İdari Yargılama Hukuku (9786253612122)

7. Baskıya Önsöz 7
Kısaltmalar 33
Bölüm I
İDARİ YARGILAMA HUKUKUNA GİRİŞ VE TEMEL İLKELER
I. YARGISAL KAMU HİZMETİ OLARAK İDARİ YARGININ ÖNEMİ VE GEREKLİLİĞİ 37
II. İDARİ YARGIYA YÖNELTİLEN BAŞLICA ELEŞTİRİLER VE KARŞI ELEŞTİRİLER 41
III. İDARİ YARGI DENETİMİNDE UYGULANAN BAŞLICA SİSTEMLER 43
A. Yargı Birliği Sistemi 43
B. İdari Yargı Sistemi 44
IV. İDARİ YARGILAMA HUKUKUNUN KAYNAKLARI 45
A. Asli Kaynaklar 45
B. Yardımcı Kaynaklar 45
C. Asli Kaynaklar 46
1. Anayasa 46
2. Kanunlar/Kanun Hükmünde Kararnameler/Uluslararası Antlaşmalar/OHAL Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri 47
3. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri 48
4. Tüzükler 49
5. Yönetmelikler 50
6. Adsız Düzenleyici İşlemler 51
D. Yardımcı Kaynaklar 51
V. İDARİ YARGILAMA SİSTEMİNİN BAŞLICA ÖZELLİKLERİ 52
VI. İDARİ YARGININ KISA TARİHİ GELİŞİMİ 53
VII. İDARİ YARGIYA HAKİM BAŞLICA İLKELER 54
A. Yazılılık İlkesi 54
B. Re’sen Araştırma İlkesi 55
C. Adil Yargılanma İlkesi 58
1. Genel Olarak 58
2. Hızlı ve Etkin Yargılama Açısından Yapay Zeka ve Robot Hakimlere Rol Verilebilir mi? 60
D. İddianın Genişletilmesi Yasağı 62
E. Talepten Fazlasına Hükmetme Yasağı 64
F. Usûli Müktesep Haklara Saygı İlkesi 65
VIII. İDARİ YARGI DENETİMİNİN SINIRLARI 66
A. Yerindelik Yasağı/ İdarenin Takdir Yetkisine Karışmama 66
1. Yerindelik Yasağı/ İdarenin Takdir Yetkisi 66
2. Fransa’da Yerindelik Yasağı ve İdarenin Takdir Yetkisine Karışmama 69
B. Yargı Kısıntısı 71
1. Kavram 71
2. Hükümet Tasarruflarının Hukuki Mahiyetini İrdeleyen Başlıca Teoriler 72
3. Karşılaştırmalı Hukuktaki Durum 73
4. Cumhuriyetin Kuruluş Yılları ve Hükûmet Tasarrufları 73
C. Yasama Kısıntısı 74
1. Yasama kısıntısı kapsamındaki idari işlemler 75
2. Yürütmenin siyasal nitelikteki işlevleri 76
Kendimizi Sınayalım – Çalışma Soruları 77
Bölüm II
İDARİ YARGI TEŞKİLATI VE PERSONELİ
I. MAHKEMELERİN BAĞIMSIZLIĞI VE HAKİMLİK TEMİNATI 79
II. DANIŞTAY’IN YAPISI VE İŞLEYİŞİ 82
A. Personel Yapısı ve Özlük İşleri 83
1. Danıştay Meslek Mensupları ve Teminatı 83
2. Danıştay Başkanı, Başsavcısı, Başkanvekilleri ve Daire Başkanlarının Nitelikleri, Seçimleri ve Görev Süreleri 84
3. Danıştay Tetkik Hakimi ve Savcılarının Atanmaları ve Dairelere Verilmeleri 85
4. Danıştay Üyelerinin Nitelikleri 86
5. Üye Seçimi 87
6. Başkanlara ve Başsavcıya Vekâlet 88
7. Görevin Sona Ermesi 88
B. Danıştay’ın Teşkilât Yapısının Genel Esasları 89
1. Daireler 91
2. Danıştay Genel Kurulu 91
3. İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları 91
4. İçtihatları Birleştirme Kurulu 93
5. Başkanlar Kurulu 93
6. Başkanlık Kurulu 94
7. Yüksek Disiplin Kurulu 95
C. İdari İşlerde Görev, Birinci Daire ve İdari İşler Kurulu 95
D. Danıştay’ın Görevleri, Yargısal Fonksiyonu ve Yüksek Mahkeme İşlevi 97
1. Danıştay’ın Görevleri 97
2. İlk Derece Mahkemesi Olarak Danıştay’da Görülecek Davalar 98
3. Belediye ve İl Özel İdarelerinin Seçilmiş Organlarının Organlık Sıfatının Kaybı Başvuruları 99
4. Temyiz Yoluyla Danıştay’da Görülecek Davalar 100
5. İdari Uyuşmazlık ve Davalarda Görev 100
6. İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurullarının Görevleri 100
7. İçtihatları Birleştirme Kurulunun Görevleri 101
III. BÖLGE İDARE MAHKEMESİ VE PERSONELİ 102
A. Bölge İdare Mahkemelerinin Oluşumu ve Görevleri 102
B. Personel ve Teşkilatı 103
1. Bölge İdare Mahkemesi Başkanı, Daire Başkanları ve Üyelerinin Görevleri 103
2. Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulu 105
3. Bölge İdare Mahkemesi Başkanı, Daire Başkanları ve Üyelerin Nitelikleri ve Atanmaları 105
4. Dairelerin görevleri 106
5. Bölge İdare Mahkemesi Adalet Komisyonu ve Müdürlükler 107
IV. İDARE VE VERGİ MAHKEMELERİ İLE PERSONELİ 107
A. İdare ve Vergi Mahkemelerinin Oluşumu ve Kamu Personeli 107
B. İdare Mahkemelerinin Görevleri 111
C. Vergi Mahkemelerinin Görevleri 112
D. Tek Hakimle Çözümlenecek Davalar 112
V. İDARİ YARGIDA HAKİMİN REDDİ VE HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNUNDAKİ DÜZENLEMELER 113
A. Danıştay’da Çekinme ve Ret 113
B. İdare Mahkemelerinde Çekinme ve Ret 113
C. İYUK md.31 İle HMK’ya Yapılan Atıfta Yer Alan Düzenlemeler 114
1. Hâkimin Davaya Bakmaktan Yasaklılık sebepleri 114
2. Çekinme Kararının Sonuçları 114
3. Ret Sebepleri 114
4. Hâkimin Bizzat Çekilmemesi Hâli 115
5. Ret Usulü 115
6. Çekilme ve Ret Kararının İncelenmesi ve Diğer Bazı Hukuki Durumlar 115
Kendimizi Sınayalım–Çalışma Soruları 119
Bölüm III
İDARİ YARGININ GÖREV ALANI
I. YARGI YOLU VE GÖREV KAVRAMI İLE İDARİ YARGININ GÖREV ALANININ ANAYASAL DAYANAĞI 121
II. İDARİ YARGININ GÖREV ALANINI BELİRLEYEN ÖLÇÜTLER 123
III. İDARİ YARGININ GÖREV ALANI DIŞINDA KALAN BAŞLICA UYUŞMAZLIKLAR 124
A. Yasama ve Yargı Organının İşlemleri 124
B. Adli Yargı ve Anayasa Yargısının Görev Alanına Giren Bazı Uyuşmazlıklar 125
1. Abonman Sözleşmeleri 125
2. İdarenin Özel Kişilere Karşı Açtığı Davalar 126
3. İdarenin Özel Hukuk Sözleşmelerinden Doğan Davalar 126
4. Kamu Görevlilerine Karşı Açılan Davalar 127
5. Tapu Siciliyle İlgili Davalar 129
6. Nüfus Sicillerin Yanlış veya Eksik Tutulmasından Doğan Zararların Giderilmesi Amacıyla Açılan Davalar 130
7. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin İptali 130
8. Kamulaştırmadan Doğan Özel Hukuk Uyuşmazlıkları 131
9. İcra ve İflas Dairesi Görevlilerinin Kusurlarından Doğan Davalar 131
10. Hizmet Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıklar 132
11. Fiili Yol (Voie de Fait), Fiili El Atma ve Hukuki El Atma 132
12. İdareye Ait Motorlu Araçların Yaptığı Kazalardan Doğan Uyuşmazlıklar 134
13. Vakıf Üniversitelerindeki Durum 136
14. İdari Para Cezaları ile Kabahatler Kanunundaki Durum 136
15. Diğer Bazı Kanunlar 137
IV. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ 138
A. Görev Uyuşmazlığı 139
1. Olumlu Görev Uyuşmazlığı 139
2. Olumsuz Görev Uyuşmazlığı 141
B. Hüküm Uyuşmazlığı 144
1. Tanımı 144
2. Hüküm Uyuşmazlığının Giderilmesi 145
C. Uyuşmazlık Çıkarılmayacak Durumlar 146
D. Uyuşmazlık Mahkemesi Kararlarını Bekletici Mesele Sayma 146
E. Uyuşmazlık Mahkemesi Kararlarının Sonuçları 146
1. Kararların Bağlayıcılığı 146
2. Kararların Kesinliği 147
3. Kararlar Arasındaki Çelişkilerin İlke Kararıyla Giderilmesi 147
V. İDARİ YARGIDA YER ALMAYAN DAVA TÜRLERİ 147
A. Yorum Davaları 147
B. Tespit Davaları 149
C. Diğer Bazı Davalar 150
Kendimizi Sınayalım–Çalışma Soruları 151
Bölüm IV
İPTAL DAVASI
I. İPTAL DAVASININ GENEL ÖZELLİKLERİ 153
II. İPTAL DAVASI İLE TAM YARGI DAVASININ KARŞILAŞTIRILMASI 157
III. İPTAL DAVASININ KONUSU 158
A. İdari İşlem Tamamlanmış Olmalıdır 158
B. İdari İşlem Etkili (İcrai) Olmalıdır 158
C. İdari İşlem Kesinleşmiş Olmalıdır 159
IV. İPTAL DAVASININ ÖN KOŞULLARI 159
A. Dava Dilekçeleri Üzerine İlk İnceleme (İYUK md.14) 159
B. İlk İnceleme Üzerine Verilecek Kararlar (İYUK md.15) 160
C. İdari Yargıda Görevli Mahkemenin Belirlenmesi ve Görev Uyuşmazlığı 162
1. Görevli Mahkeme 162
2. Danıştay’ın Görevli Olduğu Davalar 163
3. Görev Kurallarının İhlâli 164
D. İdari Yargıda Yetkili Mahkeme 167
1. İdari Yargıda Genel Yetki Kuralı 167
2. İdari Yargıda Özel Yetki Kuralları 172
a. Kamu Görevlileri İle İlgili Davalarda Yetki Kuralları 172
b. Taşınmaz Mallara ve Kamu İdarelerine İlişkin Davalarda Yetki 174
c. Taşınır Mallara İlişkin Davalarda Yetki 175
d. Vergi Uyuşmazlıklarında Yetki 175
3. Yetki Kurallarının İhlâli 176
4. İdari Yargıda Görevsizlik ve Yetkisizlik Hallerinde Yapılacak İşlemler 176
5. İdari Yargıda Görev–Yetkiye İlişkin Özel Durumlar 177
a. Mercî Tâyini 177
b. İdari Yargıda Bağlantılı Dava 178
E. İdarî Merci Tecavüzü 180
F. İdari Yargıda Ehliyet 181
1. Genel Olarak 181
2. Dava Ehliyeti 184
a. Genel Dava Ehliyeti 185
b. Özel Dava Ehliyeti (Menfaat İhlali) 186
c. Hak–Dava Hakkı İlişkisi 186
3. Menfaat – Hak Kavramı ile Menfaatin İçeriğini Belirleyen Kriterler 187
a. Genel Olarak 187
b. Menfaatin Manevi Olması 189
c. Menfaatin Maddi Olması 189
ç. Menfaatin Meşru Olması 189
d. Menfaatin Kişisel Olması 190
e. Menfaatin Aktüel (Güncel) Olması 191
4. Menfaatin Tespitine İlişkin Kimi Durumlar 193
a. Vatandaş Olma 193
b. Dernek Üyeliği 193
c. Kamu Görevlisi Olma 194
d. Baro 194
e. Eser Sahibi Olma 194
f. Semt Sakini Olma 195
g. Vakıfların Dava Ehliyeti 195
ğ. Milletvekili Sıfatı 195
h. Siyasi Parti İl ve İlçe Örgütleri 195
ı. Bakanlıklar 195
i. Hiyerarşi İlişkisi 195
j. Vesayet İlişkisi 196
k. Vergi Yükümlülüğü 196
l. İktisadi Menfaat 196
m. Kiracılık Sıfatı 196
n. Sendikaların Durumu 196
o. Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşlarının Durumu 197
ö. Diğer Bazı Durumlar 197
5. Dava Ehliyetinin Bulunması Gereken Zaman ve Bazı Hukuki Sorunlar 197
a. Dava Ehliyetinin Bulunması Gereken Zaman 197
b. Menfaat İlişkisinin Dava Devam Ederken Ortadan Kalkması 198
c. Menfaat İhlalinin Sonradan Ortaya Çıkması 198
d. Avukat Olmayan Vekil Tarafından Dava Açılması 199
e. Tarafın Dava Sırasında Dava Ehliyetini Kazanması 199
6. Taraf Ehliyeti 200
7. Tarafların Kişiliğinde veya Niteliğinde Değişiklik Olması ve İdari Yargı Bakımından Sonuçları 201
G. İcrai İşlem Olup Olmama 202
Ğ. İdari Yargıda Süreler 206
1. İdari Yargıda Dava Açma Süresinin Hukuki Niteliği 206
2. Sürelerin Başlangıcı, Yazılı Bildirim, Sürelerin Hesaplanmasındaki Genel Esaslar 207
3. İdari Yargıda Genel ve Özel Dava Açma Süreleri 213
4. Haricen Öğrenme 223
5. Vekile Tebligat 224
6. Tebligatla İlgili Diğer Hususlar 224
a. Tebligatın Yapılması 224
b. Elektronik Tebligat (E–Tebligat) 225
c. Bilinen Adreste Tebligat 228
d. Vekile ve Kanuni Mümessile Tebligat 228
e. Hükmi Şahıslara ve Ticarethanelere Tebligat 228
f. Hükmi Şahısların Memur ve Müstahdemlerine Tebligat 228
g. Askeri Şahıslara Tebligat 228
ğ. Aynı Konutta Oturan Kişilere veya Hizmetçiye Tebligat 229
h. Belli Bir Yerde veya Evde Meslek ve Sanat İcrası 229
ı. Otel, Hastane, Fabrika ve Mektep Gibi Yerlerde Tebligat 229
i. Tutuklu ve Hükümlülere Tebligat 229
j. Muhatabın Muvakkaten Başka Yere Gitmesi Halinde Tebligat 229
h. Tebliğ İmkansızlığı ve Tebellüğden İmtina 230
l. Yaş ve Ehliyet Şartı 230
m. İmza Atamayacakların Durumu 230
n. Yabancı Memlekette Tebligat Usulü 231
o. Siyasî Temsilcilik Aracılığıyla Yabancı Ülkedeki Türk Vatandaşlarına Tebligat 231
ö. Yabancı Memlekette Türk Memurlarına ve Askeri Şahıslara Tebligat 231
p. İlanen Tebligat 232
r. Usulüne Aykırı Tebliğin Hükmü 232
s. Adres Değiştirmenin Bildirilmesi Mecburiyeti 232
ş. Yanlış Adres Bildirmek 232
t. Tebliğ Evrakının Muhatabına Verilmemesi ve Tebligatı Kabulden Kaçınma 233
7. Süre Aşımının Uygulanmaması veya Hafifletilmesi 233
a. Yokluk 233
b. Çalışmaya Ara Verme Süresi 234
c. İYUK md.7/4 235
d. İdarî İtiraz Yoluna Başvurulması 236
e. Mücbir Sebep 236
f. İYUK md. 9/2 236
8. İdari Makamların Sükûtu, Zımni Ret ile Zımni Kabul 237
9. Üst Makamlara Başvurmanın Dava Açma Süresine Etkisi 239
10. İYUK 10 ve 11. Maddeye İlişkin Başvuruların Karşılaştırılması 241
11. Tatil Günleri ve Çalışmaya Ara Verme (Adli Tatil) 242
12. İdari Yargıda Açılması Gereken Davanın Adli Yargıda Açılması Sorunu 244
13. Dilekçelerin Reddi Kararından Sonraki Ek Süre 244
14. İptal ve Tam Yargı Davası İlişkisinde Tam Yargı Davasında Süre 244
15. Tam Yargı Davalarında Ön Karar Süresi 245
H. İdari Yargıda Husûmet 246
1. Genel Olarak 246
2. Cumhurbaşkanınca Yapılan İşlemler 247
3. Bakanlıkların İşlemleri 249
4. İl ve İlçe Yönetiminin İşlemleri 252
5. Yerel Yönetimlerin İşlemleri 252
6. Kamu Tüzel Kişilerinin İşlemleri 252
7. Vesayet Makamlarının İşlemleri 252
I. İdari Yargıda “Tek Dilekçe İle Dava Açma” 253
1. Genel Olarak 253
2. Aynı Kişinin Tek Dilekçe ile Birden Çok İşleme Karşı Dava Açması 255
a. Öze İlişkin Koşullar 255
aa. Maddi Yönden Bağlılık 255
bb. Hukuki Yönden Bağlılık 256
cc. Sebep–Sonuç İlişkisi Bulunması 258
b. Yönteme İlişkin Koşullar 259
aa. İdari Kararların Yargısal Denetimi Aynı Yargı Düzeni ve Aynı 259
bb. İdari Kararların Her Birisi İçin Dava Açma Süresi Geçirilmemiş Olmalıdır 260
cc. Dava Açma Ehliyeti Bulunmalıdır 261
dd. Davalı Aynı Olmalıdır 261
3. Birden Çok Kişinin Tek Dilekçe ile Dava Açması 262
a. Hak veya Menfaatte İştirak 263
aa. Hakta İştirak 263
bb. Menfaatte İştirak 264
b. Maddi Olay veya Hukuki Sebeplerin Aynı Olması 266
aa. Maddi Olayın Aynı Olması 266
bb. Hukuki Sebebin Aynı Olması 267
4. İptal ve Tam Yargı Davasının Birlikte Açılması 268
V. İPTAL DAVASINDA ESASIN İNCELENMESİ 270
A. İdari İşlemlerin Özellikleri ve Türleri 270
1. İdari İşlemin Tanımı ve Unsurları 270
2. İdari İşlemin Özellikleri 270
3. İdari İşlemler İle İdari Eylemler Arasındaki Başlıca Farklar 272
4. Düzenleyici İşlemler İle Genel Kararlar Arasındaki Farklar 273
5. Birel İşlem ve Türleri 273
a. İdari İşlemlerin İradenin Açıklanması Bakımından Sınıflandırılması 275
aa. Tek Yanlı İşlemler 275
aaa. Tek İradeli İşlemler 275
bbb. Çok İradeli İşlemler 275
aaaa. Kollektif İşlemler 275
bbbb. Birleşme İşlemler 275
bb. İki Yanlı İşlemler 275
b. İptal Davasına Konu Olmayan İdari İşlemler 276
aa. Yok İşlemler 276
bb. Adli Yargının Görev Alanına Alınmış İşlemler 276
cc. Yargısal Dokunulmazlık Tanınan İşlemler 276
aaa. Hükümet Tasarrufları 276
bbb. Yargısal Dokunulmazlık Tanınan ve Yasama Kısıntısı Oluşturan İşlemler 276
çç. İcrai olmayan işlemler 277
aaa. İç düzen işlemleri 277
bbb. Gösterici İşlemler–Görüş ve Öneriler 277
ccc. Hazırlık İşlemleri 277
ççç. Yaptırım İçermeyen Bilgi Verici İşlemler 277
ddd. İdarenin Yersiz İşlemleri 277
c. İptal Davasına Konu Olan İşlemler (İcrai İşlemler) 278
B. İdari İşlemin Unsurları 278
1. Yetki 279
a. Yetki Kavramı 279
b. Yetkisizlik Türleri 280
aa. Kişi Yönünden Yetkisizlik 280
bb. Konu Yönünden Yetkisizlik 280
cc. Yer Yönünden Yetkisizlik 280
dd. Zaman Yönünden Yetkisizlik 281
c. Yetki Kurallarına Aykırılık 281
aa. Görev (Fonksiyon) Gaspı 281
bb. Yetki Tecavüzü 281
cc. Ağır ve Bariz Yetki Tecavüzü 281
d. Fiili Memur 281
2. Şekil 281
3. Sebep 283
4. Konu 285
a. Konu Yönünden Başlıca Hukuka Aykırılık Durumları 285
aa. Açık Sakatlıklar 285
bb. Yasak Edilen Konular 285
cc. Yükümlülük Getirme 286
b. Sebep ve Konu Unsurları Arasında Bağlantı Kopukluğunun Mevcut Olması 286
aa. Uygulama Alanının Genişletilmesi 286
bb. İdari İşlemin Konusunun İmkânsız veya Gayrı Meşru Olması 286
cc. İdari İşlemin Geçmişe Etkili Tesis Edilmesi 286
5. Amaç Unsuru 286
Bölüm V
YÜRÜTMENİN DURDURULMASI
I. TANIMI, İPTAL KARARINDAN FARKLARI VE HUKUKİ NİTELİĞİ 291
A. Tanımı 291
B. İptal Kararından Farkları 292
C. Hukuki Niteliği 293
II. YÜRÜTMENİN DURDURULMASININ KOŞULLARI 296
A. Öze İlişkin Koşullar 297
1. Telafisi Güç veya İmkânsız Zarar Doğması Şartı 297
2. Açıkça Hukuka Aykırılık Şartı 298
3. Koşulların Birlikteliği Sorunu 299
B. Yönteme İlişkin Koşullar 299
1. Açılmış Bir Dava Olmalıdır 299
2. Yürütmenin Durdurulması Talep Üzerine Verilir 299
3. Davalı İdareden Savunma Alınması 300
4. Yürütmenin Durdurulması Gerekçeli Olmalıdır 300
III. YÜRÜTMENİN DURDURULMASINA İLİŞKİN BAZI HUKUKİ KONULAR 301
A. Uygulanmakla Etkisi Tükenecek İşlemlerin Durumu 301
B. Yürütmenin Durdurulmasında Teminat 302
C. Harç 302
D. İstinaf veya Temyiz İstemlerinde Yürütmenin Durdurulması 302
E. Yürütmenin Durdurulması Kararının Verilmesi 303
F. Yürütmenin Durdurulması Kararı Verilmeyecek Durumlar 304
IV. YÜRÜTMENİN DURDURULMASI KARARLARINA KARŞI İTİRAZ 305
V. YÜRÜTMENİN DURDURULMASI KARARININ SONUÇLARI VE UYGULANMASI 309
Kendimizi Sınayalım–Çalışma Soruları 312
Bölüm VI
TAM YARGI DAVASI
I. TAM YARGI DAVASININ TANIMI, İPTAL DAVASI İLE KARŞILAŞTIRILMASI VE TÜRLERİ 313
A. Tanımı ve İptal Davası İle Karşılaştırılması 313
B. Tam Yargı Davası Türleri 314
1. Tazminat Davaları 314
2. İstirdat/Geri Alma Davaları 314
3. İdari Sözleşmelerden Doğan Davalar 314
4. Vergi Davaları 314
II. TAM YARGI DAVALARININ ORTAYA ÇIKIŞ ŞEKİLLERİ 315
A. İdari İşlemlerden Doğan Tam Yargı Davaları 315
1. İptal Davası İle Tam Yargı Davasının Birlikte Açılması 315
2. İptal Davası Sonuçlandıktan Sonra Tam Yargı Davası Açılması 315
3. İdari İşlemlere Karşı Doğrudan Tam Yargı Davası Açılması 315
4. İdari İşlemlerin Uygulanmasından Doğan Tam Yargı Davaları 316
B. İdari Eylemlerden Doğan Tam Yargı Davaları 316
C. İdari Sözleşmelerden Doğan Tam Yargı Davaları 317
1. İdari Sözleşmenin Yapılmasından Önceki Uyuşmazlıklar 317
2. İdari Sözleşmenin Yapılmasından Sonraki Uyuşmazlıklar 317
III. TAM YARGI DAVASININ ÖN KOŞULLARI 317
A. Tam Yargı Davalarında Görevli Mahkeme 317
B. Tam Yargı Davalarında Yetkili Mahkeme 317
1. İdari İşlemlerden Doğan Tam Yargı Davalarında Yetki 317
2. Bayındırlık, Ulaştırma ve Benzeri Hizmetler Nedeniyle Oluşan Zararlara İlişkin Tam Yargı Davalarında Yetki 318
3. İdari Eylemlerden Doğan Tam Yargı Davalarında Yetki 318
4. Özel Yetki Kuralı Öngörülmeyen Tam Yargı Davalarında Yetki 319
6. Manevi Tazminat İçeren Tam Yargı Davalarında Yetki 319
C. Tam Yargı Davalarında İdareye Başvuru ve Ön Karar (İYUK md.13) 319
1. Tanımı ve Başlıca Özellikleri 319
2. Ön Karar Süresi 320
3. Ön Karar İsteminin Kısmen veya Tamamen Reddi 320
4. Ön Kararın Kanuni İstisnası 321
5. Tam Yargı Davasında Taraflar 321
a. Davacı 321
b. Davalı 322
aa. Ana Kural 322
bb. İdari Eylemlerden Doğan Tam Yargı Davalarında Davalı 322
cc. İdari Sözleşmelerden Doğan Tam Yargı Davalarında Davalı 322
dd. Davalının Yanlış Gösterilmesi 322
D. Tam Yargı Davasında Süre 322
1. İdari İşlemlere ve İşlemin İcrasına Karşı Açılan Tam Yargı Davasında Süre 322
2. İşlemin İcrası Süreklilik Gösteriyorsa Dava Açma Süresinin Başlangıcı 323
3. İptal Davası İle Tam Yargı Davasının Birlikte Açılması Halinde Süre 323
4. İptal Davası Neticesinde Verilen Kararın Kesinleşmesi Üzerine Tam Yargı Davası Açılmasında Süre 323
5. İdari Eylemlere Karşı Açılan Tam Yargı Davasında Süre 323
6. İdari Sözleşmelerden Doğan Tam Yargı Davasında Süre 324
7. İdari Yargı Kararlarının Yerine Getirilmemesi Üzerine Açılan Tam Yargı Davalarında Dava Açma Süresi 324
IV. TAM YARGI DAVASININ ESASI VE SORUMLULUK SEBEPLERİ 325
A. İdarenin Mâli Sorumluluğunun Anayasal Temelleri 325
B. Hizmet Kusuru 326
1. Tanımı ve Başlıca Özellikleri 326
2. Hizmet Kusuru Sayılan Durumlar 327
a. Hizmetin Kötü İşlemesi 327
b. Hizmetin Geç İşlemesi 329
c. Hizmetin Hiç İşlememesi 330
3. Hukuka Aykırılık ve Hizmet Kusuru İlişkisi 332
4. Hizmet Kusuru–Kişisel Kusur Ayırımı ve Kişisel Kusur Sayılan Durumlar 332
5. Görev Kusuru 335
C. İdare Hukukunda Kusursuz Sorumluluk 336
1. Dayandığı İlkeler 336
a. Tehlike (=Risk) İlkesi 336
b. Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik İlkesi (Fedakarlığın Denkleştirilmesi İlkesi) 339
2. Kusursuz Sorumluluğun Koşulları 339
a. İdari davranış 339
b. Zarar 339
c. Nedensellik Bağı 340
3. Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması 340
a. Zarar Tespit Komisyonları 341
b. Başvurunun Süresi, Şekli ve İncelenmesi 341
D. Tazminatın Belirlenmesine İlişkin Genel Esaslar 342
1. Ölüm 343
2. Bedensel Zarar 343
3. Zararın Belirlenmesi 344
4. İdari Yargıda Manevi Tazminat ve Kişilik Haklarının Zarara Uğraması 345
5. Mala Verilen Zararlar 346
6. Müddeabih Islahı 347
E. İdarenin Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Haller 347
1. Mücbir Sebep 347
2. Umulmayan Hâl (Beklenmeyen Durum 347
3. Zarar Görenin Kusuru 348
4. Üçüncü Kişinin Kusuru 349
F. İdare Hukukuna Özgü Tazmin Nedenlerinin Bulunmaması 349
Bölüm VII
İDARİ YARGI KARARLARININ HUKUKİ SONUÇLARI VE UYGULANMASI
I. TAM YARGI DAVASININ SONUCU İLE VERİLECEK KARARLAR 351
A. Tam Yargı Davasının Sonucu 351
B. Tam Yargı Davasında Verilecek Kararlar 351
1. Tam Yargı Davasının Reddi 351
a. Davanın Ön Koşullar Yönünden Reddi 351
b. Davanın Esastan Reddi 351
2. Tam Yargı Davasının Kabulü 352
C. Tam Yargı Davasında Özellik Arz Edebilen Bazı Durumlar 352
1. Uyuşmazlık Konusu Miktarın Bilinmemesi 352
2. Tam Yargı Davasında Faiz 352
3. Davacının Müterafik Kusuru 353
D. Tam Yargı Davası Sonucu Verilen Kararların Yerine Getirilmesi 353
II. İPTAL KARARI, HÜKÜM VE SONUÇLARI ile UYGULANMASI 356
A. İptal Davasının Ön Koşullar Nedeniyle Reddinin Sonuçları 356
1. İşleme Etkisi 356
2. Taraflara Etkisi 356
3. Üçüncü Kişilere Etkisi 356
B. İptal Davasının Esastan Reddedilmesinin Sonuçları 356
1. İdari işleme etkisi 356
2. Taraflara Etkisi 356
3. Üçüncü Kişilere Etkisi 356
C. İptal Davasının Kabulünün Sonuçları 356
1. İdari İşleme Etkisi ve Geçmişe Yürümesinin Sonuçları 356
2. Taraflara Etkisi 357
3. Üçüncü Kişilere Etkisi 359
D. İptal Kararlarının Uygulanması 360
1. Genel Olarak 360
2. Yargı Kararlarının Uygulanmaması 363
a. Hiç Uygulamama 363
b. Gereği Gibi Uygulamama 363
aa. Geç Uygulama 364
bb. Eksik Uygulama 365
cc. Biçimsel Uygulama 365
3. Hükmün Yerine Getirilmesinde İmkansızlık 365
a. Hukuki İmkânsızlık 366
b. Fiili İmkânsızlık 366
E. AİHM Kararlarına Göre İdari Yargı Kararlarının Uygulanmaması 367
F. İptal Kararının Uygulanmamasından Doğan Sorumluluk 368
1. İdarenin Sorumluluğu 368
2. Kamu Görevlisinin Sorumluluğu 370
a. Hukuksal Sorumluluk 370
b. Cezai Sorumluluk 370
c. Disiplin Sorumluluğu 370
Kendimizi Sınayalım–Çalışma Soruları 371
Bölüm VIII
İDARİ YARGILAMA SÜRECİNİN GENEL ESASLARI
I. İDARİ DAVALARIN AÇILMASI VE YÜRÜTÜLMESİ 373
A. İdari Davaların Açılması 373
1. Dava Dilekçesi 373
2. Dava Dilekçesinde Bulunması Gereken Hususlar 374
a. Davanın Konusu 374
b. Davaya Konu İdari İşlemin Yazılı Bildirim Tarihi 375
c. Davanın Sebepleri 375
ç. Davanın Dayandığı Deliller 375
d. Sonuç 376
3. İdari Yargıda Dava Dilekçelerinin Reddine Yol Açan Başlıca Sebepler 376
4. İdari Yargıda Dilekçeler, Savunmalar ve Her Türlü Evrakın Verileceği Yerler 377
5. Dilekçenin Kaydı ve Dilekçeler Üzerine Uygulanacak İşlemler 378
6. Harç ve Posta Ücretindeki Azalma veya Eksiklikler 378
a. Dava Harcı veya Posta Ücreti Verilmeden ya da Eksik Harç veya Posta Ücreti ile Açılmış Olması 379
b. Dava Açıldıktan Sonra Posta Ücretinin Tebliğ İşlemlerinin Yapılmasının Engelleyecek Şekilde Azalması 380
7. Dilekçeler Üzerinde İlk İnceleme ve Verilecek Kararlar (Şema) 380
B. Davaya Vekâlet 382
1. Genel Olarak 382
2. Davaya Vekâlette Özel Yetki Verilmesini Gerektiren Hâller 382
3. Birden Fazla Vekil Görevlendirilmesi 383
4. Vekâletnamenin İbrazı 383
5. Vekâletnamesiz Dava Açılması ve İşlem Yapılmasının Hukuki Sonuçları 383
6. Vekilin veya Vekâlet Verenin Duruşmada Uygun Olmayan Tutum ve Davranışı 384
7. Vekilin Azli ve İstifası 384
C. Replik – Düplik Aşaması 384
D. Yargılama Giderleri 386
1. Yargılama Giderlerinin Kapsamı, Yol Giderleri, Tazminat ve Gündeliklerin Belirlenmesi, Tebliğ İşleri ve Ücretlerin Durumu 386
2. Re’sen Yapılması Gereken İşlemlere İlişkin Giderler 387
3. Yargılama Giderlerinden Sorumluluk 388
4. Dürüstlük Kuralına Aykırılık Sebebiyle Yargılama Giderlerinden Sorumluluk 388
5. Fer’î Müdahale Gideri 388
6. Vekâlet Ücretinin Taraf Lehine Hükmedilmesi 388
7. Esastan Sonuçlanmayan Davada Yargılama Gideri 388
8. Yargılama Giderlerinin Durumu 389
9. Kötüniyetle veya Haksız Dava Açılmasının Sonuçları 389
E. Adli Yardım 389
1. Adli Yardımdan Yararlanacak Kişiler 389
2. Adli Yardımın Kapsamı 390
3. Adli Yardım Talebi 390
4. Adli Yardım Talebinin İncelenmesi 390
a. Adli Yardım Kararının Kaldırılması 391
b. Adli Yardımla Ertelenen Yargılama Giderlerinin Tahsili 391
c. Adli Yardım Kararıyla Atanan Avukatın Ücretinin Ödenmesi 391
F. Teminat 391
1. Teminat Gösterilecek Hâller 391
2. Teminat Gerektirmeyen Hâller 392
3. Teminat Kararı, Tutarı ve Şekli 392
4. Teminat Gösterilmemesinin Sonuçları 392
5. Teminatın İadesi 392
II. İDARİ YARGIDA DELİL TEORİSİ VE İSPAT 392
A. İspat ve Delil Kavramlarının Genel Özellikleri 392
1. İspat, İspatın Konusu ile Olay ve Olguların Niteliği 392
2. İspat Yükü ve Karineler 393
B. Delil ve Özellikleri İle Hukuka Aykırı Delil 394
C. Resmi Belgeler 395
1. Re’sen Araştırma İlkesi, Verilmeyen Bilgi ve Belgeler ile Gizli Belgelerin Durumu 395
2. Belgelerin Sonradan İbrazı 396
3. Mahkemece Evrak Getirilmesi ve Yetkililerin Dinlenmesi 397
D. Özel Belgeler 397
E. İdari Yargıda Bilirkişilik 398
1. Genel Bilgiler 398
2. Temel İlkeler 401
3. Bilirkişiye Başvurulmasını Gerektiren Hâller 404
4. Bilirkişilik Rejiminin İşleyişi ve Genel Esasları 405
F. Uzman Görüşü ve İdari Yargıda Uzman Görüşü 411
G. Keşif 413
1. Keşfin Yapılması 413
2. Keşfe Katlanma Zorunluluğu 413
Ğ. Tanık Dinleme(me) 414
H. İspata Yarayan Diğer Belgeler 415
I. İdari Davalarda Delil Tespiti ve Hukuki Sonuçları 415
1. Delil Tespitinin İstenebileceği Hâller 416
2. Görev ve Yetki 416
3. Delil Tespiti Talebi ve Karar 417
4. Acele Hâllerde Tespit 417
5. Tutanak ve Diğer Belgeler 417
6. Noterlerin Delil Tespiti Yapması Sorunu 417
III. İDARİ YARGIDA DURUŞMA VE DURUŞMA DÜZENİ 418
A. Genel Olarak 418
B. Tarafların İstemi Üzerine Duruşma Yapılması 419
C. Yargı Yerinin Kararı Üzerine Duruşma Yapılması 420
D. Duruşmaya İlişkin Diğer Hususlar 421
1. Duruşmaya İlişkin Esaslar 421
2. Duruşma Düzeni 422
3. Temyiz ve İstinafta Duruşmaya Karar Verilmesi 422
4. AİHM Kararlarında İdari Yargı ve Duruşma 424
IV. İDARİ YARGIDA DAVANIN İHBARI (DUYURULMASI), DAVAYA MÜDAHALE, DAVAYA SON VEREN TARAF İŞLEMLERİ 424
A. Davanın İhbarı 424
1. Genel Olarak 424
2. İhbar ve Koşulları 425
3. İhbarın Şekli 426
4. İhbarda Bulunulan Kişinin Durumu 426
5. İhbarın Etkisi 426
B. İdari Yargıda Davaya Müdahale (Katılma) 426
1. Genel Olarak 426
2. (Fer’î) Müdahale Talebi ve Koşulları 427
3. Fer’î Müdahilin Durumu 428
4. Fer’î Müdahalenin Etkisi ve Sonuçları 429
5. Fer’î Müdahale Gideri 429
C. İdari Yargıda Davaya Son Veren Taraf İşlemleri 430
1. Davadan Feragat 430
2. Davanın Kabulü 433
D. Davanın Konusuz Kalması 433
V. YARGISAL GÖRÜŞ (AVIS CONTENTIEUX) 434
VI. İDARİ DAVALARIN KARARA BAĞLANMASI 435
A. Karar 435
B. Kararda Bulunması Gereken Hususlar 436
C. Tek Hakimle Verilen Kararlar 438
D. Karar Verme Süresi 438
E. İdari Yargı Kararlarının Açıklanması (Tavzihi) 439
F. İdari Yargı Kararlarındaki Yanlışlıkların Düzeltilmesi 440
Kendimizi Sınayalım–Çalışma Soruları 441
I. İVEDİ YARGILAMA USULÜ 443
A. İvedi Yargılama Usulüne Konu İdari Uyuşmazlıklar 443
B. İvedi Yargılamadaki Usûli Kurallar 443
C. Fransa’da Seri Muhakeme Usulünün Genel Esasları 444
1. Özgürlüklerle İlgili Seri Muhakeme Usulü 444
2. Yürütmenin Durdurulması Kararları 445
3. Gerekli Önlemlerle İlgili Seri Muhakeme Usulü 446
II. MERKEZÎ VE ORTAK SINAVLARA İLİŞKİN YARGILAMA USULÜ 447
III. ASKERÎ HİZMETE İLİŞKİN İDARİ İŞLEM VE EYLEMLERDEN DOĞAN UYUŞMAZLIKLAR 448
IV. GRUP YARGILAMA USÛLÜ 450
Kendimizi Sınayalım– Çalışma Soruları 454
Bölüm X
İDARİ YARGIDA KANUN YOLLARI
I. KANUN YOLU KAVRAMI 455
A. Kanun Yolu Kavramı ve Tanımı 455
1. Türleri 456
2. Kanun Yollarına Başvurulamayacak Kararlar 456
3. Kanun Yolları ve Kesin Hüküm 457
4. İdari Yargıdaki Usule İlişkin Kararlar Bakımından Kesin Hüküm 458
B. İdari Yargıda Kanun Yolu Türleri 460
II. İSTİNAF 461
A. İstinaf Kavramı ve Türleri 461
B. İstinaf Sisteminin Fayda ve Sakıncaları 463
C. İdari Yargılama Usulü Kanununda İstinaf 465
D. İstinafa Gidilemeyen Kararlar 467
E. İstinaf Dilekçesi 470
F. İstinaf Dilekçesinin Verilmesi 471
G. İstinaf İncelemesi 472
Ğ. İstinafta “Yeniden Karar Verme”nin İçeriği Sorunu 474
H. İstinaf İncelemesindeki Bazı Hukuki Noktalar 475
I. İstinafta Yürütmenin Durdurulması 478
İ. İstinaf Sonucu Verilebilecek Kararlar 479
J. Okuma Parçası: Fransız İdari Yargısında İstinaf Sisteminin Genel Esasları 480
III. TEMYİZ KANUN YOLU 484
A. Temyizde Usul 485
1. Temyize Tâbi Olan ve Olmayan Kararlar 485
2. Temyiz ile İstinaf Arasında Temel Farklılıklar 488
3. Temyiz Dilekçesi 491
4. Temyizde Harç ve Posta Ücreti 495
5. Temyiz Süresi 495
6. Temyizde Ön İnceleme 497
B. Temyiz Sebepleri 499
1. Görev–Yetki Dışında Bir İşe Bakılması 499
2. Hukuka Aykırı Karar Verilmiş Olması 501
a. Uygulanacak Hukuk Kuralında Hata Yapılması 502
b. Davaya Konu Olayın Tespitinde Hata Yapılması 502
c. Davaya Konu Olayın Nitelendirilmesinde Hata Yapılması 502
d. Usul Hükümlerine Uyulmamış Olması 502
aa. Dosyanın Tekemmülünde Usulsüzlük Yapılmış Olması 503
bb. Re’sen Araştırma İlkesinin Uygulanmamış Olması 503
cc. İddia ve Savunma Hakkına İlişkin Kurallara Uyulmaması 504
dd. Mahkeme Kararının Gerekçesiz Olması 504
ee. Vekil, Kanuni Mümessil Sıfatı Olmayan Kimseler Huzuruyla Davaya Bakılmış ve Hüküm Verilmesi 507
ff. Duruşmaya İlişkin Hükümlere Uyulmaması 507
gg. Toplantı ve Karar Yeter Sayısına Uyulmadan Karar Verilmesi 507
hh. Kararda Bulunması Gereken Unsurlardan Birinin Eksik Olması 508
C. Temyiz İncelemesi Sonucu Verilebilecek Kararlar 508
1. Onama Kararı 508
2. Düzelterek Onama Kararı 508
3. Bozma Kararı 509
4. Bozmadan Sonraki Yargılama 511
IV. OLAĞANÜSTÜ KANUN YOLLARI 512
A. Kanun Yararına Temyiz ve Hukuki Sonuçları 512
B. Yargılamanın Yenilenmesi 513
1. Yargılamanın Yenilenmesi Sebepleri ve Süresi 513
2. Yargılamanın Yenilenmesi Usulü ve Başlıca Hususlar 516
3. Yargılamanın Yenilenmesi İsteminin Karara Bağlanması 517
4. AİHM Kararlarının İdari Yargıda Yargılamanın Yenilenmesi Nedeni Olması 517
Kendimizi Sınayalım–Çalışma Soruları 520
Bölüm XI
YARGI DIŞI İDARİ UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YOLLARI
I. GENEL OLARAK 521
II. İDARE HUKUKU ALANINDAN ÖRNEKLER ve KISA BİLGİLER 523
A. 659
S. Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname 523
1. Kapsam ve İçeriği 523
2. Takip ve Temsil Yetkileri İle Bunların Kapsamı, Niteliği ve Kullanılması 524
3. İdari Uyuşmazlıkların Sulh Yoluyla Halli ve Vazgeçme 525
B. Kamu Denetçiliği Kurumu 526
1. Hukuki Niteliği 526
2. Kurumun Görev Alanı ve Sınırları 527
C. Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi 530
1. Amaç ve Yetkili Makam 530
2. Başvuru ve Süresi 531
3. Soruşturma 532
4. Kararların Kesinliği 532
5. Kararın Uygulanması ve Güvenlik Kuvvetlerinin Görevi 532
Ç. Tahkim 533
D. Spor Uyuşmazlıklarında Zorunlu Tahkim 533
E. Vergi Uyuşmazlıklarında Uzlaşma 533
F. Terörle Mücadele Kanunu Çerçevesinde “Zarar Tazmin Komisyonları” 533
G. Kamulaştırma Bedelinde Anlaşmaya İlişkin Kararlar 534
H. Kamu İhalelerinde İdari İtiraz Sonucu Verilen Kararlar 534
I. Uzlaştırma Kurulu Kararları 534
J. İdari Merciler Tarafından Uyuşmazlıkların Çözülmesi De Dahil Diğer Yasal Düzenlemelerden Bazıları 534
1. Üst Makama Başvuru Sonucu Verilen Kararlar 534
2. AİHM’e Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümü 535
3. Kamu Zararlarının Rızaen ve Sulh Yolu Tahsili 535
4. Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulu Kararları 536
Kendimizi Sınayalım–Çalışma Soruları 537
Bölüm XII
AİHM KARARLARININ İDARİ YARGIYA ETKİSİ
I. AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN TÜRK İDARİ YARGI SİSTEMİNDEKİ KONUMU 539
A. Giriş 539
B. AİHM Kararları Beyan Edicidir 539
C. AİHM “Konu ve Madde İtibarıyla” İdare Hukuku Alanında Uzmanlaşmış Bir Mahkeme Değildir 540
II. DANIŞTAY’IN AİHM KARARLARINA YÖNELİK DEĞERLENDİRMELERİ 542
III. AİHM KARARLARININ YERİNE GETİRİLMESİ ZORUNLULUĞU (AİHS md.46) 542
IV. İDARİ YARGI ve AİHM KARARLARINDAN ÖRNEKLER 544
A. İdari Yargı ve AİHM’nin İdari Uyuşmazlıklara Bakışı 544
B. Adil Yargılanma Hakkının İdari Yargıya Yansımaları Bağlamında AİHM Kararlarından Örnekler 546
1. Bir Yargı Yerine Başvuru Hakkı 547
2. İdari Yargı Bağlamında Mahkemelerin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı 548
3. İdari Yargılamada Makûl Süre 551
4. Davanın Hakkaniyete Uygun Dinlenmesini İstemek Hakkı ve Silahların Eşitliği İlkesi 554
5. Diğer Bazı Hususlar 555
C. AİHM Kararları ve Etkileri Bağlamında İdari Yargıya İlişkin Değinilmesi Gereken Bazı Hususlar 555
1. İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi 555
2. Menfaat İlgisi 557
3. AİHM’ce Başvuruya İlişkin Tedbir Kararı Verilmesi (İç Tüzük md.39) 559
4. Üçüncü Tarafın Davaya Müdahalesi (AİHS md.36, İç Tüzük md.61) 560
5. İddiayı Değiştirme Yasağı 560
6. İspat Yükü ve Delil Konusundaki Bazı Düşünceler 561
7. Derdestlik İtirazı 561
8. Maddi, Manevi Tazminat ve Gelir Kaybına İlişkin Bazı Hususlar 562
Kendimizi Sınayalım–Çalışma Soruları 564
Kaynakça 565
Kavram Dizini 583