesi 320
1. Yargı Yerinin Bilgi ve Belge İstemesi 320
2. Ara Kararının İdarece Yerine Getirilmemesi 321
V. ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN TARAFLAR YANINDA YER ALMASI 323
A. Davanın İhbarı 323
1. Genel Olarak Davanın İhbarı 323
2. İdarî Yargılama Usûlünde Davanın İhbarı 324
B. Davaya Müdahale 326
1. Genel Olarak Davaya Müdahale 326
2. İdarî Yargılama Usûlünde Davaya Müdahale 327
VI. DAVAYA SON VEREN TARAF İŞLEMLERİ 328
A. Davadan Ferâgat 329
1. Genel Olarak Davadan Ferâgat 329
2. Davadan Feragatin Şartları 329
B. Davanın Kabûlü 335
1. Genel Olarak Davanın Kabulü 335
2. Davanın Kabûlünün Şartları 337
VII. BAĞLANTILI DAVALAR 338
1. Bağlantılı Dava Kavramı 339
2. Davalar Arasında Bağlantı Hâlleri 342
3. Bağlantı Nedeniyle Gönderme Kararı ve Sonuçları 344
5. Bağlantı Konusunda Karar Verecek Merciler 345
VIII. İDARÎ YARGILAMA USÛLÜNDE İSPAT VE DELİLLER 347
A. İspat ve Delil Kavramları 348
1. İspat Kavramı 348
a. İspatın Konusu ve İspat Külfeti 348
b. İdarî Yargılama Usûlünde İspat Külfeti 351
2. Delil Kavramı 352
a. Delilin Özellikleri ve Türleri 353
b. Delil Tespiti 355
B. İdarî Yargılama Usûlünde Deliller 358
1. Bilirkişi İncelemesi 358
2. Keşif 360
3. Belge Delili 361
4. Tanık 363
5. Kesin Hüküm 366
6. Yemin ve İkrar Delilleri 368
IX. DURUŞMA 369
A. Duruşma Kararı 369
B. Kanun Yolları Aşamasında Duruşma 370
C. Duruşmanın Usûlü 371
X. DAVANIN SONUÇLANDIRILMASI 372
A. Davanın Hüküm Dışında Sonuçlandırılması 372
1. Davanın Konusuz Kalması 372
2. Davanın Açılmamış Sayılması 377
B. Hüküm 377
1. Mahkeme Kararlarının Türleri 377
a. Ara Kararları 378
b. Nihâî Kararlar 378
2. İdarî Yargılama Usûlünde Hüküm 379
a. Karar Verilme Usûlü 379
b. Kararlarda Bulunacak Hususlar 380
c. Kararın Yazım Tarzı ve Şekli 382
d. Kararların Saklanması ve Tebliği 387
C. Yargılama Giderleri 387
1. Yargılama Giderlerinin Kapsamı 388
2. Yargılama Giderlerinden Sorumluluk 390
3. Yargılama Giderleriyle İlgili Diğer Hususlar 392
D. Açıklama ve Yanlışlıkların Düzeltilmesi 394
1. Açıklama 394
a. Açıklamanın Hukukî Mahiyeti 394
b. Açıklama Konuları 395
c. Açıklama Usûlü 396
2. Yanlışlıkların Düzeltilmesi 397
a. Yanlışlıkların Düzeltilmesinin Hukukî Mâhiyeti 397
b. Yanlışlıkların Düzeltilmesinin Konusu 398
c. Yanlışlıkların Düzeltilmesi Usûlü 399
XI. VERGİ USUL KANUNU’NA ATIF YAPILAN HUSUSLAR 399
A. Dava Ehliyetine İlişkin Düzenlemeler 400
B. Dava Konusuna İlişkin Düzenlemeler 401
C. Duruşmaya İlişkin Düzenlemeler 401
XII. İVEDİ YARGILAMA USÛLÜ 401
A. İvedi Yargılama Usûlü 403
1. İvedi Yargılama Usûlüne Tâbi Konular 404
2. İvedi Yargılamada Usûl Kuralları 406
B. Merkezî ve Ortak Sınavlara İlişkin Yargılama Usûlü 410
1. Bu Usûle Tâbi Konular 410
2. Hızlandırmaya İlişkin Usûl Kuralları 414
C. İvedi Yargılama Usûlünün Uygulanabilirliği 416
Üçüncü Kısım
İDARÎ YARGILAMA USÛLÜNDE DAVA ÇEŞİTLERİ
Beşinci Bölüm
İPTAL DAVASI
I. İPTAL DAVASINDA GENEL İLKELER 423
A. İptal Davasının Tanımı ve Özellikleri 423
1. İptal Davasının Tanımı 423
2. İptal Davasının Özellikleri 424
B. İptal Davasının Konusu 426
1. İdarî İşlemler İptal Davasına Konu Olabilir 427
2. İdarî Sözleşmeler ve İptal Davası 437
C. İptal Davasında Menfaat İhlâli Şartı 444
1. Menfaat İhlâli Kavramı 444
2. Menfaat İhlâlinin Özellikleri 446
a. Menfaat Meşrû Olmalıdır 446
b. Menfaat Güncel Olmalıdır 447
c. Menfaat Kişisel Olmalıdır 449
D. İtiraz Davası 457
1. Mevzuattaki Durum 457
2. İtiraz Yolunun Hukukî Niteliği 459
II. İPTAL DAVASINDA İPTAL SEBEPLERİ 462
A. Yetki Yönünden Hukuka Aykırılık 464
1. Yetki Unsurunun İptal Davası Bakımından Özellikleri 465
2. Yetki Çeşitleri Bakımından Hukuka Aykırılıklar 470
a. Kişi Bakımından Yetkisizlik 470
b. Konu Bakımından Yetkisizlik 474
c. Yer Bakımından Yetkisizlik 475
d. Zaman Bakımından Yetkisizlik 476
B. Biçim Yönünden Hukuka Aykırılık 478
1. Şekil Bakımından Hukuka Aykırılık 478
2. Usûl Bakımından Hukuka Aykırılık 482
C. Sebep Yönünden Hukuka Aykırılık 488
1. Sebep Unsurunda Sakatlık Hâlleri 491
2. Sebeplerin Çokluğu ve Sebep İkâmesi 493
a. Sebeplerin Çokluğu 494
b. Kanunî Temel İkâmesi– 495
c. Sebep İkâmesi 498
D. Konu Yönünden Hukuka Aykırılık 503
1. İmkânsız Bir Konuda İşlem Yapılması 504
2. Kanuna Aykırı İşlem Tesis Edilmesi 504
3. Üst Kurala Aykırı İşlem Yapılması 506
4. Hukuk Kuralının Kapsamının Genişletilmesi 506
5. Kesin Hükme Aykırı İşlem Yapılması 506
6. Kazanılmış Hakları İhlâl Eden İşlem Yapılması 507
7. Eşitlik İlkesine Aykırı İşlem Yapılması 508
8. Geriye Yürümezlik Kuralının İhlâl Edilmesi 508
9. Sebep– Konu İlişkisinde Sakatlık 509
E. Maksat Yönünden Hukuka Aykırılık 510
1. Kamu Yararına Yabancı Amaçla Hareket Edilmesi 512
2. Kanunun Özel Maksadının Dışına Çıkılarak İşlem Yapılması 514
3. Usûl Saptırması 515
4. Maksatların Çokluğu 516
III. İPTAL DAVASININ SONUÇLARI 517
A. Davanın Reddedilmesinin Sonuçları 522
1. Dava Konusu İşlem Bakımından Sonuçları 522
2. Taraflar Bakımından Sonuçları 523
a. Davanın Usûlden Reddedilmesi 523
b. Davanın Esastan Reddedilmesi 524
3. Üçüncü Kişiler Bakımından Sonuçları 525
B. İptal Kararı Verilmesinin Sonuçları 525
1. İptal Kararının Hukukî Niteliği 525
2. İptal Kararının Sonuçları 526
a. İptal Kararı İşlemin Varlığına Son Verir 526
b. İptal Kararı Geçmişe Etkilidir 527
aa. İptal Kararı İle İşlemden Önceki Durum Geri Gelir 528
bb. İptal Edilen İşlem Hiç Yapılmamış Sayılır 530
cc. İşlemin Yapıldığı Zamandaki Duruma Göre Yargılama Yapılır 530
c. İptal Kararı Genel Etkilidir 531
3. İptal Kararının Yerine Getirilmesi 532
a. Kendiliğinden Sonuç Doğuran İptal Kararları 533
aa. Düzenleyici İşlemin İptali 533
bb. Birel (Bireysel) İşlemin İptali 538
b. Aynı Nitelikte Yeni Bir Karar Alınmasını Engellemeyen İptal Kararları: İptal Edilen İşlemin Yenilenmesi 540
aa. İşlemin Yetki Unsuru Yönünden İptali 541
bb. İşlemin Biçim Unsuru Yönünden İptali 541
cc. İşlemin Sebep Unsuru Yönünden İptali 542
c. Tersine İşlem Yapılmasını Gerektiren İptal Kararları 543
d. Hukukî Durumlarda Değişiklik Yapılmasını Gerektiren İptal Kararları: İdarenin Başka İşlemler Yapma Zorunluluğu 544
e. İptal Kararının Yerine Getirilmesinde İmkânsızlık 548
aa. Hukukî ve Fiilî İmkânsızlık 548
bb. Kamu Düzeninin Bozulması Tehlikesi 549
cc. Kanunî Geçerlik Sağlama 550
Altıncı Bölüm
YÜRÜTMENİN DURDURULMASI MÜESSESESİ
I. YÜRÜTMENİN DURDURULMASI MÜESSESESİNİN GEREKLİLİĞİ, HUKUKÎ NİTELİĞİ VE ŞARTLARI 553
A. Yürütmenin Durdurulması Müessesesinin Gerekliliği, Sistemler ve Hukukî Niteliği 553
1. Gerekliliği ve Sistemler 553
2. Hukukî Niteliği 555
B. Yürütmenin Durdurulması Kararının Şartları 558
1. Usûle İlişkin Şartlar 558
2. Esasa İlişkin Şartlar 564
C. Yürütmenin Durdurulması Talebi Hakkında Verilen Kararlar ve İtiraz 567
1. Yürütmenin Durdurulması Talebi Hakkında Verilen Kararlar 567
2. Olumsuz İşlemlerde Yürütmenin Durdurulması 568
3. Vergi Davalarında Yürütmenin Durdurulması 569
4. Kanun Yolları Aşamasında Yürütmenin Durdurulması 570
5. Yürütmenin Durdurulması Kararına İtiraz 571
a. İtiraz Mercileri 571
b. İtiraz Usûlü 572
II. YÜRÜTMENİN DURDURULMASI KARARININ SONUÇLARI VE UYGULANMASI 575
A. Yürütmenin Durdurulması Kararının Sonuçları 575
1. Yürütmenin Durdurulması Kararının İşlem Üzerindeki Etkileri 575
2. İptal Davasının Ret veya İptalle Sonuçlanmasının Yürütmenin Durdurulması Kararına Etkisi 577
B. Yürütmenin Durdurulması Kararının Uygulanması 578
1. Yürütmenin Durdurulması Kararı Geçmişe Etkili Olarak Uygulanır 578
2. İptal Davasının Esastan Karara Bağlanmasının, Yürütmenin Durdurulması Kararının Sağladığı Haklar Üzerindeki Etkisi 579
Yedinci Bölüm
TAM YARGI DAVALARI
I. TAM YARGI DAVASININ HUKUKÎ MAHİYETİ, ÇEŞİTLERİ VE KONUSU 583
A. Genel Olarak Tam Yargı Davası 583
1. Tam Yargı Davasının Hukukî Niteliği 584
2. Tam Yargı Davasının Özellikleri 585
3. Tam Yargı Davası ile İptal Davası Arasındaki Farklar 586
4. Tam Yargı Davasının Çeşitleri 587
B. Tam Yargı Davasında Taraflar ve Hâkimin Yetkileri 588
1. Tam Yargı Davasında Hak İhlâli Şartı 588
2. Tam Yargı Davasında Hâkimin Yetkileri 589
C. Tam Yargı Davasının Konuları 590
1. İdarî İşlemlerden Doğan Tam Yargı Davaları 590
2. İdarî Eylemlerden Doğan Tam Yargı Davaları 594
3. İdarî Sözleşmelerden Doğan Tam Yargı Davaları 595
II. TAM YARGI DAVASINDA SORUMLULUK TÜRLERİ 597
A. İdare Hukukunda Sorumluluk Türleri 601
1. Kusur Sorumluluğu 601
a. İdare Hukukunda Kusur Kavramı 601
b. Hizmet Kusuru–Kişisel Kusur Ayrımı 609
2. Kusursuz Sorumluluk 613
a. Risk İlkesi Gereğince Sorumluluk 615
b. Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik İlkesi Gereğince Sorumluluk 624
B. İdarenin Sorumluluğunun Şartları 635
1. İdarî Davranış 635
2. Zarar 637
3. İlliyet Bağı 641
C. İdarenin Sorumluluğunu Etkileyen Hâller 642
1. Mücbir Sebep 642
2. Beklenilmeyen Hâl 647
3. Zarar Görenin Davranışı 648
4. Üçüncü Kişinin Davranışı 651
D. Zararın Tazmini 653
1. Sorumlu İdarenin Tespiti 653
2. Zararın Tazminine İlişkin İlkeler 654
3. Zarar Miktarının Tespitinde İlkeler 656
III. TAM YARGI DAVASININ SONUÇLARI VE UYGULANMASI 660
A. Tam Yargı Davasının Sonuçları 660
1. Davanın Reddi 660
2. Davanın Kabûlü 661
B. Tam Yargı Kararlarının Uygulanması 661
1. İflas Uygulaması 662
2. Haciz Uygulaması 662
a. Devlet Tüzel Kişisinin Malları Haczedilemez 662
b. Kanunlarında Hüküm Olan Kamu Tüzel Kişilerinin Malları Haczedilemez 663
c. Kamu Tüzel Kişilerinin Özel Emlâki Haczedilebilir 664
Sekizinci Bölüm
TESPİT DAVASI
I. İDARÎ YARGIDA TESPİT DAVASININ YERİ 667
A. Adlî ve İdari Yargıda Tespit Davası 667
1. Adlî Yargıda Tespit Davası 667
2. İdarî Yargıda Tespit Davası 668
a. Öğretinin Yaklaşımı 669
b. Yargı Yerlerinin Yaklaşımı 670
B. İdare Hukukunda Yokluk ve Tespiti 671
1. Yokluk ve Türleri 671
2. Yokluğun Tespiti Davası 675
Dokuzuncu Bölüm
YARGI KARARLARININ UYGULANMAMASINDAN
DOĞAN SORUMLULUKLAR
I. KARARLARININ YERİNE GETİRİLMESİ ZORUNLULUĞU 677
A. Yargı Kararlarının Bağlayıcılığı ve Uygulama 677
1. Yargı Kararlarının Bağlayıcılığı 677
2. Uygulama Süresi 678
B. Sorumluluğa Yol Açan Uygulamama Halleri 680
1. Kararın Hiç Uygulanmaması 680
2. Kararın Geç Uygulanmaması 681
3. Kararın Eksik Uygulanmaması 681
4. Kararın Hatalı Uygulanmaması 681
5. Kararın Şeklen Uygulanmaması 681
II. KARARLARININ UYGULANMASINDAN DOĞAN SORUMLULUKLAR 682
A. İdarenin veya Görevlinin Sorumluluğu 683
1. İdarî Sorumluluk 683
a. Yargı Kararını Uygulamamak Hizmet Kusuru Oluşturur 684
b. Tazmînatın Ödenmesi Uygulama Yükümünü Kaldırmaz 685
c. Uygulamada İmkânsızlık ve Sorumluluk 686
2. Kamu Görevlisinin Hukukî Sorumluluğu 686
3. Kamu Görevlisinin Ceza ve Disiplin Sorumluluğu 687
a. Kamu Görevlisinin Ceza Sorumluluğu 687
b. Kamu Görevlisinin Disiplin Sorumluluğu 690
B. Dava Usûlü 691
1. Dava Açma Süresi 691
2. Davanın Açılacağı Mahkeme 693
3. Davanın Kime Karşı Açılacağı 694
4. Tazmînat Konusu 694
Dördüncü Kısım
İDARÎ YARGILAMA USÛLÜNDE KARARLARA KARŞI
BAŞVURU YOLLARI
Onuncu Bölüm
İDARÎ YARGILAMA USÛLÜNDE KANUN YOLLARI
I. İSTÎNAF 703
A. Genel Olarak İstînaf 703
1. Tanımı ve Hukukî Mâhiyeti 703
2. İstînaf ve Temyiz Arasındaki Farklar 704
B. İstînafa Tâbi Kararlar 705
1. Genel Kural 705
2. İstînaf Yolu Kapalı Kararlar 706
C. İstînaf Usûlü 710
1. İstînaf Başvurusunun Süresi 710
2. İstînaf Başvuru Şekli 711
3. İstînaf Sebepleri 712
4. İstînaf Dilekçesi Üzerinde Ön İnceleme 712
5. İstînaf Hakkından Ferâgat 714
6. İstînaf Aşamasında Duruşma 714
7. İstînaf Aşamasında Yürütmenin Durdurulması 715
8. İstînafta Görevli Merci 717
D. İstînaf İncelemesi 717
1. Ön İnceleme Üzerine Verilen Kararlar 717
2. Görev Ret Kararı Verilmesi 719
3. İstînaf Başvurusunun İncelenmeksizin Reddi Kararı 720
4. İstînaf Talebinin Reddine Karar Verilmesi 721
5. Gerekli İncelemeler Yapılarak Esastan Karar Verilmesi 722
6. Dosyanın Mahkemesine Gönderilmesine Karar verilmesi 724
7. Eksik İnceleme Gerekçesiyle İade Kararı Verilmesi 729
8. Karar Verilmesine Yer Olmadığına Karar Verilmesi 730
II. TEMYİZ 731
A. Temyiz Edilebilecek Kararlar 732
1. Yargılamaya İlişkin Nihâî Kararlar Temyiz Edilebilir 733
2. Danıştay Dava Dairelerinin Nihâî Kararları Temyiz Edilebilir 734
3. Bölge İdare Mahkemelerinin Nihâî Kararları Temyiz Edilebilir 734
4. Israr Kararları Temyiz Edilebilir 739
B. Temyiz Usûlü 740
1. Temyiz Süresi 740
2. Temyiz Talebinde Taraflar 741
3. Temyiz Başvurusu 743
a. Temyiz Dilekçesi 743
b. Temyiz Dilekçesinin Verileceği Yerler 745
c. Temyiz Dilekçesi Üzerinde Ön İnceleme 746
d. Temyiz Mercileri 749
4. Temyiz Aşamasında Duruşma 750
5. Temyiz Hakkından Ferâgat 750
6. Temyiz Aşamasında Yürütmenin Durdurulması 751
C. Temyiz Sebepleri 752
1. Görev ve Yetki Dışında Bir İşe Bakılmış Olması 753
2. Hukuka Aykırı Karar Verilmiş Olması 754
3. Usûl Hükümlerine Uyulmaması 756
D. Temyiz İncelemesi ve Kararlar 760
1. Ön İnceleme Üzerine Verilebilecek Kararlar 763
2. Görev Yönünden Ret Kararı 764
3. Temyiz Başvurusunun İncelenmeksizin Reddi Kararı 764
4. Esas Hakkında Karar Verme 765
5. Onama Kararı 767
a. Genel Olarak Onama Kararı 767
b. Gerekçe Değiştirilerek Onama Kararı 768
c. Düzelterek Onama Kararı 768
6. Bozma Kararı 769
a. İvedi Yargılama Usûlünde Bozma 769
b. Genel Temyiz Usûlünde Bozma 770
7. Bozma Kararının Mahkeme Kararlarına Etkisi 771
E. Derece Mahkemesinin Tutumu 773
1. Bozmaya Uyma Kararı 774
2. Israr Kararı 775
F. Kanun Yararına Temyiz 776
1. Kanun Yararına Temyize Konu Olabilecek Kararlar 777
2. Kanun Yararına Temyiz Talebinde Yetki 778
3. Kanun Yararına Temyizde Süre ve Başvuru Biçimi 779
4. Kanun Yararına Temyiz Sebepleri 779
5. Kanun Yararına Temyiz Başvurusunun Sonuçları 780
III. YARGILAMANIN YENİLENMESİ 781
A. Yargılamanın Yenilenmesine Tâbi Kararlar 782
1. Yargılamanın Yenilenmesine Konu Olan Kararlar 782
2. Yargılamanın Yenilenmesine Konu Olmayan Kararlar 784
B. Yargılamanın Yenilenmesi Usûlü 786
1. Yargılamanın Yenilenmesinde Süre 786
2. Yargılamanın Yenilenmesini İsteyebilecekler 786
3. Yargılamanın Yenilenmesine Başvuru 788
4. Yetkili Mahkeme 789
C. Yargılamanın Yenilenmesi Sebepleri 790
1. Karardan Sonra Yeni Bir Belgenin Ortaya Çıkması 790
2. Hükme Esas Alınan Belgenin Sahteliğinin Anlaşılması 791
3. Hükme Esas Alınan Îlâmın Kesin Bir Hükümle Kalkması 792
4. Bilirkişinin Gerçeğe Aykırı Rapor Vermesi 792
5. Hîle Kullanılmış Olması 793
6. Yetkisiz Kimselerin Huzurunda Davanın Görülmesi 794
7. Davaya Bakması Yasak Olan Hâkimin Hüküm Vermesi 794
8. Çelişik Hükümlerin Varlığı 795
9. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Kararı 797
D. İstemin Karara Bağlanması 798
1. İlk İnceleme ve Esastan İnceleme 798
2. Kararın Sonuçları 801
EKLER
 İPTAL DAVASI DİLEKÇE ÖRNEĞİ (EK I) 803
 YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEBİNİ İÇEREN İPTAL DAVASI DİLEKÇE ÖRNEĞİ (EK II) 804
 TAM YARGI DAVASI DİLEKÇE ÖRNEĞİ (EK III) 805
 İPTAL DAVASI İLE TAM YARGI DAVASI BİRLİKTE DİLEKÇE ÖRNEĞİ (EK IV) 806
 İDARÎ YARGI YERLERİ VE YARGI ÇEVRELERİ (EK V) 807
 ÖRNEK BİR KARAR YAZIMI (EK VI) 808
Yararlanılan Kaynaklar 813
Kavramlar Dizini 843