Göçmen Kaçakçılığı İnsan Ticareti ve Organ ve Doku Ticareti Suçları
İçindekileri İncele
ÖNSÖZ 5 İÇİNDEKİLER 7 – I – TERİMLER SÖZLÜĞÜ Borç Köleliği 19 Borçlandırma 19 Borçlandırarak Hizmetkarlık Yaptırma 19 Cebir 20 Cinsel İstismar 20 Cinsel Sömürü 21 Çevresel Göçmen 21 Çocuk İstismarı 21 Çocuk İşçiliğinin En Kötü Biçimleri 25 Değerlendirme Raporu 25 Diplomatik Sığınma 25 Düşünme Süresi 25 Düzensiz Göçmen 26 Ekonomik Göçmen 26 Fuhuş 26 Göç 27 Göçmen Kaçakçılığı 27 Hedef Ülke 28 İnsan Ticareti 28 İnsan Taciri 29 Kalifiye Göçmen 30 Kaynak Ülke 30 Kontrol 30 Kısa Süreli Göçmen 30 Kölelik 31 Mağdur 32 Mülteci 32 Pornografi 34 Sığınmacı 35 Serflik 35 Sömürü 35 Tehdit 36 Transit Ülke 36 Uzman personel 36 Uzman Raporu 36 Vücut Organlarının Alınması 36 Yasadışı
Giriş 36 Zorla Çalıştırma 37 Zorla Evlendirme 38 – II – İNSAN TİCARETİNİ YASAKLAYAN ULUSLARARASI BELGELER
1. GENEL OLARAK 39
a. Beyaz Kadın Ticaretinin Engellenmesi Sözleşmesi (1904–1910) 40
b. Beyaz Kadın Ticaretinin Engellenmesi Sözleşmesi (1921) 41
c. Kadın ve Çocuk Ticaretinin Engellenmesi Sözleşmesi (30 Eylül 1921) 42
d. Kadın Ticaretinin Engellenmesi Sözleşmesi (11 Ekim 1933) 42
e. Birleşmiş Milletler İnsan Ticaretinin ve Fuhuş Amacıyla İstismarın Önlenmesi Sözleşmesi 43
f. Kölelik ve Köle Ticaretinin Yasaklanmasına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmeleri 45
g. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (2 Eylül 1990) 47
h. Çocuk Haklarına Dair Sözleşmeye Ek Çocuk Satışı, Çocuk Fahişeliği ve Çocuk Pornografisi İle İlgili İhtiyari Protokol 48
i. Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’ne Ek İnsan Ticaretinin, Özellikle Kadın ve Çocuk Ticaretinin Önlenmesine, Durdurulmasına ve Cezalandırılmasına İlişkin Protokol (Palermo Protokolü) 49
j. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Cinsel Sömürü Amacıyla İnsan Ticaretine Karşı Eylem Konulu 19 Mayıs 2000 tarih ve R (2000) 11 sayılı Tavsiye Kararı 52
k. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Ülkelere Kadınların Şiddete Karşı Korunmasına İlişkin 30.04.2002 tarih ve Rec (2002)/5 Sayılı Tavsiye Kararı 53
l. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Ülkelere Cinsel İstismara Karşı Çocukların Korunmasına İlişkin Rec (2001)/16 Sayılı Tavsiye Kararı 54
m. İnsan Ticaretine Karşı Avrupa Sözleşmesi (16 Mayıs 2005) 55 – III – İNSAN TİCARETİ – OLGUNUN TANIMI – YASAL ÇERÇEVE
1. GENEL BİLGİLER 59
2. TÜRK CEZA MEVZUATINDA İNSAN TİCARETİ 60
3. İNSAN TİCARETİNİN TEMEL SEBEPLERİ 62
4. İNSAN TİCARETİNİN BOYUTLARI (MAĞDUR AÇISINDAN) 63
5. İNSAN TİCARETİ İLE ORGANİZE SUÇLULUK ARASINDAKİ İLİŞKİ 64
6. İNSAN TİCARETİNİN TİPİK ORTAYA ÇIKIŞ ŞEKİLLERİ 65
6.1. Göç Bağlamında İnsan Ticareti 65
6.2. Fuhuş Maksatlı İnsan Ticareti 65
6.3. İşgücü Sömürüsü Olarak İnsan Ticareti 66
6.4. Çocuk İstismarı Olarak İnsan Ticareti 66
6.5. Organ ve Doku Kaçakçılığı Bağlamında İnsan Ticareti 68
7. TÜRK HUKUKUNDA İNSAN TİCARETİ FİİLİNİN DÜZENLENİŞ ŞEKLİ 69
8. İNSAN TİCARETİ SUÇUNUN BENZER SUÇLARLA KARŞILAŞTIRILMASI 73
8.1. Göçmen Kaçakçılığı Suçu 73
8.2. Fuhuş Suçu (m.227) 76
8.3. İş ve Çalışma Hürriyetinin İhlali Suçu (m.117) 84
8.4. Dilencilik Suçu (TCK m.229) 87
8.5. Kasten Yaralama Suçu (TCK m.86), Tehdit (TCK m.106) ve Hürriyeti Tahdit (TCK m.109) Suçları 88
8.6. Organ ve Doku Ticareti Suçu (TCK m.91) 88
8.7. Müstehcenlik Suçu (TCK m.226) 89
8.8. Eziyet (TCK m.96), Cinsel Saldırı (TCK m.102) ve Cinsel İstismar (TCK m.103) Suçları 89 – IV – İNSAN TİCARETİ SUÇUNUN İHDASIYLA KORUNAN HUKUKİ DEĞER
1. GENEL BİLGİLER 91
2. ÜLKENİN KAMU DÜZENİ 91
3. KİŞİLERİN TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ 92
4. İNSAN HAYSİYETİNİN, ONURUNUN DOKUNULMAZLIĞI 94
5. ULUSLARARASI TOPLUM DÜZENİ 95 – V – İNSAN TİCARETİ SUÇUNUN UNSURLARI
1. MADDİ UNSURLAR 97
1.1. Fiil 97
1.1.1. İnsan ticaretinin fiil yönünden arz ettiği özellikleri; 98
1.1.1.1. Araç Fiiller 99
1.1.1.1.1. Tehdit, Baskı, Cebir ve Şiddet 101
1.1.1.1.2. Nüfuzu Kötüye Kullanmak 105
1.1.1.1.3. Kandırmak 107
1.1.1.1.4. Kişiler Üzerindeki Denetim Olanaklarından Yararlanmak 109
1.1.1.1.5. Kişilerin çaresizliklerinden yararlanmak 110
1.1.1.2. Asıl Fiiller 113
1.1.1.2.1. Ülkeye Sokmak veya Ülke Dışına Çıkarmak 114
1.1.1.2.2. Tedarik Etmek 117
1.1.1.2.3. Kaçırmak 117
1.1.1.2.4. Bir Yerden Başka Bir Yere Götürmek 119
1.1.1.2.5. Sevk Etmek 120
1.1.1.2.6. Barındırmak 120
1.2. Fail 121
1.3. Mağdur 123
1.4. Suçun Maddi Konusu 125
2. MANEVİ UNSURLAR 126
2.1. Genel Bilgiler 126
2.2. Zorla Çalıştırmak, Hizmet Ettirmek 129
2.3. Fuhuş Yaptırmak 130
2.4. Esarete tabi kılmak 131
2.5. Vücut organlarının verilmesini sağlamak 132
3. HUKUKA AYKIRILIK UNSURU 134
4. İNSAN TİCARETİ SUÇUNUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ ŞEKİLLERİ 136
4.1. Teşebbüs 136
4.2. İştirak 138
4.3. İçtima 138
5. YAPTIRIM VE SORUŞTURMA İLE KOVUŞTURMA USULÜ 143
5.1. Yaptırım 143
5.2. Soruşturma ve Kovuşturma 145
6. SONUÇ 146 – VI – TÜRK CEZA KANUNUNDA GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI SUÇU
1. GENEL BİLGİLER 151
2. KORUNAN HUKUKİ DEĞER 154
3. SUÇUN UNSURLARI 155
3.1. Maddi Unsurlar 155
3.1.1. Hareket 155
3.1.1.1. Bir Yabancıyı Yasal Olmayan Yollardan Ülkeye Sokmak 156
3.1.1.2. Yabancının Yasal Olmayan Yollardan Ülkede Kalmasına İmkan Sağlamak 159
3.1.1.3. Türk Vatandaşının veya Yabancının Yasal Olmayan Yollardan Yurt Dışına Çıkmasına İmkan Sağlamak 162
3.1.2. Fail 165
3.1.3. Mağdur 166
3.1.4. Maddi Konu 167
3.1.5. Suçun Nitelikli Unsurları 168
3.1.5.1. Suçun, Mağdurların Hayatı Bakımından Bir Tehlike Oluşturması veya Onur Kırıcı Bir Muameleye Maruz Bırakılarak İşlenmesi 168
3.1.5.2. Suçun; Birden Fazla Kişi Tarafından Birlikte İşlenmesi 170
3.1.5.3. Suçun, Bir Örgütün Faaliyeti Çerçevesinde İşlenmesi 171
3.2. Manevi Unsurlar 174
4. SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ ŞEKİLLERİ 176
4.1. Teşebbüs 176
4.2. İştirak 176
4.3. İçtima 177
5. YAPTIRIM VE SORUŞTURMA İLE KOVUŞTURMA USULÜ 181
5.1. Yaptırım 181
5.2. Soruşturma ile Kovuşturma Usulü 183 – VII – ULUSAL VE ULUSLARARASI HUKUKTA ORGAN VE DOKU TİCARETİ SUÇU
1. ORGAN VE DOKU NAKLİNİN DURUMU, ORGAN VE DOKU NAKLİ SUÇUNUN DÜZENLENİŞİ 185
1.1. Genel Olarak 185
1.2. Organ ve Doku Nakline İlişkin Temel Kavramlar 187
1.2.1. Organ 187
1.2.2. Doku 187
1.2.3. Organ ve Doku Naklinde Transplantasyon 188
1.2.4. Otogreft 188
1.3. Organ ve Doku Naklinin Hukuksal Temeli 188 1.3.1. 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkındaki Kanun 189
1.3.2. Uluslararası Düzenlemeler 192
1.3.2.1. Organ Kaçakçılığına Karşı Avrupa Konseyi Sözleşmesi 192
1.3.2.2. Organ Ticareti ve Nakil Turizmi İstanbul Deklarasyonu 194 1.3.2.3. “Organ Almak Amacıyla İnsan Ticaretine İlişkin Palermo Protokolü” adı verilen “Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı BM Sözleşmesine Ek İnsan Ticaretinin, Özellikle Kadın ve Çocuk Ticaretinin Önlenmesine, Durdurulmasına ve Cezalandırılmasına İlişkin Protokol” 196
1.3.3. Anayasa’nın 15. ve 17. maddeleri 196
1.3.4. TCK m.91–93. Düzenlemesi 197
1.4. Türk Hukukunda Organ ve Doku Ticareti Suçu 197
1.5. İnsan Arası Organ Nakli 199
1.5.1. Canlı Vericiden Organ Nakli 200
1.5.2. Ölülerden Organ ve Doku Nakli 203
1.5.2.1. Ölüden Vericisinin veya Yakınlarının Rızası Olmaksızın Organ ve Doku Alınması 204
1.5.2.2. Ölü Vericisinin veya Yakınlarının Rızasıyla Organ Nakli 205
1.6. Hukuken Geçerli Rızaya Dayalı Olmaksızın Organ Alma Suçu (TCK m.91/1) 206
1.7. Menfaat Karşılığı Organ ve Doku Ticareti (TCK m.91/3) 208
1.8. Organ ve Doku Ticaretinin Organize Suç Örgütleri Tarafından İşlenmesi (TCK m.91/1–3’da düzenlenen suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi) 211
1.9. Hukuka aykırı yollarla elde edilmiş olan organ veya dokuyu saklamak, nakletmek veya aşılamak (TCK m.91/5) 213
1.10. Belli Bir Çıkar Karşılığında Organ veya Doku Teminine Yönelik Olarak İlan veya Reklam Vermek veya Yayımlamak (TCK m.91/6) 214
1.11. Birinci Fıkrada Tanımlanan Suçun İşlenmesi Sonucunda Mağdurun Ölmesi Hali (TCK m.91/8) 214
1.12. Fail 215
1.13. Mağdur 215
1.14. Yaptırım/Müsadere 215
1.14.1. Yaptırım 215
1.14.2. Müsadere 217
1.15. Kovuşturma Usulü, Görevli ve Yetkili Mahkeme 217
1.16. Zorunluluk Hali (TCK m.92) 218
1.17. Etkin Pişmanlık (TCK m.93) 220 – VIII – İNSAN TİCARETİ VE GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI SUÇLARININ SORUŞTURMASI SIRASINDA İZLENECEK YÖNTEM VE UYGULAMALAR
1. GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI VE İNSAN TİCARETİ SUÇLARINDA SORUŞTURMA 223
1.1. Genel Bilgiler 223
1.2. Soruşturma Aşamasında Yetkiler 225
1.2.1. Savcılık 225
1.2.2. Adli Kolluk 228
1.2.2.1. Adli Kolluğun Delil Toplama Yetkisi 230
1.2.2.1.1. Olay Yeri İnceleme ve Delil Toplama 230
1.2.2.1.2. Parmak izi ve fotoğraf alma yetkisi 231
1.2.2.1.3. Olay Yerindeki Biyolojik Delillerin Toplanması Yetkisi 232
1.2.2.2. Adli Kolluğun Bilgi Alma Yetkisi 233
1.2.2.2.1. Bilgi Toplama ve İstihbarat Yetkisi 235
1.2.2.3. Kimlik sorma ve tespit etme yetkisi, 235
1.2.2.4. Adli kolluğun yargılama önlemlerine başvurma yetkisi (yakalama, gözaltına alma vs.), 237
1.2.2.5. Adli kolluğun arama, el koyma yetkisi, 240
1.2.2.6. Konut ve işyerine girme yetkisi (PVSK 20) 240
1.2.2.7. Kolluğun zor kullanma yetkisi, 240
1.2.2.8. Kolluk Görevlisinin Zor Kullanma Yetkisi 241
1.2.2.9. Adli kolluğun men etme yetkisi (CMK 168/1) 243
1.2.3. Sulh Yargıcı 243
1.3. Soruşturma Evresinin Başlaması 244
1.4. Soruşturma Evresinin Yürütülmesi 246
1.5. Soruşturma Evresinin Sonuçlandırılması 249
2. GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI VE İNSAN TİCARETİ SUÇLARINDA BEYAN DELİLLERİ 255
2.1. Genel Bilgiler 255
2.2. İfade Alma 256
2.2.1. İfade ve Sorgunun Tarzı 258
2.2.2. Yasak İfade ve Sorgu Yöntemleri 264
2.3. Bilgi Alma 267
2.4. Kendiliğinden Yapılan Açıklamalar 269
2.5. Tanık Dinlenmesi 276
2.6. Mağdur veya Suça Konu Olan Kişinin Dinlenmesi 280
3. GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI SUÇUNDA SORUŞTURMA İŞLEMLERİ 281
3.1. Genel Bilgiler 281
3.2. Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Nitelikli Halleri 284
3.2.1. Suçun Birden Fazla Kişi ile Birlikte İşlenmesi 284
3.2.2. Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Bir Örgütün Faaliyeti Çerçevesinde İşlenmesi 284
3.2.2.1. Örgütün Unsur ve Kriterleri 285
3.2.2.2. Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurmak Suçunun Özellikleri 285
3.3. Göçmen Kaçakçılığı Suçunun Mağdura İlişkin Nitelikli Halleri 291
3.3.1. Suç Mağdurlarının “Hayatı Bakımından Bir Tehlike Oluşturması” 291
3.3.2. Suç Mağdurlarının Onur Kırıcı Bir Muameleye Maruz Bırakılması 294
3.3.3. Göçmen Kaçakçılığı Suçunda Denizde Meydana Gelen Ölümlerden Karada Bulunan İştirakçilerin Fiili Hakimiyet Kriteri ve Objektif İsnadiyet Çerçevesinde Sorumluluğu 295
3.3.3.1. Hukuki Çerçeve ve İlliyet Bağı, Fiili Hakimiyet ve Ortak Hakimiyet Kriteri 295
3.3.3.2. Ölüm Neticesinin Objektif İsnadiyeti İçin Aran Şartlar 299
4. İNSAN TİCARETİ SUÇUNDA SORUŞTURMA İŞLEMLERİ 305
4.1. Genel Olarak 305
4.2. İnsan Ticareti Suçunun Temel Unsurları 313
4.3. İnsan Ticareti ile Organize Suçluluk Arasındaki İlişki 318
4.4. İnsan Ticareti Suçunda Mağdurun Tespiti, Hakları ve Dinlenmesi 319
4.4.1. Mağdurun Tanımı 319
4.4.2. Mağdurun Tespiti 320
4.4.2.1. Angaje Etme (Bağlama) Aşaması 320
4.4.2.2. Nakletme (Transfer) Aşaması 321
4.4.2.3. İstismar (Sömürü) Aşaması 321
4.4.3. Mağdurun Dinlenmesi 328
4.4.4. Mağdurun Hakları 331
4.4.4.1. Genel Olarak 331
4.4.4.2. Güvenlik Hakkı 332
4.4.4.3. Mahremiyet Hakkı 333
4.4.4.4. Bilgi Edinme Hakkı 333
4.4.4.5. Sosyal ve Sağlıktan Yararlanma Hakkı 334
4.5. Mağdurun Soruşturma Aşamasındaki Hakları 336
4.5.1. Lekelenmeme Hakkı (İkinci Kez Mağdur Edilmeme) 336
4.5.2. Delillerin Toplanmasını İsteme Hakkı 337
4.5.3. Dosya İnceletme ve Belge Verme / Alma Hakkı 337
4.5.4. Avukat İsteme Hakkı 338
4.5.5. Ücretsiz Tercümandan Yararlanma Hakkı 338
4.5.6. Cezai Soruşturma ve Kovuşturmaya Tabii Olmama Hakkı 339
4.5.7. Tazminat Hakkı 340
4.6. İnsan Ticareti Mağduruna Tanınan Haklar 341
4.6.1. İkametgah İzni 342
4.6.2. Sınır dışı Edilmeme 345
4.6.3. Çalışma İzni Verilmesi 346
5. GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI VE İNSAN TİCARETİ SUÇLARINDA BAŞVURULAN KORUMA TEDBİRLERİ 349
5.1. Koruma Tedbirleri 349
5.2. Arama 350
5.2.1. Arama Çeşitleri 352
5.2.1.1. Önleme Araması 353
5.2.1.2. Adli Arama 355
5.2.2. Arama Kararı ve Emri Verme Yetkisi 360
5.2.3. Aramanın Yapılması 362
5.3. El Koyma 375
5.3.1. Basit El Koyma 375
5.3.2. El Koyma Kararını Verme Yetkisi 376
5.3.3. CMK’da Düzenlenen Özel El Koyma Türleri 377
5.3.3.1. Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara El Koyma 378
5.3.4. Göçmen Kaçakçılığı Suçu için El Koymaya ilişkin Özel Düzenleme 380
5.4. Şirket Yönetimi için Kayyum Tayini 383
5.5. Postada El Koyma 384
5.6. Bilgisayarda, Bilgisayar Programlarında ve Kütüklerinde Arama, Kopyalama ve El Koyma 387
6. GİZLİ KORUMA TEDBİRLERİ 392
6.1. Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi 392
6.2. Telekomünikasyon Yoluyla İletişimin Denetlenmesinin CMK’da Düzenlenişi (CMK 135) 394
6.2.1. Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Denetlenmesi Ne Demektir? 397
6.2.2. İletişimin Tespiti Nedir? 398
6.2.3. İletişimin Dinlenmesi ve Kayda Alınması Nedir? 399
6.2.4. Sinyal Bilgilerinin Değerlendirilmesi Nedir? 401
6.2.5. Mobil İzleme Nedir? 402
6.2.6. Mağdur Tarafından Şüphelinin İletişiminin Kayda Alınması 409
6.2.7. HTS Kayıtlarının Delil Değeri ve Yargıtay Uygulaması 411
6.3. Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesi 414
6.4. Teknik Araçlarla İzleme 422
7. TESADÜFEN ELDE EDİLEN DELİLLER (CMK m. 138) 425
8. ORGAN VE DOKU TİCARETİ SUÇUNUN SORUŞTURULMASI 430
8.1. Soruşturma Teknikleri, Toplanması Gereken Deliller ve Başlıca Koruma Tedbirleri 430
9. TCK
80. MADDESİNDE DÜZENLENEN İNSAN TİCARETİ İLE TCK
91. MADDESİNDE DÜZENLENEN ORGAN TİCARETİ SUÇU ARASINDAKİ BAĞLANTI 434
10. TCK
90. MADDESİNDE DÜZENLENEN İNSAN TİCARETİ İLE TCK
91. MADDESİNDE DÜZENLENEN ORGAN TİCARETİ SUÇU ARASINDAKİ BAĞLANTI VE FARKLAR 436
11. YARGITAY KARARLARI (ORGAN VE DOKU TİCARETİ İLE İLGİLİ) 439
12. SONUÇ: İnsan Ticareti ve Göçmen Kaçakçılığı Suçlarında Soruşturma Görevlilerinin İzleyeceği Yol ve Dikkat Etmesi Gereken Kurallar 441 – IX – YARGITAY KARARLARI
1. İNSAN TİCARETİ SUÇU KARARLARI 447
2. GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI SUÇU KARARLARI 502 X– AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEME KARARLARINDA İNSAN TİCARETİ SUÇUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ 585 XI– SINIRAŞAN ÖRGÜTLÜ SUÇLARA KARŞI BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SÖZLEŞMESİNE EK İNSAN TİCARETİNİN, ÖZELLİKLE KADIN VE ÇOCUK TİCARETİNİN ÖNLENMESİNE, DURDURULMASINA VE CEZALANDIRILMASINA İLİŞKİN PROTOKOL 601 XII– SINIRAŞAN ÖRGÜTLÜ SUÇLARA KARŞI BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SÖZLEŞMESİNE EK “KARA, DENİZ VE HAVA YOLUYLA GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞINA KARŞI PROTOKOL” 637 XIII– ORGAN VE DOKU ALINMASI, SAKLANMASI, AŞILANMASI VE NAKLİ HAKKINDA KANUN 647 XIV– ORGAN NAKLİ HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ 655 XV– İNSAN ORGANLARININ TİCARETİNE KARŞI AVRUPA KONSEYİ SÖZLEŞMESİ 693 XVI– ORGAN TİCARETİ VE NAKİL TURİZMİ İSTANBUL DEKLARASYONU 711