Ceza Hukuku Genel Hükümler Dersleri
İçindekileri İncele
ONBİRİNCİ BASKIYA
ÖNSÖZ 5
7
BİRİNCİ BÖLÜM
CEZA HUKUKUNDA KAVRAMLAR,
CEZA HUKUKUNUN AMACI, GÖREVİ, KAYNAKLARI, YORUM
I. TANIMLAR 41
A. Ceza Hukuku Teriminin Tanımı 41
B. Suç Teriminin Tanımı 42
C. Ceza Normu (Ceza Kuralı) 42
1. Bağımsız - Bağımlı Ceza Normları 42
2. Tam Ceza Normu – Eksik Ceza Normu – Açık Ceza Normu 43
D. Davranış Normları (Davranış Kuralları) 44
E. Ceza Teriminin Tanımı 45
II. CEZA HUKUKUNUN GÖREVİ (İŞLEVİ) VE AMACI 46
III. TÜRK CEZA HUKUNUN TARİHSEL GELİŞİMİ 46
A. Genel Olarak 46
1. Osmanlı Devleti Dönemi 47
2. Cumhuriyet Dönemi 47
IV. CEZA HUKUKUNDA KAYNAKLAR 48
A. Asli Kaynaklar 48
1. Anayasa 48
2. Kanun 48
3. Uluslararası Sözleşmeler 48
B. Ceza Hukukunun Tamamlayıcı Kaynakları 48
1. Gelenek (Örf ve Adet) Kuralları 48
2. Ahlak Kuralları 49
3. Din Kuralları 50
4. Mahkeme İçtihatları 51
5. Öğreti 51
6. Hukukun Genel İlkeleri 51
V. CEZA HUKUKU KAYNAKLARININ YORUMU 53
A. Yorum Yöntemleri 53
8
1. Lâfzî Yorum / Sözel Yorum / Gramatik Yorum Yöntemi 53
2. Mantıki Yorum Yöntemi 54
3. Sistematik Yorum Yöntemi 56
4. Kanun Hükmünün Konulma Nedenini Belirleme Yöntemi 56
5. Amaçsal Yorum Yöntemi 56
a) Kanunun Amacının Esas Alınması Gerektiği Görüşü (Objektif) 58
b) Kanun Koyucunun Amacının Esas Alınması Gerektiği Görüşü (Süb
jektif): 58
c) Birleştirici Görüş: 59
6. Tarihsel Yorum Yöntemi 59
7. Hukukun Genel İlkeleri 60
8. Karşılaştırmalı Hukuk 60
B. Yorum Çeşitleri 60
1. Yapana Göre Yorum Çeşitleri 60
a) Yasama Yorumu 60
b) Yargı Yorumu 61
c) Öğreti Yorumu 61
2. Niteliğine Göre Yorum Çeşitleri 61
a) Daraltıcı Yorum 61
b) Genişletici Yorum 62
c) İlerletici Yorum 64
d) Düzeltici Yorum 64
VI. CEZA HUKUKUNUN DİĞER HUKUK DALLARIYLA İLİŞKİSİ......................................... 65
A. Anayasa Hukuku 65
B. Devletler Hukuku 65
C. Ceza Muhakemesi Hukuku 66
D. İnfaz Hukuku 66
E. Kriminoloji 66
F. İdare Hukuku 66
G. Ticaret Hukuku 67
H. Disiplin Hukuku 67
İKİNCİ BÖLÜM
TEMEL İLKELER VE CEZAİ SORUMLULUK
VII. CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ VE CEZAİ SORUMLULUĞUN ESASI ................. 71
A. Ceza Hukukunun Temel İlkeleri 71
1. Hukuk Devleti İlkesi 71
9
2. İnsanilik İlkesi 71
3. Kusur İlkesi 72
4. Kanunilik İlkesi (Kanunsuz Suç ve Ceza Olmaz İlkesi/Ceza Hukukunun
Güvence İşlevi) 75
a) İlkenin Anlamı 75
b) İlkenin Tarihçesi 78
c) İlkeye Yöneltilen Eleştiriler ve Verilen Cevaplar 79
(1) Eleştiriler 79
(2) Eleştiriye Cevaplar 80
d) İlkeyi Kabul Etmeyen Kanunlar 80
e) Türk Hukukunda Kanunilik İlkesi 80
f) Kanunilik İlkesinin Özellikleri 81
(1) Suç ve Cezaların Kanun ile Konulması 81
(2) Kıyas Yasağı 81
(3) Aleyhte Kanunun Geçmişe Etkili Olmaması/Geçmişe Yürüme
Yasağı (Lex Pravia) 83
(4) Lehe Hükmün geçmişe yürümesi ilkesi 85
(5) Suçta ve Cezada Belirlilik İlkesi (Lex Certa) 85
(6) Örf ve Adet Kuralları İle Suç ve Ceza Oluşturulamaması 87
(7) Kanunilik İlkesi ve İdarenin Düzenleyici İşlemleriyle Suç Oluş
turması 88
5. Orantılılık/Adalet İlkesi 92
6. Kanun Önünde Eşitlik İlkesi 93
7. Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği İlkesi 93
j) Anlamı Belirsiz (Muğlâk) Kavramlar Şüpheli Lehine Yorumlanmalı
dır 97
VIII. CEZA HUKUKUNDA OKULLAR 98
A. Klasik Okul 98
B. Pozitivist Okul 99
C. Üçüncü Okul 101
D. Toplumsal Savunma 101
IX. TCK’NIN 5. MADDESİNİN UYGULANMASI VE GENEL KANUN - ÖZEL KANUN
İLİŞKİSİ................................................................................................................. 101
X. SUÇLARIN TASNİFİ VE KABAHATLERİN SUÇ OLMAKTAN ÇIKARILMASI ................. 104
A. Suç ve Kabahat Kavramları 104
B. Suç ve Kabahat Ayrımının Sonuçları 105
10
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
CEZA HUKUKUNUN UYGULAMA ALANI
XI. CEZA KANUNLARININ ZAMAN BAKIMINDAN UYGULANMASI.............................. 107
A. Genel Olarak 107
B. Kanunların Yürürlüğe Girmesi ve Yürürlükten Kalkması 107
C. Yürürlük Süreleri Bakımından Ceza Kanunları 108
D. Ceza Kanununun Zaman Bakımından Uygulanması 109
1. Zaman Bakımından Uygulanmaya İlişkin İlkeler 109
a) Derhal Uygulanma (Hemen Uygulanma) İlkesi 109
b) Aleyhe Hükmün Geriye Yürümemesi İlkesi 111
c) Lehe Hükmün Geriye Yürümesi İlkesi 112
d) İnfaz Hükümleri ve Lehe Kanun Uygulaması 119
e) Güvenlik Tedbirleri ve Lehe Kanun Uygulaması 121
f) Kabahatler Kanunu’ndaki Yaptırımlar ve Lehe Kanun Uygulaması 122
2. Kanunların İleriye Yürümesi 123
3. Suçun İşlendiği Zaman 125
a) Hareket Görüşü 125
b) Netice Görüşü 126
c) Karma Görüş 126
4. Suçun İşlendiği Zamanın Belirlenmesi Bakımından Suç Türleri 126
a) Ani Suçlar 126
b) Sırf Hareket Suçları 127
c) Neticeli Suçlar 127
d) İhmali Suçlar 127
e) Kesintisiz Suçlar 127
f) Zincirleme Suçlar 128
g) İtiyadi Suçlar 128
h) Teşebbüs Aşamasında Kalan Hareketler 129
i) İştirak Halinde İşlenen Suçlar 129
XII. CEZA KANUNLARININ YER BAKIMINDAN UYGULANMASI .................................... 130
A. Suçun İşlendiği Yerin Tespitine İlişkin Görüşler 131
1. Hareket Görüşü 131
2. Netice Görüşü 132
3. Karma Görüş 134
4. Türk Hukukunda Kabul Edilen Görüş 134
B. Suç Türleri Bakımından Suçun İşlendiği Yer 135
1. Ani Suçlar 135
11
2. Mesafeli/Neticesi Hareketten Ayrılabilen Suçlar 135
3. Kesintisiz Suç 136
4. İtiyadi Suç 136
5. İştirak Halinde İşlenen Suçlar 137
6. Zincirleme Suç 137
7. Teşebbüs Aşamasında Kalan Suç 138
8. Sınır Aşan (Transit) Suç 138
9. Bilişim Suçları 138
10. Objektif Cezalandırılma Koşulu Olan Suç 139
11. Seçimlik Hareketli Suç 139
C. TCK’nın Suçun İşlendiği Yere İlişkin Kabul Ettiği İlkeler 140
1. Mülkilik (Ülkesellik) İlkesi (TCK m. 8, 9) 140
2. Şahsilik (Kişisellik) İlkesi 146
a) Faile Göre Şahsilik İlkesi (TCK m. 10, 11) 146
b) Mağdura Göre Şahsilik İlkesi (TCK m. 12/1 -2) 151
3. Koruma (Gerçeklik) İlkesi (TCK m. 13/1-b). 156
4. Evrensellik (Adalet) İlkesi (TCK m. 12/3 / TCK m. 13/1-a/TCK m. 13/1
c,d,e,f,g,ı) 157
a) TCK m. 12/3’e Göre Evrensellik İlkesi 158
b) TCK m. 13/1-a’ya Göre Evrensellik İlkesi 159
c) TCK m. 13/1-c,d,e,f,g,h,ı’ya Göre Evrensellik İlkesi 160
D. Faile ve Mağdura Göre Şahsilik İlkesi Kapsamında Suçların Seçimlik Ceza
Gerektirmesi Durumunda Soruşturma 161
E. Yabancı Ülkede İşlenen Suçların Türkiye’de Yargılanması İçin Soruşturma
Koşulu Olan Cezanın Hesaplanması 161
F. Yabancı Ülkede Geçirilen Hürriyetten Yoksunluk Hallerinin Türkiye’deki
Yargılama Sonucu Verilen Mahkûmiyet Hükmünden mahsup Edilmesi 161
G. Yabancı Ülkede Verilen Mahkeme Kararlarının TCK’daki Hak Yoksunlukla
rına Etkisi 161
XIII. SUÇLULARIN GERİ VERİLMESİ .............................................................................. 163
A. Genel Olarak 163
B. Geri Vermenin Sınır Dışı Etmeden Farkları 166
C. Geri Verme Kurumunun Kaynakları 166
D. Geri Vermeye Neden Olan Suçların Belirlenmesi Bakımından Kabul Edilen
Sistemler 167
E. Geri Vermenin Koşulları (Fail veya Hükümlünün Yabancı Ülkeye Gönderil
mesi) 168
1. 6706 sayılı Kanuna Göre Geri Vermenin Koşulları (Geri Vermenin
Mümkün Olduğu Durumlar) 168
12
a) Yabancı Bir Ülkede Yabancı Ülke Vatandaşı Hakkında Ceza Soruşturma
sı veya Kovuşturması Başlatılmış Ya Da Mahkûmiyet Kararı Verilmiş Ol
malıdır 168
b) Geri Vermeye Konu Suçun Cezasının Üst Sınırı, Bir Yıl veya Daha
Fazla Hürriyeti Bağlayıcı Cezayı Gerektirmelidir 168
c) Mahkûmiyetin İnfazı Bakımından Hükmolunan Cezanın En Az Dört
Ay Hürriyeti Bağlayıcı Ceza Olmalıdır 169
d) Geri Vermeye Konu Fiilin Her İki Devletin (Talep Eden Devlet ile
Türkiye’nin) Kanunlarına Göre De Suç Olmalıdır 169
2. 6706 Sayılı Kanuna Göre Geri Vermemenin Koşulları (Geri Vermenin
Mümkün Olmadığı Durumlar) 172
a) Yabancı Bir Ülkede İşlenen Suçun Düşünce Suçu, Siyasî Suç veya Si
yasî Suçla Bağlantılı Bir Suç Niteliğinde Olması 172
(1) Düşünce Suçu 172
(2) Siyasi Suç 173
(a) Siyasi Suçu Tanımlayan Kuramlar.................................................. 174
aa) Nesnel (Objektif) Kuram ....................................................... 174
bb) Öznel (Sübjektif) Kuram........................................................ 174
cc) Üstünlük Kuramı ................................................................... 175
(b) Siyasi Suçun İstisnaları ................................................................... 175
aa) Belçika Kuralı......................................................................... 175
bb) Terör Suçu............................................................................. 175
cc) Uluslararası Suçlar................................................................. 175
(c) Siyasi Suç Çeşitleri.......................................................................... 175
aa) Tam Siyasi Suç....................................................................... 176
bb) Nisbi Siyasi Suç ...................................................................... 176
b) Sırf Askerî Suç Niteliğinde Olması 177
c) Türkiye Devletinin Güvenliğine Karşı, Türkiye Devletinin veya Bir
Türk Vatandaşının Ya Da Türk Kanunlarına Göre Kurulmuş Bir Tüzel
Kişinin Zararına İşlenmesi 178
d) Türkiye'nin Yargılama Yetkisine Giren Bir Suç Olması 178
e) Zamanaşımına veya Affa Uğramış Olması 179
f) İadesi Talep Edilen Kişinin Türk Vatandaşı Olması 181
g) İadesi Talep Edilen Kişinin Kanunda Belirtilen Nedenlere Dayalı
Olarak Soruşturma veya Kovuşturmaya Maruz Bırakılacağına veya
Cezalandırılacağına ya da İşkence veya Kötü Muameleye Maruz Ka
lacağına Dair Kuvvetli Şüphe Sebeplerinin Bulunması 182
h) İadesi Talep Edilen Kişi Hakkında, Talebe Konu Fiil Nedeniyle Daha
Önce Türkiye’de Beraat veya Mahkûmiyet Kararı Verilmiş Olması 182
i) İade Talebinin, Ölüm Cezası veya İnsan Onuru ile Bağdaşmayan Bir
Ceza Gerektiren Suçlara İlişkin Olması 184
13
(1) 6706 sayılı Kanunda Açıkça Düzenlenmeyen ve Fakat Geri
Vermeme Kapsamı Dışında Tutulan Diğer Suçlar (Geri Verme
ye Tabi Suçlar) 185
(a) Uçak Kaçırma Suçları..................................................................... 185
(b) Diplomatlara ve Uluslararası Korunan Kişilere Karşı İşle
nen Suçlar...................................................................................... 185
(c) Terörün Finansmanı ...................................................................... 185
(d) Mali Suçlar ..................................................................................... 186
3. Geri Vermenin Takdire Bağlı Olduğu Durum 186
F. Geri Vermede Özellik Kuralı = İadede Hususilik İlkesi 186
1. Geri Vermede Özellik İlkesinin İstisnaları 188
G. Geri Vermede Görev ve Yetki (Usul) 188
H. Aynı Kişi Hakkında Birden Fazla Devlet Tarafından İade Talebinde Bulu
nulmasında Usul 189
İ. Geri Vermede Sürecinde Tutuklama İşlemleri 190
J. Yabancı Kanunun Göz Önünde Bulundurulması (Yabancı Ülke Ceza Kanu
nun Değeri) 190
XIV. CEZA KANUNUNUN KİŞİ BAKIMINDAN UYGULANMASI........................................ 192
A. Genel Olarak 192
B. Türk Ceza Kanunu’nun İç Hukuk Bakımından Uygulanmasında İstisnalar 192
1. Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu 192
a) Cumhurbaşkanının Kişisel Suçlarından Dolayı Sorumluluğu 192
b) Cumhurbaşkanı’nın Görevi İle İlgili İşlediği Suçlardan Sorumluluğu 194
2. Yasama Sorumsuzluğu 199
a) Sorumsuzluk (Mutlak Dokunulmazlık) 199
(1) Anayasa m. 83/1’e Göre Sorumsuzluğun Koşulları 200
(2) Yasama Sorumsuzluğunun Sonuçları 202
b) Geçici Dokunulmazlık (Kovuşturma Yasağı) 203
(1) Kovuşturma Yasağının İstisnaları 204
(2) Sorumsuzluk İle Dokunulmazlık Arasındaki Farklar 205
(3) Dokunulmazlık Kapsamındaki Suçlarda Zamanaşımı Sorunu 206
C. Ceza Kanunun Devletler Hukuku Bakımından Uygulanmasında İstisnalar 207
1. Diplomatlar 207
a) Dokunulmazlığın Kabul Edildiği Durumlar 208
b) Diplomat Dokunulmazlığı ile Konsolosların Dokunulmazlığı Ayrımı 209
2. Yabancı Askerler 209
a) Sözleşme Kapsamına Giren Kişiler 209
b) Yargı Yetkisi 210
(1) Mutlak (Kesin) Yargı Yetkisi 210
14
(2) Öncelikli Yargı Yetkisi 210
c) Gönderen Devletin Yargı Yetkisi 210
(1) Gönderen Devletin Mutlak Yargı Yetkisi 210
(2) Gönderen Devletin Öncelikli Yargı Yetkisi 211
d) Gönderilen (Kabul eden) Devletin Yargı Yetkisi 211
(1) Gönderilen Devletin Mutlak Yargı Yetkisi 211
(2) Gönderilen Devletin Öncelikli Yargı Yetkisi 211
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
SUÇ KAVRAMI VE SUÇUN UNSURLARI
XV. SUÇ KURAMI ....................................................................................................... 213
A. Suçun Yapısını Açıklayan Kuramlar 216
1. Klasik Suç Kuramı 216
a) Klasik Suç Kuramında Hareket 217
b) Klasik Suç Kuramında Netice 217
c) Klasik Suç Kuramında Nedensellik Bağı 217
d) Klasik Suç Kuramında Fiil 217
e) Klasik Suç Kuramına Göre Suçun Unsurları 218
(1) Klasik Suç Kuramına Göre Tipiklik 218
(2) Klasik Suç Kuramına Göre Hukuka Aykırılık 218
(3) Klasik Suç Kuramına Göre Kusurluluk 218
2. Yeni Klasik (Teleolojik / Neo Klasik) Klasik Suç Kuramı 219
a) Yeni Klasik Suç Kuramında Hareket 220
b) Yeni Klasik Suç kuramında Suçun Unsurları 220
(1) Yeni Klasik Kurama Göre Tipiklik 220
(2) Yeni Klasik Kurama Göre Hukuka Aykırılık 221
(3) Yeni Klasik Kurama Göre Kusurluluk 221
3. Amaççı (Gai / Finalist) Suç Kuramı 222
a) Amaççı Suç Kuramına Göre Tipiklik 222
b) Amaççı Suç Kuramına Göre Kusur 223
c) Amaççı Suç Kuramına Göre Kast 223
d) Amaççı Suç Kuramına Göre Taksir 224
e) Amaççı Suç Kuramına Göre Hata 224
4. Sentezci (Teleolojik) Kuram 225
a) Sentezci Kurama Göre Suçun Unsurları 225
(1) Tipiklik 226
(2) Hukuka Aykırılık 226
15
(3) Kusur 226
(a) Sentezci Kurama Göre Kast........................................................... 226
(b) Sentezci Kurama Göre Taksir ........................................................ 226
XVI. SUÇUN UNSURLARI.............................................................................................. 227
A. Genel Olarak 227
B. Tipiklik (Suçun Yasallık Unsuru) 230
1. Tipiklik ve Hukuka Aykırılık 232
2. Tipiklik ve Hukuki Hata 232
3. Tipiklik ve Hayal (Mefruz/Varsayılan/Sözde) Suç 233
4. Tipiklik ve Kuruntu Suç 234
5. Tipiklik ve İşlenemez Suç 235
C. Tipiklikte Yer Alan Unsurlar 235
1. Tipikliğin Maddi Unsurları 237
a. Hareket 240
1) Hareketi Açıklayan Kuramlar 243
(i) Hareketi Hukuki Anlamın Dışında Ele Alan Kuramlar (Onto
lojik Kuramlar) ............................................................................... 243
(ii) Doğal (Nedensel) Hareket Kuramı................................................ 244
(iii) Amaççı (Gai – Final) Hareket Kuramı ............................................ 245
(iv) Sosyal Hareket Kuramı .................................................................. 248
2) Hareketi Hukuki Anlamın İçinde Ele Alan Kuramlar 250
(a) Normativist Hareket Kuramı......................................................... 250
(b) Hareket Kuramlarının Değerlendirilmesi...................................... 251
(1) Ceza Hukuku Bakımından Hareket Sayılmayan Durumlar 251
(2) Hareketin Sayısına Göre Suçların Sınıflandırılması 253
(a) Tek Hareketli Suçlar....................................................................... 253
(b) Birden Çok Hareketli Suçlar........................................................... 254
aa) Birleşmiş (Birleşik) Hareketli Suçlar....................................... 254
bb) Bölünebilen veya Kesintili Suçlar/Amaç Suç – Araç Suç ....... 255
cc) Seçimlik Hareketli Suçlar ....................................................... 255
dd) İtiyadi Suçlar........................................................................... 258
(c) Geçitli Suçlar.................................................................................. 259
(3) Hareketin Şekline Göre Suçların Sınıflandırılması 260
(a) İcrai (Etken Hareketle İşlenen) Suçlar........................................... 260
(b) İhmali (Edilgen Hareketle İşlenen Suçlar) Suçlar .......................... 260
(4) Hareketin Önemine Göre Suçlar 272
(a) Serbest Hareketli Suçlar................................................................ 272
(b) Bağlı Hareketli Suçlar..................................................................... 272 16
(5) Hareketin Devamının Gerekip Gerekmediğine Göre Suçların
Sınıflandırılması 273
(a) Ani Suç............................................................................................ 273
(b) Kesintisiz (Mütemadi) Suçlar......................................................... 274
(6) Hareketin Aşamasına Göre Suçların Sınıflandırılması 278
(a) Kalkışma Suçları ............................................................................. 278
b. Netice 279
a) Neticenin Esasını Açıklayan Kuramlar 280
(1) Doğalcı Kuram 280
(2) Tehlike Kuramı 280
(3) Kuralcı (Normcu) Kuram 280
b) Neticeye Göre Suçların Tasnifi 281
(1) Neticesi Harekete Bitişik Suçlar (Neticesiz suçlar, Şekli suçlar,
Sırf Hareket Suçları)-Neticeli suçlar (Maddi neticeli suçlar) 281
(a) Neticesi Harekete Bitişik Suçlar (Neticesiz Suçlar/Sırf Hare
ket Suçları/Soyut Neticeli Suçlar) .................................................. 281
(b) Neticeli Suçlar (Maddi Neticeli Suçlar).......................................... 282
(c) Seçimlik Neticeli Suçlar – Tek Neticeli Suçlar................................ 284
c. Nedensellik Bağı 284
(1) Koşul Kuramı (Şart Teorisi) = Tabii Nedensellik Düşüncesi = Eşde
ğerlik Kuramı = Koşulların Eşitliği 285
(2) Uygun Sebep Kuramı 287
(3) Etkin Sebep Kuramı 290
(4) En Etkin Sebep Kuramı 291
(5) Son Koşul Kuramı (Son Şart Teorisi) 291
(6) Beşeri Nedensellik Kuramı 291
(7) Objektif Yüklenebilirlik (İsnadiyet) Kuramı 292
(8) Bazı Nedensellik Durumları 294
(a) Normal Nedensellik (Tek Hareket, Tek Netice) 295
(b) Çifte Nedensellik (Birden Çok Hareket, Tek Netice) 295
(c) Tamamlayan (Atipik/Toplam) Nedensellik 297
(d) Hareketten Önce Var Olan Nedenin Eklenmesi 297
(e) Hareketten Sonra Meydana Gelen Bir Nedenin Eklenmesi 298
(f) Hareketten Sonra Meydana Gelen ve Mağdurun Kusuru ile Bir
Nedenin Eklenmesi 298
(g) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Durumlar 299
(h) Sollayan Nedensellik (Öne Geçen Nedensellik/Nedensellik Ba
ğının Kesilmesi) 299
(ı) Varsayılan Nedensellik 300
(i) Kişinin Kendisini Tehlikeye Atması 300
17
(j) Neticenin Kişinin Egemenlik Alanı Dışında Olması 300
(k) Sosyal Nedensellik 301
(l) Risk Azalması 302
(m) Normun Koruma Alanı İçinde Olmaması 302
(n) Rücu Yasağı 303
(o) Kişinin Üzerine Düşen Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Uyma
sına Rağmen Neticenin Gerçekleşmesi 304
(ö) İhmali Hareketle İşlenen Suçlarda Nedensellik 306
d. Fail 307
a) Özgü Suç 308
b) Tüzel Kişilerin Suçun Faili Olup Olamayacağı Sorunu 311
(1) Tüze Kişilik Kavramı 311
(2) Tüzel Kişiliğin Esasını Açıklayan Kuramlar 312
(a) Farazilik Kuramı ............................................................................. 312
(b) Gerçeklik Kuramı ........................................................................... 312
(c) Karma Kuram................................................................................. 313
(3) TCK Açısından Tüzel Kişilerin Cezai Sorumluluğu ve Faillik Du
rumu 314
(4) Tüzel Kişiler Hakkında Uygulanacak Yaptırım 315
(5) Kabahatler ve Tüzel Kişilerin Sorumluluğu 316
e. Mağdur 318
f. Suçun Konusu 326
a) Suçun Maddi Konusu 326
b) Suçun Hukuki Konusu 327
c) Suçun Konusuna Göre Suçların Sınıflandırılması 329
(1) Zarar Suçu – Tehlike Suçu Ayrımı 329
(a) Zarar Suçu...................................................................................... 329
(b) Tehlike Suçu................................................................................... 330
(i) Somut Tehlike Suçu ................................................................. 331
(ii) Soyut Tehlike Suçu................................................................... 332
D. Tipikliğin Manevi (Sübjektif) Unsurları 333
1. Genel Olarak 333
a) Suçun Manevi Unsuru, Kusurluluk ve Kusur Kavramları Arasındaki
İlişki 333
b) Hareket Yeteneği ile Kusur Yeteneği Kavramları Arasındaki İlişki 335
c) Suçun Manevi Unsuru ile Kast ve Taksir Kelimeleri Arasındaki İlişki 335
d) Kast ve Taksir ile Kusurluluk Kavramları Arasındaki İlişki 336
2. Kast 337
18
a) Kastı Açıklayan Kuramlar 338
(1) Tasavvur Kuramı 338
(2) İrade Kuramı 338
(3) Bilinç ve İrade Kuramı 339
b) Kastın Unsurları 341
(1) Kastın Bilme Unsuru 341
(2) Kastın İsteme Unsuru 348
(a) Doğrudan Kast (Birinci Dereceden Kast)....................................... 351
(b) Doğrudan Kast (İkinci Dereceden Kast)......................................... 351
(c) Olası Kast........................................................................................ 353
(i) Olası Kastı Belirlemek İçin Ortaya Atılan Kuramlar ................. 354
(ii) Olası Kasta İlişkin TCK m. 21/2’de Yer Alan Düzenleme ......... 360
(iii) Olası Kastta Kusurluluğun Derecesi veya Yoğunluğu 362
(iv) Olası Kastta Sorumluluk........................................................... 362
(3) Kastın Aranacağı Zaman 366
(a) Başlangıç kastı................................................................................ 366
(b) Eş zamanlı Kast............................................................................... 366
(c) Eklenen Kast................................................................................... 366
(4) Kastın Türleri 367
(a) Genel Kast (Doğrudan Kast/Dolus Directus)................................. 367
(b) Doğrudan Kast (Dolus Directus) .................................................... 367
(c) Olası Kast (Dolus Eventualis) ......................................................... 367
(d) Özel Kast......................................................................................... 368
(e) Ani Kast .......................................................................................... 369
(f) Tasarlama (Taammüt) Kastı........................................................... 369
3. Taksir 371
a) Genel Olarak 371
b) Taksirin Hukuki Esasını Açıklayan Kuramlar 371
(1) Hukuka Aykırı Araçlar Kullanma Kuramı 371
(2) Etkin Sebep Kuramı 371
(3) Önleyebilme Kuramı 372
(4) Yanılma Kuramı 372
(5) Öngörebilme Kuramı 372
c) Taksirin Unsurları 373
(1) Hareketin Taksirle İşlenebilen Bir Suç Olması 374
(2) Hareketin İradiliği 374
(3) Dikkat ve Özen Yükümlülüğüne Aykırılık 375
(4) Neticenin Öngörülebilir Olması 378
19
(5) Neticenin İstenmemiş Olması 379
(6) Hareket ile Netice Arasında Nedensellik Bağının Bulunması 381
d) Taksirli Suçlarda Kişilerin Cezai Sorumluluğu 382
(1) Üçüncü Kişinin Hareketi 382
(a) Üçüncü kişinin hareketi kusursuzdur............................................ 382
(b) Üçüncü kişinin hareketi kusurludur.............................................. 382
(i) Üçüncü kişi kasten kusurludur. ............................................. 382
(ii) Üçüncü kişi taksir ile kusurludur............................................ 383
(c) Üçüncü Kişi Tamamen Kusurludur................................................ 383
(2) Mağdurun Hareketi 383
(a) Mağdurun hareketi kusurlu değildir............................................. 383
(b) Mağdurun hareketi normal değil ancak kusurlu ve hukuka
aykırı da değildir. ........................................................................... 384
(c) Mağdurun hareketi kusurludur .................................................... 384
(i) Meydana gelen netice tamamen mağdurun kusurlu
hareketinden meydana gelmiştir.......................................... 384
(ii) Meydana gelen netice bakımından hem fail hem de
mağdur kusurludur................................................................ 384
e) Taksirin Gerçekleştirilme Şekilleri (Taksir Kalıpları/Taksirin Görünüş
şekilleri) 385
(1) Dikkatsizlik 385
(2) Özensizlik (Tedbirsizlik) 385
f) Taksirin Derecelendirilmesi 387
g) Taksir Türleri (Çeşitleri) 388
(1) Bilinçsiz Taksir (Basit Taksir/Tam Taksir)=Niteliksiz Taksir 388
(2) Bilinçli Taksir (Öngörülü/Şuurlu Taksir)=Nitelikli Taksir 389
(3) Bilinçsiz Taksir - Bilinçli Taksir Ayrımı 390
(4) Bilinçsiz Taksir - Bilinçli Taksir Ayrımının Hukuki Sonuçları 391
h) Olası Kast/ Bilinçli Taksir Ayrımı 392
i) Taksirli Suçlarda Şahsi Cezasızlık Sebebi veveya Cezada İndirim Ya
pılmasını Gerektiren Şahsi Sebep (TCK m. 22/6) 393
j) Taksirli Suçlarda Verilecek Cezanın Belirlenmesi 399
k) Taksir ve Teşebbüs 400
l) Taksir ve İştirak 400
m) Taksir ve Hata 402
n) Taksir ve Kabahat 402
o) Taksir ve Kusur 403
p) Taksir ve Kusursuz Sorumluluk 405
4. Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suç 406
20
a) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçun Oluşum Şekilleri 409
b) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suç Şekilleri 410
(1) Gerçek Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suç 410
(2) Gerçek Olmayan (Görünüşte) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suç 411
c) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlarda Kast-Taksir Bileşimi (Kombi
nasyonu) 416
d) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlarda Teşebbüs 418
e) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlarda İştirak 420
f) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suç ve Kusursuz Sorumluluk 420
E. Hukuka Aykırılığın Bulunması/Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Bulunma
ması 421
F. Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Ortak Özellikleri 425
G. Türk Ceza Kanununda Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Sınıflandırılması So
runu 427
H. Türk Ceza Kanununda Hukuka Uygunluk Nedenleri 429
1. Kanun Hükmünü Yerine Getirme/Görevi İfa 429
a) Kanun Teriminin Anlamı 430
b) Kolluğun Zor ve Silah Kullanma Yetkisi 434
(1) Zor ve Silah Kullanma Yetkisinin Kapsamı 434
(2) Zor Kullanma Yetkisinin Aşamaları 434
(a) İhtar................................................................................................ 434
(b) Bedeni Kuvvet Kullanma................................................................ 434
(c) Maddi Güç Kullanma ..................................................................... 435
(d) Silah Kullanma................................................................................ 435
(3) Zor ve Silah Kullanma Yetkisinde Orantılılık İlkesi 437
(4) Zor Kullanma Yetkisinde Takdir Yetkisi 438
c) Müdafilik Görevinin Yerine Getirilmesi 439
2. Meşru Savunma 441
a) Meşru Savunmanın Hukuki Niteliği 441
b) Meşru Savunmanın Koşulları 442
(1) Saldırıya İlişkin Koşullar 442
(a) Bir Saldırı Olmalıdır ........................................................................ 442
(b) Bu Saldırı Haksız Olmalıdır............................................................. 444
(c) Bu Saldırı Gerçekleşmiş veya Gerçekleşmesi veya Tekrarı
Muhakkak Olmalıdır ...................................................................... 447
(d) Saldırı Herhangi Bir Hakka Yönelmiş Olmalıdır ............................. 448
(e) Saldırı, Meşru Savunmada Bulunana Karşı Olabileceği Gibi,
Üçüncü Bir Kişiye De Yönelebilir.................................................... 450
(f) Saldırı Mutlaka Bir İnsandan Kaynaklanmalıdır ............................ 451 21
(2) Savunmaya İlişkin Koşullar 451
(a) Savunmada Zorunluluk Olmalıdır ................................................. 451
(b) Savunma İle Haksız Saldırı Arasında Oran Bulunmalıdır .............. 452
(i) Konu Bakımından Orantı/Haklar Arasında Orantı................. 452
(ii) Araç Bakımından Orantı......................................................... 453
(c) Savunma, Mutlaka Haksız Saldırıda Bulunan Kişiye Karşı Ya
pılmalıdır........................................................................................ 454
c) Üçüncü Kişi Lehine Meşru Savunma 455
d) Haksız Saldırı Başlamadan Önce Alınan ve Kendiliğinden Harekete
Geçen Önlem/Offendicula 455
e) Meşru Savunmada Sınırın Aşılması 456
(1) Meşru Savunmada Sınırın Mazur Görülebilecek Bir Heyecan,
Korku veya Telaş ile Aşılması 456
(2) Meşru savunmada Oranın/Sınırın Kast Olmaksızın Aşılması
(Taksir ile Aşılması) 457
(3) Meşru Savunmada Sınırın Kast (Doğrudan veya Olası Kast) ile
Aşılması 457
(4) Meşru Savunmada Sınırın Kusursuz Olarak Aşılması 458
f) Meşru Savunma Halinde Üçüncü Kişilerin Zarar Görmesi 458
g) Meşru Savunma – Haksız Tahrik ilişkisi 459
h) Meşru Savunma ve Hata 460
3. Hakkın Kullanılması 460
a) Hakların Çatışması ve Neminem Laedere İlkesi 461
b) Hukuka Uygunluk Nedeni Olarak Bazı Önemli Hakkın Kullanılması
Durumları 462
(1) Hekimlik Mesleğinin İcrası/Tıbbi Müdahale 462
(a) Hekimlik Mesleğini İcra Edecek Kişinin Yetkili Kişi Olması
Gerekir........................................................................................... 465
(b) Hastanın Tıbbi Müdahalenin İçeriği ve Muhtemel Sonuçları
Bakımından Aydınlatılmış Olması Gerekir (Hekimin Hastayı
Aydınlatma Yükümlülüğü)............................................................. 466
(c) Hastanın Rızasının Bulunması/Aydınlatılmış veya Bilgilendi
rilmiş Onam–Hastanın Hukuken Geçerli Rızası (Hastanın Rı
zası ‘Aydınlatılmış Onam’)............................................................. 468
(d) Tıbbi Müdahalenin Zorunluluğu (Endikasyon) ............................. 477
(e) Hekimlik Mesleğinin Mesleğin Gereklerine Uygun İcra Edilmiş
Olması/Hekimlik Mesleğinin (Tıbbi Müdahalenin) Kanunda
Öngörülen Usullere Uygun Bir şekilde İcra Edilmiş Olunması
Gerekir ........................................................................................... 477
(f) Tıbbi Müdahalenin Teşhis ve Tedavi Amacı İle Yapılmış Ol
ması................................................................................................ 479
(2) Düşünceyi Açıklama Özgürlüğü ve Eleştiri Hakkı 479
(3) Bir İş, Meslek, Sanat veya Bilimin İcrası 481
22
(4) Ticari ve Sınaî Faaliyetlerin İcrası 481
(5) Haber Verme ve Haberleşme Hakkının İcrası/Gazetecilik Mes
leğinin İcrası 481
(6) İddia ve Savunma Hakkının Kullanılması 483
(7) Spor Faaliyetleri 483
(8) Tedip Hakkı 488
(9) İhbar ve Şikâyet Hakkı 489
(10) Organ ve Doku Nakli 490
4. İlgilinin Rızası 491
a) Rızanın Suç Genel Kuramı İçindeki Yeri 491
(1) Tipikliği Kaldıran Rıza 491
(2) Hukuka Aykırılığı Kaldıran Rıza 492
b) Rızanın Hukuki Esası 492
c) Rızanın Hukuka Uygunluk Nedeni Sayılabilmesi İçin Gereken Koşul
lar 493
(1) Kişinin Üzerinde Mutlak Surette Tasarrufta Bulunabileceği Bir
Hakkın Bulunması 493
(a) Uluslararası Suçlar (TCK m. 76 – 80).............................................. 494
(b) Kişilere Karşı İşlenen Suçlar (TCK m. 80 - 169) .............................. 494
(i) Hayata Karşı Suçlar (TCK m. 81 – 85) .................................... 494
(ii) Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlar (TCK m. 86 – 98)........ 496
(iii) Çocuk Düşürtme, Düşürme veya Kısırlaştırma (TCK m
99 – 101)................................................................................ 497
(iv) Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar (TCK m. 102 – 105)....... 497
(v) Hürriyete Karşı Suçlar (TCK m. 106 – 124)............................ 498
(vi) Şerefe Karşı Suçlar (TCK m. 115 - 131).................................. 498
(vii) Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar (TCK
m. 131 - 140).......................................................................... 499
(viii) Malvarlığına Karşı Suçlar (TCK m. 141 - 169) ........................ 499
(c) Topluma Karşı Suçlar (TCK m. 170 -246)....................................... 499
(i) Genel Tehlike Yaratan Suçlar (TCK m. 170 - 180) ................. 499
(ii) Çevreye Karşı Suçlar (TCK m. 180 - 184) ............................... 499
(iii) Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar (TCK m. 185 - 196) ............. 499
(iv) Kamu Güvenine Karşı Suçlar (TCK m. 197 - 212) .................. 499
(v) Kamu Barışına Karşı Suçlar (TCK m. 213 - 222)..................... 500
(vi) Ulaşım Araçlarına veya Sabit Platformlara Karşı Suçlar
(TCK m.223 - 224).................................................................. 500
(vii) Genel Ahlâka Karşı Suçlar (TCK m.225 - 229)........................ 500
(viii) Aile Düzenine Karşı Suçlar (TCK m. 230 - 234)...................... 500 23
(ix) Ekonomi, Sanayi ve Ticarete İlişkin Suçlar
(TCK m. 235 - 242)................................................................. 500
(x) Bilişim Alanında Suçlar (TCK m. 242 - 246)........................... 500
(d) Millete ve Devlete Karşı Suçlar ve Son Hükümler (TCK m
247-343) ........................................................................................ 500
(i) Kamu İdaresinin Güvenilirliğine ve İşleyişine Karşı Suç
lar (TCK m. 247 - 266)............................................................ 500
(ii) Adliyeye Karşı Suçlar (TCK m. 267 - 298).............................. 500
(iii) Devletin Egemenlik Alametlerine ve Organlarının Say
gınlığına Karşı Suçlar (TCK m. 299 - 301) .............................. 500
(iv) Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (TCK m.302 - 308)........... 500
(v) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar
(TCK m.309 - 316).................................................................. 500
(vi) Millî Savunmaya Karşı Suçlar (TCK m.317 - 325).................. 500
(vii) Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (TCK m. 326
339)........................................................................................ 500
(viii) Yabancı Devletlerle Olan İlişkilere Karşı Suçlar (TCK m
340 - 343). ............................................................................. 500
(2) Rızaya Ehliyet 500
(3) Rıza Açıklaması 502
5. TCK’da Yer Almayan Hukuka Uygunluk Nedeni Olarak Yükümlülüklerin
Çatışması 504
a) Yükümlülüklerin Çatışmasının Gerçekleşebileceği Şekiller 505
b) Eşit Olmayan İki Değerin Korunması Aşamasında Yükümlülüklerin
Çatışması 506
İ. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Aşılması 506
1. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Kasten Aşılması 507
2. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Taksir İle Aşılması 507
3. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Korku, Panik veya Heyecan ile
Aşılması 508
4. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Kusursuz Olarak Aşılması 509
5. Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Sınırın Hata İle Aşılması 509
XVII. KUSURLULUK......................................................................................................... 511
A. Haksızlık ve Kusurluluk Kavramları Arasındaki İlişki 511
B. Kusurluluk ile Kusur Kavramları Arasındaki İlişki 512
C. Kusurluluğu Açıklayan Kuramlar 513
1. Psikolojik Kuram 513
2. Normatif Kuram 513
D. Kusurluluğun Kapsamı 514
1. Fiil Kusuru 514
24
2. Fail Kusuru 515
E. Kusurluluk ile Kast ve Taksir Kavramları Arasındaki İlişki 515
F. Taksir ile Kusursuz Sorumluluk Kavramları Arasındaki İlişki 515
G. Kusurluluğun Unsurları 516
1. Kusur Yeteneğine Sahip Olmak 516
a) Kusur Yeteneğinin Aranacağı Zaman 518
b) Kusur Yeteneği ile Kusurluluğu Etkileyen Kavramları Arasındaki İliş
ki 518
2. Kusurluluğu Etkileyen Nedenlerden Birinin Bulunmaması 519
a) Kusur Yeteneğini Etkileyen Haller 519
(1) Yaş Küçüklüğü 520
(a) 0 – 12 Yaş Arasında Olan Çocuklar=(TCK m. 31/1) ....................... 521
(b) 13 – 15 Yaş Arasında Olan Çocuklar=(TCK m. 31/2) ..................... 521
(c) 16 – 18 Yaş Arasında Olan Çocuklar=(TCK m. 31/3) ..................... 523
(d) Kusur Yeteneği Bulunmayan Çocuklara Uygulanacak Hü
kümler............................................................................................ 524
(e) Kusur Yeteneği Bulunan Yaş Sınıfında Olan Çocuklara İlişkin
TCK ve CMK’da Öngörülen Özel Düzenlemeler............................ 524
(2) Sağır – Dilsizlik=(TCK m. 33) 525
(3) Akıl Hastalığı=(TCK m. 32) 526
(a) Akıl Hastalığının Kusur Yeteneğine Etkisi Bakımından Kabul
Gören Sistemler............................................................................. 526
(i) Biyolojik Sistem...................................................................... 526
(ii) Psikolojik Sistem.................................................................... 526
(iii) Karma Sistem......................................................................... 526
(b) Akıl Hastalığının Kişinin Kusur Yeteneğine Etki Eden Durum
ları................................................................................................... 527
(4) Geçici (Arızi) Nedenler, Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisin
de Olma (TCK m. 34) 529
(a) Geçici Nedenler.............................................................................. 529
(b) Alkol veya Uyuşturucu Madde Alma............................................. 532
(i) İstemeyerek (İrade Dışı) Alkol veya Uyuşturucu Madde
Alma....................................................................................... 532
(ii) İsteyerek (İrade İle) Alkol veya Uyuşturucu Madde Al
ma .......................................................................................... 533
(iii) Alkol veya Uyuşturucu Bağımlısı Olmak ............................... 536
H. Kusurluluğu Kaldıran Haller (Nedenler) 538
1. Hukuka Aykırı ve Fakat Bağlayıcı Emrin Yerine Getirilmesi/Yetkili Ami
rin Emrini İfa 538
a) Yetkili Amirin Emrini İfasının Uygulanma Koşulları 541
(1) Bir Emir Bulunmalıdır 541
25
(a) Emir Hukuka Uygundur 542
(i) Şekli Anlamda Hukuka Uygunluk Emri Verenin Huku
ken Emir Vermeye Yetkili Olması ......................................... 542
(ii) Maddi Anlamda Hukuka Uygunluk....................................... 544
(b) Emir Hukuka Aykırıdır.................................................................... 544
(c) Emrin Konusu Suçtur..................................................................... 548
(2) Emri Veren Emri Vermeye Yetkili Olmalıdır 553
(3) Emrin Yerine Getirilmesi Zorunlu Olmalıdır (Emir Bağlayıcı Ol
malıdır) 556
2. Zorunluluk Hali 556
a) Zorunluluk Halinin Hukuki Niteliği 557
(1) Zorunluluk Halinin Hukuki Niteliğini Açıklayan Kuramlar 557
(a) Koruma İçgüdüsü Kuramı.............................................................. 557
(b) Manevi Cebir Kuramı..................................................................... 557
(c) Saiklerin Sosyalliği Kuramı............................................................. 557
(d) Amaç Kuramı ................................................................................. 557
(e) Hakların Çatışması Kuramı ............................................................ 558
(2) Zorunluluk Halinin Sınıflandırılmasına İlişkin Kuramlar 558
(a) Zorunluluk Halinin Hukuka Uygunluk Sebebi Olduğu Kuramı ..... 558
(b) Zorunluluk Halinin Mazeret Sebebi (Kusurluluğu Kaldıran
Sebep) Olduğu Kuramı .................................................................. 558
(c) Fark Gözetme Kuramı ................................................................... 559
(3) TCK Bakımından Zorunluluk Halinin Hukuki Niteliği 563
(4) Zorunluluk Halinin Hukuka Uygunluk Sebebi ile Mazeret Nede
ni/Kusurluluğu Kaldıran/Kusurluluğa Etki Eden Sebep Olması
Arasındaki Farklar 565
b) Zorunluluk Halinin Koşulları 566
(1) Tehlikeye İlişkin Koşullar 566
(a) Bir Tehlike Bulunmalıdır................................................................ 566
(b) Bu Tehlike Ağır ve Muhakkak Olmalıdır........................................ 569
(c) Tehlike Bir Hakka Yönelmiş Olmalıdır........................................... 570
(d) Tehlikeye Bilerek Sebebiyet Verilmemiş Olunmalıdır.................. 571
(2) Korunmaya İlişkin Koşullar 572
(a) Tehlikeden Başka Türlü Korunma İmkânının Bulunmaması ........ 572
(b) Tehlike ile Korunmaya Yönelik Gerçekleştirilen Hareket
Arasında Nedensellik Bağının Bulunması ..................................... 573
(c) Tehlike ile Korunmaya Yönelik Gerçekleştirilen Hareket
Arasında Orantı Bulunması ........................................................... 573
(d) Tehlikeye Karşı Koyma Yükümlülüğünün Bulunmaması.............. 574
c) Zorunluluk Hali ile Meşru Savunmanın Karşılaştırılması 576
26
3. Cebir ve Şiddet 576
4. Korkutma veya Tehdit 578
5. Hata (Yanılma) 581
a) Hata Kavramı 582
b) Suçun Maddi Unsurlarında Hata: (Fiili/Maddi Hata / Unsur Yanılgı
sı) 583
(1) Suçun Konusunda Hata 586
(2) Şahısta Hata (Mağdurda Hata) 589
(3) Nedensellik Bağında Hata ve Sapma 592
(4) Hedefte Sapma 594
c) Suçun Nitelikli Unsurlarında/Hallerinde Hata 597
(5) Cezayı Artıran Nitelikli Unsurlarda Hata 597
(6) Cezayı Azaltan Nitelikli Unsurlarda Hata 599
(7) Şahsa/faile, Fiile ve Mağdurun Sıfatına Bağlı Nitelikli Haller ve
Bu Hallerde Hata 599
d) Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenlere Ait Koşulla
rın Gerçekleştiği Hususunda Hata 601
(1) Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Hata 601
(2) Kusurluluğu Kaldıran veya Azaltan Nedenlerde Hata 607
e) Hukuki Hata (Haksızlık Bilincinde Hata, Yasaklık Hatası, Tipiklik Ha
tası) 610
6. Kaza ve Tesadüf (Öngörülememe/Beklenememe) 614
7. Mücbir Sebep (Kaçınamama/Karşı Koyamama) 615
İ. Kusurluluğu Azaltan Haller 617
1. Haksız Tahrik 617
a) Genel Olarak 617
b) Haksız Tahrik Durumlarında Daha Az Ceza Verilmesinin Hukuki Se
bebi/Haksız Tahrik Kurumunun Hukuki Niteliği 618
(1) Öznel (Sübjektif) Görüş 619
(2) Nesnel (Objektif) Görüş 619
(3) Karma Görüş 619
c) Haksız Tahrik Kurumunun Düzenlenişi Bakımından ETCK ile TCK
Arasındaki Farklar 620
d) Haksız Tahrikin Koşulları 620
(1) Tahrik Oluşturan Bir Hareket Bulunmalıdır 620
(2) Hareket Haksız Olmalıdır 622
(3) Haksız Hareket Sonucunda Failde Sinirlenme, Acı Duyma, Öf
kelenme (Hiddet veya Şiddetli Elem) Meydana Gelmelidir 623
27
(4) Suç, Haksız Hareketin Doğurduğu Sinirlenme, Acı Duyma, Öf
kelenmenin Etkisiyle İşlenmelidir (Nedensellik Bağı) 624
(5) Karşı Hareket Mutlaka Haksız Hareketin Kaynağına Yönelmiş Ol
malıdır 624
e) Haksız Tahrik ile Bazı Ceza Hukuku Kurumları Arasındaki İlişki 627
(1) Haksız Tahrik ile Tasarlama Arasındaki İlişki 627
(2) Haksız Tahrik ile Taksirli Suç Arasındaki ilişki 627
(3) Haksız Tahrik ile Kan Gütme Saiki/Özel Kast Arasındaki İlişki 629
(4) Haksız Tahrik ile Meşru Savunma Arasındaki ilişki 629
(5) Haksız Tahrik ile Hata Arasındaki İlişki 630
(6) Haksız Tahrik ile Takdiri Hafifletici Nedenler Arasındaki İlişki 631
(7) Haksız Tahrik ile İştirak Arasındaki İlişki 631
XVIII. SUÇUN NİTELİKLİ HALLERİ.................................................................................... 632
A. Nitelikli Hallerin Sınıflandırılması 636
1. Cezayı Artıran ve Azaltan Nitelikli Haller 636
2. Şahsa, Fiile ve Suçun Konusuna Bağlı Nitelikli Haller 636
a) Şahsa Bağlı Nitelikli Haller 636
(1) Failin Sıfatı Bakımından Nitelikli Haller 636
(2) Mağdurun Sıfatı Bakımından Nitelikli Haller 637
(3) Fail ile Mağdur Arasındaki İlişki Bakımından Nitelikli Haller 637
(4) Failin Amaç ve Saiki Bakımından Nitelikli Haller 637
b) Fiile Bağlı Nitelikli Haller 637
(1) Fiilin İşleniş Şekline Göre Nitelikli Haller 637
(2) Fiilin İşlendiği Yer ve Zaman Bakımından Nitelikli Haller 641
c) Suçun Konusuna Bağlı Nitelikli Haller 641
XIX. SUÇUN UNSURLARI DIŞINDA KALAN HUSUSLAR .................................................. 642
A. Nesnel (Objektif) Cezalandırılma Koşulları 642
B. Ön Koşullar 649
C. Ceza Muhakemesi Koşulları 650
D. Şahsi Cezasızlık Sebepleri 653
1. TCK’daki Şahsi Cezasızlık Sebepleri 653
2. TCK’ndaki Cezada Şahsi İndirim Nedenleri 654
3. TCK’ndaki Hem Şahsi Cezasızlık Hem De Cezada Şahsi İndirim Nedenle
ri 654
E. Cezayı Kaldıran Şahsi Sebepler/Cezayı Azaltan veya Kaldıran Şahsi Sebep
Olarak Etkin Pişmanlık 655
28
BEŞİNCİ BÖLÜM
SUÇUN ÖZEL ŞEKİLLERİ
XX. SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ ŞEKİLLERİ....................................................................... 665
A. TEŞEBBÜS 665
1. Kavram 665
2. ETCK ile TCK’nın Karşılaştırılması 665
3. Teşebbüsün Cezalandırılma Sebebi 667
a) Öznel (Sübjektif) Görüş 667
b) Nesnel (Objektif) Görüş 667
c) Etki Görüşü 668
d) Karma Görüş 668
4. Teşebbüsün Hukuki Niteliği 669
5. Teşebbüsün Koşulları/Unsurları 670
a) Suç İşleme Kastının Varlığı Bulunmalıdır 670
b) İşlenmek İstenen Suç Ancak Kasten İşlenebilen Bir Suç Olmalıdır 673
c) Suçun İcrasına Elverişli Hareketlerle Doğrudan Doğruya Başlamak 674
(1) Elverişli Hareketin Anlamı 674
(2) Doğrudan Doğruya İcraya Başlama 677
d) Failin Elinde Olmayan Nedenlerle Suçun İcra Hareketinin Tamam
lanamaması veya Neticenin Gerçekleştirilememesi 683
(1) Failin Elinde Olmayan Nedenlerle Suçun İcra Hareketinin Ta
mamlanamaması 684
(2) Failin Elinde Olmayan Nedenlerle Neticenin Gerçekleştirileme
mesi 686
6. Gönüllü Vazgeçme 687
a) Gönüllü Vazgeçmenin Hukuki Niteliği 689
b) Gönüllü Vazgeçmenin Cezalandırılmamasını Açıklayan Görüşler 689
c) Gönüllü Vazgeçmenin Uygulanma Aşamaları 691
d) Gönüllü Vazgeçmenin Tespiti 695
e) İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Gönüllü Vazgeçme ve Şeriklere Et
kisi 701
f) Gönüllü Vazgeçme ile Teşebbüs Arasındaki İlişki 702
7. Gönüllü Vazgeçme ve Etkin Pişmanlık 702
8. İşlenemez Suç/Elverişsiz Teşebbüs 703
a) İşlenemez Suçta Kişiye Ceza Verilmemesini Açıklayan Görüşler 704
9. Teşebbüs Bakımından Bazı Özel Durumlar 706
10. Teşebbüs Halinde Verilecek Cezanın Belirlenmesi 712
29
XXI. İŞTİRAK................................................................................................................ 715
A. Genel Olarak 715
B. İştirakın Hukuki Esası 718
C. İştirakte Suç Sayısı 718
1. Suç Birliği Görüşü 718
2. Suç Ayrılığı Görüşü 718
D. İştirakın Hukuki Niteliği 719
1. İştirake İlişkin Hükümlerin Tipikliği Sınırlandırdığı Görüşü 719
2. İştirake İlişkin Hükümlerin Cezai Sorumluluğu Alanı ve Tipikliği Genişlet
tiği Görüşü 720
E. İştirakte Suça Katılanların Cezai Sorumluluğu Konusunda Kabul Edilen Sis
temler 721
1. Eşitlik (Teklik) Sistemi 721
2. İkilik Sistemi 721
3. Cezanın Faile Göre Belirlenmesi Sistemi 722
F. İştirak Şekilleri/Türleri 723
1. Faillik 725
a) Müstakil (Tek Başına Faillik/Doğrudan Faillik) 726
b) Müşterek Faillik/Birlikte Faillik 726
1) Müşterek Failliğin Unsurları 727
(a) Suçun İşlenişi Üzerinde Müşterek Hâkimiyet Kur
ma/Hareketin Birlikte İcra Edilmesi .............................................. 727
(b) Birlikte Suç İşleme Kararının Bulunması ....................................... 732
2) Özgü Suçlarda Müşterek Faillik 735
3) İhmali Suçlarda Müşterek Faillik 736
4) Taksirli Suçlarda Müşterek Faillik 737
5) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlarda Müşterek Faillik 737
c) Dolaylı Faillik 738
2. Şeriklik (Suç Ortaklığı/Suça İştirak Şekilleri) 744
3. Suça İştirakın (Suç Ortaklığı/İştirak/Şerikliğin) Koşulları 745
a) Birden Çok Failin Birden Çok Hareketinin Bulunması 745
b) Her Bir Failin Suça Katılma (İştirak İradesi) Kastının Bulunması 746
c) İşlenmek İstenen Ortak Suçun En Azından Teşebbüs Aşamasına
Varmış Olması (İcra Hareketlerine Başlanmış Olunması) 754
d) İşlenen Suçun Bütün Şerikler İçin Aynı Olması 755
e) Hareketlerin Nedensel Değerinin Bulunması 760
4. Şeriklik Şekilleri 761
a) Müşterek Faillik 761
30
b) Azmettirme 761
c) Yardım etme 773
5. Cezayı Artıran veya Azaltan Nedenlerin Şeriklere Yansıması (Sirayeti) 778
a) Cezayı Artıran Nedenlerin Şeriklere Yansıması 778
(1) Cezayı Artıran Şahsi Nedenler 778
(2) Cezayı Artıran Fiili Nedenler 782
b) Cezayı Azaltan Nedenlerin Şeriklere Yansıması 782
c) Cezayı Kaldıran Nedenlerin Şeriklere Uygulanması 783
6. Suça İştirakte Gönüllü Vazgeçme 783
7. Kabahate İştirak 787
XXII. SUÇLARIN İÇTİMAI .............................................................................................. 788
A. Genel Olarak 788
B. Bileşik Suç 791
1. Genel Olarak 791
2. Bileşik Suçun Oluşum Şekilleri 791
a) Tam (Gerçek) Bileşik Suç 791
b) Görünüşte (Şekli/Eksik) Bileşik Suç 793
3. Bileşik Suçta Manevi Unsur 795
4. Bileşik Suçta Zamanaşımı 795
5. Bileşik Suçta İştirak 795
6. Bileşik Suçta Uzlaşma ve Şikâyet 795
7. Bileşik Suçta Teşebbüs 796
8. Bileşik Suçta Gönüllü Vazgeçme 796
9. Bileşik Suçun Bölünmezliği İlkesi 797
C. Zincirleme Suç (Müteselsil Suç) 797
1. Genel Olarak 797
2. Zincirleme Suçun Hukuki Esasını/Niteliğini Açıklayan Görüşler 798
a) Tek Suçun Varlığı Görüşü 798
b) Çok Suçun Varlığı Görüşü 799
3. Zincirleme Suçun Koşulları 799
a) Suç İşleme Kararında Birlik 799
b) Aynı Olan Birden Çok Suçun İşlenmesi 802
c) Suçların Farklı Zamanlarda İşlenmesi 812
d) Mağdurun Aynı Olması 813
4. Zincirleme Suç Hükümlerinin Uygulanamayacağı Durumlar 819
5. Zincirleme Suçta Yaptırım 820
D. Fikri İçtima 823
31
1. Fikri İçtimanın Hukuki Esasını Açıklayan Görüşler 824
a) Suç Tekliği Görüşü 824
b) Suç Çokluğu Görüşü 824
2. Fikri İçtimanın Koşulları 825
a) Tek Fiilin Bulunması 825
(1) Fiil Kelimesinden Hareketi Anlayan Görüş 825
(2) Fiil Kelimesinden Neticeyi Anlayan Görüş 831
(3) Tek Fiil kelimesinden Suç İşleme Kastının Tekliğini Anlayan Gö
rüş 833
b) Birden Fazla Farklı Suçun İşlenmesi 833
3. Fikri İçtimada Uygulanacak Cezanın Belirlenmesi 841
4. Fikri İçtima İle İlgili Bazı Özel Durumlar 842
a) Maddi Unsur 842
b) Manevi Unsur 842
c) Teşebbüs 842
d) İştirak 843
e) Zamanaşımı, Af, Şikâyet, Uzlaşma, Dava ve Ceza İlişkisini Düşüren
Nedenler 843
f) Netice Sebebiyle Ağırlaşan Suçlarda Fikri İçtima 845
g) Kesintisiz suç – Ani suç ve Fikri İçtima 846
h) Non Bis İn İdem İlkesi ve Fikri İçtima 848
i) Kabahatlerde İçtima 849
XXIII. GÖRÜNÜŞTE İÇTİMA (KANUNLARIN İÇTİMAI/ YASALARIN TEKLİĞİ) ........................ 850
A. Normların Görünüşte İçtimaı Şekilleri ve Bu Durumlarda Tek Bir Normun
Uygulanmasının Gerekçeleri 851
1. Özel Norm – Genel Norm İlişkisi 851
2. Asli Norm - Tali (İkincil) Norm İlişkisi/Asli Normun Önceliği - Yardımcı
Normun Sonralığı İlkesi 854
3. Tüketen Norm – Tüketilen Norm İlişkisi 857
4. Normlardan Birinin Seçilmesi İlkesi 857
ALTINCI BÖLÜM
CEZA HUKUKUNDA YAPTIRIM VE TÜRLERİ
XXIV. YAPTIRIM KURAMI .............................................................................................. 861
A. Genel Olarak 861
B. TCK’nda Öngörülen Yaptırım Şekilleri 861
1. Ceza 861
a) Cezanın Amaçları 861
32
(1) Mutlak Görüşler 861
(a) Cezanın Ödetme/Kefaret Amacı ................................................... 862
(b) Cezanın Adalet Amacı.................................................................... 862
(2) Nisbi Görüşler 862
(a) Özel Önleme .................................................................................. 863
(b) Genel Önleme................................................................................ 864
(3) Karma/Uzlaştırıcı/Birleştirici Görüş 865
2. Cezanın Özellikleri/Nitelikleri 865
3. Cezanın Türleri 866
a) Hapis Cezası 866
(1) Müebbet Hapis Cezası 867
(2) Süreli Hapis Cezası 867
b) Süreli Hapis Cezalarına İlişkin Öngörülen Seçenek İmkânlar 867
(1) Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar 867
i) Hukuki Nitelik................................................................................. 868
ii) Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımların Uygulan
ma Koşulları ................................................................................... 869
aa) Nesnel (Objektif) Koşullar..................................................... 869
bb) Öznel (Sübjektif) Koşul:......................................................... 871
iii) TCK m. 50/1’de Öngörülen Seçenek Yaptırımlar .......................... 871
iv) Suç Tanımında Hapis Cezası ile Adlî Para Cezasının Seçenek
Olarak Öngörüldüğü Hâllerde, Hapis Cezasına Hükmedil
mişse; Bu Ceza Artık Adlî Para Cezasına Çevrilmez. (TCK m
50/2)............................................................................................... 877
v) Daha Önce Hapis Cezasına Mahkûm Edilmemiş Olmak Ko
şuluyla, Mahkûm Olunan Otuz Gün ve Daha Az Süreli Hapis
Cezası ile Fiili İşlediği Tarihte Onsekiz Yaşını Doldurmamış
veya Altmışbeş Yaşını Bitirmiş Bulunanların Mahkûm Edil
diği Bir Yıl veya Daha Az Süreli Hapis Cezası, Birinci Fıkrada
Yazılı Seçenek Yaptırımlardan Birine Çevrilir. (TCK m. 50/3). ....... 879
vi) Taksirli Suçlardan Dolayı Hükmolunan Hapis Cezası Uzun
Süreli De Olsa; Bu Ceza, Diğer Koşulların Varlığı Hâlinde, Bi
rinci Fıkranın (a) Bendine Göre Adlî Para Cezasına Çevrilebi
lir. Ancak, Bu Hüküm, Bilinçli Taksir Hâlinde Uygulanmaz
(TCK m. 50/4). ................................................................................ 880
vii) Uygulamada Asıl Mahkûmiyet, Bu Madde Hükümlerine Gö
re Çevrilen Adlî Para Cezası veya Tedbirdir. (TCK m. 50/5). ......... 881
viii) Hüküm Kesinleştikten Sonra Cumhuriyet Savcılığınca Yapılan
Tebligata Rağmen Otuz Gün İçinde Seçenek Tedbirin Gerek 33
lerinin Yerine Getirilmesine Başlanmaması veya Başlanıp da
Devam Edilmemesi Hâlinde, Hükmü Veren Mahkeme Kısa
Süreli Hapis Cezasının Tamamen veya Kısmen İnfazına Karar
Verir ve Bu Karar Derhâl İnfaz Edilir. Bu Durumda, Beşinci Fık
ra Hükmü Uygulanmaz. (TCK m. 50/6)........................................... 881
ix) Hükmedilen Seçenek Tedbirin Hükümlünün Elinde Olmayan
Nedenlerle Yerine Getirilememesi Durumunda, Hükmü Ve
ren Mahkemece Tedbir Değiştirilir. (TCK m. 50/7)......................... 884
(2) Hapis Cezasının İnfazının Ertelenmesi 885
i) Genel Olarak.................................................................................. 885
ii) Ertelemenin Hukuki Niteliği .......................................................... 886
iii) Erteleme Kurumunun Leh ve Aleyhinde İleri Sürülen Görüş
ler................................................................................................... 887
aa) Lehte İleri Sürülen Görüşler................................................. 887
bb) Aleyhte İleri Sürülen Görüşler ............................................. 887
iv) Ertelemenin Koşulları.................................................................... 887
aa) Nesnel/Objektif) Koşul (TCK m. 51/1). ................................ 887
bb) Öznel/Sübjektif Koşul (TCK m. 51/1-b) Mahkûmun
Suçu İşledikten Sonra Yargılama Sürecinde Gösterdiği
Pişmanlık Dolayısıyla Tekrar Suç İşlemeyeceği Konu
sunda Mahkemede Bir Kanaatin Oluşması ....................... 896
cc) Erteleme Kararı Verilebilmesi İçin Ek Seçimlik Koşullar...... 899
v) Erteleme Kararı.............................................................................. 901
vi) Denetim Süresi (TCK m. 51/3)....................................................... 902
vii) Erteleme Süresi İçinde Mahkûmun Yükümlülükleri..................... 904
viii) Denetim Süresi İçinde Hükümlünün Yükümlülüklerini Yeri
ne Getirmemesi............................................................................. 905
ix) Denetim Süresinin İyi Halli Geçirilmesi, Kasıtlı Bir Suç İşlen
memesi veya Yükümlülüklere Uyulması....................................... 908
(3) Hapis Cezasının Sakıncalarını Giderme Amacıyla Kabul Edilen
Diğer Kurumlar 908
(a) Uzlaştırma...................................................................................... 908
(b) Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi..................................... 908
(c) Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması..................................... 909
c) Adli Para Cezası 911
(1) Adli Para Cezasının Belirlenmesi Bakımından Kabul Edilen Sis
temler 911
(a) Klasik Sistem.................................................................................. 911
(b) Gün Para Cezası Sistemi................................................................ 912
(c) TCK m. 52’de Öngörülen Adli Para Cezası Sistemi........................ 913 34
i) Gün Para Cezasının Belirlenmesi ........................................... 914
ii) Belirlenen Adli Para Cezasının Uygulanması ......................... 917
iii) Belirlenen Adli Para Cezasının Yerine Getirilmemesi 918
iv) Adli Para Cezasında Erteleme, Zamanaşımı .......................... 920
4. Güvenlik Tedbirleri 920
a) Genel Olarak 920
b) Güvenlik Tedbirinin Uygulanabilmesi İçin Gerekli Olan Koşullar 922
c) Güvenlik Tedbirinin Hukuki Niteliği 924
d) Güvenlik Tedbirinin Amacı 924
e) Güvenlik Tedbiri ile Ceza Yaptırımı Arasındaki Farklar 924
f) Güvenlik Tekbiri ile Ceza Yaptırımı Arasındaki Ortak Noktalar 926
g) TCK’da Öngörülen Güvenlik Tedbiri Türleri 926
(1) Belli Haklardan Yoksun Bırakılma (TCK m. 53) 926
(a) Belirli Haklardan Yoksun Bırakılma Güvenlik Tedbirinin Uy
gulanma Koşulları .......................................................................... 927
(b) Belirli Haklardan Yoksun Bırakılma Güvenlik Tedbirinin Uy
gulanma Süresi .............................................................................. 929
(c) Hak Yoksunluğunun İnfaz Süresinden Sonra Belirli Bir Süre
Devam Edeceği Durum.................................................................. 932
(d) TCK m. 53/1’de Yer Alan Hak Yoksunlukları.................................. 934
(e) TCK m. 53/6’da Yer Alan Hak Yoksunlukları.................................. 941
(2) Müsadere 943
(a) Genel Olarak .................................................................................. 943
(b) Müsaderenin Hukuki Niteliği......................................................... 944
(c) Müsadere Türleri ........................................................................... 946
i) Eşya Müsaderesi .................................................................... 946
ii) Kazanç Müsaderesi ................................................................ 955
(3) Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirleri 961
(4) Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri 961
(5) Alkol veya Uyuşturucu Bağımlısı Kişiler Hakkında Uygulanaca
Güvenlik Tedbirleri 962
(6) Sınır Dışı Etme Güvenlik Tedbiri 962
(7) Tüzel Kişiler Hakkında Uygulanacak Güvenlik Tedbirleri 963
(a) TCK m. 60’ta Yer Alan Güvenlik Tedbirlerinin Uygulanma
Koşulları.......................................................................................... 964
(i) Bir Kamu Kurumunun Verdiği İzne Dayalı Olarak Faali
yette Bulunan Bir Özel Hukuk Tüzel Kişisi Bulunmalıdır ....... 964 35
(ii) Özel Hukuk Tüzel Kişisinin Organ veya Temsilcilerinin
İştirakiyle ve Bu İznin Verdiği Yetkinin Kötüye Kullanıl
ması Suretiyle Kasten Bir Suç İşlenmelidir. ........................... 965
(iii) Kasten İşlenen Bu Suç Özel Hukuk Tüzel Kişisinin Yara
rına İşlenmelidir. .................................................................... 965
(iv) Özel Hukuk Tüzel Kişisinin Yararına Olarak Kasten İşle
nen Suçtan Dolayı Mahkûmiyet Kararı Verilmelidir. ............ 966
(v) Kanunda İlgili Suç Tipine İlişkin Olarak Güvenlik Tedbi
rinin Uygulanacağına Yönelik Açık Hüküm Bulunmalıdır...... 967
(b) Hâkim veya Mahkemenin Takdir Yetkisi/Orantılılık İlkesi............ 967
(c) Uygulanacak Tedbirler .................................................................. 967
(i) İznin İptali............................................................................. 967
(ii) Müsadere............................................................................. 968
XXV. SUÇ İŞLEMEDE TEKERRÜR .................................................................................... 969
A. Genel Olarak 969
B. Tekerrürün Hukuki Niteliği 969
C. Tekerrür Türleri 970
D. Tekerrüre İlişkin Hükümlerin Uygulanma Koşulları 972
1. Daha Önce Bir Suç İşlenmiş ve Bu Suçtan Dolayı Verilen Mahkûmiyet
Kararı Kesinleşmiş Olmalı 972
2. Yeni Bir Suçun İşlenmesi 976
3. Tekerrür Süresi 978
E. Tekerrür yasakları 980
F. Tekerrürün Sonuçları 981
YEDİNCİ BÖLÜM
CEZANIN BELİRLENMESİ VE MAHSUP
XXVI. CEZANIN BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ.............................................. 983
A. Genel Olarak 983
B. Temel Cezanın Belirlenmesi ve Bu Belirleme Yapılırken Esas Alınan Ölçüt
ler 984
C. Suçun Olası Kast veya Bilinçli Taksirle İşlenmesi 994
D. Mükerrer (Çifte) Değerlendirme Yasağı 994
E. Suçun Nitelikli Unsurlarının Cezanın Belirlenmesinde Uygulanması 996
1. Cezayı Artıran Nitelikli Haller 999
2. Cezayı Azaltan Nitelikli Haller 999
F. Sonuç Cezanın Belirlenmesi ve Bu Belirlemede Uyulacak Usuller 1000
1. Teşebbüs 1001
2. İştirak 1001
3. Haksız Tahrik 1001
4. Yaş Küçüklükleri ile Akıl Hastalıkları 1001
36
5. Cezada İndirim Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebepler 1001
6. Takdiri İndirim Nedenleri (TCK m. 62) 1002
a) TCK’da Öngörülen Takdir İndirim Nedenleri 1002
b) TCK m. 62/2’de Öngörülen Takdiri İndirim Nedenleri 1005
G. Cezanın hesaplanması 1009
1. Hapis Cezasının Hesaplanması 1009
2. Adli Para Cezasının Hesaplanması 1009
3. Cezaların İçtimaı 1012
H. Cezanın Yukarı ve Aşağı Sınırının Aşılmaması 1013
İ. Mahsup 1015
1. Mahsubun Hukuki Esası 1015
2. Mahsubun Uygulanma Koşulları 1015
a) Kişi Yargılanmakta Olduğu Suçtan Mahkûm Olmalıdır 1015
b) Kişi Yargılanmakta Olduğu Suçtan Dolayı Hüküm Kesinleşmeden
Önce Hürriyetinden Yoksun Kalmış Olmalıdır 1017
c) Mahsup İçin Hükümlünün Talebi Gerekmemektedir 1019
d) Mahsup Kararını Yargılamayı Yapan Mahkeme Vermelidir 1019
SEKİZİNCİ BÖLÜM
DAVA VE CEZA İLİŞKİSİNİ SONA ERDİREN NEDENLER
XXVII. GENEL OLARAK ................................................................................................. 1021
XXVIII. SANIĞIN ÖLÜMÜ.............................................................................................. 1023
XXIX. HÜKÜMLÜNÜN ÖLÜMÜ ..................................................................................... 1024
XXX. AF ..................................................................................................................... 1025
A. Genel Olarak 1025
B. Affın Türleri 1026
1. Genel Af 1026
2. Özel Af 1028
XXXI. ZAMANAŞIMI ..................................................................................................... 1029
A. Genel Olarak 1029
B. Ceza Hukukunda Zamanaşımının Leh ve Aleyhinde İleri Sürülen Görüşler 1029
1. Ceza Hukukunda Zamanaşımı Lehinde İleri Sürülen Görüşler 1029
a) Manevi Yönden Acı Çekme Görüşü 1029
b) Suç İşleyen ve Kaçak Durumda Olan Kişinin Uslanmış Olduğu Görü
şü 1030
c) Kamuoyunun İlgisinin Azalması ve Suçun Delillerinin Kaybolması
Görüşü/Sosyal Fayda Görüşü 1030
d) Cezanın Önleme İşlevinin Ortadan Kalkması Görüşü 1030
37
e) Soruşturmanın Terki ve Failin Cezalandırılmama Hakkını Kazanması
Görüşü 1030
f) Failin Manevi Dünyasının Değiştiği Görüşü 1031
2. Ceza Hukukunda Zamanaşımı Aleyhinde İleri Sürülen Görüşler 1031
a) Beccaria’nın Görüşü 1031
b) Bentham’ın Görüşü 1031
c) Pozitivist Görüş 1031
C. Zamanaşımının Hukuki Niteliği 1032
1. Zamanaşımını Ceza Muhakemesi Kurumu Olarak Kabul Eden Görüş 1032
2. Zamanaşımını Ceza Hukuku Kurumu Olarak Kabul Eden Görüş 1032
3. Zamanaşımını Karma Nitelikte Bir Kurum Olarak Kabul Eden Görüş 1033
D. Dava Zamanaşımı 1034
1. Dava Zamanaşımı ile Benzerlik Gösteren Kurumlar 1034
2. Dava Zamanaşımına Tabi Olmayan Suçlar 1035
3. Dava Zamanaşımına Tabi Olan Suçlar 1035
a) Dava Zamanaşımının Kabul Edildiği Suçlarda Süre 1035
b) Dava Zamanaşımına Tabi Olan Suçlar Bakımından ETCK İle TCK’nın
Karşılaştırılması 1036
c) Dava Zamanaşımı Sürelerinin Özel Hukuktaki Etkisi 1036
d) Dava Zamanaşımının Süresinin Belirlenmesinde Esas Alınacak Ceza 1036
e) Dava Zamanaşımında Sürenin İşlemeye Başladığı Anın Tespiti 1038
(1) Aynı Fiilden Dolayı Tekrar Yargılamayı Gerektiren Haller Bakı
mından 1038
(2) Bazı Suç Türleri, Suçun Özel Görünüş Şekilleri ve Mağdurun
Yaşı Bakımından 1039
(a) Tamamlanmış Suç ....................................................................... 1039
(b) Teşebbüs Halinde Kalan Suç ....................................................... 1040
(c) Kesintisiz Suç................................................................................ 1040
(d) Zincirleme Suç ............................................................................. 1040
(e) Çocuklara Karşı İşlenen Suç......................................................... 1040
(f) İştirak Halinde İşlenen Suç .......................................................... 1040
(g) Objektif Cezalandırma Koşulunun Arandığı Suç......................... 1041
f) Dava Zamanaşımının Durması ve Kesilmesi 1041
(1) Dava Zamanaşımının Durması 1041
(a) İzin................................................................................................ 1042
(b) Karar ............................................................................................ 1042
(c) Bekletici Meselenin Çözümü....................................................... 1044
(d) Kaçak Kararı................................................................................. 1045 38
(2) Dava Zamanaşımınının Kesilmesi 1047
(a) Dava zamanaşımının kesilme nedenleri: 1047
(i) Şüpheli veya Sanıklardan Birinin Savcı Huzurunda İfa
desinin Alınması veya Sorguya Çekilmesi 1047
(ii) Şüpheli veya Sanıklardan Biri Hakkında Tutuklama Ka
rarının Verilmesi 1049
(iii) Suçla İlgili Olarak İddianame Düzenlenmesi 1050
(iv) Sanıklardan Bir Kısmı Hakkında Da Olsa, Mahkûmiyet
Kararı Verilmesi 1051
(b) Dava Zamanaşımının Kesilmesi Üzerine Dava Zamanaşımı
nın Uzaması 1053
E. Ceza Zamanaşımı 1058
1. Ceza Zamanaşımında Öngörülen Süreler 1060
2. Ceza Zamanaşımında Sürenin Başlama Anı 1061
3. Ceza Zamanaşımının Durması 1062
4. Ceza Zamanaşımının Kesilmesinin Etkisi 1064
5. Ceza Zamanaşımının Sonuçları 1065
6. Ceza Zamanaşımının Hak Yoksunluklarına (Güvenlik Tedbirlerine) Etkisi 1065
7. Müsaderede Zamanaşımı 1065
8. Zamanaşımının Hesabı ve Uygulanması 1065
XXXII. ŞİKAYET............................................................................................................. 1066
A. Tanım 1066
B. Şikâyet Kurumunun Hukuki Niteliği 1066
C. Şikâyetin Koşulları 1067
1. Şikâyete Tabi Bir Suçun İşlenmiş Olması Gerekir 1067
2. Şikâyet Hakkına Sahip Olan Kişi veya Kişilerin Şikâyet Hakkını Kullan
ması Gerekir 1068
3. Şikâyet Hakkının Kanunda Öngörülen Süre İçinde Yapılmış Olması Ge
rekir 1070
4. Şikâyetin İlgili Mercilere Yapılması Gerekir 1071
5. Şikâyetin Yazılı veya Sözlü Olarak Yapılması Gerekir 1072
D. Şikâyet İle İlgili Bazı Özel Durumlar 1072
1. Şikâyet Hakkının Kullanılmasından Feragat (Vazgeçme) 1072
2. Yapılan Şikâyetin Geri Alınması 1075
3. Şikâyette Sirayet 1078
a) Şikâyetin Yapılmasında ve Geri Alınmasında Sirayette Mutlak ve
Nisbi Şikayete Tabi Suç Ayrımı 1079
b) Şikâyetin Geri Alınmasında Sirayet 1079
39
XXXIII. ÖNÖDEME ........................................................................................................ 1081
A. Tanımı ve Hukuki Niteliği 1081
B. Koşulları 1082
1. Önödeme Kapsamına Giren Bir Suç İşlenmiş Olmalıdır 1082
a) Sadece Adli Para Cezası Öngörülmüş Olabilir 1083
b) Hapis Cezası ile Adli Para Cezası Seçimlik Olarak Öngörülmüş Olabi
lir 1083
c) Hapis Cezası ile Adli Para Cezası Birlikte Öngörülmüş Olabilir 1083
2. Belli Bir Miktar Paranın Devlet Hazinesine Ödenmesi 1084
a) Ödenmesi Gereken Miktar Adli Para Cezasıdır 1084
b) Ödenmesi Gereken Hapis Cezasıdır 1084
c) Ödenmesi Gereken Hapis ve Adli Para Cezasıdır 1084
3. Önödeme Usulü ve Sonuçları 1084
a) Soruşturma Evresi Bakımından 1084
b) Kovuşturma Evresi Bakımından 1085
4. Önödeme Kabul Edilmeyen Suçlar/Önödeme Yasağı 1086
5. Önödemede Süreye Bağlı Ceza Artırım Durumu 1086
6. Önödemenin Sonuçları 1086
7. Önödemenin Etkileri 1086
KAYNAKÇA................................................................................................................... 1089