Garanti Sözleşmesinden Doğan Ödemeyi Talep Hakkının Kötüye Kullanılması
İçindekileri İncele
Sunuş 7
Önsöz 9
Kısaltmalar 21
GİRİŞ
I. KONUNUN TAKDİMİ 25
II. YÖNTEM VE KONUNUN SINIRLANDIRILMASI 27
III. TERMİNOLOJİK TERCİHLER 30
A. Sözleşme Türlerinin İsimlendirilmesi 30
B. Temin Edilenin İsimlendirilmesi 31
C. Garanti Sağlayanın İsimlendirilmesi 32
D. Edimi Garanti Edilenin ve Garanti Alanın İsimlendirilmesi 32
E. Teminat İlişkisinin Hukuki Sebebinin İsimlendirilmesi 33
Birinci Bölüm GARANTİ SÖZLEŞMESİNİN TANIMI, HUKUKİ NİTELİĞİ, KURULMASI, ÖZELLİKLERİ, TÜRLERİ, KEFALET SÖZLEŞMESİ İLE FARKLARI
I. GARANTİ SÖZLEŞMESİNİN TANIMI 37
II. GARANTİ SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ 39
III. GARANTİ SÖZLEŞMESİNİN KURULMASI 44
A. Sözleşmenin Şekli ve Kurulması 44
B. Kişisel Teminat Sözleşmelerde Ehliyete Dair Bazı Özel Durumların Garanti Sözleşmesinin Kurulmasına Etkileri 45
1. Gerçek Kişilerin Verdiği Garantiler Bakımından Ehliyet 45
2. Tüzel Kişilerin Verdiği Garantiler Bakımından Ehliyet 48
C. Banka Garantisi (Banka Teminat Mektubu) Sunulması 49
D. Elektronik Teminat Mektubu 50
IV. GARANTİ SÖZLEŞMESİNİN ÖZELLİKLERİ 51
A. Üç Köşeli İlişki Olması 51
B. Teminat İşlevi 53
C. Kişisel Teminat Sözleşmesi Olması 55
D. Likidite Sağlama Fonksiyonu 56
E. İsimsiz (Atipik) Sözleşme Olması 58
F. Tek Tarafa Borç Yüklemesi ve İvazsız Olması 59
G. İkincil (Tali) Sorumluluk Doğurması 60
H. Sebebe Bağlı Olması 61
İ. Bağımsız Olması 62
J. Garanti Sözleşmesinin Şarta Bağlı Bir Sözleşme Olup Olmadığı Tartışması 63
V. GARANTİ SÖZLEŞMESİNİN TÜRLERİ 64 A. Sürenin Belirli Olup Olmamasına Göre Garanti Sözleşmeleri 65
1. Belirli (Vadeli) Süreli Garantiler 65
2. Belirsiz (Vadesiz) Süreli Garantiler 65
B. Garantinin Konusuna Göre Garantiler 66
C. İkinci Bankanın Devreye Girip Girmemesine Göre Garantiler 68
D. Ödeme Talebine Göre Garanti Sözleşmesi Türleri 68
1. Belgeli (Şarta Bağlı) Garantiler 68
2. İlk Talepte Ödeme Kayıtlı Garantiler 69 E. Garanti Edilen Riskin Niteliğine Göre Garanti Sözleşmesi Türleri 71
1. Saf (Yöneltmeyi Amaçlayan) Garanti Sözleşmeleri 72
2. Teminat Amaçlı (Kefalet Benzeri) Garanti Sözleşmeleri 73
a. Genel Olarak 73
b. Uygulamada En Çok Görülen Teminat Amaçlı Garanti Sözleşmesi Türü: Banka Garantisi (Banka Teminat Mektubu) 75
VI. GARANTİ SÖZLEŞMESİNDE BORCUN NİTELİĞİ 78
VII. GARANTİ SÖZLEŞMESİ İLE KEFALET SÖZLEŞMESİNİN BENZER VE FARKLI ÖZELLİKLERİ 79
A. Genel Olarak 79
B. Kefalet ve Garanti Sözleşmelerini Ayırt etmeye Yarayan Kriterler 80
1. Teminat Verenin Beyanının Yorumlanması 80
2. Fer’ilik (Bağımlılık) – Aslilik (Bağımsızlık) Ayrımı 82
a. Genel Olarak Fer’ilik – Aslilik Ayrımı 82
b. Kefaletin Fer’iliği İlkesinin İstisnası ya da Garanti ile Kefaletin En Çok Yaklaştığı Hal Olarak TBK m. 582/ f. 2, c.1 Hükmü 83
3. Kişisel İlgi – Özel Menfaat Kriteri 84
4. Şüphe Halinde Kefalet Karinesi 84
İkinci Bölüm GARANTİ İLİŞKİSİNDE HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLER, ÖDEME TALEBİ VE BU TALEBE KARŞI SAVUNMALAR
I. GARANTİ İLİŞKİSİNDE TARAFLARIN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ 87
A. Üç Köşeli İlişki Kapsamında Garanti ve Bu İlişkinin Tarafların Hak ve Yükümlülüklerine Etkisi 87
B. Garanti Sözleşmelerinden Kaynaklanan Hak ve Yükümlülükler 89
1. Garanti Sözleşmesinin Hukuki Niteliğinin Tarafların Hak ve Yükümlülüklerine Etkileri 89
a. Garanti Sözleşmesinin Tamamlanması ve Yorumlanması 89
b. Muhatabın Garanti Vereni Bilgilendirmesi 92
c. Ödeme Talep Ederken Muhatabın Yerine Getirmesi Gerekenler 92
C. Karşılık İlişkisinden Kaynaklanan Hak ve Yükümlülükler 93
1. Karşılık İlişkisinin Hukuki Niteliği 93
2. Lehtarın Karşılık İlişkisinden Doğan Yükümlülükleri 95
a. Delillerin Garanti Verene Gecikmeksizin Ulaştırılması 95
b. Ücret Ödeme, Gider ve Masrafları Karşılama ile Garanti Verenin Zararını Tazmin Borcu 95
3. Garanti Verenin Karşılık İlişkisinden Doğan Hak ve Yükümlülükleri 96
a. Genel Olarak 96
b. Garanti Verenin Karşılık İlişkisindeki Özen Gösterme Borcunun Garanti İlişkisine Yansıması 96 aa. Garanti Taahhüdünde Bulunmada Özen ve Ödeme Talebini İnceleme Yükümlülüğü 96 bb. Lehtara Ödeme Talebini Bildirme Yükümlülüğü 97
c. Garanti Verenin Karşılık İlişkisindeki Sadakat (Bağlılık) Borcunun Garanti İlişkisindeki Görünüm Şekilleri 98 aa. Ödeme Talep Eden Muhataba Karşı Def’i ve İtiraz İleri Sürme Yükümlülüğü 98 bb. Ödeme Talep Hakkının Kötüye Kullanılması Halinde Ödeme Yapmama Borcu 100
d. Talimata Uyma ve Tavsiyede Bulunma Borcu 103
D. Kontrgaranti (Karşı Garanti) Sözleşmesinden Doğan Hak ve Yükümlülükler 103
II. GARANTİ SÖZLEŞMESİNDE ÖDEME 106 A. Ödeme Talebinin Şartları 106
1. Riskin Gerçekleşmesi 106
2. Muhatabın Ödeme Talep Etmesi 108
a. Ödeme Talebinin Şekli, İçeriği ve Zamanı 109
b. Ödeme Talebinin Ulaşmasından Sonraki Süreç 113
c. Ödeme Talebinin İncelenme Süresi 114
3. Ödeme Talebinin Hukuki Sonuçları 115 B. Muhatabın Ödeme Talebine Karşı İleri Sürülebilecek Savunmalar 115
1. Garanti Sözleşmesinden Kaynaklanan Savunmalar 115
a. Ödeme Talebinin Şekil, İçerik ve Süre Yönünden Garanti Sözleşmesine Aykırı Olduğu Savunması 115
b. Riskin Gerçekleşmediği Savunması 116
c. Garanti Sözleşmesinden Doğan Diğer Tüm Savunmalar 117
C. Temel Borç İlişkisinden Kaynaklanan Savunmalar 118
1. Garanti İlişkisinin Bağımsız Karakteri Nedeniyle Temel Borç İlişkisine Dair Savunma Yapılamaması Kuralı ve İstisnaları 118
2. Temel Borç İlişkisine Dayalı Savunma Yapamama Kuralının İstisnaları 120
a. Temel Borç İlişkisinin TBK m. 27 Uyarınca Kesin Hükümsüz Olması 120
b. Garanti Sözleşmesine Temel Borç İlişkisine Dayalı Savunma Yapamama Kuralını Esneten Hüküm Konulması 121
c. Ödeme Talep Hakkının Kötüye Kullanılması 122
Üçüncü Bölüm HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞININ KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ, GARANTİ ÖDEMESİ TALEP HAKKININ KÖTÜYE KULLANIMININ ŞARTLARI VE İSPATI
I. HAKKIN KÖTÜYE KULLANILMASI YASAĞININ KAVRAMSAL ÇERÇEVESİ 125
A. Genel Olarak Hak Kavramı 125
B. Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağının Kısa Tarihsel Gelişimi 127
C. Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağının Normatif Çerçevesi 130
D. Hakkın Kötüye Kullanımının Yasaklanmasına Dair Görüşlerin Değerlendirilmesi 131
E. Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması 133
1. Dürüstlük Kuralının Kavramsal Çerçevesi 133
2. Dürüstlük Kuralı ile Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağının İlişkisi 135
F. Hakkın Kötüye Kullanıldığını Gösteren Olay Grupları 137
1. Meşru bir Menfaatin Bulunmaması 138
2. Hakkın Sağlayacağı Menfaat ile Başkasına Vereceği Zarar Arasında Aşırı Oransızlık Bulunması 138
3. Uyandırılan Güvene Aykırı Davranış Yasağı (Çelişkili Davranış Yasağı) 139
G. Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağının Bazı Uygulama Alanları 141
1. Sözleşmelerde Hakkın Kötüye Kullanılması 142
2. Şekli Hukukta Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı 145
3. Akreditif Ödemelerinde Hakkın Kötüye Kullanılması 146
II. ÖDEME TALEP HAKKININ KÖTÜYE KULLANILMASINDAN BAHSEDEBİLMEK İÇİN GEREKLİ ŞARTLAR 149
A. “Görünüşte” Bile Olsa Bir Ödeme Talep Hakkının Bulunması 149
B. Talep Hakkının Dürüstlük Kuralına Aykırı Bir Şekilde Kullanılması 151
III. ÖDEME TALEP HAKKININ KÖTÜYE KULLANILDIĞININ İSPATLANMASI 153
A. Ödeme Talebinin Reddi İçin İhtiyati Tedbir Kararının Gerekip Gerekmediği Tartışması 153
1. Lehtarın Bildirimi Üzerine Ödeme Talebinin Reddi 153
2. İhtiyati Tedbir Kararı Üzerine Ödeme Talebinin Reddedilmesi 155
3. İhtiyati Tedbire Başvurulmayacağı ya da Aleyhe Tedbir Kararına Rağmen Ödeme Yapılacağı Taahhütlerinin Geçerliliği 158
B. Garanti Sözleşmelerinde Ödemenin İhtiyati Tedbir Kararı ile Engellenmesinde İspat Sorunu 160
1. Konunun Bir Maddi Hukuk Sorunu mu Yoksa İspat Hukuku Sorunu mu Olduğunun Belirlenmesi 160
2. İspat Tartışmasının Kilit Noktası Olarak İlk Talepte Ödeme Kaydına Yüklenen Hukuki Anlam 162
a. Birincil Görüş: İlk Talepte Ödeme Kaydının Zarar Karinesi İçerdiği, İspat Yükünü Ters Çevirdiği Görüşü 162 aa. Genel Açıklama 162 bb. İspat Soyutluğu, İspat Yükü ve İspat Yükü Sözleşmesi 163
b. İkincil Görüş: İlk Talepte Ödeme Kaydının Soyut Garanti Yükümlülüğü İçerdiği Görüşü 166
c. İki Görüşün de Ortak Kanaati: Önce Öde Sonra Dava Et 170
d. İki Görüşün Diğer Ortak Noktası: Likit Delil 172
3. İspat Ölçüsü, Tam İspat ve Yaklaşık İspat Kavramları 173
4. Garanti Ödemesini Engelleyen İhtiyati Tedbir Kararı için İspat Ölçüsü Arayışları 174
a. Tam İspat Görüşü 175
b. Yaklaşık İspat Görüşü 179
c. Yükseltilmiş Yaklaşık İspat Görüşü 180
d. Yükseltilmiş Yaklaşık İspat Ölçüsüne Maddi Hukuktan Bir Örnek: Geçici Ödeme (TBK m. 76) 182 aa. Genel Olarak Geçici Ödeme Kurumu 182 bb. Geçici Ödemenin Hukuki Niteliği 183 cc. Yükseltilmiş Yaklaşık İspat Ölçüsüne Maddi Hukuktan Bir Örnek: TBK m. 76’da Aranan Haklılığı Gösterir İnandırıcı Kanıtlar ile İspat 185
C. İspat Aracının İspat Ölçüsü Haline Geldiği Özel Bir Kavram: Likit Delil 187
1. Genel Olarak 187
2. Likit Delil ile Kastedilenin İspat Aracı (Deliller) mı İspat Ölçüsü mü Olduğu Sorunu 191
3. Likit Delil Hakkındaki Görüşlerin Ana Hatlarıyla Sınıflandırılması 194
a. Likit Delilin Kesin Delil Olduğu Görüşü 194
b. Likit Delilin Senet Olduğu Görüşü 197 aa. Genel Olarak 197 bb. Senetle İspat Kuralının İstisnası Olarak Ticari Defterlerin Likit Delil Sayılıp Sayılmayacağı Tartışması 199
c. Likit Delilde Mutlaka Belge Niteliği Arayan Görüş 200
d. İlamların Likit Delil Sayılmasına Dair Tartışmalar 203 aa. Mahkeme Kararları 203 bb. Hakem Kararları 205
4. Yargı Kararlarına Göre Likit Delil 207
a. Yargıtay Kararlarında Likit Delil 207
b. Bölge Adliye Mahkemesi Kararlarında Likit Delil 209 aa. BAM Kararlarının İncelenmesinin Nedenleri 209 bb. BAM Kararlarında Likit Delil 211
Dördüncü Bölüm HAKKIN KÖTÜYE KULLANIMI İTİRAZININ İLERİ SÜRÜLMESİ, TEMEL BORÇ İLİŞKİSİNDEKİ BAZI DEĞİŞİKLİKLERİN GARANTİ ÖDEME TALEBİNE ETKİLERİ
I. HAKKIN KÖTÜYE KULLANILDIĞI SAVUNMASININ İLERİ SÜRÜLMESİ 217
II. TEMEL BORÇ İLİŞKİSİNDEKİ ÇEŞİTLİ DEĞİŞİKLİKLERİN GARANTİ ÖDEME TALEBİNE ETKİLERİ 219
A. Borcu ve Borç İlişkisini Sona Erdiren Nedenler 219
1. İfa 219
2. Sulh, İbra ve Feragat 222
3. Yenileme 224
4. Alacaklı ve Borçlu Sıfatlarının Birleşmesi 225
5. Takas 227
6. İkale 228
7. Ölüm ve İflas 229
8. Fesih ve Dönme 230
9. Zamanaşımı 232 B. İfa Engelleri 233
1. Alacaklı Temerrüdü 235
2. İfa İmkansızlığı 235
a. Temel İlişkideki Başlangıçtaki İmkânsızlık 235
b. Temel İlişkideki Sonraki İmkânsızlık 237
c. Mücbir Sebepler 238
d. Aşırı İfa Güçlüğü ve Uyarlama 244
C. Borç İlişkisinde Taraf Değişikliği Hallerinden Alacağın Devri 245
D. Ödeme Talep Hakkının Kötüye Kullanıldığı İtirazının Söz Konusu Olabileceği Diğer Durumlar 247
1. Riskin Muhatabın Davranışları ile Gerçekleşmesi 247
2. Muhatap Tarafından Süre Verilmesine Rağmen Ödeme Talep Edilmesi 249
a. Muhatabın Lehtara Süre Vermesi 249
b. Muhatabın Garanti Verene Süre Vermesi: Uzat ya da Öde Talebi 249
3. Zararı Arttıracak Kadar Uzun Süre Bekleyip Ödeme Talep Etme 251
4. Temel İlişkinin TBK m. 27 Uyarınca Kesin Hükümsüz Olması 252
5. Temel Borç İlişkisinde İradeye Tesir Eden Durumların Bulunması 254
a. Muvazaa 255
b. Yanılma, Aldatma ve Korkutma 256
c. Aşırı Yararlanma 258
6. Muhatabın Garanti Sözleşmesinden Doğan Hiçbir Alacağı Bulunmadığını Bilmesine Rağmen Ödeme Talep Etmesi 258
7. Temel Borç İlişkisi Kurulmamış Olmasına Rağmen Ödeme Talebinde Bulunulması 259
8. Ödeme Talebinin Kararlaştırılan Riskten Başka Bir Risk İçin Ödeme Talep Edilmesi 259
9. Götürü Usulle Belirlenen Garantilerde, Muhatabın Gerçek Zararının Çok Üzerinde Ödeme Talep Etmesi 262
10. Konkordato 264
a. Konkordato Talebinin Teminat Mektuplarına Etkisi ve Lehtarın Konkordato Talebinden Sonra Teminat Mektubunun Ödeme için İbraz Edilmesi 264
b. Tasdik Edilen Konkordato Projesinden Sonra Teminat Mektubunun Ödeme İçin İbrazı 266 Sonuç 269
Kaynakça 275 Kavram Dizini 301