İdari Yargı Kararlarının Gerekçelendirilmesi (9786052645727)

ÖNSÖZ 5 İÇİNDEKİLER 11
KISALTMALAR 17
GİRİŞ 19
I. BÖLÜM TEMEL HAKLAR VE HUKUK SİSTEMLERİ ÇERÇEVESİNDE GEREKÇE KAVRAMI
I. GEREKÇEKAVRAMI 27 A. Tarihsel Gelişimi 30 B. Gerekçe Teorisi 33
1. Gerekçe ile İlişkili Kavramlar 37
a. Hukuk Metodolojisi 38
b. Argümantasyon (Temellendirme) 41
c. Hukuk Mantığı 43
d. Retorik 44
e. Yorum 46
f. İdari İşlemin Gerekçesi 51
g. Kanun Gerekçesi 54
C. Hukuk Sistemlerinin Gerekçe Kavramına Yaklaşımı 55
1. Anglo–Sakson (Anglo–Amerikan) Hukuk Sistemi’nde Gerekçe 57
a. Ratio Decidendi–Obiter Dictum İlkeleri Tasnifi 58
b. Stare Decisis İlkesi 59
2. Kıta Avrupası (Kara Avrupası) Hukuk Sistemi’nde Gerekçe 61 D. Gerekçenin Bağlayıcılığı 62
II. HAKKAVRAMI AÇISINDAN ‘GEREKÇELİ KARAR HAKKI’ 65
A. Adil Yargılanma Hakkı ve Hak Arama Özgürlüğü Bağlamında Gerekçeli Karar Hakkı 65
1. Gerekçeli Karar Hakkının Tanımı 69
2. Gerekçeli Karar Hakkının İçeriği 70
3. Gerekçeli Karar Hakkının Pozitif Hukuktaki Yansımaları ve Uygulanması 72
B. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Gerekçeli Karar Hakkı 74
1. AİHM’e Göre Gerekçesiz Kabul Edilmeyen Yargı Kararları 76
a. “Ulusal Mahkeme Her Argümana Cevap Vermek Zorunda Değildir”: Hiro Balani v. İspanya Kararı ve Van de Hurk v. Hollanda Kararı 76
b. “Halk Jürisinin, Başvuranın Suçluluğuna Karar Vermiş Olması Nedeniyle Jüri Kararın Gerekçesiz Olması Sözleşme’ye Aykırı Değildir”: Refik Sarıc v. Danimarka Kararı ve Taxquet v. Belçika Davası 78
c. “Ağır Ceza Mahkemesi Başkanı’nın Sorduğu 768 Soruya Jürinin Cevap Vermesi, Kararın Temelini Oluşturur. Jüri kararının gerekçesiz olmasını telafi ettiklerine karar verilmiştir”: Papon v. Fransa Kararı 80
2. AİHM’e Göre Gerekçesiz Kabul Edilen Yargı Kararları 81
a. “Sanığın Mahkûmiyeti Anlamaması Yetersiz Gerekçeden Kaynaklanır”: Hadjianastassiou v. Yunanistan Kararı 81
b. “Temyiz Mahkemesinin, Sadece Davalının Savunmasına Dayalı Yetersiz Gerekçe İle Karar Vermesi, Adil Yargılanma Hakkının İhlalidir”: Ruiz Torija v. İspanya Kararı ve Chevrol v. Fransa Kararı 81
C. Anayasa Mahkemesi’nin Gerekçeli Karar Hakkı ile İlgili Yaklaşımı 82
1. Anayasa Mahkemesi’nin Yüksek Mahkeme Sıfatıyla Verdiği Kararlar ve Gerekçe İlkesi 84
2. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararlarında Gerekçeli Karar Hakkı 89
a. Kararın Niteliği Ölçütü: “Gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı kararın niteliğine göre değişebilir” 91
b. Makul Gerekçe ve Hukuki Güvenlik Ölçütü: “Davayla doğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile yanıt verilmelidir” 92
c. Yeniden Yargılama Yapılması Ölçütü: “Gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılması gerekir” 93
d. Anayasal Önem ve Kişisel Önem Ölçütleri: “Başvurunun Anayasa’nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımaması” ve “ Başvurucunun önemli bir zarara uğramaması” 94
e. Re’sen Araştırma İlkesine Tabi Olmama Ölçütü: “Anayasa Mahkemesi kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlarının Anayasa’ya uygunluğunun ve müdahale gerekçelerinin denetimini kendiliğinden yapmaz” 96
f. Temyiz veya İstinaf Mercilerinin Davanın Ana Unsurlarını Gerekçelendirmesi Ölçütü: “İtiraz ya da temyiz mercilerinin bir şekilde itiraz veya temyizde dile getirilmiş ana unsurları incelediğini, derece mahkemesinin kararını inceleyerek onadığını ya da bozduğunu göstermesidir” 97
III. GEREKÇE İLKESİNİN TÜRK HUKUKU’NDAKİ DAYANAKLARI 98
A. Anayasal Dayanakları 100
B. Yasal Dayanakları 102
1. 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 102
2. 2575 Sayılı Danıştay Kanunu 106
3. Diğer Mevzuat 106
II. BÖLÜM YARGI KARARININ ANATOMİSİ VE GEREKÇE
I. YARGI KARARININ ANATOMİSİ 113
A. Uyuşmazlığı Çözecek Hukuk Kuralının Tespiti 114
B. Hukuk Kuralının Olaya Uygulanması 114
C. Kıyas (Tasım) 115
D. Yorum ve Kural Boşluklarının Doldurulması 116
E. Hüküm ve Gerekçe 119
F. Hüküm Fıkrası ve İlâm 122
G. Muhalefet Şerhi (Azlık Oyu/Karşıoy Yazısı)– Farklı (Değişik) Gerekçe 123
II. YARGI KARARLARINDA GEREKÇE ETKİSİ VE UYGULAMA ALANI 124
A. Gerekçe Etkisi 124
B. Yargı Kararında Gerekçe İlkesinin Uygulama Alanı 127
III. GEREKÇEYE İLİŞKİN TEORİLER 128
A. Kavram Teorisi 129
B. Menfaat Teorisi 129
C. Maddi ve Teknik Teori 130
D. Modern Teori 131
E. Rasyonel Hukuki Tartışma (İletişim Rasyonalitesi) Teorisi 132
F. Hukuki Transformasyon Teorisi 133
IV. GEREKÇELENDİRMENİN İŞLEVLERİ 134
A. Gerekçelendirmenin Genel Olarak Tüm Yargı Kolları Açısından İşlevleri 134
B. Gerekçelendirmenin İdari Yargılama Usulü Hukukundaki İşlevleri 139
V. YARGIDA HEDEF SÜRE UYGULAMASIİLE GEREKÇELENDİRME ARASINDAKİİLİŞKİ 143
VI. GEREKÇENİN UNSURLARI 146 A. Maddi Açıdan 151
1. Maddi Olgu (Olay) –Uygulanan Kural İlişkisi 151
2. Hükmün Nedenleri 153
3. İddia Savunmanın Değerlendirilmesi 157
4. Delillerin Değerlendirilmesi ve Hâkimin Takdir Yetkisi 158 B. Şekli Açıdan 161
1. Dil 161
2. Üslûp 164
3. Yazım 165
VII. GEREKÇENİN KALEME ALINMASINDA YORUM YÖNTEMLER İ 166
VIII. GEREKÇE TÜRLERİ 169 A. Hukuki ve Yasal Gerekçe 169 B. Değişik Gerekçe 171 C. Makul Gerekçe–İkna Edici Gerekçe 172
IX. GEREKÇESİZLİK TÜRLERİ 172 A. Yetersiz Gerekçe 173 B. Eksik Gerekçe 175
1. İç Gerekçe Eksikliği 175
2. Dış Gerekçe Eksikliği 176
C. Matbu Gerekçe 177
D. Salt Bilimsel İçtihatlı Gerekçe 179
E. Tutarsız Gerekçe 179
F. Geç Gerekçe 180
III. BÖLÜM İDARİ YARGIDA DAVA TÜRLERİNE VE YARGILAMA AŞAMALARINA GÖRE GEREKÇELENDİRME
I. GENELOLARAK İDARİ YARGIDA GEREKÇELENDİRME 181
A. İdari Yargılama İlkeleri–Gerekçe İlişkisi 184
B. Gerekçelendirmede İdari Yargı Metodolojisinin Bir Uygulama Şekli: Danıştay Karar Yazım Rehberi 186
C. İdari Yargı Kararlarının Metodolojisi Hakkında Düşünceler 190
II. İDARİ YARGIDA DAVA TÜRLERİ VE GEREKÇE 193
A. İptal Davasının Konusu ve Özelikleri 193
B. Tam Yargı Davasının Konusu ve Özelikleri 195
C. İptal ve Tam Yargı Davası Farkı 198
D. İptal ve Tam Yargı Davalarında Gerekçeli Karar 199
III. İDARİ YARGILAMA HUKUKU KANUN YOLLARINDA GEREKÇE 205
A. İstinaf Aşamasında Gerekçe 206
B. Temyiz Aşamasında Gerekçe 208
1. Genel Olarak Değişik Gerekçe İle Onama ve Düzelterek Onama Kararları 210
2. İdari Yargı Açısından Değişik Gerekçe ile Onama–Düzelterek Onama 211
IV. YÜRÜTMENİN DURDURULMASIKARARLARINDA GEREKÇELENDİRME 212
V. ARA KARARININGEREKÇELENDİRİLMESİ 222
VI. İDARİ YARGI KARARLARININ GEREKÇELENDİRİLMEMESİNİN SONUÇLARI 224 SONUÇ VE ÖNERİLER 229
KAYNAKÇA 233 KAVRAM DİZİNİ 251