Deniz Yoluyla Eşya (Yük/Mal) Taşımalarında Taşıyanın Sorumluluk ve Sorumsuzluk Durumları
İçindekileri İncele
ÖNSÖZ 5
KISALTMALAR 15
GİRİŞ 17
BİRİNCİ BÖLÜM
DENİZ HUKKUNDA TEMEL KAVRAMLAR, DENİZ YOLUYLA EŞYA (YÜK/MAL) TAŞIMA
TÜRLERİ, DENİZ YOLUYLA EŞYA (YÜK/MAL) TAŞIMA SÖZLEŞMESİ
I. TEMEL KAVRAMLAR 23
II. DENİZ TAŞIMACILIĞI TÜRLERİ 30
A. İç Taşımacılık 30
B. Dış Taşımacılık 30
C. Türkiye Limanlarına Uğrayarak Yapılan Geçiş (Transit) Taşımacılık 31
D. Yabancı Limanlar Arası Taşımacılık 31
E. Düzenli Hat Taşımacılığı 31
F. Düzensiz Hat Taşımacılığı 31
A. La Haye Kuralları (30/8/1921 ve 25/8/1924) 32
B. Visby Kuralları ve SDR (Special Drawing Right) Protokolü (Brüksel
Protokolleri (1968 ve 1979) 33
C. Hamburg Kuralları (31/3/1978) 35
D. Rotterdam Kuralları (2009) 35
IV. DENİZ YOLUYLA EŞYA (YÜK/MAL) TAŞIMA SÖZLEŞMESİ 36
A. Sözleşme ile İlgili Emredici Hükümler 36
B. Eşya Taşıma Sözleşmesi ve Navlun Sözleşmesi İfadeleri Arasındaki
Anlam İlişkisi 37
C. Deniz Yoluyla Eşya Taşımacılığında Sözleşme Türleri 38
1. Çarter Sözleşmesi 38
2. Kırkambar Sözleşmesi 40
3. Asıl Taşıma Sözleşmesi 41
4. Alt Taşıma Sözleşmesi 41
5. Karma (Multimodel) Taşıma Sözleşmeleri 43
D. Deniz Yoluyla Eşya/Yük/Mal Taşıma Sözleşmesinin Hukuki Niteliği 44
E. Deniz Yoluyla Eşya/Yük/Mal Taşıma Sözleşmesinin Sözleşmenin Konusu 44
F. Deniz Yoluyla Eşya/Yük/Mal Taşıma Sözleşmesinin Tanımı 45
G. Deniz Yoluyla Eşya/Yük/Mal Taşıma Sözleşmesinin Sözleşmenin Şekli 45
H. Sözleşmenin Süresi 46
İ. Deniz Yoluyla Eşya/Yük/Mal Taşıma Sözleşmesinin Unsurları 46
J. Sözleşmenin Tarafları 49
1. Taşıyan 49
a. Taşıyan ve Donatan Arasındaki İlişki 50
2. Taşıtan 57
3. Taşıtan Dışında Kalan ve Fakat Taşıma ile Birebir İlgili Olan Kişiler
(Yük ile İlgili Kişiler) 57
K. Sözleşmenin Taraflarının Hakları ve Yükümlülükleri 58
1. Taşıtanın Hakları ve Yükümlülükleri 58
a. Taşıtanın Hakları 58
b. Taşıtanın Yükümlülükleri 60
(1) Taşınacak Eşya ile İlgili Yükümlülük 60
(2) Ücret Ödeme Yükümlülüğü 63
2. Taşıyanın Hakları ve Yükümlülükleri 64
a. Taşıyanın Hakları 64
(1) Ücret (Navlun) İsteme Hakkı 64
(2) Hapis Hakkı 65
b. Taşıyanın Yükümlülükleri 65
(1) Eşyanın Taşınacağı Gemi Bakımından 65
(2) Taşınacak Eşya Bakımından 70
(a) Taşınan Eşyanın Boşaltılmasında Özen Yükümlülüğü 79
İKİNCİ BÖLÜM
TAŞIYANIN SORUMLULUK VE SORUMSUZLUK DURUMLARI
I. TAŞIYANIN SORUMLULUK DURUMLARI 101
A. Taşıyanın Uluslararası Hukuk (Sözleşme Hükümleri) Kurallarına Göre
Sorumluluk Durumları 101
B. Taşıyanın Ulusal Hukuka Göre Sorumluluk Durumları ve Koşulları 101
1. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Hükümlerine göre Taşıyanın
Sorumluluk Durumları 102
2. 6102 Sayılı Ticaret Kanunu Hükümlerine göre Taşıyanın Kendi
Kusuru ve Sorumluluk Durumları 108
a. Genel Olarak 108
b. Kanundan ve Sözleşmeden Kaynaklanan Yükümlülüklerin
Yerine Getirilmemesi veya Yükümlülüklere Aykırı Hareket
Edilmesi 114
(1) Geminin Başlangıçta Denize, Yüke ve Yola/Sefere
Elverişsizliği (TTK m. 1141) 116
(2) Geminin Yola Çıktıktan (Denize Açıldıktan) Sonra Denize,
Yola ve Yüke Elverişsiz Hale Gelmesi (TTK m. 1178/1) 127
(a) Eşyanın Yüklenmesi Aşamasında Yapılan Dikkatsizlik
ve Özensizlikler 129
(b) Eşyanın İstiflenmesi Aşamasında Yapılan Dikkatsizlik
ve Özensizlikler 131
(c) Eşyanın Taşınması (Taşınırken Muhafazasında)
Aşamasında Yapılan Dikkatsizlik ve Özensizlikler 135
(d) Eşyanın Boşaltılması Aşamasında Yapılan Dikkatsizlik
ve Özensizlikler 135
(3) Eşyanın Geç Teslim Edilmesi 139
(4) Konişmentonun Yanlış Düzenlenmesinden Kaynaklanan
Sorumluluk 146
(5) Eşyanın İzinsiz Olarak Başka Bir Gemiye Yüklenmesi veya
Aktarılması 146
(6) Yükün İzinsiz Olarak Güvertede Taşınması 150
(7) Haklı Bir Sebep Olmaksızın Geminin Rotasından
(Güzergâhından/Sefer Yolundan) Sapılması 152
c. Zarar Meydana Gelmesi 156
d. Nedensellik Bağının Varlığı 162
e. Kusurun Varlığı 166
f. Sorumluluğun Geçerli Olduğu Zaman Dilimi (Sorumluluğun
Başlangıcı ve Bitişi) 175
3. Fiili Taşıyanın Sorumluluğu 177
a. Fiili Taşıyanın Sorumluluğunun Hukuki Niteliği 178
b. Fiili Taşıyanın Kusura Dayalı Sorumluluğu 179
4. Taşıyanın Adamları ve Bu Kişilerin Kusurlu Hareketleri Sonucu Zarar
Meydana Gelmesi ve Bu Zararlardan Taşıyanın Sorumluluğu 179
a. Gemi Adamları 179
b. Taşıyanın Taşıma İşletmesinde Çalışan Kişiler (Taşıyanın
Adamları) 186
c. Kendisini Temsile Yetkili Kıldığı Kişiler ve Taşıma İşletmesinde
Çalışmasa Bile Navlun Sözleşmesinin İfasında Kullandığı Diğer
Kişiler 191
5. Taşıyanın, Muavin Şahsın (Yardımcı Kişinin) Kusurlu Fiillerinden
Sorumluluğu 194
6. Taşıtan ve Yükletenin Sorumluluğu 198
7. Yükleyenin Sorumluluğu 198
II. TAŞIYANIN SORUMLULUKTAN KURTULMA HALLERİ 199
A. Taşıyanın veya Adamlarının Kastının veya İhmalinin (Kusurunun)
Bulunmaması (TTK m. 1179/1) 199
B. Geminin Sevkine veya Başkaca Teknik Yönetimine İlişkin Bir Hareketten
Kaynaklanan Hasar/Zarar veya Ziya (TTK m. 1180/1) 199
1. Geminin Sevkindeki Kusurdan Kaynaklanan Zararlarda
Sorumsuzluk ve Sorumluluk Durumu 200
B. Yangın (TTK m. 1180/1) 215
C. Tedbirli Bir Taşıyanın Göstereceği Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne
Uyulmuş Olsaydı Yine Meydana Gelebilecekti Denilebilen Zararlar
(Kurtuluş Beyyinesi) 220
D. Haklı Bir Sebep Nedeniyle Geminin Gideceği Yoldan
(Rotadan/Güzergâhtan) Sapma 221
III. TAŞIYANIN KUSURSUZLUK HALLERİ VE UYGUN İLLİYET BAĞI
KARİNELERİNDEN YARARLANDIĞI HALLER (MUHTEMEL SORUMSUZLUK
DURUMLARI/SORUMSUZLUK KARİNESİ DOĞURAN HALLER) 223
A. Genel Olarak 223
1. Denizin veya Geminin İşletilmesine Elverişli Diğer Suların Tehlike ve
Kazaları (TTK m. 1182/1–a) 224
2. Harp Olayları, Karışıklık ve Ayaklanmalar, Kamu Düşmanlarının
Hareketleri, Yetkili Makamların Emirleri veya Karantina
Sınırlamaları (TTK m. 1182/1–b) 229
3. Mahkemelerin El Koyma Kararları 239
4. Grev, Lokavt veya Diğer Çalışma Engelleri 239
5. Yükleten, Taşıtan ve Eşyanın Maliki ile Bunların Temsilcilerinin ve
Adamlarının Fiil veya İhmalleri 241
6. Hacim veya Tartı İtibarıyla Kendiliğinden Eksilme veya Eşyanın Gizli
Ayıpları ya da Eşyanın Kendisine Özgü Doğal Cins ve Niteliği 245
7. Ambalajın Yetersizliği 247
8. İşaretlerin (Markaların) Yetersizliği 248
9. Denizde Can veya Mal Kurtarma Faaliyetleri 249
B. TTK m. 1181 ve 1182’de Düzenlenmemiş Olan Sorumsuzluk Halleri 251
1. Mücbir Sebepler 251
C. Taşıyanın Sorumluluktan Kurtulması Hâlleri ile Sorumluluk
Sınırlandırılmasına İlişkin Hükümlerin Navlun Sözleşmesine Konu Olan
Eşyanın Zıya, Hasar veya Geç Teslimi Yüzünden, Taşıyan Aleyhine
Açılacak Davalarda Uygulanabilmesi (TTK m. 1190) 254
IV. SORUMSUZLUK SÖZLEŞMESİ, SORUMLULUĞU KISITLAYAN (DARALTAN)
SÖZLEŞME VE SORUMLULUĞUN KANUNİ SINIRLARI 255
A. Genel Olarak 255
B. TTK’da Emredici Hüküm Bulunan ve Bu Nedenle Sorumsuzluk Kaydının
Geçerli Olmayacağı Durumlar (TTK m. 1243) 259
1. TTK m. 1243’te Düzenlenen Durumlar 259
a. TTK m. 1243/1–a’da Düzenlenen Emredici Hükmün Kapsamına
Giren Durumlar 260
b. TTK m. 1243/1–b’de Düzenlenen Emredici Hükmün Kapsamına
Giren Durumlar 266
c. TTK m. 1243/1–c’de Düzenlenen Emredici Hükmün Kapsamına
d. TTK m. 1243/2’de düzenlenen emredici hükümlerin kapsamına
giren durumlar 267
C. TTK’da Emredici Hüküm Bulunmayan ve Bu Nedenle Sözleşmede
Sorumsuzluk Kaydının Geçerli Olduğu Durumlar (TTK m. 1244) 267
1. TTK m. 1244/1–a’da Düzenlene Durumlar 268
2. TTK m. 1244/1–b’de Düzenlenen Durumlar 270
3. TTK m. 1244/1–c’de Düzenlenen Durumlar 270
4. Taşıyanın Borçlarını ve Sorumluluğunu Genişleten veya Ağırlaştıran
Kayıt ve Şartlar (TTK m. 1243/4) 271
5. Taşıma Faaliyetinin Belirli Bir Kısmının Fiili Taşıyan Tarafından
Gerçekleştirildiği Durumlarda Sorumsuzluk Kaydı (TTK m. 1192/1) 273
6. TTK m. 1244, 1243/4 ve 1292/1 Dışında Kalıp Emredici Hüküm
İçermeyen Durumlarda Taşıyanın Sorumluluğunu Kaldıran veya
Daraltan Anlaşmalar 273
D. Taşıyanın Sorumluluğunun Miktar Bakımından Kanun ile Sınırlanması
(TTK m. 1186) 278
E. Sorumluluğu Sınırlandırma Hakkının Kaybı 295
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İDDİA VE İSPAT YÜKÜMLÜLÜĞÜ, HASAR, ZIYA BİLDİRİMİ ve TAZMİNAT
I. İDDİA VE İSPAT YÜKÜ/KÜLFETİ 297
A. Genel Olarak 297
1. Common Law Hukuk Sisteminde İspat 297
2. Türk Hukuk Sisteminde İspat 298
a. Taşıyanın İspat Yükümlülüğü Altında Olduğu Durumlar 298
b. Yük ile İlgili Olan Kişilerin (Yükleten, Gönderen, Taşıtan ve
Gönderilen= Konişmentonun Haklı ve Yetkili Hamili) İspat
Yükümlülüğü Altında Olduğu Durumlar 315
II. EŞYANIN/YÜKÜN/MALIN İNCELENMESİ (MUAYENESİ) VE HASAR VEYA
ZİYA BİLDİRİMİ (İHBARI) 326
A. Eşyanın/Yükün/Malın Muayenesi (İncelenmesi/ İncelettirilmesi) 326
B. Hasar veya Zıya İhbarı 330
III. TAZMİNAT DAVASINDA TARAFLAR, TARAFLARIN TALEP VE HAKLARI,
TAZMİNAT İSTEMİ SÜRESİ VE TAZMİNATIN KAPSAMI 350
A. Davacı 350
B. Davalı 352
C. Davacının Talebi ve Hakkı 353
1. Davacının Taşıyan Olmayan Donatana Karşı Talebi 353
D. Taşıyanın Talebi ve Hakkı 355
1. Navlun Ödenmesini İstem Hakkı 355
2. Zaman Üzerine Navlun 355
3. Navlun Kararlaştırılmamışsa 355
4. Navlun Dışında Kalan Prim ve Giderler 356
5. Eşyanın Navlun Yerine Bırakılması 356
E. Tazminat İstemi İçin Süre (Dava Açma Süresi) 356
1. Hak Düşürücü Süre 356
2. Hak Düşürücü Süre İtirazından Yararlanma Hakkının Kaybedilmesi 359
F. Tazminatın Miktar/Değer Bakımından Kapsamı 360
1. Yükün/eşyanın Zıyaa Uğraması Durumunda Tazmin Şekli 364
a. Eşyanın Tamamının Zayi Olması 364
b. Eşyanın Bir Kısmının Zayi Olması 364
2. Eşyanın Hasara Uğraması Durumunda Tazmin Şekli 364
G. Taşıyanın Sorumluluğunun Malvarlığı Bakımından Sınırı 365
H. Sözleşmenin Feshi Durumlarında Tazminat 368
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
DENİZ YOLUYLA EŞYA/YÜK/MAL TAŞIMA İLE İLGİLİ YARGITAY KARARLARI VE ULUSLARASI SÖZLEŞME METİNLERİ
I. YARGITAY KARARLARI 371
A. GEMİNİN SEFERE BAŞLANGICINDAKİ ELVERİŞSİZLİK (TTK m. 1141) 371
B. TAŞIYANIN ÖZEN YÜKÜMLÜLÜĞÜNE UYMAMASI (TTK m. 1178) 394
C. TEKNİK KUSUR VE YANGIN (TTK M. 1180) 408
D. TAŞIYANIN KUSURSUZLUK VE UYGUN İLLİYET BAĞI KARİNELERİNDEN
YARARLANDIĞI HALLER (TTK M. 1182) 412
II. 1924 LA HAYE (BAŞKA BİR ADLANDIRMAYA GÖRE BRÜKSEL) KURALLARI 421
III. HAMBURG KURALLARI (1978) 427
V. ROTTERDAM KURALLARI (2009) 433
KAYNAKÇA 445