Göç - İltica Ve Sığınma Hukuku (9786253815028)

Takdîm 7
Önsöz 11
2. Baskıya
Önsöz 13
3. Baskıya
Önsöz 15
4. Baskıya
Önsöz 17
5. Baskıya
Önsöz 19
6. Baskıya
Önsöz 21
Kısaltmalar 39
Giriş 43
1. Bölüm TARİHÇE, KAYNAKLAR VE TANIMLAR
§1. GÖÇÜN TARİHÇESİ 47
I. İNSANCIL HUKUK YAKLAŞIMLARI 47
A. İnsancıl Hukuk ve İnsan Hakları Kavramları 47
B. Haklı Savaşın Davranış Kuralları 48
C. Sığınma Hakkının Kökeni 50
1. Genel Olarak 50
2. Dini Yaklaşımlar 51
3. Egemenlik Alanı Olarak Ülkedeki Yabancıların Kontrolü 52 D. Teorik Görüşler 52
1. Grotius – Sığınma ve Uluslararası Ceza Hukuku 52
2. Grotius ile Mücadele: Pufendorf, Wolff, Vattel 54 a. Pufendorf 54 b. Wolff 55 c. Vattel 56
II. SİYASİ SUÇLAR İSTİSNASI 58
A. İngiliz Geleneği 58
B. Kara Avrupasının Tutumu 59
C. Bir Aksiyon Adamı Olarak Nansen 61
III. SUÇLULARIN İADESİNDEN SINIRDIŞI ETMEYE; SIĞINMACILAR İÇİN GÖÇ POLİTİKASININ FARKINA VARMAK 62
IV. SIĞINMAYI GELİŞTİREN POLİTİK DEĞERLER 63
§2. GÖÇ VE SIĞINMA HUKUKUNUN ULUSLARARASI KAYNAKLARI 66
I. GENEL OLARAK 66
II. ULUSLARARASI KAYNAKLAR 67
A. Uluslararası Adalet Divanı Statüsü 67
B. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi 69
C. Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme ve 1967 Protokolü 70
D. İşkencenin ve Diğer Zalimane Onur Kırıcı İnsanlık Dışı Muamele ve Cezanın Önlenmesi Sözleşmesi 70
E. Avrupa İnsan Haklarını Koruma ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi ve Ek Protokoller 71
F. Diğer İnsan Hakları Sözleşmeleri 72
G. Yapılageliş Kuralları (Customary Rules) 73
1. Genel Olarak 73 a. Maddi Unsur (Material Element) 73 b. Manevi Unsur (Opinion Juris) 74
2. İnsan Hakları Konusundaki Evrensel Kurallar 75
H. Genel Hukuk İlkeleri (General Principles of Law) (Principes Généraux de Droit) 76
1. Ahde Vefa (Pacta Sund Servanda) İlkesi 77
2. Buyruk Kural (Jus Cogens) 78
§
3. TANIMLAR 82
I. TERİM SORUNU 82
II. HUKUKİ AÇIDAN MÜLTECİ TANIMI 85 A. Genel Olarak 85 B. Andlaşmaların Yorumu 87 C. Cenevre Sözleşmesindeki Tanım 91
1. Mülteci Statüsü Kazanılmasının Şartları 92
a. Ülke Dışında Bulunma Koşulu–Yabancı Olmak 93
b. Vatansızların Durumu 93
c. Birden Çok Vatandaşlığa Sahip Kişilerin Durumu 96
d. Haklı Nedenlerle Zulüm Korkusu 98 aa. Zulüm Nedenleri 100 aaa. Irka Dayalı Zulüm 101 bbb. Dine Dayalı Zulüm 105 ccc. Belli Sosyal Gruba Aidiyet 110 ddd. Siyasi Görüş Nedeniyle Zulüm 114 bb. Haklı Zulüm Korkusu’nun “Well–Founded Fear of Persecution” Yeniden Yorumlanması 117 cc. Uluslararası Korumaya İhtiyacı Olmayan Kişiler 119 dd. Uluslararası Korumaya Layık Olmayan Kişiler 120 aaa. Barışa Karşı Suç, Savaş Suçu ve İnsanlığa Karşı Suç 120 bbb. Siyasi Olmayan Ağır Suçlar (1 (F)/b) 122 ccc. Birleşmiş Milletlerin Amaç ve İlkelerine Aykırı Eylemler (1 F(c)) 123
2. Mülteci Statüsünün Sona Ermesi 124
a. Statüyü Sona Erdiren İradi Nedenler 125
b. Statüyü Sona Erdiren Diğer Nedenler 126
D. Diğer Sözleşmelerdeki Tanımlar 127
1. Milletler Cemiyeti Döneminde Mülteci Tanımı 128
2. BM Döneminde Mülteci Tanımları 128
3. Uluslararası İnsan Hakları Hukuku 132
III. SIĞINMACILAR 134
IV. YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLER 137
V. GÖÇMENLER 138
VI. GÖÇMEN İŞÇİ VE HUKUK DIŞI GÖÇMEN İŞÇİLER 140
2. Bölüm ULUSLARARASI, BÖLGESEL VE ULUSAL KORUMA
§1. MÜLTECİLERİN ULUSLARARASI HUKUKTA KORUNMASI (The Protection of Refugees in International Law) 145
I. ULUSLARARASI HUKUKTA KORUMA YOLLARI 145
A. Genel Olarak 145
B. Andlaşmalar ve İç Hukukta Uyum Sorunları (Treaties and Municipal Law) 146
C. Sivil Toplum Kuruluşlarının Rolü 148
II. KORUMA KONULARI VE ÇÖZÜMLER 150 A. Ülkeye
Giriş ve Kalışın Engellenmemesi 150
1. Kabul (Access) 150
2. Cezalandırılmama İlkesi (Non–Penalization) 153
3. Durdurma (Interception) 155
4. Ülkeye Ulaşımı Engelleme Politikaları 156
5. Ön–Giriş İzni ve Taşıyıcı Cezaları (Carrier Sanctions) 157
6. İdari Gözetim (Administrative Detention) Yasağı 158
a. Genel Olarak 158
b. Cenevre Sözleşmesindeki Hükümler 159
c. İstisnalar 161
d. Tutuklamanın Alternatifleri 162
e. Usuli Garantiler 163
f. Özel Durumdaki Kişiler 163 aa. 18 Yaşın Altındakilerin Tutuklanması 163 bb. Kırılgan (Vulnerable) Kişilerin Tutuklanması 164 cc. Kadınların Tutuklanması 165 dd. İnsan Ticareti Mağdurlarının Tutuklanması 165 ee. Engelli Sığınma Arayanlar 165 ff. Yaşlı Sığınma Arayanlar 165 gg. Lezbiyen, Gay, Çift Cinsiyetli (Bisexual), Cinsiyet Değiştiren (Transgender) Sığınma Arayanlar 165
g. İdari Gözetim Koşulları 166
h. İdari Gözetim ve Kitle Akını 167
B. Sınırdışı (Expulsion) veya İade Etme (Return “refoulement”) ve Geri Verme (Extradition) Yasağı 168
1. Sınırdışı Etme (Expulsion) Yasağı 168
2. Geri Göndermeme (Non–refoulement) İlkesi 170
a. Genel Olarak 170
b. Geri Göndermeme İlkesine İlişkin Uluslararası Örf ve Âdet Hukuku Kaynakları 172
c. Geri–Göndermeme İlkesinin Sonuçları 173
d. Kitle Akını (mass influx) ve Geri–Göndermeme (non–refoulement) Prensibi 174
e. Devlet Uygulamalarından Örnekler 175
3. İade Etme (Extradition) Yasağı 176 a. Kural 176 b. İstisnalar 178
§2. BÖLGESEL KORUMA 180
I. AFRİKA’DA KORUMA 180 A. Afrika Birliği Örgütü Sözleşmesi 180 B. Mültecilere Karşı Muameleye İlişkin İlkeler 180
II. CARTAGENA MÜLTECİLER BİLDİRİSİ (1984) 181
III. ARAP BİRLİĞİ SÖZLEŞMESİ 182
IV. AVRUPA KONSEYİ’NDE KORUMA 184 A. AİHS Bakımından 184 B. Ek Protokollerde 185
1. İnsan Haklarını Korumaya Dair Avrupa Sözleşmesine Ek 4 No.lu Protokol 185
2. AİHS’ye Ek 7 No.lu Protokol 185
C. Avrupa İkamet Sözleşmesi 186
D. Suçluların İadesi Avrupa Sözleşmesi ve Ek Protokoller 186
E. Avrupa Sosyal Şartı 187
V. AİHM’NİN KARARLARI 188 A. AİHS’nin
3. Maddesine Aykırılıkla İlgili Davalar 188
1. K.R.S. v. Birleşik Krallık Davası 188
2. Boutagni v. Fransa Davası 188
3. Hursi Jamaa v. İtalya Kararı 189
4. I. M. v. Fransa Kararı 190
5. Rahimi c. Yunanistan Davası 191
6. M.S.S. v. Belçika ve Yunanistan Kararı 193
7. A.G.R.v. Hollanda Kararı 194
8. Aboya Boa Jean v. Malta Kararı 194
9. Abdi Mahamud v. Malta Kararı 195
10. İllios ve Ahmet v Macaristan Kararı 195 B. AİHS
5. Maddeyle İlgili Kararlar 196
1. Saadi c v. Birleşik Krallık Kararı 196
2. Mubilanzila Mayeka and Kaniki Mitunga v. Belçika Kararı 198
3. Moghaddas v. Türkiye Kararı 200
4. Asalya v. Türkiye Kararı 201
5. Yarashonen v. Türkiye Kararı 201
6. A.D ve Diğerleri v. Türkiye 202
7. A. H and S. K v. Kıbrıs Kararı 203
8. AKKAD v. Türkiye Kararı 204 C. AİHS
6. Maddeyle İlgili Karar 205 M.K. and others v. Fransa 205 D. AİHS 2, 8 ve
13. Maddeyle İlgili Kararlar 205
1. T.I. c. Birleşik Krallık Kararı 205
2. Gül v. İsviçre Kararı 207
3. Abdulaziz, Cabales and Balkandali v. Birleşik Krallık Kararı 207
4. Kaplan vd. v. Norveç Kararı 208
5. F. G. v. İsveç Kararı 209
6. Kuric vd. v. Slovenya Kararı 210
7. M. P. E. V. vd. v. İsviçre Kararı 210
8. Gasper v Rusya Kararı 211
9. Ghadamian v. İsviçre 212
10. M.T. and Others v. İsveç 212 E. AİHS 3, 4, 5 ve 4 No’lu Ek Protokol ile İlgili Kararlar 213
1. J. A. and others v. İtalya 213
2. Muhammad ve Muhammad v. Romanya Kararı 213
3. Asady vd. v. Slovakya Kararı 214 F. Değerlendirme 214
1. Devletin İşkence ve Kötü Muameleyi Soruşturma Yükümlülüğü 214
2. Etkili Başvuru Hakkının Maddi ve Usuli Haklarla Olan İlişkisi 216 a.
13. Maddenin Sözleşmenin 2. ve
4. Maddeleri ile İlişkisi 216 b.
13. Maddenin
8. Madde ile İlişkisi 217 c. Usuli Haklarla İlişkisi 218 d. Sözleşmenin 2. ve
3. Maddesi Arasındaki İlişki 218 e. Sınırdışı Etme ve
5. Madde 219 f. Adil Yargılanma Hakkı 219 g. Diğer İlgili Maddeler 220
VI. AB’DE SIĞINMACILARIN KORUNMASI 220 A. Schengen Kazanımları 220
1. Amsterdam Andlaşmasından Önce 220
2. Amsterdam Andlaşmasından Sonra 221
B. Viyana Eylem Planı 222
C. Tampere Zirvesi ve Ortak Bir Sığınma Sisteminin Ortaya Çıkışı 223
D. Avrupa Sığınma Göç, Entegrasyon Fonu’nun Kurulması 224
E. Lahey Programı 225
F. AB’de Ayrımcılık Yasağı 225
1. Genel Olarak Eşitlik Prensibi 225
2. AB’de Eşitlik ve Ayrımcılık Yapmama İlkesi 227
3. Avrupa Vatandaşlığı 228 G. Özgürlük, Güvenlik ve Adalet Alanı 231
1. Ülkeye
Giriş, İkamet ve Aile Birleşmesi Hakkı 231
2. Sınır Kontrolü 232
3. Üçüncü Ülke Vatandaşları İçin Özgürlük, Güvenlik ve Adalet Alanı 233 a. AB 2017/2226 sayılı
Giriş–Çıkış Sistemi Kuran Tüzük (EES) 233
b. AB 2023/850 sayılı Üçüncü Ülke Vatandaşlarının Dış Sınırları Geçerken Vize Alması Gereken ve Gerekmeyen Ülkelere İlişkin Tüzük 236
c. AB 2024/1717 sayılı ve 13 Haziran 2024 tarihli Sınırlar Kodu 237
d. AB 2019/1155 sayılı Topluluk Vize Kodu 239
e. AB 2024/1356 sayılı Dış Sınırlarda
3. Ülke Vatandaşlarını Taramaya (Screening) İlişkin 14 Mayıs 2024 Tarihli AP ve Konsey Tüzüğü 240
f. Dönüş Direktifi 242
g. Uzun Süreli İkamet Direktifi 243
h. AB 2016/801 Sayılı ve 11 Mayıs 2016 Tarihli (Recast) Direktifi 245
i. AB 2021/1883 Sayılı ve 20 Ekim 2021 tarihli Mavi Kart Direktifi 246
j. Göçün Kontrolü 246
H. Avrupa Birliği’nin Göç ve Sığınma Politikası 249
1. Avrupa Birliğinin İşleyişine Dair Andlaşmada (Birincil Normlar) Yer Alan Hükümler 249
a. İnsan Hakları Boyutu 250 aa. AB Temel Haklar Şartı ve AB’nin AİHS’ye Katılımı 252 bb. Avrupa Dayanışması 253
b. Geri Kabul (Readmission) Andlaşmaları 254
c. Stockholm Programı 255
2. İkincil Mevzuat 257
a. Göç ve Sığınma Paktı (Misakı) 257
b. Sorumlu Devletin Belirlenmesine İlişkin Konsey Tüzüğü 258 aa. Tarihçe 258 bb. Sığınma ve Göç Yönetimi Tüzüğü (2024/1351) 262
c. Vasıflandırma Tüzüğü 265 aa. Tarihçe 265 bb. 2024/1347 sayılı ve 14 Mayıs 2024 tarihli Vasıflandırma Tüzüğü 269
d. Kabul Koşulları Yönergesi (Direktifi) 272 aa. Tarihçe 272 bb. AB 2024/1346 sayılı ve 14 Mayıs 2024 tarihli Kabul Koşulları Direktifi (Recast) 273
e. Geçici Koruma Yönergesi (Direktifi) 276
f. Usul Tüzüğü 277 aa. Tarihçe 277 bb. 2024/1348 sayılı ve 14 Mayıs 2024 tarihli Birlik İçinde Uluslararası Koruma İçin Ortak Usul Oluşturan Tüzük 280
g. AB 2024/1349 sayılı ve 14 Mayıs 2024 tarihli Geri Dönüş Sınır Usulünü Düzenleyen Tüzük 284
h. Sığınma, Göç ve Entegrasyon Fonu Tüzüğü (AMIF) 286
ı. AB 603/2013 sayılı ve 26.06.2013 tarihli Eurodac Tüzüğü 286 aa. Tarihçe 286 bb. AB 2024/1358 sayılı ve 14 Mayıs 2024 tarihli Eurodac Tüzüğü 286
i. AB 2024/1350 sayılı ve 14 Mayıs 2024 tarihli Birlik Yeniden Yerleştirme ve İnsani Kabul Çerçevesini Oluşturan Tüzük 289
j. AB 2024/1359 sayılı ve 14 Mayıs 2024 tarihli Göç ve Sığınmada Kriz ve Mücbir Sebep Durumlarına İlişkin Tüzük 291
k. Komisyonun Türk Vatandaşları ile ilgili 15.7.2025 Tarihli Uygulama Kararı 292
VII. BMMYK’NİN AB İKİNCİL MEVZUATINA BAKIŞI 293
A. Geçici Koruma Yönergesine (Direktifine) İlişkin Eleştiriler 293
B. Ülkeye Kabulün Asgari Standartları Belirleyen Yönerge (Direktif) Hakkında Görüş 294
C. AB 2003/86 Sayılı Aile Birleşmesi Yönergesi (Direktif) ile İlgili Görüş 295
D. Vasıf Yönergesine (Direktifine) İlişkin Eleştiriler 296
E. BMMYK’nin 2725/2000 Sayılı Eurodac’ın Kullanılması ile İlgili Tüzüğe ve Bu Tüzüğün Uygulanması Kurallarını Belirleyen 407/2002 Sayılı Tüzüğe İlişkin Görüşleri 297
F. 343/2003 Sayılı Konsey Tüzüğü ve Uygulanmasına Yönelik Ayrıntılı Kuralların Belirlendiği 1560/2003 Sayılı Komisyon Tüzüğü Hakkındaki Görüşü 298
G. Avrupa Mülteci Fonu Hakkındaki Görüş 298
VIII. ABAD KARARLARINDA SIĞINMA HAKKI 300 A. AB Vatandaşlığı ve Serbest Dolaşım Hakkı 300
1. Rottman Kararı 300
2. Micheletti Kararı 300
3. Zambrano Kararı 300
4. Melki/Abdeli Kararı 301 B. Sığınma Hakkı (The Right to Seek Asylum) 301
1. Dublin Tüzükleri İlgili ABAD Kararları 301
a. Migrationsverket v. Petrosians Davası 301
b. C–130/08 Komisyon v. Yunanistan Davası 302
c. C–411/10 ve 493/10 Sayılı Birleşik Dava 303
d. C–620/10 Kastratis Davası 304
e. C–4/11, Federal Alman Cumhuriyeti v. Kaveh Puid Davası 305
f. C–245/11, K. v. Avusturya Davası 306
g. C–528/11, Zuheyr Freyeh Halaf v. BulgaristanDavası 306
h. C–648/11, MA,BT,DA v. İngiltere İçişleri Bakanlığı Davası 308
ı. C–155/15, George Karim v. Migrationsverket Kararı 308
i. C. 63/15 Mehrdad Ghezelbash Kararı 309
j. C–695/15 PPU Mirza v. Macaristan Kararı 309
k. C–670/16 Tsegezab Mengisteab v. Alman Federal Devleti Kararı 310
l. C–56/17 Bahtiar Fatti v. Bulgaristan Kararı 310
m. C–823/21 Komisyon v. Macaristan Kararı 310
2. Geçici Koruma Direktifi İlgili Karar 311
3. Kabul Şartları Direktifleri ile İlgili Kararlar 311
a. C–102/06 Sayılı ve 26 Ekim 2006 Tarihli Karar 311
b. C–72/06 Sayılı ve 19 Nisan 2007 Tarihli Karar 311
c. C–179/11 Sayılı ve 18 Nisan 2011 Tarihli Başvuru 312
d. C–601/15 Sayılı Karar 312
e. C–186/21 PPU, S.A v. Slovenya Cumhuriyeti Kararı 312
f. C–601/15 PPU v. Hollanda Devleti Kararı 313
4. 2003/86/AT Sayılı Aile Birleşmesi Direktifi ile İlgili Kararlar 313
a. European Parliament v. Council of the European Union davası 313
b. C–57/07 Sayılı ve 6 Aralık 2007 Tarihli Karar 315
c. C–578/08 Sayılı ve 4 Mart 2010 Tarihli Karar 315
d. C–155/11PPU Sayılı 10 Haziran 2011 Tarihli Bibi Mohammad Imran v. Hollanda Dışişleri Bakanlığı Davası 316
e. C. 601/15 PPU sayılı ve 15 Şubat 2016 tarihli karar 317
f. C–380/17 Kanal B v. Hollanda Devleti Kararı 317
g. C–381/18, C–381/18, G.S. an V.G. v. Hollanda Devleti Kararı 318
5. Vasıf Direktifleri ile İlgili Kararlar 318
a. C–191/08 Sayılı ve 7 Mayıs 2008 Tarihli Dava 318
b. C–220/08 Sayılı ve 22 Mayıs 2008’de Açılan Dava 318
c. C–269/08 Sayılı ve 20 Haziran 2008 Tarihli Komisyon’un Malta Cumhuriyeti Aleyhine Açtığı Dava 319
d. C–293/08 Sayılı ve 5 Şubat 2009 Tarihli Karar 319
e. C–256/08 Sayılı ve 30 Nisan 2009 Tarihli Karar 319
f. C–322/08 Sayılı ve 14 Mayıs 2009 Tarihli Karar 320
g. C–272/08 Sayılı ve 9 Temmuz 2009 Tarihli Karar 320
h. Birleşik Dava C–175/08, C–176/08, C–178/08, C–179/08, 2 Mart 2010 321
ı. Birleşik Dava C–57/09 ve C–101/09, 9 Kasım 2010 322
i. C–71/11, C–99/11 Sayılı ve 05.09.2012 Tarihli Karar 324
j. C–277/11 Sayılı ve 6 Haziran 2011’de Açılan Dava 325
k. C–364/11 Sayılı ve 11 Temmuz 2011’de Açılan Dava 325
l. C–465/07 Sayılı Elgafaji Davası 326
m. C–443/14 ve c. 444/14 Sayılı Birleşik Dava 327
n. C–579/20 F, A, G, H, I v. Hollanda Devleti Davası 327
o. C–507/19 Almanya Federal Cumhuriyeti v. X.T. Davası 328
6. Usul Direktifleri ile İlgili Kararlar 328
a. C–133/06 Sayılı ve 6 Mayıs 2008 Tarihli Karar 328
b. C–105/10 Sayılı ve 25 Şubat 2010 Tarihli Finlandiya Mahkemesi Başvurusu 329
c. C–431/10 Sayılı ve 7 Nisan 2011 Tarihli Karar 330
d. C–175/11 Sayılı ve 13 Nisan 2011 Sayılı Başvuru 330
e. C–69/10 PPU Sayılı ve 28 Temmuz 2011 Tarihli Karar 331
f. C–808/18 Komisyon v. Macaristan Kararı 332
g. C– 294/17 İbrahim Bashan v. Federal Almanya Devleti Davası 332
h. C–517/17 Milkias Addias v. Alman Federal Devleti Kararı 333
ı. C–504/21 Başvuran 1 ve diğerleri v. Almanya Federal Devleti Davası 333
i. C–36/20 PPU, Ministerio Fiscal v. V.L. Kararı 333
j. C–556/17 Alekszij Torubanov v. Macaristan Kararı 334
k. Komisyon v. Macaristan Kararı, 335
l. 2011/95 Sayılı Direktifin 2 (f) Maddesinde Yer Alan İkincil Koruma İle İlgili Kanun Sözcüsü Richard De La Tour’un Görüşü 335
7. Son Gelişmeler 335
8. Göç ve Sığınma Konusunda Yeni Anlaşma Paketi (New Pact on Migration and Asylum) 336
§3. ULUSAL UYGULAMALAR 338
I. DEVLETLERİN UYGULAMALARINDAN ÖRNEKLER 338
A. Avustralya 338
B. Belçika 338
C. Fransa 339
D. Almanya 340
E. İtalya 342
F. Lüksemburg 343
G. Hollanda 343
H. İspanya 344
I. İsveç 345 İ. Birleşik Kırallık 346 J. İrlanda 347 K. ABD 348
3. Bölüm MÜLTECİLERİN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİ
§1. ULUSLARARASI HUKUK VE ULUSAL HUKUKTA KORUMA 349
I. ULUSLARARASI KORUMA 349
A. BMMYK (UNHCR) 349
B. Uluslararası Hukuk Açısından BMMYK ile BM Genel Kurulunun İlişkileri 350
C. AİHM’nin Koruma Kıstasları 351
II. ULUSAL KORUMA 354
III. BMMYK KARARLARININ VE ULUSÜSTÜ YARGI KARARLARININ ULUSAL HUKUKA ETKİSİ 355
A. Kararların Bağlayıcılığı 355
B. Geçici Önlemler Konusunda Uluslararası Yargı–Ulusal Yargı İlişkileri 356
C. Uluslararası veya Uluslarüstü Mahkeme Kararlarının Âkit Devletlerde Uygulanması 359
D. Ulusötesi Uygulamalar 361
§
2. MÜLTECİLERİN ULUSLARARASI HUKUKTAN DOĞAN HAKLARI 365
I. MÜLTECİLER SÖZLEŞMESİNDE KABUL EDİLEN GENEL ESASLAR 365
A. Devlet Yetkisine Tâbi Olmak 365
B. Statüye Göre Değişen Haklar 366
1. Fiziki Bulunmaya (Physical Presence) Tâbi Haklar 369
2. Hukuka Uygun Bulunmaya (Lawful Presence) Tâbi Haklar 370
3. Hukuka Uygun Kalmaya (Lawful Stay) Tâbi Haklar 372
4. Sürekli Oturmaya (Durable Residence) Tâbi Haklar 372
II. GENEL MUAMELE STANDARTLARI (The General Standards of Treatment) 373
A. Yabancılarla Aynı Muameleye Tâbi Tutulmak (Same Treatment with Aliens) 374
B. Aşılması Güç İstemlerden Muafiyet (Exemption From Insurmountable ments) 375
C. En Çok Gözetilen Ulus Kaydı (Most Favored Nation Clause) 376
D. Milli Muamele İlkesi (National Treatment) 377
III. MUTLAK (ABSOLUTE) VE ŞARTA BAĞLI (CONTINGENT) HAKLAR 378
IV. TAMAMLAYICI KORUMA ŞEKİLLERİ: De Facto Mülteciler 379 A. Genel Olarak 379 B. Tamamlayıcı Koruma ve Çocuk Hakları 380
V. MADDİ HAKLAR (Substantive Rights) 382 A. Ülkeye Girme ve Kalma Hakkı 382
1. Ülkeye Girişin Önlenmesi, İade ve Geri Gönderme Yasağı 382
2. İkamet ve Serbest Dolaşım Hakkı (Right of Entry and Establishment) 385
3. İstisnai ve Geçici Önlemler 387 B. Fiziki Güvenlik Hakkı (Pyhsical Security) 388
1. Yaşam Hakkı (Right to Life) 388
2. İşkence, Kötü, İnsanlıkdışı ve Onur Kırıcı Muameleye Tâbi Olmamak Hakkı (Right to Protection Against Torture, Inhuman, Cruel and Degrading Treatment) 389
3. Kişi Güvenliği Hakkı (Security of Person) 390 C. Yaşam İhtiyaçlarının (Necessities of Life) Karşılanması Hakkı 391
1. Yoksunluktan Muafiyet (Freedom from Deprivation) 391
2. Yiyecek (Tayın) Hakkı (Rationing) 392
3. Barınma Hakkı (Access to Shelter) 394
4. Sağlık Hizmetlerine Ulaşma (Access to Health Care) ve Sosyal Yardım 394 D. Mülkiyet Hakları (Property Rights) 396
1. Mallara Sahip Olmak Hakkı veya Zilyetlik Hakkı 396
2. Vergi Eşitliği 398
3. Fikri Mülkiyet Hakkı 399
E. Aile Birleşmesi Hakkı (Family Unity) 399
F. Düşünce, İnanç ve Din Hürriyeti (Freedom of Thought, Belief and Religion) 403
G. Eğitim Hakkı (Education) 404
H. Kimlik Belgesi ve Statü (Identity Card and Status) 405
I. İdari Yardım Hakkı 406
İ. Mahkemelere Başvuru Hakkı (Right of Appeal to Court) 408
J. Çalışma Hakkı (Freedom of Work) 409
1. Ücretli Çalışma 409
2. Serbest Meslekler (Self–Employment) 410
K. Sosyal Güvenlik Hakkı (The Right of Social Security) 411
L. Düşünceyi Açıklama ve Dernek Kurma Özgürlüğü (Freedom of Expression of Thought and Right of Association) 413
M. Uluslararası Seyahat Hakkı (Freedom of Travel) 414
4. Bölüm UYGULANAN USULLER VE ÇÖZÜM YOLLARI
§1. STATÜ KAZANILMASINDAN ÖNCEKİ DURUM 417
I. CENEVRE SÖZLEŞMESİNDE USULE İLİŞKİN TEMEL İLKELER 417 A. Genel Standartlar 417 B. İdari Usuller (25. md.) 418
1. Kimlik Belgeleri (27. md.) (Identity Documents) 418
2. Seyahat Belgeleri (28. md.) (Travel Documents) 419
3. Hukuka Aykırı Olarak Ülkeye Girenlerin Durumu (31. md.) 419
4. Sınırdışı Etme (Expulsion) (32. md.) 421
C. İltica–Sığınma Usulüne Kabul (Access to Procedures for Determining Refugee Status) 421
1. Kişisel (Bireysel) Belirleme Usulü 422
2. Tamamlayıcı Koruma (Complementary Protection) 423
3. Geçici Koruma (Temporary Protection) 424 D. Başvurunun İncelenmesi 425
II. MÜLTECİ STATÜSÜNÜN BELİRLENMESİ USULÜ VE KANUN YOLLARI 427
A. Statü Belirleme Usulü 427
B. Kanun Yollarına Başvuru veya İtiraz Hakkı (AppealReview) 428
III. MÜLTECİ VE SIĞINMACILARIN GÖZETİM ALTINDA TUTULMASI 430
IV. SORUMLULUĞUN PAYLAŞILMASI 431 A. İlk Sığınma Ülkesi (First Country of Asylum) 431 B. “Güvenli
3. Ülke” Kavramı (The “Safe Third Country” Concept) 432 C. Başvuru İçin Sınırlı–Süre Zorunluluğu 433
§2. STATÜ KAZANILMASI VEYA BAŞVURUNUN REDDİ 433
I. CENEVRE SÖZLEŞMESİ VE 1967 PROTOKOLÜNE GÖRE 433
II. MİLLİ HUKUKLARA GÖRE 434
III. AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNA GÖRE 435 A. Birincil Hukuka Göre 436 B. İkincil Hukuka Göre 436
1. Sınır Kontrolleri 436
2. İltica Usulü 438
§3. KİTLE AKINLARI, YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLER VE İNSAN TİCARETİ MAĞDURLARINA UYGULANACAK USULLER 438
I. GENEL OLARAK 438
II. KİTLE AKINLARI (Large–scale Influx) 440 A. Prensipler 440 B. Alınacak Önlemler 441
1. Materyal (Malzeme) Yardımı 441
2. Mali Yardım 442
3. Uzun Süreli Kalma 443
4. İnsancıl Yerleştirme (Evacuation) ve Transfer 444
5. Yeniden Yerleştirme (Resettlement) 444 C. Usul Mekanizmaları 445
III. YERİNDEN EDİLMİŞ KİŞİLER 445 A. Genel Olarak 445 B. Yerinden Edilmiş Kişileri Koruma Prensipleri 447
1. Yer Değiştirmeden Korunmaya İlişkin Prensipler 447
2. Yer Değiştirme ile İlgili Prensipler 448
3. Yerlerine Dönme, Yeniden Yerleşme ve Yeniden Entegrasyon 449
C. BMMYK’nin Rolü 449
D. İç Hukukta Koruma ve Dış Denetim 450
IV. İNSAN TİCARETİ MAĞDURLARI (Victims of Trafficking in Persons) 453 A. Tanım 453 B. Usule İlişkin Konular 455
§4. MÜLTECİ SÖZLEŞMESİNDEKİ ÇÖZÜM YOLLARI 455
I. GENEL OLARAK 455
II. ÜLKESİNE GERİ GÖNDERME (Repatriation) 456
III. YENİDEN İKAMET (Reestablishment) 459
IV. YENİDEN YERLEŞTİRME (Resettlement) 460 A. BMMYK’nin Rolü 461 B. Kent Mültecileri (Urban Refugees) 462
V. VATANDAŞLIĞA ALINMA (Naturalization) 464
5. Bölüm KARŞILAŞTIRMALI HUKUK VE TÜRK HUKUKUNDA DURUM
§1. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA UYGULAMA 467
I. HOLLANDA 467
II. FRANSA 468
III. BELÇİKA 471
IV. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ 472 A. Sığınma Hakkı ve Usulü 473 B. Göçmen Olarak Kabul 474
V. NORVEÇ KRALLIĞI 475 A. Mevzuat 475 B. Yetkili Merciler 476
VI. BİRLEŞİK KRALLIK, İSKOÇYA VE KUZEY İRLANDA 478 A. Mevzuat 478 B. Yargılama Usulü 479
VII. İTALYA 480
VIII. YUNANİSTAN 482
IX. KANADA 483 A. Amaç ve Uygulama 483 B. Yetkili Merciler 484 C. Ülkeye
Giriş ve İkamet 484 D. Sınırdışı Etme ve Tutuklama 485 E. Temyiz Hakkı 485 F. Mültecilerin Korunması 486
X. ALMANYA 487
§2. TÜRK HUKUKUNDA MÜLTECİ VE SIĞINMACILARA İLİŞKİN HÜKÜMLER 491
I. YÜRÜRLÜKTEKİ MEVZUAT 491 A. Anayasa 491 B. Diğer Kanunlardaki Hükümler 494
1. İskân Kanunu 494
2. Muharip Yabancı Ordu Mensuplarından Türkiye’ye İltica Edenler Hakkında Kanun 495
3. Askerlik Kanunu 495
4. Ahıska Türklerinin Türkiye’ye Kabulü ve İskanına Dair Kanun 496
5. Bilgi Edinme Hakkı Kanunu 496
II. ULUSAL EYLEM PLÂNI VE YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA MEVZUATI 496
A. Ulusal Eylem Plânı 496
B. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Çerçevesinde Koruma 501
1. Amaç ve Kapsam 501
2. Türkiye’ye
Giriş, Vize ve İkamet 502
3. Sınırdışı Etme 503
4. Uluslararası Koruma Çeşitleri 504
5. Genel Usuller 504
a. Başvuru 504
b. İdari Gözetim Altında Tutma 505
C. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik 505
D. Geçici Koruma Yönetmeliği 508
E. Uluslararası İşgücü Kanunu 509
F. Uluslararası İşgücü Kanunu’nun Uygulama Yönetmeliği 511
G. Geçici Koruma Sağlanan Yabancıların Çalışma İzinlerine Dair Yönetmelik 512
H. Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi ve Uluslararası Koruma Statüsü Sahibi Kişilerin Çalışmasına Dair Yönetmelik 513
III. KONUYA İLİŞKİN DANIŞTAY KARARLARI 513 A. Sınırdışı Edilmeye İlişkin Kararlar 513
1. Ruslan Kurkaev v. İçişleri Bakanlığı Kararı 513
2. Alimujiang Abuderuheman v. İçişleri Bakanlığı Yürütmeyi Durdurma Kararı 515
3. Golafghan Mirafghan v. İçişleri Bakanlığı Kararı 517
4. Ali Osmanov v. İçişleri Bakanlığı Davası 517 B. Sığınma Talebinin Reddine İlişkin Kararlar 518
1. Mohammad Sharif Mohammadi ve Pervin Barai Navara v. İçişleri Bakanlığı Kararı 518
2. Alfred Shkurti (Aldo Bare) v. İçişleri Bakanlığı Davası 519
3. Afganistan uyruklu E.K v. Göç İdaresi Genel Müdürlüğü 519
C. Geçici Olarak İkamet İzni ve Uydu Kent’te Serbest Dolaşım ile İlgili Kararlar 520
1. Parviz Norouzi v. İçişleri Bakanlığı Kararı 520
2. İçişleri Bakanlığı ve Mariam Pourkar (Kendisine Asaleten, Sara Afoar’a Velayeten), Chiya Afsar, Tara Afsar, Serdar Afsar Davası 520
3. İçişleri Bakanlığı v. Ali Abdullahi Davası 521 D. Malvarlığının Dondurulması ile İlgili Kararlar 522
1. Yasin A. A. Kadi v. Başbakanlık/Dışişleri Bakanlığı/Maliye Bakanlığı Davası 522
2. Yasin A. A. Kadi v. Başbakanlık, Dışişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı Kararı 524
IV. KARARLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ 525
6. Bölüm GÖÇ HUKUKU
§1. GÖÇ VE İLTİCA 529
I. GÖÇ VE İLTİCA ARASINDAKİ İLİŞKİ 529
II. GİRİŞ YERLEŞME VE ÇALIŞMA HAKKI 530 A. Türk Vatandaşlarının Avrupa Ülkelerine
Giriş Hakkı 530
1. Genel Olarak 530
2. Avrupa Konseyi Üyesi Devletler Arasında Kişilerin Seyahatine İlişkin Avrupa Sözleşmesi 531
B. Ortaklık Hukuku Çerçevesinde Türk Vatandaşlarının AB Ülkelerine
Giriş ve İkamet Hakkı 531 C. Yabancıların Türkiye’ye
Giriş Hakkı 533 D. Türkiye’de Yabancıların İkamet Hakkı 534 E. Yabancıların Türkiye’de Çalışma Hakkı 536
1. Genel Olarak 536
2. Yabancıların Türkiye’de Çalışma Şartları 536
3. Çalışma İzni Türleri 537
III. GÖÇMEN İŞÇİLERİN KORUNMASI 538 A. Uluslararası Belgelerde 538 B. Avrupa Birliği’nde 540
1. Birincil Normlarda 540
2. İkincil Normlarda 541
a. Sınır Kontrolü 541 aa. Tarihçe 541 bb. Yeni Düzenlemeler 543
b. Vize 543 aa. Tarihçe 543 bb. Yeni Düzenlemeler 544
IV. YASADIŞI GÖÇMEN İŞÇİLER 544 A. AB Hukukunda 544
1. Yasadışı Göç Yönergesi (Direktif) 544
2. ABAD Kararları 546
a. C–209/08 Komisyon v. Lüksemburg Davası 546
b. C–266/08 Sayılı Karar 547
c. C–58/21 Sayılı Dava 547
d. C–66/21 Sayılı Dava 547
B. Türk Hukukunda 548
1. Ulusal Eylem Plânı 548
2. İç Hukuktaki Hükümler 548
a. Genel Olarak 548
b. Sınır Dışı Etme 549
c. Kabul Barınma ve Geri Gönderme Merkezleri 551
d. Çalışma Hakkı 551
e. İdari Gözetim Altında Bulundurma (Muhafaza Altına Alma) 552
f. YUKK’nın Yürürlüğe Girmesinden Sonra AİHM’in Türkiye Kararları 556 aa. G.B. ve Diğerleri v. Türkiye Kararı 556 bb. Amerkhanov v. Türkiye Kararı 557 cc. R.M. v. Türkiye Kararı 557 dd. Case of J.A and A.A v. Türkiye 558
C. Uluslararası Sözleşme ve Protokol 558
D. AB–Türkiye Geri Kabul Anlaşması 559
1. Hazırlanışı 559
2. Kapsamı 559
§
2. İNSAN TİCARETİ SUÇU VE GÖÇMEN KAÇAKÇILIĞI 561
I. GENEL OLARAK 561
II. AVRUPA BİRLİĞİNDE 564
III. TÜRK HUKUKUNDA 566
A. Tarihçe 566
B. İnsan Ticareti Mağdurlarının Güvenli ve Gönüllü Dönüş İşlemleri 567
C. İnsan Ticaretiyle Mücadele ve Mağdurların Korunması Hakkında Yönetmelik 570
IV. DENİZDE GERİ–GÖNDERİLMEME İLKESİ 571 Sonuç 573
EKLER 577
YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU 579
YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU GENEL GEREKÇE 579
YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU MADDE GEREKÇELERİ 579
ULUSLARARASI KORUMA BAŞVURU SAHİBİ VE ULUSLARARASI KORUMA STATÜSÜ SAHİBİ KİŞİLERİN ÇALIŞMASINA DAİR YÖNETMELİK 579
GEÇİCİ KORUMA YÖNETMELİĞİ 579
ULUSLARARASI İŞGÜCÜ KANUNU 580
GEÇİCİ KORUMA SAĞLANAN YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİNE DAİR YÖNETMELİK 580
İNSAN TİCARETİYLE MÜCADELE VE MAĞDURLARIN KORUNMASI HAKKINDA YÖNETMELİK 580
Kaynakça 581 Kavram Dizini 597