Fazla Çalışma
İçindekileri İncele
2. Baskıya
Önsöz 5
Önsöz 7
Kısaltmalar 25
Birinci Bölüm FAZLA ÇALIŞMA KAVRAMI, FAZLA ÇALIŞMA SAYILAN HALLER VE ÇALIŞMA OLARAK SAYILMAYAN DURUMLAR
I. FAZLA ÇALIŞMA KAVRAMI 27 A. Yasal Çalışma Süreleri 27
1. Fazla Sürelerle Çalışma 27
a. Fazla Sürelerle Çalışma Kavramı 27
b. Fazla Çalışma–Fazla Süreli Çalışma (Farklılıklar Tablosu) 31
2. Fazla Çalışma 31
a. Haftalık Çalışma Süresi ve Haftalık Fazla Çalışma 31
b. Günlük 11 Saat Sınırı ve Günlük Fazla Çalışma 31
c. Gece Çalışması ve Gece Çalışmasında Fazla Çalışma 33 aa. İşçinin Çalışmasının Bir Kısmının Gündüze Denk Gelmesi Halinde Gece Çalışması 35 bb. Gece Çalışmasında Turizm, Özel Güvenlik ve Sağlık Çalışanları İstisnası 37 aaa. İstisna 04.04.2015 Sonrası Dönem İçin Geçerlidir 37 bbb. Yazılı ve Açık Onay Şarttır 38 ccc. Yazılı ve Açık Onay Olsa da Günlük 11 ve Haftalık 45 Saat Sınırı Uygulanır 39
d. Fazla Çalışma Ücretinin Asıl Ücrete Dahil Edilmesinde Yıllık 270 Saat Sınırı 40 aa. Yıllık 270 Saat Sınırının Taraflarca Düşürülebilmesi 41 bb. Yıllık 270 Saat Hesabında Fazla Süreli Çalışmaların da Hesaplanması Gerekir 43 cc. Çalışmanın 1 Yılı Doldurmadığı Durumda Yıllık 270 Saat Sınırının Uygulanması 44 aaa. Yargıtay
22. HD. ve Yargıtay
7. HD.’nin Eski Uygulamaları 44 bbb. Yargıtay
9. Hukuk Dairesi’nin Güncel ve Yerleşik Uygulaması 45 ccc. Yargıtay
9. Hukuk Dairesi’nin 2021 Tarihli İlke Kararı 46 ddd. BAM Uygulamaları 46
e. Günlük, Haftalık ve Gece Çalışması Sınırının Birlikte Aşılması Halinde Hangisinin Uygulanacağı Sorunu 47
B. Vardiyalı Çalışmalarda Fazla Çalışma 47
1. Üçlü Vardiya Sisteminde Fazla Çalışma 48
a. Üçlü Vardiya Sisteminde Kural Olarak Fazla Çalışma Yoktur 48
b. Üçlü Vardiya Sisteminde Fazla Çalışma Yapıldığının İspat Edilmesi 49 aa. Yazılı Delil Bulunması 49 bb. Davalı Tanıklarının Teyit Etmesi 50 cc. Şüpheden Uzak ve Kesin Deliller 51
2. 12 Saat Çalışma–24 Saat Dinlenme Sisteminde Fazla Çalışma 52
3. 12 Saat Çalışma–36 Saat Dinlenme Sisteminde Fazla Çalışma 53
4. 24 Saat Çalışma–24 Saat Dinlenme Sisteminde Fazla Çalışma 55
a. Uyku İhtiyacının Giderildiği Durumda 56
b. Uyku İhtiyacının Giderilmediği Durumda 56
5. 24 Saat Çalışma–48 Saat Dinlenme Sisteminde Fazla Çalışma 58
C. Şua Çalışmasında Fazla Çalışma 60
1. Şua Çalışmasında Haftalık 35 Saat Sınırı 60
2. Şua Çalışmasında Günlük Saat Sınırı Yoktur 61
3. İşçinin Yapmış Olduğu Çalışmanın Şua Çalışması Olmasının Şartları 62
D. Fazla Çalışma Ücretinin Asıl Ücrete Dahil Edilmesi 65
1. Anlaşmanın Yapılması 66
a. İş Sözleşmesi ile Yapılabilir 66
b. Sözleşme Ekindeki Çalışma Kuralları ile Kararlaştırılabilir 66
c. İşyeri Yönetmeliği ile Yapılabilir 67 aa. İşçinin Yönetmeliği İmzalamış Olması Gerekir 67 bb. İşçinin İmzalamadığı Yönetmelik İşçiye Tebliğ Edilmiş Olsa da Geçersizdir 68 cc. İmza Edilen Yönetmelik Hükmü İmza Tarihinden Sonrası İçin Geçerlidir 68
2. Anlaşmanın Geçerlilik Şartları 69
a. İşçinin Yazılı Onayı 69
b. İşçinin İmzasının Olmaması 70 aa. İşçi Tarafından İmzalanmadıkça Sözleşme de Yönetmelik de İşçiyi Bağlamaz 70 bb. İmza Hükmün Bulunduğu Sayfada Olmak Zorundadır 72
c. Sözleşme Tarihinin Yazılmamış Olması 74
d. Ücret Miktarının Yazılmamış Olması 76 aa. Yargıtay Uygulamasında Ücretin Yazılmamış Olması 76 aaa. Yargıtay’ın Eski Uygulaması 76 bbb. Yargıtay’a Göre Salt Ücretin Yazılmamış Olması Anlaşmayı Geçersiz Kılmaz 76 ccc. İşçiye Asgari Ücret + 22,5 Saatlik Ücret Ödeniyorsa Anlaşma Geçerlidir 77 bb. BAM Uygulamalarına Göre Ücretin Belirlenmesinin Geçerlilik Şartı Olup Olmadığı Sorunu 78 aaa. Yargıtay Uygulamasını Takip Eden BAM Daireleri 78 bbb. Yargıtay’ın Aksi Yönünde Karar Veren BAM Daireleri 79
e. İşçinin Ücretinin Asgari Ücretin Üzerinde Olması Geçerlilik Şartıdır 81 aa. Ücretin, Asgari Ücretin Ne kadar Üzerinde Olması Gerektiği Sorunu 83 bb. Yargıtay ve BAM’a Göre Ücret, Asgari Ücretin 1,15 Katı Olmalıdır 84
f. Serbest Zaman Kullandırılması Hükmü, Anlaşmayı Geçersiz Kılmaz 85
3. Hüküm ve Sonuçları 86
a. Yapılan Anlaşma Yıllık 270 Saate Kadar Geçerlidir 86
b. İşçinin Temel Ücreti Fazla Çalışma Dahil Olarak Ödenen Maktu Ücret Olur 86 aa. Fazla Çalışma Yapılmadığından Bahisle İşveren Ücreti Geri İsteyemez 86 bb. Ödenen Ücret Temel Ücret Olduğundan Diğer Alacakları da Etkiler 87
c. Fazla Çalışmanın Asıl Ücrete Eklenmesi, Fazla Çalışma Onayından Başkadır 88 aa. Uygulamada Birbirine Karıştırılan Durumlar 89 bb. Fazla Çalışma Onayı ve Fazla Çalışmanın Asıl Ücrete Eklenmesi (Farklılıklar Tablosu) 91
d. Anlaşma İmza Tarihinden Sonrası İçin Geçerlidir. Yenilemeye Gerek Yoktur 91
E. Fazla Çalışmalarda Denkleştirme 92
1. Denkleştirme Yapılabilmesi İçin Tarafların Anlaşmış Olması Gerekir 94
a. Denkleştirme İçin Anlaşmanın Yazılı Olması Şart Mıdır? 95
b. Yargıtay’a Göre Yazılılık Şart Değildir. Örtülü Denkleştirme Mümkündür 95
c. Yargıtay Uygulamasını Takip Eden BAM Daireleri 96
d. Yargıtay’ın Aksi Yönünde Karar Veren BAM Daireleri 97
2. Denkleştirmenin Uygulanması 98
a. Denkleştirme En Çok 2 Aylık Periyotlar Halinde Yapılır 98
b. Denkleştirme Dönemi Olarak 2 Aydan Az Bir Süre Belirlenebilir 98
c. Denkleştirme Dönemlerinin Mutlaka Ayrı Ayrı Değerlendirilmesi Gerekir 99
d. Haftalık Çalışma Saati 45 Saatin Altında Belirlendiyse Denkleştirme Buna Göre Yapılır (Fazla Sürelerle Çalışmada Denkleştirme) 99
3. Denkleştirmenin Sınırları 100
a. Günlük 11 Saati Aşan Çalışmalar Denkleştirmeye Tabi Tutulamaz 100
b. Gecelik 7,5 Saati Aşan Çalışmalar Denkleştirmeye Tabi Tutulamaz 101
c. Hafta Tatili ve UBGT Çalışmaları Denkleştirmeye Tabi Tutulamaz 102
II. ÇALIŞMA SÜRESİNDEN SAYILAN HALLER 103
A. İşçinin İşe Hazır Olarak Beklediği Süre (m. 66/1–c) 103
B. Yer Altı veya Su Altı İşlerinde İnip Çıkmada Geçen Süre (m. 66/1–a) 103
C. Kadın İşçilerin Süt İzni (m. 66/1–e) 104
1. Süt İzninde Çalışılan Süre Doğrudan Fazla Çalışma Sayılır 104
2. Süt İzninin Toplu Kullandırılması 105 D. Çalışma Süresinden Sayılan Yolda Geçen Süreler 106
1. İşçinin İşyerinden Başka Bir Yerde Çalışmak Üzere Gönderilmesinde Yolda Geçen Süreler (m. 66/1–b) 106
2. Çalıştırmak Üzere Başka Yere Gönderme (m. 66/1–b) ile İşyerine Götürülüp Getirmenin (m. 66/1–f) Karıştırılması 107
3. İş Güvenliği Uzmanları Hakkındaki Yönetmelik Kanuna Aykırı Olduğundan Uygulanmaz 108
E. İşçinin İşyeri Dışında İşverenle İlgili Bir Yerde Meşgul Edilmesi (m. 66/1–d) 109
F. Çalışma Süresinden Sayılan Eğitim ve Seminerler (İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi) 109
III. ÇALIŞMA SÜRESİNDEN SAYILMAYAN HALLER 109 A. Ara Dinlenme Süreleri 109
1. Kanuna Göre Kullandırılması Gereken Ara Dinlenme Süreleri 110
2. Günlük 11 Saati Aşan Çalışmada 1,5 Saat Ara Dinlenmesi Verilmelidir 111
3. Ara Dinlenme Sürelerinin Uygulandığı Karinedir. Uygulanmadığını İddia Eden İspat Etmelidir 112
a. Ara Dinlenme Süresinin Daha Az Kullanıldığının İspatı İşçiye Düşer 114
b. Ara Dinlenme Süresinin Daha Çok Kullanıldığının İspatı İşverene Düşer 114
c. Nitelikli İspat Gerekli Olup Sadece İddia Eden Tarafın Tanık Anlatımı Yeterli Değildir 115
B. Çalışma Süresinden Sayılmayan Yolda Geçen Süreler 118
1. İşçilerin Yerleşim Yerinden Uzak Olup Toplu Bir Şekilde Götürülüp Getirilmeleri Sırasında Yolda Geçen Süreler (m. 66/1–f) 118
2. Sosyal Yardım Amaçlı Olarak İşyerine Götürülüp Getirilmede Yolda Geçen Süreler (m. 66/1–f) 120
C. Çalışma Süresinden Sayılmayan Eğitimler (İş Sağlığı ve Güvenliği Dışındaki Eğitimler) 121
IV. GENEL KURALLARA GÖRE ÖZELLİK GÖSTEREN MESLEK GRUPLARI 122 A. Üst Düzey Yönetici 122
1. Üst Düzey Yöneticinin Fazla Çalışması Bakımından Genel Kural 122
2. Genel Kuralın İstisnası Olarak İşverenin Açık Talimatı 123
3. İşçinin Üst Düzey Yönetici Olup Olmadığının Tespitinde Kriterler 124
a. Temel Kriter: Kendi Mesaisini Kendisinin Belirleyebiliyor Olması 125
b. Yardımcı Kriterler 126 aa. Aynı İşyerinde Emir ve Talimat Verecek Kimsenin Olmaması 127 bb. Müdür de Olsa Emir ve Talimat Verecek Biri Varsa Üst Düzey Yönetici Sayılmaz 129 cc. Çalışma Saatinin Merkezden Bildirilmesi Halinde Üst Düzey Yönetici Sayılmaz 130 dd. Üst Düzey Yönetici Olarak Kabulü İçin İşçinin Ücretinin Yüksek Olması Gerekir 131 ee. Fazla Çalışma Ücreti Asıl Ücrete Dahil Edilmişse Üst Düzey Yönetici Sayılmaz 133 ff. Sözleşmede Fazla Çalışmaya Dair Hüküm Bulunması Üst Düzey Yönetici Olmadığını Gösterir 134
4. Yargıtay ve BAM Kararlarına Göre Üst Düzey Yönetici Kabul Edilen İşçiler 135
a. Proje Müdürü 135
b. Şantiye Şefi 136
c. Banka Şube Müdürü 137
d. Bölge Müdürü 138
5. Yargıtay ve BAM Kararlarına Göre Üst Düzey Yönetici Kabul Edilmeyen İşçiler 139
a. Mağaza Müdürü 139
b. Satış Müdürü 139
c. Muhasebe Müdürü 140
d. Pazarlama Müdürü 140
B. Apartman Görevlileri (Konut Kapıcıları) 140
1. Konut Kapıcısının Fazla Çalışmasının İspatı 141
a. Kapıcının Fazla Çalışması Bakımından Açığa Kavuşturulacak Hususlar 141
b. Sadece Davacı Tanıkları ile Sonuca Gidilemez, Keşif Yapılmalıdır 142
c. Kapıcının Yaptığı İşlerin Ne Kadar Süre Tuttuğu Hesaplanmalıdır 143
2. Boş Zamanlar Çalışma Süresinden Sayılmaz 145
3. Ek İş Yapan Kapıcının Fazla Çalışması Yoktur 146 C. Tır Şoförleri 147
1. Yurt İçi Tır Şoförleri 147
a. Tanıkların Bilgisinin Mutlaka Görgüye Dayalı Olması Gerekir 147
b. Takograf Kayıtları Varsa Bu Kayıtlar Esas Alınır 148
c. Davacı Takograf Kayıtlarına Dayandıysa Kayıtlar Getirtilmelidir 149
2. Yurt Dışı Tır Şoförleri 150
a. Fazla Çalışma Salt Tanık Anlatımı ile İspat Edilemez. Yazılı Delil Gereklidir 150
b. Tanık Anlatımı Mutlaka Görgüye Dayalı Olmalıdır 151
D. Servis Şoförleri 151
1. Servis Saati Dışında Başka İş Yapması veya Çalışmaya Hazır Bekletilmesi 152
2. Servis Saati Dışındaki Süreyi Serbest Zaman Olarak Kullanması 153
E. Radyoloji ve Radyom Çalışanları 155
F. Eczane Çalışanları 155
1. Eczacılar Odasından Gelen Cevap Tek Başına Fazla Çalışmayı İspat Etmez 156
2. Eczane Çalışanı Fazla Çalışmasını Tanık ya da Yazılı Delille İspat Etmelidir 156
3. Tanık Beyanları ile Kurum Cevapları Birlikte Değerlendirilmelidir 157
G. Tıbbi Mümessil 157
H. Satış Temsilcisi (Pazarlamacı) 158
I. Maden İşçileri 159
1. Günlük 7,5 ve Haftalık 37,5 Saatlik Çalışma Sınırı Yalnızca Yer Altında Çalışanlar İçin Geçerlidir 160
2. Yasal Değişiklikten Önceki Çalışmalar Eski Düzenlemeye Tabidir 160
J. Bekçiler 162
K. Orman Yangın İşçisi ve Gözetleme Kulesinde Nöbet Tutan İşçiler 163
L. Home Ofis Çalışanlar 165
1. Tüm Çalışma Dönemi Boyunca Evde ise Fazla Çalışma Yoktur 165
2. Ev Dışında Sahada Çalışma Varsa Fazla Çalışma Olabilir 166 M. Basın Çalışanları 167
1. Günlük 8 Saati Aşan Çalışma Fazla Çalışmadır. Haftalık Sınır Yoktur 167
2. Günlük Fazla Çalışma En Fazla 3 Saat Olabilir 167
3. Fazla Çalışmanın Asıl Ücrete Dahil Olduğunun Kararlaştırılması Halinde Bu Anlaşma En Fazla 3 Saate Kadar Geçerlidir 168
4. Basın Çalışanlarının Fazla Çalışma Ücreti ve Faizi 169
N. İcapçı Doktor 169
O. Taksi ve Dolmuş Şoförleri 170
P. Gemi Adamları 171
1. Günlük 8, Haftalık 48 Saatin Üstü Fazla Çalışmadır 171
2. Fazla Çalışma Ücreti Normal Ücretin %25 Fazlasıdır 172 R. Özel Okul Öğretmenleri 174
1. Sözleşmede Belirtilen Ders Sayısından Fazla Derse Girmesi Halinde Fazla Çalışma Değil Ek Ders Ücreti Alır 174
2. Fazla Çalışma Ücreti Talebi Ek Ders Ücreti Talebi Olarak Yorumlanmalıdır 176
3. Fazla Çalışma Bakımından Haftalık 45 Saat Sınırı Uygulanmaz 177
4. Ders Dışında Bir Görev Yaptıysa Fazla Çalışma Yapmış Olur 179
İkinci Bölüm FAZLA ÇALIŞMANIN İSPATI VE HESAPLANMASI
I. FAZLA ÇALIŞMANIN İSPATI 181 A. Yazılı Deliller 182
1. Bordroların İspat Kuvveti 182
a. Tahakkuklu Bordroların İspat Kuvveti 182 aa. İmzalı ve Tahakkuklu Bordroların İspat Kuvveti 182 aaa. İmzalı ve Tahakkuklu Bordronun İhtirazi Kayıtsız Olması 183 aaaa. İmzalı, Tahakkuklu ve İhtirazi Kayıtsız Bordronun Aksi Ancak Yazılı Delille İspat Edilebilir 183 bbbb. İmzalı, Tahakkuklu ve İhtirazi Kayıtsız Bordroda Dönem Dışlaması Yapılmalıdır 184 bbb. İmzalı ve Tahakkuklu Bordronun İhtirazi Kayıtlı Olması 186 aaaa. İmzalı, Tahakkuklu ve İhtirazi Kayıtlı Bordronun Aksi Her Türlü Delille İspat Edilebilir 186 bbbb. İmzalı, Tahakkuklu ve İhtirazi Kayıtlı Bordroda Mahsup Yapılmalıdır (Dışlama Yapılmaz) 187 bb. İmzasız ve Tahakkuklu Bordroların İspata Etkisi 187 aaa. İmzasız ve Tahakkuklu Bordronun Aksi Her Türlü Delille İspat Edilebilir 187 bbb. İmzasız ve Tahakkuklu Bordro Banka Kanalı ile Ödendiyse Mahsup Yapılmalıdır 188
b. Tahakkuksuz Bordroların İspat Kuvveti (Sıfır Tahakkuk, Tahakkuk Değildir) 190
c. Sembolik Tahakkukların Yer Aldığı Bordroların İspat Kuvveti 192 aa. Aksi Her Türlü Delille İspat Edilebilir 192 bb. Dışlama Değil Mahsup İşlemi Yapılmalıdır 193 cc. İmzalanmış Olsa Bile Dışlama Değil Mahsup Yapılmalıdır 194 dd. Yargıtay ve BAM Kararlarında Geçen Sembolik ve Sembolik Olmayan Tahakkuk Örnekleri 194
d. Düşük Ücretten Tahakkuk Yapılan Bordroların İspata Etkisi 197 aa. İmzalı ve Düşük Ücretten Tahakkuk Yapılan Bordroların İspata Etkisi 197 aaa. İmzalı ve Düşük Ücretli Tahakkukta Fazla Çalışma Süresinin Aksi Ancak Yazılı Delille İspat Edilebilir 197 bbb. İmzalı ve Düşük Ücretli Tahakkukta Dışlama Değil Mahsup İşlemi Yapılmalıdır 199 bb. İmzasız ve Düşük Ücretten Tahakkuk Yapılan Bordroların İspata Etkisi 202 aaa. İmzasız ve Düşük Ücretli Tahakkukta Fazla Çalışma Süresinin Aksi Tanıkla İspat Edilebilir 202 bbb. İmzasız ve Düşük Ücretli Tahakkukta Banka Kanalı ile Ödeme Varsa Dışlama Değil Mahsup İşlemi Yapılmalıdır 203
e. Hileli Bordroların İspata Etkisi 204 aa. Hileli Bordro Nedir? 204 bb. Hileli Bordronun Aksi Her Türlü Delille İspat Edilebilir 205 cc. Hileli Bordroda Dönem Dışlaması da Mahsup İşlemi de Yapılamaz 206 dd. İşçi de Hileli Bordroya Dayanarak Fazla Çalışma Saatini İspat Edemez 207
2. Puantaj Kayıtlarının (İşyeri
Giriş–Çıkış Kayıtlarının) İspat Kuvveti 208
a. Puantaj Kaydında İmza 208 aa. İşçinin İmzasını Taşımayan Puantaj Kaydı İşçi Açısından Bağlayıcı Değildir 208 bb. İşveren Kamu Kurumu ise ve Yan Delil Varsa İmzanın Olmaması Puantaj Kaydını Etkilemez 209
b. Puantaj Kaydının Aksi Tanıkla İspat Edilemez 211
c. Puantaj Kaydının Olduğu Dönem, Kayda Göre Hesaplanmalıdır. Kayıt Olmayan Dönem Ayrıca İspatlanmalıdır 212
d. İşveren Tarafından Sunulan Kayıtlar İşverenin Onayı Olmadığı Gerekçesiyle Geçersiz Sayılamaz 213
3. Kamu Kurumlarında Yazılı Deliler ve Fazla Çalışmanın İspatı 213
a. Kamu Kurumunda Tutulan Kayıtların İspat Gücü 213
b. İşyerinin Kamu Kurumu Olması Fazla Çalışmanın Yazılı Delille İspatını Zorunlu Kılmaz 214
4. İşyerinin Faal Olduğu Saatleri Gösteren Kayıtların İspat Kuvveti 214
a. İşyerinin Faal Olduğu Süre ile İşçinin Çalışma Süresi Aynı Şey Değildir 214
b. İşçinin Çalışma Süresi İşyerinin Faal Olduğu Süreden Az ya da Çok Olabilir 216
B. Tanık Beyanları 217
1. Tanığın İşyerinin Çalışma Düzeni Hakkında Bilgi Sahibi Olması Gerekir 218
a. Beraber Çalışılan Tanığın Kendi Dönemi ile İlgili Tanıklığına İtibar Edilir 218
b. Komşu İşyerinde Çalışanın Tanıklığının İspata Etkisi 220
c. Tanığın, Davacının Yakını veya Akrabası Olmasının Önemi Yoktur 222
2. Husumetli Tanığın İspat Kuvveti 223
a. Husumetli Tanık Beyanının İspat Kuvveti 223 aa. Salt Husumetli Tanık Beyanı ile Fazla Çalışma İspat Edilemez 223 bb. Bazı BAM Kararlarına Göre, Aksine Delil Yoksa Husumetli Tanık Beyanına İtibar Edilir 226 cc. Yan Deliller ile Desteklenen Husumetli Tanık Beyanına İtibar Edilmelidir 228
b. Yan Delil Sayılan Deliller 229 aa. Emsal Nitelikteki Davalardaki Tanık ve Deliller 230 bb. Husumetli Tanık Beyanının Abartılı Olmayıp Herkesçe Bilinen Vakıalara İşaret Etmesi 232 cc. Diğer Tanık İfadeleri 232
c. Husumet Doğuran Durumlar 234 aa. Tanığın Davalı İşverene Karşı Davasının Bulunması 234 bb. SGK’ya Şikayet 235
d. Husumet Doğurmayan Durumlar 236 aa. Arabuluculuk Yolu ile Anlaşma Sağlanması 236 bb. Arabuluculuk Aşamasının Devam Ediyor Olması 237 cc. Tanığın Açmış Olduğu Davanın Sulh ile Sonuçlanması 237 dd. Aynı Avukata Vekalet Verilmiş Olması 238
e. Husumetin, Tanığın Dinlendiği Tarih İtibariyle Olması Gerekir 238
f. Husumet İddiası Varsa Husumet Olup Olmadığı Araştırılmalıdır 239
3. Davacının Tanık Sıfatıyla Verdiği Beyanlar Kendi Davasında Bağlayıcıdır 239
a. Çalışma Düzenine İlişkin Beyanları Kendi Davasında Bağlayıcıdır 239
b. Ödeme İkrarına İlişkin Beyanları Kendi Davasında Bağlayıcıdır 242
4. Tanıkların Çelişkili Beyanları 243
a. Davacı Tanıklarının Beyanları Arasındaki Çelişki 243
b. Davacı Tanıkları ile Davalı Tanıklarının Beyanları Arasındaki Çelişki (Delillerin Eşitliğinde İşçi Lehine Hüküm Verilir) 245
5. Fazla Çalışmanın İspatında Tanık Sayısı 246
a. Fazla Çalışma Olgusunun İspatı İçin Tek Tanık Dahi Yeterlidir 246
b. Tanıklar Dinlenmeden Tanık Sayısı Mahkemece Sınırlanamaz 248
c. Hakimin Dinlenen Tanıklarla Yetinmesi Kararı (HMK m. 241) 250 aa. İspat Edilmek İstenen Husus Hakkında Kanaat Oluşmadıysa HMK m. 241 Kararı Verilemez 251 bb. HMK m. 241’in Uygulanması İçin Hakimin Karar Almış Olması Gerekir 251 cc. Hiçbir Tanık Dinlenmeden HMK m. 241 Kararı Verilemez 252
6. Fazla Çalışmanın İspatında Günlük 3 Saat Sınırı Yoktur 252
II. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNİN HESAPLANMASI 253 A. Fazla Çalışma Ücretinin Belirlenmesinde Esas Alınacak Ücret 254
1. Ücretin Türü (Çıplak Ücret Esas Alınır) 254
2. Dönemsel Ücret Üzerinden Hesaplama Yapılmalıdır 255
3. Geçmiş Dönemlere Ait Ücretin Tespit Edilmesi 256
a. Bilinen Dönem Ücretinin Asgari Ücrete Oranı Yapılarak Tespit Edilir 256
b. İşçinin Terfi Alması veya Unvan Değiştirmesinde Bilinmeyen Ücret Tespiti 257
4. Ücret Miktarının Tespit Edilmesi 257
a. Ücretin Miktarında İspat Yükü 257
b. Ücret Miktarının İspatına Elverişli Deliller 259 aa. Yazılı Deliller 260 aaa. Ücret Bordrosu 260 aaaa. Ücret Bordrosu İmzalı da Olsa İşçi Gerçek Ücretin Farklı Olduğunu İspatlayabilir 260 bbbb. Ücret Bordrosu İmzalı da Olsa İşçinin Vasfı veya Kıdemi Gereğince Asgari Ücret Aldığı Kabul Edilemez 261 bbb. İşverenin Düzenlediği, İşçinin Ücretini Gösteren Belgeler 265 bb. Tanık Anlatımı (Tanık Anlatımı ile de Ücret İspat Edilebilir) 266 cc. Emsal Ücret Araştırması 267 aaa. Emsal Ücret Araştırmasında Usule Dair Hususlar 267 aaaa. Diğer Delillerle Ücret Belirlenemiyorsa Emsal Ücret Araştırması Yapılır 268 bbbb. Ücrete Yönelik Hiçbir Delil Yoksa Emsal Ücret Araştırması ile Ücret İspat Edilemez 270 cccc. Tanıklardan Birinin Dahi Elden Ödeme Olduğuna Dair Beyanı Varsa Emsal Ücret Araştırması Yapılmalıdır 271 dddd. Re’sen Emsal Ücret Araştırması Yapılabilmesi Sorunu 272 eeee. Mahkeme Bordro Tanığını Re’sen Dinleyemez 273 bbb. Emsal Ücret Araştırmasında Yöntem 273 aaaa. Yazılacak Müzekkerelerde İşçinin ve İşin Özellikleri Yer Almalıdır 273 bbbb. Emsal Ücret Araştırması Yapılacak Kurumlar 274 aaaaa. Meslek Örgütleri ve Sendiklara Sorulmalı, TÜİK Verileri Alınmalıdır 274 bbbbb. Çalışma Alanı ile İlgili Olan Resmi Kurumlardan da Sorulabilir 276 ccccc. Tarafların Bildirdiği Emsal İşyerlerinden de Sorulmalıdır 276 ddddd. Sendikasız İşçi İçin Sendikadan Gelen Cevap Esas Alınmamalıdır 277 dd. Emsal Dosyalarda Verilen Kararlar 278
B. Çalışma Şekillerine Göre Hesaplama Yöntemi 280
1. Zaman Esaslı Çalışmalarda Fazla Çalışmanın Hesaplanması 280
a. Fazla Çalışılan Saat Sayısının Belirlenmesi 280 aa. Temel Kural Haftalık Çalışma Saatine Göre Belirlemektir 280 bb. Yarım Saatten Az Çalışmalar Yarım Saate, Yarım Saatten Fazla Çalışmalar Bir Saate Yuvarlanır 281
b. Normal Saat Ücreti ve Fazla Çalışılan Saat Ücretinin Hesaplanması 282
2. Primli Çalışma Sisteminde Fazla Çalışmanın Hesaplanması 283
a. Sadece Primli Çalışma Sisteminde Fazla Çalışma Ücretinin Hesaplanması 284
b. Sabit Ücret ve Primli Çalışma Sisteminde Fazla Çalışma Ücretinin Hesaplanması 284 aa. Eski Uygulama 284 bb. 2020 İlke Kararı ile Gelen Yeni Uygulama 285
c. Sabit Ücret ve Hedefe Bağlı Primli Çalışma Sisteminde Fazla Çalışma Ücreti 289
3. Bahşişli Çalışma Sisteminde Fazla Çalışmanın Hesaplanması 290
a. Sadece Bahşişli Çalışma Sisteminde Fazla Çalışma 291
b. Sabit Ücret ve Bahşişli Çalışma Sisteminde Fazla Çalışma 291
4. Yüzde Usulü Ücret ile Çalışma Sisteminde Fazla Çalışmanın Hesaplanması 292
5. Fazla Çalışma Ücretinden Yapılacak Yasal Kesintiler (Brütün Nete Çevrilmesi) 293
6. Fazla Çalışma Ücretinin Brüt veya Net Olarak Hesaplanmasında Usule İlişkin Hususlar 294
a. Kural, Fazla Çalışma Ücretinin Brüt Olarak Hesaplanmasıdır 294
b. Mahkeme Taleple Bağlıdır. Net Olarak Talep Edildiyse Net, Brüt Olarak Talep Edildiyse Brüt Olarak Hüküm Kurulmalıdır 296
Üçüncü Bölüm FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNDE FAİZ, ZAMANAŞIMI VE HAKKANİYET İNDİRİMİ
I. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNDE FAİZ 299 A. Fazla Çalışma Ücretine Uygulanacak Faizin Türü 299
1. Kural Olarak Uygulanacak Faiz En Yüksek Mevduat Faizidir 299
2. Faizin Türü Bakımından Mahkemenin Taleple Bağlılığı 300
a. Davacının Yasal Faiz Talep Etmesi Halinde Uygulanacak Faiz 300 aa. Eski Uygulamaya Göre Yasal Faiz Talebi Mevduat Faizini de Kapsar 300 bb. Yeni Uygulamaya Göre Yasal Faiz Talebi Adi Kanuni Faiz Talebidir 301
b. Davacının İşK m. 34'e Göre Yasal Faiz Talep Etmesi Halinde Uygulanacak Faiz 303
3. Basın İş Kanunu'na Göre Çalışanlar İçin Uygulanacak Faiz 303
4. Basın İş Kanunu’ndaki Günlük Yüzde 5 Fazla Ödemenin AYM Kararı ile İptal Edilmiş Olması 304
5. Deniz İş Kanunu’na Göre Çalışanlar İçin Uygulanacak Faiz 306 B. Faizin Başlangıç Tarihi Olarak Temerrüt 306
1. Muacceliyet ve Temerrüt Kavramlarının Farkı 306
2. İşverenin Temerrüde Düşürülmesi 308
a. İhtar ile Temerrüt 310 aa. İhtar ile Temerrütte İhtarın Taşıması Gereken Özellikler 311 aaa. Alacakların İhtarda Tek Tek Sayılması Gerekir 311 bbb. İhtarda Açıkça Belirtilmeyen Alacak Bakımından Temerrüt Oluşmaz 312 ccc. İhtarda Miktar Yazılmasına Gerek Yoktur 313 bb. Miktar Belirten İhtarda Temerrüt, Miktar ile Sınırlı Olarak Oluşur 314 cc. İhtar ile Temerrütte Temerrüt Tarihinin Tespiti 315 aaa. İhtarda Ödeme Süresi Verildiyse Temerrüt Sürenin Sonunda Başlar 315 bbb. İhtarda Ödeme Günü Belirtildiyse Temerrüt Bu Tarihte Gerçekleşir 316 ccc. İhtarda Süre Verilmediyse Temerrüt Tebliğle Başlar 316 dd. İhtar Varsa Faizin Dava veya Islah Tarihinden İtibaren Başlatılması Yanlıştır 317
b. Arabuluculuk Son Tutanağı ile Temerrüt 318
c. Davanın Açılması ile Temerrüt 321 aa. Belirsiz Alacak Davasında Davanın Açılması ile Temerrüt 322 bb. Kısmi Davada Davanın Açılması ile Temerrüt 325
d. lslah ile Temerrüt 326
3. Faize ve Faiz Başlangıcına İlişkin Özellikli Durumlar 327
a. Dava Dilekçesindeki Faiz Başlangıç Tarihi Islah ile Geriye Çekilemez 327
b. Dava Dilekçesinde Asıl Alacak İçin Faiz Talep Edilmemişse Islah Dilekçesi ile Yalnızca Artırılan Kısım İçin Faiz Yürütülmelidir 328
c. Islah Dilekçesi ile İşlemiş Faiz Ayrı Bir Alacak Olarak Talep Edilebilir 328
d. Islah Dilekçesinde Faiz İstenmediyse Dava Dilekçesindeki Faiz Talebi Islaha Konu Miktarlar İçin de Geçerli Olur 329
4. Faiz Başlangıç Tarihi Bakımından Taleple Bağlılık 330
II. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNDE ZAMANAŞIMI 331 A. Zamanaşımı Süresi 331 B. Zamanaşımının Başlangıcı 332
1. Zamanaşımının Başlangıcı, Muacceliyet Tarihi Yani Ödeme Günüdür 332
2. Fazla Çalışma Ücretinin Ödeme Günü (Zamanaşımı Başlangıcı) En Geç Bir Aydır 333
3. Her Bir Fazla Çalışma Ücretinin Zamanaşımı Süresi Ayrıdır 334
4. Zamanaşımı Süresinin Başlaması için Sözleşmenin Bitmesi Gerekmez 335 C. Zamanaşımını Durduran Durumlar 336
1. Arabuluculuk Süreci 336
2. Covid–19 Dönemi 338
3. Zamanaşımının Tespiti (Geriye Doğru 5 Yıl Gidilmesi Hesabı) 339 D. Zamanaşımı Def'inin İleri Sürülmesi 343
1. Cevap Dilekçesi ile Zamanaşımı Def'inin İleri Sürülmesi 344
2. Cevap Dilekçesinin Islahı ile Zamanaşımı Def'inin İleri Sürülmesi 345
3. Kısmi Davada Islah ile Artırılan Talep Sonucuna Karşı Zamanaşımı Def'inin İleri Sürülmesi 346
E. Zamanaşımı Def'inin İleri Sürülemeyeceği Durumlar 349
1. Cevap Dilekçesi Verilmediyse Cevap Dilekçesinin Islahı ile Zamanaşımı Def’inde Bulunulamaz 349
2. Belirsiz Alacak Davasında Bedel Artırımı veya Islah ile Artırılan Talep Sonucuna Karşı Zamanaşımı Def'inin İleri Sürülemez 350
III. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNDE HAKKANİYET İNDİRİMİ 351 A. Hakkaniyet İndiriminin Hukuki Dayanağı ve Uygulama Şartları 353
1. Hakkaniyet İndiriminin Hukuki Dayanağı 353
2. Fazla Çalışmanın Sadece Tanıkla İspatlanması Halinde Hakkaniyet İndirimi Uygulanmak Zorundadır 354
3. Fazla Çalışmanın Yazılı Delille İspatlanması Halinde İndirim Yapılamaz 355 B. Hakkaniyet İndiriminin Oranı 357
1. Uygulamada Yerleşen Oran 1/3 ve %30’dur 358
2. Yargıtay’ın Bozma Kararı Dışında Kalan Oran Aynen Korunmalıdır 359
C. Hakkaniyet İndirimi Zamanaşımı Uygulandıktan Sonra Yapılmalıdır 360
D. Mahsup İşlemi Hakkaniyet İndiriminden Sonra Yapılmalıdır 360
E. Hakkaniyet İndiriminde Davalı Yararına Vekalet Ücreti ve Yargılama Giderlerine Hükmedilemez 362
Dördüncü Bölüm FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNDEN SORUMLULUK, FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNİN ÖDENMESİ VE ÖDENMEMESİNE BAĞLANAN SONUÇLAR
I. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNDEN SORUMLULUK 365 A. İşyeri Devrinde Sorumluluk 365
1. Devralan İşverenin Sorumluluğu 365
a. Devir Tarihi İtibariyle Muaccel Olmuş Borçlardan Sorumludur 365
b. Devirden Önce Biten Sözleşmelerdeki Sorumluluğu TBK m. 202 Çerçevesinde Değerlendirilmelidir 366
2. Devreden İşverenin Sorumluluğu 367
3. İşyeri Devri Olgusunun Tespit Edilmesi 367
a. Taraflar Arasında Doğrudan Hukuki Bağ Olmasına Gerek Yoktur 367
b. İşyeri Devrinin Tespitinde Temel Ölçüt: Ekonomik Birliğin Kimliğini Koruması 369 aa. Ekonomik Birliğin Kimliğinin Korunmasında Esas Alınan Kriterler 369 bb. Kriterlerin Tamamının Gerçekleşmesi Gerekmez. Bir Kısmının Gerçekleşmesi de İşyeri Devri Bakımından Yeterli Olabilir 370 cc. Olmazsa Olmaz Kriter Olarak Faaliyet Benzerliği 371
c. Alt İşverenler Arasında İşyeri Devri Kriterleri 371 aa. İşçi veya Alt İşveren Fesih İradesinde Bulunduysa İşyeri Devri Yoktur 372 bb. Alt İşverenler Nezdindeki Çalışmalar Arasında 10–15 Günü Aşan Kesinti Varsa İşyeri Devri Yoktur 372
B. İş Sözleşmesinin Devrinde Sorumluluk 373
1. İş Sözleşmesinin Devrini İşyeri Devrinden Ayıran Temel Unsur: İşyeri Değişikliği 374
2. İş Sözleşmesinin Devrinde Fazla Çalışma Ücretinden Sorumluluk 375
a. Eski Uygulamaya Göre İş Sözleşmesi Devri İşyeri Devri Gibidir 375
b. Yeni Uygulamaya Göre İş Sözleşmesinin Devrinde Devredenin Sorumluluğu Yoktur 376
C. Asıl İşveren–Alt İşveren İlişkisinde Sorumluluk 377
1. Asıl İşverenin Sorumsuzluğunu Öngören Anlaşma İşçiyi Bağlamaz 379
2. Zamanaşımı Def’inin Sirayeti (Asıl İşverenin İleri Sürdüğü Def’i Alt İşverene Sirayet Etmez) 379
3. Davadan Feragatin Sirayeti 384 D. Organik Bağın Varlığı Halinde Sorumluluk 385
1. Organik Bağın Tespitinde İncelenecek Hususlar 386
2. Şirket Ortaklarının Akraba Olması ya da Faaliyet Benzerliği Tek Başına Organik Bağın Varlığını İspat Etmez 387
E. İhale Makamı Olarak Kamu Kurumlarının Sorumluluğu 388
II. FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNİN ÖDENMESİ 389
A. Fazla Çalışma Ücretinin Ödeme Zamanı 389
B. Fazla Çalışma Ücretinin Ödendiğinin İspat Edilmesi 390
1. İspat Yükü 390
2. Ödemenin İspat Edilmesinde Deliller 391
a. Ücret Hesap Pusulası 391
b. Ücret Bordrosu 392 aa. İmzalı Ücret Bordosu 392 bb. İmzasız Ücret Bordrosu 392 cc. İhtirazi Kayıtlı Ücret Bordrosu 393
c. Banka Kayıtları 393
d. Tanık Beyanları ile Ödeme İspat Edilemez 393
e. Davacının Başka Davadaki Tanık İfadesi Kendi Davasını Etkiler 394
f. Fotokopi Belge ile Ödemenin İspatı 395
C. İbraname 396
1. İbranamenin Geçerlilik Şartları 397
a. Yazılı Olmalıdır 398
b. İş Sözleşmesinden Sonra En Az 1 Ay Geçmelidir 398
...