Ceza Genel Hukuku Temel Bilgiler
İçindekileri İncele
On Beşinci Basıya
Önsöz 5
Kısaltmalar 33 BİRİNCİ KİTAP CEZA HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI
Birinci Bölüm CEZA HUKUKUNUN ANLAMI VE KAPSAMI
§1. GENEL OLARAK 35
I. Terim 35
II. Kavram 35
§2. CEZA HUKUKUNUN GÖREVİ, İŞLEVİ VE AMACI 37
I. Görevi 37
II. İşlevi 38
III. Amacı 38
§3. CEZA HUKUKUNUN HUKUK DÜZENİ İÇİNDEKİ YERİ, DİĞER HUKUK DALLARI İLE İLİŞKİSİ VE CEZA HUKUKUNA YARDIMCI DİSİPLİNLER 39
I. Ceza Hukukunun Hukuk Düzeni İçindeki Yeri 39
II. Ceza Hukukunun Diğer Hukuk Dalları ile İlişkisi ve Ceza Hukukuna Yardımcı Disiplinler 40
A. Diğer Hukuk Dalları ile İlişkisi 40
1. Medeni Hukuk ile Arasındaki İlişki 40
2. Anayasa Hukuku ile İlişkisi 41
3. İdare Hukuku ile İlişkisi 41
a. İdari Ceza Hukuku Kavramı ve Kabahatlerin Suç Olmaktan Çıkarılması 42
b. Kabahatler Kanunu 42 aa. Genel Olarak 42 bb. Kanunilik İlkesi ve Kabahatler Kanunu 43 cc. Lehe Kanunun Geçmişe Yürümesi Kuralı 43 dd. Kabahat Fiilinin İşlendiği Zaman 43 ee. Kabahat Fiilinin İşlendiği Yer 43 ff. Kabahat Fiilinde Hareket 43 gg. Hukuka Uygunluk Sebepleri ve Kusurluluğu Kaldıran Haller 44 hh. Kabahat Fiilinde Kusur Yeteneği ve Kusurluluk 44 ii. Teşebbüs 44 jj. İştirak 44 kk. İçtima 45 ll. Tüzel Kişilerin, Temsil Edilenin ve İş Sahibinin Sorumluluğu 45 mm. Yaptırım 46 nn. Zamanaşımı 46 oo. Yaptırıma Karar Verme Yetkisi 46 pp. Denetimi 47 aaa. Başvuru Yolu (KK m.27) 47 bbb. İtiraz Yolu (KK m.29) 47 rr. Vazgeçme ve Kabul (KK m.30) 48 ss. Kabahatler ile Suçların Karşılaştırılması 48
c. Disiplin Ceza Hukuku Kavramı 49
4. Uluslararası Kamu Hukuku ile İlişkisi 50
5. Ceza Muhakemesi Hukuku ile İlişkisi 51
6. İnfaz Hukuku ile İlişkisi 51 B. Ceza Hukukuna Yardımcı Disiplinler 51
1. Kriminoloji 51
2. Kriminalistik 52
3. Viktimoloji 52
4. Adli Tıp 52
İkinci Bölüm DEMOKRATİK HUKUK DEVLETİNDE CEZA HUKUKUNUN TEMEL İLKELERİ
§1. KANUNİLİK İLKESİ (CEZA KANUNLARININ GÜVENCE İŞLEVİ) 53
I. Genel Olarak 53
II. İlkeye Yönelik Eleştiriler 54
III. İlkenin Zorunlu Sonuçları 54
A. Örf ve Adet Kuralları ile Suç ve Ceza Yaratılamaz 54
B. Kıyas Yasaktır 55
C. Ceza Kanunları Belirli ve Açık Olmalıdır 56
D. Ceza Kanunları Geçmişe Yürümez 56
E. İdarenin Düzenleyici İşlemlerle Suç Yaratabilip Yaratamayacağı Sorunu 56
§2. CEZA SORUMLULUĞUNUN ŞAHSİLİĞİ İLKESİ 58
§3. KUSURSUZ SUÇ VE CEZA OLMAZ İLKESİ 58
§4. CEZA HUKUKU BAKIMINDAN ÖNEMLİ DİĞER İLKELER 59
I. İnsan Onurunun Dokunulmazlığı 59
II. Eşitlik İlkesi 60
III. Oranlılık ve İkincillik İlkeleri ile Aşırılık Yasağı 60
§5. CEZA HUKUKU İLKELERİNİN SOMUTLAŞTIRILMASI: CEZA HUKUKU DOGMATİĞİ 61
Üçüncü Bölüm CEZA HUKUKUNUN TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİ VE CEZA SORUMLULUĞUNUN ESASINA ETKİSİ
§1. İLK UYGARLIKLARDA CEZALANDIRMA DÜŞÜNCESİNİN KAMUSALLAŞMASI: CEZA HUKUKUNUN TEMELİ 65
§2. BATI HUKUKU 67
I. Eski Yunan Hukuku 67
II. Roma Hukuku 67
III. Ortaçağ Hukuku 68 A. Cermen Hukuku 68 B. Kanonik Ceza Hukuku 69 C. Ortaçağ İtalyan Ekolü 69
IV. Müşterek Hukuk 70
V. Aydınlanma Dönemi Ceza Hukuku 70
§3. TÜRK HUKUKU 71
I. İslamiyet Öncesi Dönem 71
II. İslamiyet’ten Sonraki Dönem 72 A. Osmanlı’da 73
1. Tanzimata Kadarki Dönem 74 a. Genel Olarak 74 b. Kanunnameler 74
2. Tanzimat Döneminde 74
a. 1840 Tarihli Kanunname–i Ceza 74
b. 1851 Tarihli Kanun–u Cedit 75
c. 1858 Ceza Kanunname–i Humayunu 75
B. Cumhuriyet Dönemi 75
§4. CEZA HUKUKUNUN TARİHSEL GELİŞİM SÜRECİNİN CEZA SORUMLULUĞUNUN ESASINA ETKİSİ 76
I. Klasik Okul 76
II. Pozitivist Okul 77
III. Üçüncü Okul 78
IV. Toplumsal Savunma Akımı 78
Dördüncü Bölüm CEZA HUKUKUNUN KAYNAKLARI
§1. KAYNAK KAVRAMI VE KAYNAKLARIN ÖZELLİKLERİ 79
§2. ÇEŞİTLERİ 79
I. Asıl Kaynaklar 79 A. Anayasa 79 B. Uluslararası Sözleşmeler 79 C. Kanun 80
1. Genel Olarak 80
2. TCK ve Diğer Ceza Kanunları Arasındaki İlişki 81
II. Yardımcı Kaynaklar 82
A. Örf ve Adet (Gelenek) Kuralları 82
B. Ahlak ve Din Kuralları 83
C. Mahkeme İçtihatları 83
D. Öğreti (Doktrin) 84
§3. KAYNAKLARIN YORUMU 84
I. Yorum Kavramı ve Kıyastan Farkı 84
II. Yorum Yöntemleri 85
A. Gramatik ya da Sözel Yorum Yöntemi 85
B. Sistematik Yorum Yöntemi 85
C. Tarihsel Yorum Yöntemi 86
D. Amaçsal (Teleolojik) Yorum Yöntemi 86
III. Yorum Araçları 87
A. Mantık 87
B. Tarihçe 88
C. Hukukun Genel İlkeleri 88
D. Karşılaştırmalı Hukuk 88
E. Örf ve Adet Kuralları 88
IV. Yorum Çeşitleri 89 A. Daraltıcı Yorum 89 B. Genişletici Yorum 89
Beşinci Bölüm CEZA HUKUKU KURALLARININ UYGULAMA ALANI
§1. CEZA HUKUKU KURALLARININ ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI 91
I. Zaman Bakımından Uygulamaya İlişkin İlkeler 91
A. Hemen Uygulama 91
B. Lehe Kanunun Uygulanması: Lehe Kanunun Geçmişe Yürüyüp Yürümeyeceği Sorunu–Geriye Yürüme Yasağı 92
1. Lehe Yasanın Geriye Yürüyüp Yürümeyeceği Sorunu 93
2. Lehe Kanunun Tespiti 93
3. Zamanaşımına İlişkin Kurallar Bakımından Lehe Kanunun Belirlenmesi 95
4. Mahkeme İçtihatlarının Geçmişe Yürüyüp Yürümeyeceği Sorunu 96
5. İçtihadı Birleştirme Kararlarının Geçmişe Yürüyüp Yürümeyeceği Sorunu 96
6. Anayasa Mahkemesinin İptal Kararlarının Geçmişe Yürüyüp Yürümeyeceği Sorunu 96 C. İleriye Yürüme 97
II. Ceza Kanunlarının Yürürlüğe Girmesi, Yürürlükten Çıkması ve Yürürlük Süreleri Bakımından Ceza Kanunları 97
III. Suçun İşlendiği An 98
A. Ani Suçlar 98
B. İhmali Suçlar 99
C. Kesintisiz (Mütemadi) ve Zincirleme (Müteselsil) Suçlar 99
§2. CEZA HUKUKU KURALLARININ YER BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI 100
I. Mülkilik İlkesi (Sistemi) 100
A. Genel Olarak 100
B. Ülke Kavramı 100
C. Suçun İşlendiği Yer Sorunu 105
D. Yabancı Ülkede Hüküm Verilmesi (TCK m.9) 107
II. Şahsilik İlkesi (Sistemi) 107 A. Faile Göre Şahsilik İlkesi 108
1. Görev Suçları (TCK m.10) 108
2. Vatandaş Tarafından İşlenen Suç (TCK m.11) 109 B. Mağdura Göre Şahsilik 111
1. Türkiye’nin Zararına İşlenen Suçlar (TCK m. 12/1) 111
2. Vatandaşın Zararına İşlenen Suçlar (Vatandaşı Koruma İlkesi ya da Mağdura Göre Şahsilik İlkesi) (TCK m. 12/2) 112
III. Evrensellik İlkesi (TCK m. 12/3) 113
IV. Koruma İlkesi (TCK m.13) 114
V. Yer Bakımından Uygulamada Özellik Gösteren Haller 114
A. Seçimlik Cezalarda Soruşturma (TCK m.14) 114
B. Soruşturma Koşulu Olan Cezanın Hesaplanması (TCK m.15) 115
C. Cezadan Mahsup (TCK m.16) 115
D. Hak Yoksunlukları (TCK m.17) 116
VI. İade (Geri Verme) 116
A. İade Kavramı 116
B. İadenin Kaynakları 117
C. İadenin Çeşitleri 117
D. İadenin Koşulları 118
1. Fiile İlişkin Koşullar 118
a. Fiil Her İki Devlet Kanununa Göre de Suç Sayılmalı ve Belli Ağırlıkta Olmalıdır (6706 sayılı Kanun m.10/2) 118
b. Suç Türkiye Devletinin Güvenliğine Karşı, Türkiye Devletinin veya Bir Türk Vatandaşının ya da Türk Kanunlarına Göre Kurulmuş Bir Tüzel Kişinin Zararına İşlenmiş Olmamalıdır (6706 sayılı Kanun m.11/1–c–3) 119
c. Suç Zamanaşımına veya Affa Uğramamış Olmalıdır (6706 sayılı Kanun m.11/1–c–5) 119
d. İadeye Konu Olan Suçun Talep Eden Ülke Yasasına Göre Ölüm Cezasını Gerektirmesi Halinde Bu Cezanın İnfaz Edilmeyeceği Konusunda Güvence Verilmiş Olmalıdır (6706 sayılı Kanun m.11/3) 120
e. Suç, Türkiye’nin Yargılama Yetkisine Giren Bir Suç Olmamalıdır (6706 sayılı Kanun m.11/1–c–4) 120
f. Suçun Düşünce Suçu veya Siyasi, Siyasi Suçla Bağlantısı ya da Askeri Suç Olmaması Gerekir(6706 sayılı Kanun m.11/1–c–1, 2) 120 aa. Düşünce Suçu 120 bb. Siyasi Suç 121 aaa. Siyasi Suçun Tanımı 121 bbb. Çeşitleri: Tam ve Nisbi Siyasi Suç 121 ccc. Siyasal Suç Kapsamında Görülmeyen Eylemler 121 cc. Siyasi Suçla Bağlantılı Suç 122 dd. Askeri Suç 122
2. Faile İlişkin Koşul 123
E. İade Yöntemi 123
F. İadesi İstenen Kişi Hakkında Geçici Tutuklama (6706 sayılı Kanun m.14) 124
G. Teslim (6706 sayılı Kanun m.20) 124
H. İade İsteminin Reddi 125
I. İadede Hususilik Kuralı[Sözl. m. 14; 6706 sayılı Kanun m. 10/4] 126
İ. Türkiye’nin iade talepleri ve şartları (6706 sayılı Kanun m.22) 126
VII. Yabancı Kanunun Göz Önünde Bulundurulması (TCK m.19) 127
A. Bir Türk veya Yabancının Yabancı Ülkede İşlediği Suç Bakımından Türkiye'de Yapılacak Yargılamada Uygulanacak Kanunun Belirlenmesi 127
B. Hükmün Uygulanması 127
§3. CEZA KANUNLARININ KİŞİ BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI 127
I. Genel Olarak 127
II. Ceza Kanununun Uygulanmasında Özellik Gösteren Kişiler 128 A. Cumhurbaşkanı 128 B. Milletvekilleri 129
1. Yasama sorumsuzluğu (Mutlak yasama dokunulmazlığı) 129
2. Sorumsuzluğun Koşulları 130
3. Sonuçları 130
4. Sorumsuzluk ile Dokunulmazlık Arasındaki Farklar 131
C. Diplomatlar 131
D. NATO Mensupları (Yabancı Asker Kişiler) 134
1. Genel Olarak 134
2. Sözleşme Kapsamına Giren Kişiler 134
3. Gönderen ve Kabul Eden Devletlerin Yargı Yetkileri 135
a. Mutlak Yargı Yetkisi 135
b. Öncelikli Yargı Yetkisi 136
İKİNCİ KİTAP SUÇ GENEL TEORİSİ
Birinci Bölüm SUÇ GENEL TEORİSİ KAVRAMI, SUÇUN TANIMI, SUÇ KAVRAMI VE SUÇUN YAPISAL UNSURLARI, UNSURLARIN DIŞINDA KALAN VE CEZALANDIRMAYA ETKİLİ OLAN ŞARTLAR
§1. SUÇ GENEL TEORİSİ KAVRAMI 137
I. Kavram 137
II. Suç Genel Teorisinin Yararı 138
§2. SUÇUN TANIMI VE SUÇ KAVRAMI 138
§3. SUÇUN YAPISAL UNSURLARI 139
I. Tipe Uygunluk 139 A. Kavram 139 B. Tipin İçeriği 141
1. Objektif Nitelikteki Unsurlar 141
a. Fail 141
b. Mağdur 141
c. Hareketin Konusu 142
d. Eylem 142 aa. Hareket 142 aaa. Hareket Teorileri 142 a1. Hareketin Temelini Hukuk Dışında Arayan Teoriler 142 aa1. Nedensel (Doğal) Hareket Teorisi 142 aa2. Amaççı Hareket Teorisi 143 aa3. Sosyal Hareket Teorisi 144 a2. Hareketin Temelini Hukuk İçinde Arayan Teori: Normativist Teori 144 a3. Görüşümüz 144 bbb. Hareket Yeteneği ve Tüzel Kişilerin Ceza Sorumluluğu 145 a1. Hareket Yeteneği 145 a2. Tüzel Kişilerin Ceza Sorumluluğu 145 aa1. Tüzel Kişi Kavramı 145 aa2. Tüzel Kişilerin Ceza Sorumluluğu 146 ccc. Hareketin Niteliğinin Suçların Sınıflandırılmasına Etkisi 148 a1. Hareketin Sayısına Göre Suçlar 148 aa1. Tek Hareketli Suçlar 148 aa2. Birden Fazla Hareketli Suçlar 148 aaa1. Birleşmiş Hareketli Suçlar 148 aaa2. Bölünebilen ya da Kesintili Suçlar 149 aa3. Seçimlik Hareketli Suçlar 149 aa4. İtiyadi Suçlar 149 a2. Hareketin Şekline Göre Suçlar 150 a3. Hareketin Önemine Göre Suçlar 151 bb. Netice 153 aaa. Kavram 153 bbb. Neticeye Göre Suçların Tasnifi 153 a1. Şekli Suç–Maddi Suç (Neticesiz– Neticeli Suçlar– Neticesi Harekete Bitişik Suçlar) 153 a2. Zarar Suçu–Tehlike Suçu 154 a3. Ani Suç–Kesintisiz (Mütemadi) Suç 154 a4. Kalkışma Suçları 157 cc. Nedensellik Bağı ve Fiilin Objektif Yüklenebilirliği (İsnad Edilebilirliği) 157 aaa. Genel Olarak 157 bbb. Nedensellik Bağlantısını Ortaya Koymaya Çalışan Teoriler 157 a1. Şart Teorisi 157 a2. Uygunluk (Uygun sebep) Teorileri 158 ccc. Nedensellik Bağlantısı Konusunda Çıkabilecek Bazı Sorunlar 159 a1. Nedensellik Bağının Kesilmesi Sorunu 159 a2. Atipik Nedensel Gelişme 160 a3. Failce Bilinmeyen Sebeplerin Neticeye Etkisi 161 a4. Mağdurda Mevcut Bir Halin Tipik Neticenin Meydana Gelmesinde Etkili Olması 161 a5. Öne Geçen Sebep 161 a6. Alternatif Nedensellik (Çift Nedensellik) 163 a7. Kümülatif Nedensellik (Neticenin Sebeplerin Toplamından Meydana Gelmesi) 164 a8. Rezerv Sebebin Önemsizliği (Varsayıma Dayalı Nedensellik) 164 ddd. Objektif Yüklenebilirlik (İsnadiyet) Teorisi 165 a1. Hakim Olabilirlik (Hükmedebilirlik) 166 a2. Yükümlülüğe Aykırılık İlişkisinin Bulunmaması (Hukuka Aykırılık İlişkisi ya da Hukuka Uygun Alternatif Hareketler) 172 a3. Neticenin Normun Koruma Alanı (ya da Amacı) Dışında Kalması (Risk Bağlantısının (İlişkisinin) Bulunmaması) 173 a4. Hukuken Önemli Riskin ya da Tehlikenin Bulunmaması, İzin Verilmiş Bir Riskin Varlığı ya da Riskin Azaltılması 174 a5. Varsayıma Dayalı Nedensellik 175
e. Tipte Yer Alan Diğer Objektif Nitelikteki Unsurlar 175
2. Sübjektif Nitelikteki Unsurlar 176
a. Kast 176 aa. Tanım–Kavram 176 bb. Kastın Unsurları 176 aaa. Bilme Unsuru: (Düşünme ve Öngörme) 176 bbb. İstemek (İrade Etmek) 179 cc. Kastın Aranacağı Zaman– Eklenen Kast 181 dd. Kastın Çeşitleri 183 aaa. Genel Kast–Özel Kast 183 a1. Genel kast 183 a2. Özel Kast (Amaç, maksat, niyet, saik) 183 aa1. Genel Olarak 183 aa2. Özel Kastın İşlevi 184 bbb. Ani Kast–Tasarlama (Taammüt–Düşünce) Kastı 184 ccc. Doğrudan Kast–Olası (Dolaylı) Kast 186 ee. Olası Kast (Dolaylı–Gayrı Muayyen Kast)–Bilinçli Taksir 186 aaa. Genel Olarak 186 bbb. Olası Kastın Sonuçları (Sorumluluğun Kapsamı) 188 ccc. Olası Kastın Uygulanamayacağı Suç Tipleri 189
b. Taksir 190
3. Yaptırım 190
4. Tipin İncelenmesinden Çıkan Sonuçlar (Tipin Sentezi) 190
a. Suçun Temel ve Türemiş Biçimi 190
b. Suçun Birleşik Şekli 191
II. Hukuka Aykırılık 191 A. Genel Olarak 191 B. Hukuka Aykırılık ve Kusur Ayrımı 192 C. Hukuka Uygunluk Sebepleri 193
1. Genel Olarak 193
2. Hukuka Uygunluk Sebeplerinin Niteliği 193
3. Özellikleri 194
4. Çeşitleri 195
a. Kanun Hükmünü Yerine Getirme 195 aa. Kavram– Tanım 195 bb. “Kanun” Teriminin Anlamı 196 cc. Kolluğun Zor ve Silah Kullanma Yetkisi 197 aaa. Genel Olarak 197 bbb. Kapsam 197 ccc. Zor Kullanma Yetkisinin Aşamaları 197
b. Meşru Savunma 200 aa. Hukuki Niteliği 200 bb. Meşru Savunmanın Koşulları 200 aaa. Saldırıya İlişkin Koşullar 201 a1. Bir Saldırı Bulunmalı 201 a2. Saldırı Haksız Olmalı 202 a3. Saldırı Bir Hakka Yönelmiş Olmalı 203 a4. Saldırı Halen Mevcut, Gerçekleşmesi ya da Tekrarı Muhakkak Olmalı 204 bbb. Savunmaya İlişkin Koşullar 204 a1. Savunmada Zorunluluk Bulunmalı 204 a2. Savunma Saldırıya ve Saldırana Karşı Yapılmalı (Saldırı ile Savunma Arasında Nedensellik Bağlantısı Bulunmalı) 205 a3. Saldırı ile Oranlı (=Ölçülü) Olmalı 205 cc. Haksız Tahrik–Meşru Savunma İlişkisi 206
c. Hakkın Kullanılması 207 aa. Genel Olarak 207 bb. Koşulları 207 cc. Hakkın Kullanılması (İcrası) Durumları 207 aaa. Hekimlik Mesleğinin İcrası 208 bbb. Eleştiri Amacıyla Yapılan Düşünce Açıklamaları 209 ccc. Gazetecilik Mesleğinin İcrası 211 ddd. İddia ve Savunma Dokunulmazlığı 212
d. İlgilinin Rızası 213 aa. Hukuksal Nitelik 213 bb. Koşulları 214 aaa. Mağdurun Üzerinde Serbestçe Tasarrufta Bulunabileceği Bir Hakkın Varlığı 214 bbb. Rızaya Ehliyet 216 ccc. Rızanın Açıklanması 216
e. Yükümlülüklerin Çatışması 217
5. Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Sınırın Aşılması (TCK m. 27) 220
a. Sınırın Kasten Aşılması 220
b. Sınırın Taksirle Aşılması 221
c. Meşru Savunmada Sınırın Korku, Panik ya da Heyecan Gibi Nedenlerle Aşılması 221
d. Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Hata ve Sınırın Aşılması 221
III. Kusurluluk 222 A. Kusurluluğun Koşulları 222
1. Kusur Yeteneğinin Varlığı 222
a. Kusur Yeteneği Kavramı 222
b. Kusur Yeteneğinin Bulunması Gereken Zaman 223
c. Kusur Yeteneğini Etkileyen Haller 224 aa. Yaş Küçüklüğü 225 aaa. Genel Olarak 225 bbb. Yaşla İlgili Bazı Ön Sorunlar 226 ccc. Yaş Küçüklüğü ve Akıl Hastalığının Aynı Kişide Birleşmesi 226 ddd. Yaş Küçüklüğü Halleri 226 a1. 12 Yaşını Doldurmamış Çocuklar (TCK m.31/1) 226 a2. 13–15 Yaş Arasında Kalan Küçükler (TCK m. 31/2) 228 a3. 16–18 Yaş Grubu (TCK m. 31/3) 230 bb. Akıl Hastalığı 231 aaa. Akıl Hastalığı Nedeniyle, İşlenen Fiilin Hukuki Anlam ve Sonuçlarının Algılanamaması veya Bu Fiille İlgili Olarak Davranışlarını Yönlendirme Yeteneğinin Önemli Derecede Azalması (TCK m.32/1) 231 a1. Kavram 231 a2. Tedbirin Süresi 232 bbb. Algılama Yeteneğinin Tümüyle Ortadan Kalkmaması ve Fakat İşlenen Fiille İlgili Olarak Önemli Derecede Olmamakla Birlikte Davranışlarını Yönlendirme Yeteneğinin Azalması 232 cc. Sağır ve Dilsizlik 234 dd. Geçici Nedenler, Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisinde Olma 234 aaa. Geçici Nedenler 234 bbb. Alkol ve Uyuşturucu Madde Etkisinde Olma 235
2. Kusurluluğu Kaldıran/Etkileyen Hallerin Bulunmaması 237
a. Mazeret Sebepleri 238 aa. Amirin Emrini İfa (m. 24/2, 3, 4) 238 aaa. Genel Olarak 238 bbb. Hukuki Niteliği 238 ccc. Koşulları 240 a1. Bir Emir Bulunmalıdır 240 a2. Emir Meşru (Bağlayıcı) Olmalıdır 240 a3. Kanuna Aykırı Emir– Konusu Suç Olan Emir 241 bb. Zorunluluk (Zaruret) Hali (m. 25/2) 243 aaa. Zorunluluk Halinin Koşulları 244 a1. Tehlikeye İlişkin Koşullar 244 aa1. Ağır ve Muhakkak Bir Tehlikenin Varlığı 244 aa2. Tehlikenin Bir “Hakka” Yönelik Olması 245 aa3. Tehlikeye Bilerek Sebebiyet Verilmemesi 245 a2. Korunmaya İlişkin Koşullar 246 aa1. Tehlike ile Korunma Hareketi Arasında Nedensellik Bağının Olması 246 aa2. Tehlikeden Başka Türlü Korunma İmkanının Bulunmaması 246 aa3. İşlenen Fiil ile Tehlike Arasında Oran Bulunması 247 aa4. Tehlikeye Göğüs Germe Yükümlülüğünün Bulunmaması 247 bbb. Zorunluluk Hali ve Meşru Savunma Hukuka Uygunluk Sebebinin Karşılaştırılması 248 cc. Meşru Savunmada Sınırın Heyecan, Korku veya Telaş Nedeniyle Aşılması (m.27/2) 248 dd. Cebir–Şiddet–Tehdit 251
b. Kusurluluğu Etkileyen Haller 253 aa. Haksız Tahrik 253 aaa. Genel Olarak 253 bbb. Haksız Tahrikin Uygulama Koşulları 254 a1. Tahrik Teşkil Eden Haksız Bir Fiil Bulunmalıdır 254 a2. Haksız Fiil Failde Hiddet veya Şiddetli Elem Etkisi Meydana Getirmelidir 256 a3. Suç Bu Hiddet ve Şiddetli Elem Etkisi Altında İşlenmelidir 256 a4. Suç Tahriki Oluşturan Haksız Eylemi İşleyen Kimseye Karşı İşlenmelidir 257 ccc. Haksız Tahrikin Varlığının Sonucu 258 ddd. Haksız Tahrikle İlgili Olarak Ortaya Çıkabilecek Sorunlar 258 bb. Hata 261 aaa. Kavram 261 bbb. Suçun Maddi Unsurlarında Hata 262 a1. Suçun Konusunda Hata 262 a2. Nedensellik Bağında Hata 264 a3. Suçun Maddi Unsurlarında Hatanın Sonuçları 265 ccc. Suçun Nitelikli Unsurlarında (Ağırlatıcı ve Hafifletici Sebeplerde) Hata 266 ddd. Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan Nedenlere Ait Koşulların Varlığında Hata 268 a1. Genel Olarak 268 a2. Hukuka Uygunluk Sebeplerinde Hata 269
1. Hukuka Uygunluk Sebebinin Varlığında Hata 269
2. Hukuka Uygunluk Sebeplerinin Koşullarında Hata 270 a3. Kusurluluğu Kaldıran ya da Azaltan Nedenlerde Hata 272 eee. Şahısta Hata 273 fff. Hedefte Sapma 274 ggg. Haksızlık Bilinci (Yasaklılık Yanılması) 277
§4. UNSURLARIN DIŞINDA KALAN VE CEZALANDIRILMAYA ETKİLİ OLAN ŞARTLAR (TİPİKLİK DIŞINDA BULUNAN HUSUSLAR) 279
I. Genel Olarak 279
II. Ön Şartlar 279
III. Cezalandırılabilme Şartları 280
IV. Muhakeme Şartları 282
İkinci Bölüm SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ BİÇİMLERİ
§1. TEŞEBBÜS AŞAMASINDA KALMIŞ SUÇLAR 285
I. Genel Olarak 285
II. Teşebbüsün Şartları 286
A. Ön Şart: Suç Tipinin Teşebbüse Elverişli Olması 286
B. Suç İşleme Kastının Varlığı (Suç, Kasten İşlenen Suçlardan Olmalıdır) 287
C. Suçun İcrasına Elverişli Hareketlerle Doğrudan Doğruya Başlamak 287
1. Sübjektif Teori 289
2. Objektif Teoriler 289 D. Failin İşlemeyi Kastettiği Suçu Elinde Olmayan Nedenlerle Tamamlayamaması 291
III. Teşebbüs Halinde Verilecek Cezanın Belirlenmesi 291
IV. İşlenemez Suça Teşebbüs (Elverişsiz Teşebbüs) 292
A. Objektif Teori 293
B. Sübjektif Teori 293
C. Yeni Objektif Teori (Tehlike Teorisi) 294
D. Görüşümüz 294
V. Teşebbüste Özellik Gösteren Diğer Bazı Haller 295
VI. Gönüllü Vazgeçme 296
§2. TAKSİRLİ SUÇLAR 297
I. Taksir Kavramı 297
II. Taksirin Tanımı 299
III. Taksirin Unsurları 299
A. Fiilin Taksirle İşlenebilen Bir Suç Olması 299
B. Hareketin İradi Olması–Neticenin İstenmemiş Bulunması 300
C. Özen Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemiş Olması 300
D. Neticenin Öngörülebilir Olması 301
E. Hareket ile Netice Arasında Nedensellik Bağının Varlığı 301
VI. Taksir Şekilleri 303
V. Bilinçli Taksir–Bilinçsiz Taksir 304
VI. Taksirli Suçlara İştirak 306
VII. Taksirli Suçlarda Verilecek Cezanın Belirlenmesi 307
VIII. Ceza Sorumluluğunun Kalkması 308
IX. Taksirli suçlarda haksız tahrik 309
§3. İHMALİ HAREKETLE İŞLENEN SUÇLAR 310
I. Kavram 310
II. Gerçek İhmali Suçlar 311
III. Gerçek Olmayan İhmali Suçlar 312
§4. NETİCESİ SEBEBİYLE AĞIRLAŞMIŞ SUÇLAR 312
I. Genel Olarak 312
II. Tanım–Çeşitleri–Koşulları 313 A. Tanım 313 B. Çeşitleri 313 C. Koşulları 314
III. Temel Suç ile Ağır veya Başka Netice Arasındaki Bağlantı 315
Üçüncü Bölüm SUÇLULARIN ÇOKLUĞU: FAİLLİK VE İŞTİRAK
§1. KAVRAM 317
§2. SUÇA KATILANLARIN SORUMLULUĞU KONUSUNDAKİ SİSTEMLER 318
§3. TCK’NIN KABUL ETTİĞİ SİSTEM 318
I. Genel Olarak 318
II. Faillik 319 A. Birlikte (Müşterek) Faillik 319
1. Genel Olarak 319
2. TCK Anlamında Birlikte (Müşterek) Faillik 322 B. Dolayısıyla Faillik (TCK. m. 37/2) 323
III. Suç Ortaklığı (Şeriklik) 325 A. Suç Ortaklığının Koşulları 325
1. Birden Çok Kişi (Fail) Tarafından Yapılan ve Aralarında Nedensel Bağlantı Bulunan Birden Çok Hareketin Varlığı (Objektif Koşul) 325
2. Suça Katılma Kastı (İştirak İradesi) (Sübjektif Koşul) 326 B. Suç Ortaklığı Halleri 326
1. Azmettirme 326 a. Kavram 326 b. Azmettirmede Ağırlatıcı Sebep 327 c. Muhbir Suç Ortağı (TCK m. 38/3) 327
2. Yardım Etme 328
a. Suç İşlemeye Teşvik Etmek 329
b. Suç İşleme Kararını Kuvvetlendirmek 329
c. Fiilin İşlenmesinden Sonra Yardımda Bulunacağını Vaat Etmek 329
d. Suçun Nasıl İşleneceği Hususunda Yol Göstermek 329
e. Fiilin İşlenmesinde Kullanılan Araçları Sağlamak 329
f. Suçun İşlenmesinden Önce veya İşlenmesi Sırasında Yardımda Bulunarak İcrasını Kolaylaştırmak 330
IV. Karar Verilen Suçun İşlenmesi (Bağlılık Kuralı) 330
V. Özgü Suçlarda İştirak 334
VI. İştirak Hâlinde İşlenen Suçlarda Gönüllü Vazgeçme 334
Dördüncü Bölüm SUÇLARIN ÇOKLUĞU (SUÇLARIN İÇTİMAI)– YASALARIN TEKLİĞİ (GÖRÜNÜŞTE İÇTİMA)
§1. SUÇLARIN ÇOKLUĞU (SUÇLARIN İÇTİMAI) HALLERİ 337
I. Bileşik Suç 337 A. Genel Olarak 337 B. Bileşik Suç Olarak Kabul Edilmeyen Haller 338
II. Zincirleme Suç 338 A. Tanım–Kavram 338 B. Koşulları 339
1. Aynı Suçun Birden Fazla İşlenmesi 339
2. Aynı Suçun Değişik Zamanlarda İşlenmesi 341
3. Bir (Aynı) Suç İşleme Kararı 341
4. Mağdurun Aynı (Tek) Kişi Olması 342
C. Zincirleme Suçun Varlığının Sonucu 342
D. Zincirleme Suç Hükmünün Uygulanamayacağı Suçlar 343
E. Aynı Suçun Birden Fazla Kişiye Karşı Tek Bir Fiille İşlenmesi 343
III. Fikri İçtima 344 A. Terim–Kavram 344 B. Koşulları 344
1. Tek Fiil 345
2. Birden Fazla Farklı Suçun Oluşması (Kanunun Değişik Hükümlerinin İhlali) 346
§2. YASALARIN TEKLİĞİ (GÖRÜNÜŞTE İÇTİMA) 347
ÜÇÜNCÜ KİTAP CEZA HUKUKUNUN YAPTIRIMLARI, BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ
§1. CEZA KAVRAMI VE CEZANIN (CEZALANDIRMANIN) AMAÇLARI 352
§2. CEZANIN NİTELİKLERİ 352
§3. CEZANIN TÜRLERİ 353
§4. TCK’DA YAPTIRIMLAR 354
I. Cezalar 355 A. Hapis Cezaları 355
1. Ağırlaştırılmış Hapis Cezası 355
2. Müebbet Hapis Cezası 355
3. Süreli Hapis Cezası 356
a. Kavram 356
b. Kısa Süreli Hapis Cezası ve Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar 356 aa. Kısa Süreli Hapis Cezası 356 bb. Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımlar 357 aaa. Çevirmenin Koşulları 357 bbb. Çevirme Zorunluluğu 357 ccc. Çevirme Yasağı 359 ddd. TCK m. 5 ve m. 50 360 ggg. Çevirmeye Konu Yaptırımlar 361 a1. Adli Para Cezasına Çevirme 361 a2. Tedbire Çevirme 361 aa1. Aynen İade, Suçtan Önceki Hale Getirme veya Tazmin Suretiyle Tamamen Giderme 361 aa2. Bir Eğitim Kurumuna Devam Etme 361 aa3. Belirli Yerlere Gitmekten veya Belirli Etkinlikleri Yapmaktan Yasaklanma 362 aa4. Ehliyet ve Ruhsat Belgelerinin Geri Alınması, Belli Bir Meslek ve Sanatı Yapmaktan Yasaklanma 362 aa5. Gönüllü Olarak Kamuya Yararlı Bir İşte Çalıştırılma 363 aa6. Çevrilen Ceza ve Tedbirlere Uymamanın Yaptırımı 363 aa7. Önlemin Değiştirilmesi 363 cc. Kısa Süreli Hapis Cezalarının Özel İnfaz Usulleri 364
B. Adli Para Cezası 366
1. Tanım–Kavram 366
2. Para Cezasına İlişkin Sistemler 367
3. TCK’da Para Cezası 367
4. Adli Para Cezasının İnfazı 368
II. Güvenlik Tedbirleri 369 A. Genel Olarak 369 B. Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma 370 C. Müsadere 375
1. Genel Olarak 375
2. Hukuki Nitelik 376
3. Müsaderenin Çeşitleri 376
4. Koşulları 377
a. Eşya Müsaderesinin Çeşitleri ve Koşulları 377 aa. Suçla İlgili Eşyanın Müsaderesi (TCK m. 54/1 ve 3) 377 bb. Suç Teşkil Eden Eşyanın Müsaderesi (TCK m.54/4) 379
b. Eşdeğer Müsaderenin Koşulları (TCK m. 54/2) 380
c. TCK m. 54/4 Anlamında Müsaderenin Koşulları 380
5. Kazanç Müsaderesi 381
a. Genel Olarak 381
b. Hukuki Nitelik 381
c. Kazanç Müsaderesinin Koşulları 381
d. Kaim Değerlerin Müsaderesinin Koşulları 382
D. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirleri 383
E. Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri 383
F. Suçta Tekerrür ve Özel Tehlikeli Suçlular 384
1. Kavram 384
2. Koşulları 384 a. Önceden İşlenen Suçtan Dolayı Verilen Hükmün Kesinleşmiş Olması 384 b. Yeni Bir Suçun İşlenmesi 386
3. Tekerrürde Süre 387
4. Tekerrürün Sonuçları 388
5. Özel Tehlikeli Suçlular 388 G. Sınır Dışı Edilme 390 H. Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbirleri 392
1. İznin İptali 392
2. Müsadere 393
3. Hakimin Takdir Yetkisi 394
§5. CEZANIN BELİRLENMESİ VE BİREYSELLEŞTİRİLMESİ 395
I. Cezanın Belirlenmesi 396 A. Genel Olarak 396 B. Ceza Türünün Belirlenmesi 397 C. Temel Cezanın Belirlenmesi 397
1. Genel Olarak 397
2. Cezanın Belirlenmesinde Göz Önünde Bulundurulması Gereken Hususlar 398
a. Suçun İşleniş Biçimi 398
b. Suçun İşlenmesinde Kullanılan Araçlar 399
c. Suçun İşlendiği Zaman ve Yer 399
d. Suçun Konusunun Önem ve Değeri 399
e. Meydana Gelen Zarar ve Tehlikenin Ağırlığı 400
f. Failin Kast veya Taksire Dayalı Kusurunun Ağırlığı 401
g. Failin Güttüğü Amaç ve Saiki 401
3. Olası Kast ve Bilinçli Taksirin Dikkate Alınması 402
4. Nitelikli Hallerin Varlığı 402
D. Sonuç Cezanın Belirlenmesi 405
E. Cezanın Yukarı ve Aşağı Sınırlarının Aşılmaması 406
F. Cezanın Hesaplanması 407
1. Genel Olarak 407
2. Adli Para Cezalarının Hesaplanması 407
3. Cezaların İçtimaı (Birleştirilmesi) 408
a. Genel Olarak 408
b. Cezaların İçtimaı Sistemleri 409
c. Cezaların İçtimaı Kuralları 409
d. İçtima Kurallarını Uygulama Yetkisi 410
II. Cezanın Bireyselleştirilmesi 411
A. Cezanın Bireyselleştirilmesi Kavramı 411
B. Cezanın Bireyselleştirilmesi Araçları 411
1. Takdiri İndirim Nedenleri 411
2. Mahsup 415
a. Genel Olarak 415
b. Hukuki Esası 415
c. Mahsup Hükümlerinin Uygulanış Şekli 415
d. Adli Kontrol ve Mahsup 416
e. Yurtdışında Geçen Sürenin Mahsubu 417
3. Hapis Cezasının Ertelenmesi 417
a. Tanım–Kavram 417
b. Koşulları 419 aa. İşlenen Suçtan Dolayı Verilecek Cezanın Belli Ağırlıkta Olması 419 bb. Daha Önce Kasıtlı Bir Suçtan Dolayı Hapis Cezasına Mahkum Edilmemiş Olmak 420 cc. Suç İşlemeyeceği Konusunda Mahkemede Bir Kanaatin Oluşması 422
c. Erteleme Kararı 422
d. Ertelemenin Koşula Bağlanması 423
e. Ertelemenin Denetime Tabi Tutulması: Denetimli Serbestlik 423 aa. Denetim Süresi 424 bb. Denetim Süresince Öngörülebilecek Yükümlülükler 424 cc.Uzman Kişinin Görevlendirilmesi ve Görevleri 425
f. Ertelemenin Sonucu 425
g. Ertelemenin Düşmesi 425
DÖRDÜNCÜ KİTAP DAVA VE CEZA İLİŞKİSİNİ DÜŞÜREN SEBEPLER
§1. GENEL OLARAK 429
§2. DAVA VE CEZA İLİŞKİSİNİ DÜŞÜREN SEBEPLER 430
I. Sanığın veya Hükümlünün Ölümü 430
A. Genel Olarak 430
B. Sanığın Ölümü 430
C. Hükümlünün Ölümü 431
D. Mağdurun Ölümü 431
II. Af 431 A. Genel Olarak 431 B. Affın Çeşitleri 432
1. Genel Af 432
2. Özel Af 433
3. Cumhurbaşkanınca Af 433
III. Zamanaşımı 433 A. Genel Olarak 433 B. Dava Zamanaşımı 434
1. Dava Zamanaşımına Tabi Olmayan Suçlar 435
2. Dava Zamanaşımı Süreleri 436
...