Hanefi Hukuk Düşüncesinde Mülkiyetin Sözleşmeyle Nakli (9786253778866)

ÖNSÖZ 7
KISALTMALAR 15
GİRİŞ 17
I. KİTABIN AMACI VE KONUSU 17
II. KONUNUN SINIRLANDIRILMASI 19
III. KONUNUN SUNULMASI 20
IV. KİTABIN ÖNE ÇIKAN KAYNAKLARI 21
V. HANEFİ HUKUK DÜŞÜNCESİ BAĞLAMINDA MİLK KAVRAMI 24
A. Sözlük Anlamıyla Milk 24
B. Hanefi Hukuk Düşüncesinde Terim Anlamıyla Milk 28
C. Bir Araz Olarak Milk 32
D. Hanefi Hukuk Düşüncesinde Milke İlişkin Kullanım Örnekleri 33
E. Hanefi Hukuk Düşüncesinde Farklı Milk Türü Örnekleri 43
F. Mülkiyet ve Mülk Kavramları 49
G. Mülkiyet – İbāḥa Ayrımı 55
H. Mülkiyetin Farklı Düzeyleri: Allah’ın Mülkiyeti ve İnsanın Mülkiyeti 58
VI. MÜLKİYETİN NAKİL YOLLARINDAN BİRİ OLARAK SÖZLEŞME 62
A. Mülkiyetin Nakli ve Temlik Kavramı 65
B. Mülkiyetin Sözleşmeyle Nakline İlişkin Genel İlkeler 72
1. Mülkiyet İcabında Rızanın Şart Oluşu 74
2. Kişinin Teberruda Bulunmaya Zorlanmasının Meşru Olmaması 78
3. Tarafların İradelerine Şer’in Hakkı Sebebiyle İtibar
Edilmemesinin Mümkün Oluşu 82
4. İvazlı Sözleşmelerde Taraflar Arası Eşitlik 84
5. Mülkiyet Naklinin Şart veya Vadeye Bağlanamaması 86
C. Mülkiyetin Sözleşme Yolu Dışında Nakledilmesi 87
1. Halefiyet Yoluyla Nakil 88
2. Gasp Edilen Şeyin Mülkiyetine Tazminle Sahip Olunması 93
3. Harbî ile Yapılan Sözleşmenin İstila Hükmünde Olması 96
4. Mülkiyetin Hükmen İntikali 99
BİRİNCİ BÖLÜM
TEMLİK SÖZLEŞMELERİ
I. BEYʿ SÖZLEŞMESİ 106
A. Satış Sözleşmesi 109
1. Sahih, Nāfiẕ ve Lazım Nitelikteki Satış Sözleşmesi 111
a. Satış Sözleşmesinde Şart Olarak Mülkiyet 113
(1) Satış Sözleşmesinin İnʿiḳād Şartı Olarak Satılan Şeyin
Mülkiyet Altında Olması 113
(2) Satış Sözleşmesinin Nefāẕ Şartı Olarak Mebīʿin Satıcının
Mülkiyetinde Olması 114
b. Satış Sözleşmesinin Hükmü Olarak Mülkiyet 115
(1) Satılan Şeyin Mülkiyetinin Müşteriye İntikal Etmesi 116
(a) Satış Sözleşmesinde İntikal Eden Mülkiyetin
İstikrar ve Tamamlanma Şartı Olarak Kabz 126
(b) Müşterinin Satın Aldığı Şey Üzerindeki
Mülkiyetinin Taayyün Edip Etmediği 133
(2) Semenin Mülkiyetinin Satıcıya İntikal Etmesi 135
(a) Satıcının Semen Üzerindeki Mülkiyetinin Taayyün
Etmemiş Olması 137
(b) Hanefi Fıkhında Şaz Bir Görüş: Dinar ve Dirhemin
Sözleşmeyle Taayyün Ettiği Yaklaşımı 142
aa. Dinar ve Dirhemin Sözleşmeyle Taayyün Ettiği
Yaklaşımının Mülkiyetin İntikali Bağlamında
Sonuçları 144
(c) Vadeli Borçlarda Mülkiyetin Sabit Olması: Deyn
Mülkiyeti 148
c. Satış Sözleşmesinde İntikal Eden Mülkiyetin Kapsamı ve
Mülkiyetlerin Meşguliyeti Durumu 149
2. Fasit Satış Sözleşmesi 156
a. Fasit Satış Sözleşmesinin Mülkiyetin Kabzla Beraber İntikal
Ettiğine Yönelik Delillendirmeler 159
b. Fasit Satış Sözleşmesinin Kabzla Beraber Mülkiyetin İntikali
Hükmünü Doğurabilmesi İçin Aranan Şartlar 164
c. Kişinin Kendi Mülkiyetinde Tasarrufta Bulunmasının Mekruh
Olma Durumu: Fasit Satış Sözleşmesi Bağlamında Ḫabīs̠
Mülkiyet Kavramı 168
d. Müşterinin Feshedilebilir Nitelikteki Mülkiyeti ve Arz Ettiği
Farklılıklar 171
(1) Müşterinin Fasit Akitle Satın Aldığı Şeye İlişkin Kısıtlılıkları:
Feshedilebilir Mülkiyetin Görece Zayıf Konumu 172
(2) Müşterinin Fasit Sözleşmeyle Satın Aldığı Şeye İlişkin
Tasarruflarının Geçerliliği ve Satış Sözleşmesinin
Feshine Etkisi 179
(a) Müşterinin Fasit Akitle Satın Aldığı Şey Üzerindeki
Mülkiyetini Ortadan Kaldıran Tasarrufları 179
(b) Müşterinin Fasit Akitle Satın Aldığı Şey Üzerindeki
Mülkiyetini Yalnızca Bir Bakımdan Ortadan
Kaldıran Tasarrufları 181
3. Batıl Satış Sözleşmesi 184
4. Fuzulinin Satışı 190
a. Fuzulinin Satış Sözleşmesinde Satıcı Konumunda Olması 193
b. Fuzulinin Satış Sözleşmesinde Müşteri Konumunda Olması 196
B. Selem Sözleşmesi 196
1. Selem Sözleşmesinin Hükmü Olarak Mülkiyet İntikali 202
a. Raʾsu’l–mālin Mülkiyetinin Muslemun İleyh için Muaccel
olarak Sabit Olması 203
b. Muslemun fīhin Mülkiyetinin Rabbu’s–selem İçin Müeccel
Olarak Sabit Olması 206
C. Sarf Sözleşmesi 213
1. Sarf Sözleşmesinin Hükmü Olarak Mülkiyet 219
D. Güvene Dayalı Beyʿ Sözleşmeleri 223
II. HİBE SÖZLEŞMESİ 225
A. Hibe Sözleşmesinin Hükmü Olarak Mülkiyetin Nakli 226
1. Hibede Mülkiyetin İntikal Şartı Olarak Kabz 227
2. Mülkiyetin Hibe Akdiyle İntikali: Kabzı Yenilemenin
Gerekmemesi Hali 232
3. Mülkiyetin İntikali Bağlamında Deynin Hibesi 234
B. Hibeden Dönmenin Mülkiyetin İntikali Bağlamında Sonuçları 235
C. İvaz Şartlı Hibe 238
III. İCARE SÖZLEŞMESİ 240
A. İcare Sözleşmesinin İki Türü 243
B. İcare Sözleşmesinin Kuruluşunda Mülkiyet 244
C. İcare Sözleşmesinde Şart Olarak Mülkiyet 250
D. İcare Sözleşmesinin Hükmü Olarak Mülkiyet: Menfaatin İvazlı
Temliki 251
1. İcare Sözleşmesinde Mülkiyetin Muhāyeʾeyi Gerektirmemesi 256
2. İcare Sözleşmesinde Menfaat Mülkiyetinin Sabit Olma Şekli 261
3. İcare Sözleşmesinde Semenin Mülkiyetinin Sabit Olma Yolları 263
a. Mutlak İcare Sözleşmesi 263
b. Tacil Şartlı İcare Sözleşmesi 268
c. Şart Koşulmadığı Halde Kira Bedelinin Önceden Ödenmesi 269
E. İcare Sözleşmesinin Sona Ermesinde Mülkiyet 271
1. İcareye Verenin İcareye Verdiği Şey Üzerindeki Mülkiyetinin
Sona Ermesi 271
2. İcare Sözleşmesinin Kiracının Vefatıyla Sona Ermesi 273
IV. ARİYET SÖZLEŞMESİ 274
A. Ariyetin Hükmü 275
1. Ariyetin Menfaatin Mübah Kılınması (İbāḥa) Olduğu Yaklaşımı 275
2. Ariyetin Menfaat Temliki Olduğu Yaklaşımı 278
B. Sınırlı Bir Mülkiyet Türü Olarak Ariyet Alanın Lazım Olmayan
Mülkiyeti 283
C. Ariyette Menfaat Mülkiyetinin İntikal Şartı Olarak Kabz 284
D. Ariyette Dönme Hakkına Gerekçe Olarak Ariyet Alanın Menfaat
Mülkiyetine Anbean Sahip Olması 285
E. Mülkiyetin İntikali Bağlamında Rehin Ariyeti 286
F. Mecaz Anlamıyla Ariyet: Karz Sözleşmesi 288
İKİNCİ BÖLÜM
MÜLKİYETİ NAKLEDEN DİĞER BAŞLICA SÖZLEŞME TÜRLERİ
I. SULH 298
A. İkrar Üzerine Sulh 301
1. Hakkında Sulh Yapılan Şeyin ve Sulh Bedelinin Ayn Olması 304
2. Hakkında Sulh Yapılan Şeyin Ayn Sulh Bedelinin Deyn Olması 305
3. Hakkında Sulh Yapılan Şeyin Deyn Sulh Bedelinin Ayn Olması 307
4. Hakkında Sulh Yapılan Şeyin ve Sulh Bedelinin Deyn Olması 308
5. Sulh Bedelinin Menfaat Olması 314
6. Hakkında Sulh Yapılan Şeyin Menfaat Olması 317
B. İnkar veya Sükut Üzerine Sulh 318
1. Sulh Bedeli veya Hakkında Sulh Yapılan Şeyin Menfaat Olması 321
II. KISMET (ORTAK MÜLKİYETİN TAKSİMİ) 323
A. Aynların Taksimi 325
1. Muavaza Olarak Kısmet 331
2. İfraz Olarak Kısmet 335
B. Menfaatlerin Taksimi (Muhāyeʾe) 342
1. Mekan Üzerinden Muhāyeʾe 346
2. Zaman Üzerinden Muhāyeʾe 349
III. İSTIṢNĀʿ 350
A. İstıṣnāʿın Karşılıklı Vaatleşme Olduğu Yaklaşımı 351
B. İstıṣnāʿın Sözleşme Olduğu Yaklaşımı 352
1. İstıṣnāʿın Zimmette Sabit Mebīʿ Üzerine Yapıldığı Yaklaşımı 356
2. İstıṣnāʿın Amelin Şart Koşulduğu Zimmette Sabit Mebīʿ Üzerine
Yapıldığı Yaklaşımı 360
C. İstıṣnāʿın Seleme Dönüşmesi 362
IV. SADAKA 365
V. ʿARİYYE 366
VI. ʿUMRĀ 368
VII. RUḲBĀ 369
VIII. VASİYET 370
A. Vasiyetin Hükmü Olarak Mülkiyetin Nakli 379
1. Ayn Vasiyeti 392
2. Menfaat Vasiyeti 399
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MÜLKİYETİN İNTİKALİ BAĞLAMINDA TARAFLARIN SÖZLEŞMEYE İLİŞKİN TASARRUFLARI VE SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ
I. MUHAYYERLİKLER 408
A. Kabul Muhayyerliği 410
B. Şart Muhayyerliği 412
1. Şart Muhayyerliğinin Satıcıya Ait Olması 417
a. Ebu Hanife’nin Semenin Mülkiyetinin Satıcıya İntikal
Etmediği Yaklaşımı: Satıcının Mebīʿ ve Semenin Mülkiyetine
Aynı Anda Sahip Olamaması 420
b. Ebu Yusuf ve Muhammed’in Semenin Mülkiyetinin Satıcıya
İntikal Ettiği Yaklaşımı: Müşteriden Çıkan Mülkiyetin Satıcıya
İntikal Zorunluluğu 423
c. Satıcının Şart Muhayyerliğinin Düşmesiyle Sözleşmenin
Tamamlanması 423
(1) Mülkiyetin İsnat (İsnād) Yoluyla İntikali: Satıcı İcazet
Verdiğinde Satılan Şeyin Mülkiyetinin İntikal Anı 427
2. Şart Muhayyerliğinin Müşteriye Ait Olması 431
a. Ebu Hanife’nin Mülkiyetin Müşteriye İntikal Etmediği
Yaklaşımı: Müşterinin Mebīʿ ve Semenin Mülkiyetine Aynı
Anda Sahip Olamaması 433
b. Ebu Yusuf ve Muhammed’in Mülkiyetin Müşteriye İntikal
Ettiği Yaklaşımı: Satıcıdan Çıkan Mülkiyetin Müşteriye İntikal
Zorunluluğu 436
c. Mülkiyetin İntikaline İlişkin Ebu Hanife ile Ebu Yusuf ve
Muhammed Arasındaki Görüş Ayrılığının Füru–ı Fıkıhtaki
Sonuçları 436
d. Müşterinin Şart Muhayyerliğinin Düşmesiyle Sözleşmenin
Tamamlanması 448
(1) Mülkiyetin İsnat (İsnād) Yoluyla İntikali: Müşteri İcazet
Verdiğinde Semenin Mülkiyetinin İntikal Anı 453
3. Şart Muhayyerliğinin Hem Satıcıya Hem de Müşteriye Ait Olması 455
C. Tayin Muhayyerliği 456
1. Muhayyerliğin Müşteriye Ait Olması 457
2. Muhayyerliğin Satıcıya Ait Olması 460
D. Görme Muhayyerliği 463
1. Mülkiyetin Görme Muhayyerliğine Rağmen İntikal Ettiği
Yaklaşımı 468
2. Ebū Naṣr el–Aḳṭaʿ’ın Görme Muhayyerliğinin Mülkiyetin
İntikaline Engel Olduğu Yaklaşımı 473
3. Görme Muhayyerliğinin Sona Ermesi 475
E. Ayıp Muhayyerliği 482
1. Ayıp Muhayyerliğinin Mülkiyetin Nakli Bağlamında Sonuçları 484
2. Mülkiyetin Nakli Bağlamında Ayıp Muhayyerliğinin Ortadan
Kalkması 487
II. FESİH 494
A. Mülkiyetin Nakli Sonucunu Doğuran Fesih: Mülkiyetin İlk Hükmüyle
Geri Dönmesi 496
1. Mülkiyetin Taraflar ve Üçüncü Şahıslar Açısından İlk Hükmüyle
Dönmesi 502
2. Mülkiyetin Taraflar İçin İlk Hükmüyle Üçüncü Şahıslar İçin Yeni
Bir Mülkiyet Hükmüyle Dönmesi 506
B. Mülkiyetin Nakli Sonucunu Doğurmayan Fesih 510
III. İKALE 512
A. Hanefi Hukuk Düşüncesinde İkalenin Mahiyetine İlişkin Farklı
Görüşler 514
1. İkalenin Taraflar İçin Fesih Üçüncü Şahıslar İçin Yeni Bir Satış
Sözleşmesi Olduğu Görüşü 514
2. İkalenin Taraflar ve Üçüncü Şahıslar İçin Yeni Bir Satış
Sözleşmesi Olduğu Yaklaşımı 518
3. İkalenin Mümkünse Fesih Aksi Halde Yeni Bir Satış Sözleşmesi
Olduğu Yaklaşımı 521
4. İkalenin Taraflar ve Üçüncü Şahıslar İçin Fesih Olduğu Yaklaşımı 524
B. Görüş Farklılıklarının Mülkiyetin Nakli Bağlamında Sonuçlarının Füru
Mesele Örnekleri Üzerinden İncelenmesi 525
SONUÇ 531
KAYNAKÇA 537