Enerji Yatırım Uyuşmazlıklarında Yetki Sorunu ve Esasa Uygulanacak Hukuk (9786052646793)

ÖNSÖZ 7 İÇİNDEKİLER 11
KISALTMALAR CETVELİ 19
GİRİŞ 23
BİRİNCİ BÖLÜM ENERJİ YATIRIMI KAVRAMINA GENEL BAKIŞ
§1. ENERJİ YATIRIMLARININ HUKUKÎ STATÜSÜ ve GENEL ÖZELLİKLERİ 34
I. ENERJİ KAYNAKLARININ MÜLKİYETİ 39
II. ENERJİ YATIRIMLARININ KAMU HİZMETİ BAĞLANTISI 42
III. ENERJİ YATIRIMLARININ GERÇEKLEŞTİRİLMESİNDE DEVLET SÖZLEŞMELERİNİN ROLÜ 45
§2. ENERJİ YATIRIMLARINA İLİŞKİN KAVRAMLARIN GELİŞİMİNE TARİHİ BAKIŞ 49
I. ÇAĞDAŞ ANLAMDA ENERJİ YATIRIMLARININ ORTAYA ÇIKIŞI 49
II. İMTİYAZ SİSTEMİNİN KURULUŞU ve GELENEKSEL İMTİYAZ SÖZLEŞMELERİ 51
III. KAYNAK SAHİBİ DEVLETLERİN ENERJİ KAYNAKLARI ÜZERİNDE DENETİM SAĞLAMA ÇABALARI 58 A. Kaynak Millileştirmeleri 58
1. Millileştirme Hareketlerinin Başlangıcı 58
2. Millileştirme Hareketlerinin Yatırım Hukukunun Gelişimine Etkisi 60
B. Kaynaklara İlişkin Birleşmiş Milletler Kararları 62
C. OPEC’in Kurulması 66
D. Çağdaş İmtiyaz Sözleşmelerinin Geliştirilmesi 68
IV. ENERJİ PİYASALARINDA SERBESTLEŞME 70
V. YATIRIM HUKUKUNUN OLUŞUMU 75 A. Yatırım Yasa ve Anlaşmaları 76
1. Yatırım Yasaları 77
2. Uluslararası Yatırım Anlaşmaları 78
a) İkili Yatırım Anlaşmaları 78 aa) İkili Yatırım Anlaşmaları ile Yatırımcıya Tanınan Maddî Haklar 80 ab) İkili Yatırım Anlaşmaları ile Yatırımcıya Tanınan Usulî Haklar 82 aba) Usulî Hakların Önemi 82 abb) Yatırım Tahkimi 84
b) Çok Taraflı Yatırım Anlaşmaları 97 ba) Enerji Şartı Antlaşması 100 baa) Antlaşmanın Gelişimi 100 bab) Antlaşmanın Amacı ve Kurgusu 102 bac) Anlaşmanın Modernizasyonu 103 bb) USMCA/NAFTA 112
B. Yatırım Sözleşmelerinin Uluslararasılaşması 118
C. ICSID’in Oluşturulması 121
VI. YENİ EĞİLİMLER 123
İKİNCİ BÖLÜM ENERJİ YATIRIMLARININ UNSURLARI VE YATIRIM UYUŞMAZLIĞI KAVRAMI
§1. ENERJİ YATIRIMLARININ UNSURLARI 144
I. YATIRIMCININ KABUL VE KORUNMASININ HUKUKİ DAYANAĞI 144
A. Ev Sahibi Devletin Ulusal Mevzuatı 145
B. Yatırım Anlaşmaları 147
C. Yatırım Sözleşmeleri 148
1. İmtiyaz Sözleşmeleri 150
2. Ortak Girişim Sözleşmeleri 151
3. Ürün Paylaşım Anlaşmaları 153
4. Hizmet Sözleşmeleri 153 a) Saf Hizmet Sözleşmeleri 153 b) Risk Hizmet Sözleşmeleri 154
5. Enerji Alım Sözleşmeleri 155
II. YATIRIM 156 A. Yatırımın Gerçekleştirildiği Coğrafî Saha 157 B. Yatırımın Konusu 161
1. Genel Olarak Yatırım Yasa ve Anlaşmalarının Yatırım Tanımları 161
a) İmtiyazlar 164
b) İdarî İzinler ve Haklar 167
c) Sözleşmeye Dayalı Hak ve Alacaklar 168
2. Enerji Şartı Antlaşması’nın Yatırım Tanımı 169 C. Yatırımın Hukuka Uygunluğu 173
III. YATIRIMCI 175
A. Yatırımcı Kavramına Genel Bakış 176
B. Yatırımcının Hukukî Vasfı 179
C. Yatırımcının Tâbiiyeti ve Tespiti 180
1. Tâbiiyetin Belirlenmesi 181
a) Gerçek Kişiler 182
b) Tüzel Kişiler 186 ba) Kuruluş Yeri Sistemi 187 bb) İdare Merkezi Sistemi 191 bc) Kontrol Sistemi 192
2. Tâbiiyette Zaman 196
IV. DEVLETLER 197 A. Kaynak Devlet 197 B. Ev Sahibi Devlet 199
§2. YATIRIM UYUŞMAZLIĞI KAVRAMI 203
I. ANLAŞMAYA DAYALI UYUŞMAZLIK–SÖZLEŞMEYE DAYALI UYUŞMAZLIK AYRIMI 203
II. YATIRIM UYUŞMAZLIKLARININ KAYNAKLARI 205 A. Yatırımcının Mal Varlığına El Konulması: Kamulaştırma/Millîleştirme 207
1. Tanım ve Terminoloji 207
2. Kamulaştırma Koşulları 213
a) Hukuka Uygun Olarak Gerçekleştirme 214
b) Ayrımcılık Yapılmaması 216
c) Kamu Yararının Gözetilmesi 219
d) Tazminat Ödemesi 221
B. Ödemelerin Transferi Üzerindeki Engeller 223
C. Yatırım Anlaşmaları ile Getirilen Muamele Standartlarının İhlâli 225
1. Mutlak Standartlar 226 a) Tam Koruma ve Güvenlik Standardı 226 b) Âdil ve Hakkaniyete Uygun Muamele Standardı 230
2. Göreli Standartların İhlâli 237
a) Ulusal Muamele Standardı 238
b) En Çok Gözetilen Ulus Standardı 241
D. Sözleşme Koşullarında Ortaya Çıkan Değişiklikler 244
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM ENERJİ YATIRIM UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜM YOLLARI
§1. ULUSAL MAHKEMELER 251
I. KAYNAK DEVLET VEYA ÜÇÜNCÜ BİR DEVLETİN ULUSAL MAHKEMELERİ 252
II. EV SAHİBİ DEVLET MAHKEMESİ 258
§2. TAHKİM 263
I. TAHKİM USULÜNÜN İŞLETİLMESİ 268
A. Usule Uygulanacak Hukuk 268
B. Yatırım Tahkiminde En Sık Başvurulan Usul Kuralları 270
1. Washington Konvansiyonu ve ICSID Tahkim Kuralları 271
2. SCC Tahkim Kuralları 273
3. ICC Tahkim Kuralları 274
4. UNCITRAL Tahkim Kuralları 274
II. HAKEM KURULUNUN YETKİ TESİSİ 275 A. Tahkime Rıza 277
1. Genel Olarak Tahkime Rıza 280
a) Tahkime Rızanın Yatırım Sözleşmeleri Altında Verilmesi 280
b) Tahkime Rızanın Yatırım Yasaları Altında Verilmesi 281
c) Tahkime Rızanın Yatırım Anlaşmaları Altında Verilmesi 288 ca) İkili Yatırım Anlaşmaları Altında Tahkime Rıza 288 cb) Çok Taraflı Yatırım Anlaşmaları Altında Tahkime Rıza 297 cba) USMCA 297 cbb) EŞA 300
2. ICSID Tahkimine Rıza 302
a) Ev Sahibi Devletin ve Kaynak Devletin Konvansiyona Taraf Olması 303
b) Tahkime Rızanın Yazılı Olması 306 ba) Sözleşme İle Beyan 306 bb) Ev Sahibi Devletin Tek Taraflı İrade Beyanı 307
B. Konu Bakımından Yetki (RATIONE MATERIAE) 309
1. Genel Olarak “Konu Bakımından Yetki” 309
a) Yatırım Yasaları 309
b) Yatırım Anlaşmaları 311 ba) İkili Yatırım Anlaşmaları 311 bb) Çok Taraflı Yatırım Anlaşmaları 314 bba) USMCA 314 bbb) EŞA 316
2. ICSID’in Konu Bakımından Yetkisi 317 C. Kişi Bakımından Yetki (RATIONE PERSONAE) 321
1. ICSID’in Kişisel Yetkisi 322
a) Devletler 323
b) Yatırımcılar 324 ba) Gerçek Kişilerin Tâbiiyeti 325 bb) Tüzel Kişilerin Tâbiiyeti 326
2. Washington Konvansiyonu ve EŞA’nın Kişisel Yetkiye İlişkin Hükümlerinin Birlikte Değerlendirilmesi 328
D. Tahkime Başvuru Koşulu Olarak Diğer Uyuşmazlık Çözüm Yollarına Başvuru 329
1. Yerel Mahkemelere Başvuru 331
2. Dostane Çözüm Yollarına Başvuru 334 b) Ev Sahibi Devletin Hukukunun İstikrar Kaydıyla Birlikte Seçilmesi 382
2. Uluslararası Hukukun Seçimi 387
a) Hukukun Genel İlkelerinin Seçimi 390
b) Uluslararası Hukuk ve Ev Sahibi Devlet Hukukunun Beraber Uygulanmak Üzere Seçilmesi 391
3. Üçüncü Bir Hukuk Düzeninin Seçimi 394
a) Sözleşmenin Kendi Hukukuna Tâbi Olması 395
b) Sözleşmenin Lex Mercatoria’ya Tâbi Kılınması 396
4. Hakkaniyet ve Nısfet Kurallarının Seçimi 398 C. Açık Bir Hukuk Seçimi Bulunmaması Halinde Uygulanacak Hukuk 401
1. Örtülü Hukuk Seçiminin Araştırılması 401
2. Hukuk Seçiminin Yokluğuna Hükmedilmesi 405
a) Belirli Bir Tahkim Usulünün Seçimi Halinde Uygulanacak Hukuk 406 aa) Washington Konvansiyonu Dışında Kalan Kuralların Seçimi 406 ab) Washington Konvansiyonu Seçimi 408
b) Belirli Bir Tahkim Usulünün Seçilmiş Olmaması Halinde Uygulanacak Hukuk 411
II. UYGULANACAK HUKUKUN SÖZLEŞME DIŞI KAYNAKLARDA BELİRLENMESİ 418
A. Uygulanacak Hukukun Ev Sahibi Devlet Yasalarınca Belirlenmesi 418
B. Yatırım Sözleşmelerine Uygulanacak Hukukun Yatırım Anlaşmaları ile Belirlenmesi 419
§3. YATIRIM ANLAŞMALARINA UYGULANACAK HUKUK 420
I. ANLAŞMALARDA UYGULANACAK HUKUK KAYDI BULUNMASI 421
II. ANLAŞMALARDA UYGULANACAK HUKUKA İLİŞKİN BELİRLEME BULUNMAMASI 428 SONUÇ 435
KAYNAKÇA 453 KARARLAR 489