borçlar hukuku genel hükümler ders kitabı (9789750298547)

Önsöz V
Giriş:
BORÇLAR HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI
§ 1. BORÇLAR HUKUKUNUN KONUSU, TARİHÇESİ VE KAYNAKLARI 1
I. BORÇLAR HUKUKUNUN KONUSU 1
II. BORÇLAR HUKUKUNUN TARİHÇESİ 1
III. TÜRK BORÇLAR KANUNU’NUN YÜRÜRLÜĞÜ VE ZAMAN BAKIMINDAN UYGULAMA ALANI 1
IV. ÖZEL HUKUKUN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİ IŞIĞINDA TÜRK BORÇLAR KANUNU’NUN YERİ VE ÖNEMİ 2
§ 2. BORÇ VE BORÇ İLİŞKİSİ 4
I. DAR ANLAMDA BORÇ (BORÇ) 4
II. GENİŞ ANLAMDA BORÇ (BORÇ İLİŞKİSİ) 4
§ 3. BORÇ İLİŞKİSİNİN BORÇLULAR YÖNÜNDEN KAPSAMI: YÜKÜMLÜLÜK (BORÇ) 6
I. BİRİNCİ DERECE YÜKÜMLÜLÜKLER 6
A. Asli Edim Yükümlülükleri 6
B. Yan Edim Yükümlülükleri 7
C. Yan Yükümlülükler 7
1. İfaya Yardımcı Yan Yükümlülükler 7
2. Koruma Yükümlülükleri 8
a. Genel Olarak 8
b. Edim Yükümlülüğünden Bağımsız Borç İlişkisi 8
II. İKİNCİ DERECE (TALİ) YÜKÜMLÜLÜKLER (İFA YERİNE TAZMİN YÜKÜMLÜLÜĞÜ) 8
III. YÜKLEME (MÜKELLEFİYET) VE YÜKÜM (KÜLFET) 9
§ 4. BORÇ İLİŞKİSİNİN ALACAKLILAR YÖNÜNDEN KAPSAMI: ALACAK HAKKI 10
I. ESAS HAK: ALACAK HAKKI 10
A. Alacak Hakkının Nisbiliği İlkesi 10
1. Kural: Alacak Hakkının Nisbiliği İlkesi 10
2. Alacak Hakkının Nisbiliği İlkesinin İstisnaları 10
a. Üçüncü Kişilerin Ahlaka Aykırı Davranıştan Sorumluluğu 10
b. Borç İlişkisinin Üçüncü Kişilere Etkili Olduğu Durumlar 11
aa. Üçüncü Kişi Yararına Sözleşme 11
bb. Üçüncü Kişiyi Koruyucu Etkili Sözleşme 11
c. Borç İlişkisinden Doğan Alacak Hakkının İleri Sürülebileceği Çevrenin Genişlemesi 11
aa. Eşyaya Bağlı Borçlar 11
bb. Tapu Kütüğüne Şerh Edilen Kişisel Haklar 12
B. Alacak Hakkı ve Talep Hakkı 12
1. Talep Hakkı 12
2. Taleplerin Yarışması 12
3. Eksik (Tabii) Borçlar 13
a. Kavram 13
b. Çeşitleri 13
aa. Kumar ve Bahis Borçları 13
bb. Evlenme Simsarlığı Sözleşmesinden Doğan Ücret Ödeme Borcu 13
cc. Ahlaki Vazifeden Doğan Borçlar 14
dd. Sözleşmeden Doğan Eksik Borçlar 14
ee. Zamanaşımına Uğramış Borçlar 14
ff. Konkordato Dışı Borçlar 14
II. FER’İ (BAĞLI) HAKLAR 14
III. TALİ (İKİNCİL) HAKLAR 15
A. Yenilik Doğuran Haklar 15
1. Kavram 15
2. Çeşitleri 15
a. Konularına Göre 15
aa. Kurucu Yenilik Doğuran Haklar 15
bb. Değiştirici Yenilik Doğuran Haklar 16
cc. Bozucu Yenilik Doğuran Haklar 16
b. Kullanma Şekline Göre 16
aa. (İradi) Yenilik Doğuran Haklar 16
bb. Yenilik Doğuran Dava Hakları 16
3. Yenilik Doğuran Hakların Ortak Özellikleri 16
B. Def’iler (Karşı Haklar) 17
1. Kavram 17
a. (Dar Anlamda) Def’iler 17
b. İtirazlar 17
2. (Dar Anlamda) Def’i ile İtiraz Arasındaki Farklar 18
C. Yönetim (Temsil) Hakları 18
§ 5. BORCUN UNSURLARI: TARAFLARI VE KONUSU (EDİM) 19
I. BORCUN TARAFLARI 19
II. BORCUN KONUSU: EDİM 19
A. Kavram 19
B. Edimin Geçerlilik Unsurları 19
1. Edim Hukuken Korunan Yarar Sağlamalı 19
2. Edim Belirli veya En Azından Belirlenebilir Olmalı 19
3. Edim İmkânsız, Hukuka, Ahlaka ve Kişilik Hakkına Aykırı Olmamalı 20
C. Edimin Görünüş Şekilleri: Edim Davranışı ve Edim Sonucu 20
D. Çeşitleri 20
1. Davranış Şekli Bakımından 20
a. Olumlu Edim 20
b. Olumsuz Edim 21
2. İfa Süresi Bakımından 21
a. Ani Edim ve Sürekli Edim Ayrımı 21
b. Ani Edim ve Sürekli Edim Ayrımının Hukuki Sonuçları 22
c. Dönemli (Aralıklı) Edim 22
3. Bölünebilirliği Bakımından 22
E. Parça ve Çeşit (Cins) Borcu 22
1. Kavram 22
2. Ayrımın Misli Eşya ve Gayri Misli Eşya Ayrımı ile İlişkisi 23
3. Ayrımın Hukuki Sonuçları 23
F. Seçimlik Borçlar 23
§ 6. BORÇ VE SORUMLULUK 25
I. KAVRAM 25
A. “… İle” Sorumluluk 25
B. “…den” Sorumluluk 25
II. SORUMLULUK HUKUKUNA HÂKİM OLAN İLKELER 25
A. Kişisel Sorumluluk İlkesi 25
B. Malvarlığı ile Sorumluluk İlkesi 25
C. Parasal Değer ile Sorumluluk İlkesi 25
III. MALVARLIĞI İLE SORUMLULUK İLKESİ 26
A. Kural: Borçlunun Malvarlığı ile Sınırsız Sorumluluğu 26
B. İstisna: Sınırlı Sorumluluk 26
IV. SORUMLULUK VE TEMİNAT 26
Birinci Bölüm
BORÇ İLİŞKİSİNİN KAYNAKLARI
§ 7. BORÇ İLİŞKİSİNİN KAYNAKLARINA GENEL BAKIŞ 27
I. TBK’NIN GENEL HÜKÜMLERİNDE SAYILAN BORÇ İLİŞKİSİNİN TEMEL KAYNAKLARI 27
II. BORÇ İLİŞKİSİNİN DİĞER KAYNAKLARI 27
Birinci Ayırım
HUKUKİ İŞLEMDEN (SÖZLEŞMEDEN) DOĞAN BORÇ İLİŞKİLERİ
§ 8. HUKUKİ İŞLEM 28
I. HUKUKİ İŞLEM KAVRAMI 28
A. Kavram 28
B. Hukuki İşlemin Kurucu Unsuru: İrade Açıklaması 28
1. Hukuki İşlemle İrade Açıklaması Arasındaki İlişki 28
2. İrade Açıklaması Kavramı 29
3. İrade Açıklamasının Unsurları 29
a. İrade 29
b. Açıklama 29
4. İrade Açıklamasının Türleri 30
a. Açık ve Örtülü İrade Açıklaması Ayrımı 30
aa. Açık İrade Açıklaması 30
bb. Örtülü İrade Açıklaması 30
b. Ulaşması Gerekli Olan ve Ulaşması Gerekli Olmayan İrade Açıklaması Ayrımı 31
C. Hukuki İşlemin Geçerlilik Unsurları 31
1. Kesin Geçerlilik Unsurları 31
2. Dayanılabilir Geçerlilik Unsurları 32
D. Hukuki İşlemin Tamamlayıcı (Etkinlik) Unsurları 32
II. HUKUKİ İŞLEM ÇEŞİTLERİ 33
A. İşleme Katılan Kişi Sayısı Bakımından: Tek Taraflı Hukuki İşlemler ile İki veya Çok Taraflı Hukuki İşlemler 33
1. Tek Taraflı Hukuki İşlemler 33
2. İki veya Çok Taraflı Hukuki İşlemler 33
a. Sözleşmeler 33
b. Kararlar 33
B. İşlemin Malvarlığına Yaptığı Etki Bakımından: Kazandırma İşlemi, Borçlandırıcı İşlem ve Tasarruf İşlemi 34
1. Kazandırma İşlemi 34
a. Kazandırma İşlemi Çeşitleri 34
b. Kazandırma İşleminin Hukuki Sebebi 34
aa. İfa Sebebi 35
bb. Alacak Sebebi 35
cc. Bağışlama Sebebi 35
dd. Teminat Sebebi 35
ee. Diğer Sebepler 35
2. Borçlandırıcı İşlem ve Tasarruf İşlemi 36
a. Borçlandırıcı İşlem 36
aa. Genel Olarak 36
bb. Sebepten Soyut Borçlandırıcı İşlem: Soyut Borç Tanıması 36
b. Tasarruf İşlemi 37
aa. Genel Olarak 37
bb. Tasarruf İşleminin Sebebe Bağlılığı (İlliliği) veya Sebepten Soyutluğu (Mücerretliği) 37
aaa. Genel Olarak 37
bbb. Önemli Uygulama Alanları 38
c. Borçlandırıcı İşlem ve Tasarruf İşleminin Ayrılığı İlkesi 38
C. Sonuçlarını Doğurduğu An Bakımından: Sağlararası Hukuki İşlemler ve Ölüme Bağlı Hukuki İşlemler 38
§ 9. HUKUKİ İŞLEMİN GEÇERSİZLİĞİ 39
I. YOKLUK 39
II. MODERN GEÇERSİZLİK TEORİSİ: KESİN GEÇERSİZLİK VE İPTAL EDİLEBİLİRLİK AYRIMININ AŞILMASI 39
III. GEÇERSİZLİK (HÜKÜMSÜZLÜK) 40
A. Kesin Hükümsüzlük 40
1. Kavram 40
2. Kesin Hükümsüz İşlemin Tahvil (Dönüştürme) Yoluyla Hüküm ve Sonuç Doğurması 41
3. Kesin Hükümsüz İşlemin Dürüstlük Kuralı Vasıtasıyla Hüküm ve Sonuç Doğurması 41
4. Kesin Hükümsüzlük Sebepleri 41
5. Tam Kesin Hükümsüzlük – Kısmi Kesin Hükümsüzlük 42
a. Kural: Geçerli Hükümlerle Sözleşmenin Bağlayıcılığı 42
b. İstisna: Sözleşmenin Tamamının Hükümsüzlüğü 43
6. Esnek Geçersizlik Hâlleri 43
a. Geçersizliği İleri Sürebilecek Olan Çevrenin Daralması 44
b. Geçersizliğin Etkisinin Ağırlaşması 45
c. Geçersizliğin Etkisinin Yürürlüğe Girdiği Anın Değişmesi 45
B. Düzeltilebilir Geçersizlik (Düzeltilebilir Hükümsüzlük) 45
1. Kavram 45
2. Hukuki Sonuçlar 46
C. Askıda Geçersizlik (Askıda Hükümsüzlük) 46
1. Kavram 46
§ 10. TEK TARAFLI HUKUKİ İŞLEMDEN DOĞAN BORÇLAR: DUYURU YOLUYLA ÖDÜL SÖZÜ VERME 48
I. GENEL OLARAK TEK TARAFLI HUKUKİ İŞLEMDEN DOĞAN BORÇLAR 48
II. DUYURU YOLUYLA ÖDÜL SÖZÜ VERME 48
A. Hukuki Niteliği 48
B. Duyuru Yoluyla Ödül Sözü Vermenin Unsurları 48
C. Duyuru Yoluyla Ödül Sözü Vermenin Sonuçları 49
D. Duyuru Yoluyla Verilmiş Ödül Sözünden Cayma veya Sonucun Engellenmesi 50
E. Ödüllü Yarışma 50
§ 11. SÖZLEŞME GÖRÜŞMELERİ 51
I. SÖZLEŞME GÖRÜŞMELERİ SÜRESİNCE DÜRÜSTLÜK KURALINDAN DOĞAN BORÇ İLİŞKİLERİ 51
A. Sözleşme Görüşmelerinde Kusurlu Davranıştan Doğan Sorumluluk (Culpa in Contrahendo) 51
1. Kavram 51
2. Unsurları 51
a. Sözleşme Görüşmelerinden Doğan Yükümlülüklere Aykırı Davranış 51
b. Diğer Unsurlar: Kusur, Zarar ve Uygun Nedensellik Bağı 52
3. Hukuki Sonuçları 52
B. Güven İlişkisinden Doğan Sorumluluk (Güven Sorumluluğu) 53
1. Kavram 53
2. Unsurları 53
a. Taraflar Arasında Güven İlişkisi Söz Konusu Olmalı 53
b. Güvenin Boşa Çıkmış Olması 54
c. Diğer Unsurlar: Kusur, Zarar ve Uygun Nedensellik Bağı 54
3. Hukuki Sonuçları 54
4. Örnek: Swissair Kararı 54
II. SÖZLEŞME GÖRÜŞMELERİ ANLAŞMALARI 55
A. Görünüm Şekilleri 55
B. Sözleşme Görüşmeleri Anlaşmalarının Konuları 55
III. ASIL SÖZLEŞMENİN KURULMASINI SAĞLAYAN VEYA ONUN HÜKÜMLERİNİ BELİRLEYEN SÖZLEŞMELER 56
A. Asıl Sözleşmenin Kurulmasını Sağlayan Sözleşmeler 56
B. Asıl Sözleşmenin Hükümlerini Belirleyen Sözleşmeler (Çerçeve Sözleşmeler) 56
§ 12. SÖZLEŞME KAVRAMI VE TÜRLERİ 57
I. SÖZLEŞME KAVRAMI 57
II. SÖZLEŞME TÜRLERİ 57
A. Bir Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmeler 57
B. İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmeler (İki Taraflı Sözleşmeler) 57
1. Tam İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmeler (Karşılıklı Borç Yükleyen Sözleşmeler) 58
2. Eksik İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşmeler 58
§ 13. SÖZLEŞMENİN KURULMASI 59
I. İRADE AÇIKLAMALARININ BİRBİRİNE UYGUN OLMASI 59
A. Fiili Uygunluk ve Varsayımsal Uygunluk 59
B. İrade Açıklamalarının Anlamlandırılması: Yorum 60
C. İrade Açıklamalarının Uygunluğu ile İrade Bozukluğu Arasındaki İlişki 61
D. İrade Açıklamalarının Birbirine Uygunluğunun Kapsamı 61
1. Esaslı Noktalar 62
a. Objektif Esaslı Noktalar 62
b. Subjektif Esaslı Noktalar 62
2. İkinci Derecedeki Noktalar 62
a. Objektif İkinci Derecedeki Noktalar 63
b. Subjektif İkinci Derecedeki Noktalar 63
E. Özel Bir Sorun: Sözleşme Taraflarının Kullandıkları Genel İşlem Koşullarının Çatışması 63
II. İRADE AÇIKLAMALARININ KARŞILIKLI OLMASI 64
A. Öneri 64
1. Öneri Kavramı ve Unsurları 64
2. Öneriden Ayrılması Gereken Bir Kavram: Öneriye Davet 64
3. Açık veya Örtülü Öneri 65
4. Önerinin Hüküm ve Sonuçları 65
a. Süreli Öneride Bağlılık Süresi 66
b. Süresiz Öneride Bağlılık Süresi 66
aa. Hazırlar Arasındaki Süresiz Öneri 66
bb. Hazır Olmayanlar Arasındaki Süresiz Öneri 67
aaa. Önerinin Karşı Tarafa Geç Ulaşması (TBK m. 5/II) 67
bbb. Zamanında Gönderilen Kabulün Geç Ulaşması (TBK m. 5/III) 67
5. Önerinin Geri Alınması 68
a. Hazırlar Arasındaki Öneriler 68
b. Hazır Olmayanlar Arasındaki Öneriler 68
6. Bazı Özel Durumlar 69
a. Ismarlanmamış Şeyin Gönderilmesinin Öneri Sayılmaması 69
b. Fiyatını Göstererek Mal Sergilemenin veya Fiyat Listesi Benzeri Göndermenin Herkese Açık Öneri Sayılması 69
aa. Fiyat Listesi ve Benzerlerinin Gönderilmesi 69
bb. Fiyatını Göstererek Mal Sergilemek 70
c. Elektronik Ortamda Öneri 70
B. Kabul 71
1. Kabul Kavramı ve Unsurları 71
2. Açık ve Örtülü Kabul 71
a. Açık Kabul 71
b. Örtülü Kabul 71
aa. İşin Özelliği ve Durumun Gereği Olarak Susmanın Kabul Sayılması 72
bb. Kanun Gereği Susmaya Kabul Sonucu Bağlanması 72
3. Kabulün Hüküm ve Sonuçları 72
4. Kabulün Geri Alınması 72
III. SÖZLEŞMENİN KURULDUĞU AN 72
IV. SÖZLEŞMENİN HÜKÜM VE SONUÇLARINI MEYDANA GETİRDİĞİ AN 73
§ 14. İRADE İLE AÇIKLAMANIN BİRBİRİNE UYGUN OLMAMASI HALLERİ 74
I. İRADE İLE AÇIKLAMANIN BİRBİRİNE UYGUN OLMADIĞI HALLERE GENEL BAKIŞ 74
II. ZİHNİ KAYIT 74
III. LATİFE BEYANI (CİDDİ OLMAYAN AÇIKLAMA 75
IV. MUVAZAALI İŞLEM (DANIŞIKLI İŞLEM) 75
A. Kavram 75
B. Unsurları 75
1. Görünürdeki İşlem 75
2. Muvazaa Anlaşması 75
3. Aldatma Kastı 76
4. Gizli İşlem 76
C. Muvazaa Çeşitleri 76
1. Basit Muvazaa (Mutlak Muvazaa) 76
2. Nitelikli Muvazaa (Nisbi Muvazaa) 76
D. Yaptırımı 77
1. Görünürdeki Sözleşmenin Geçersizliği 77
a. Kural: Kesin Hükümsüzlük 77
b. İstisna: Özel Kanun Hükümleri 78
2. Gizli Sözleşmenin Geçerliliği 78
3. Özel Bir Durum: Kısmi Muvazaa Durumunda Geçersizlik 79
E. Muvazaa ile İnançlı İşlemin Karşılaştırılması 79
1. İnançlı İşlem Kavramı ve Unsurları 79
2. İnançlı İşlem ile Muvazaanın Benzerlikleri ve Farklılıkları 80
F. Muvazaa ile Namı Müstearın Karşılaştırılması 81
G. Muvazaa ile Kanuna Karşı Hilenin Karşılaştırılması 81
V. İRADE BOZUKLUKLARI 82
A. Yanılma (Hata) 82
1. Kavram 82
2. Esaslı Yanılmanın Koşulları 82
a. Açıklamada Yanılmanın Esaslı Olması 82
aa. Sözleşmenin Niteliğinde Yanılma 83
bb. Sözleşmenin Konusunda Yanılma 83
cc. Sözleşmenin Karşı Tarafının Kimliğinde Yanılma 84
dd. Sözleşmede Dikkate Alınan Kişinin Kimliğinde Yanılma 84
ee. Miktarda Yanılma 84
b. Saik Yanılmasının Esaslı Olması (Temel Yanılması) 85
aa. Genel Olarak Saik Yanılması 85
bb. Saik Yanılmasının Esaslı Olmasının (Temel Yanılmasının) Koşulları 85
aaa. Subjektif Unsur 86
bbb. Objektif Unsur 86
cc. Gelecekteki Olgulara İlişkin Yanılmanın Temel Yanılması Teşkil Edip Edemeyeceği Sorunu 86
c. İletmede Yanılmanın Esaslı Olması 87
3. Esaslı Yanılmanın Sonuçları 87
a. Sözleşmeye Etkisi: Yanılanın Onama veya Onamama Hakkı 87
aa. Yanılanın Sözleşmeyi Onaması veya Onamış Sayılması 88
bb. Yanılanın Sözleşmeyi Onamaması 88
b. Tazminat: Karşı Tarafın Uğradığı Olumsuz Zararın Tazmini 88
B. Aldatma (Hile) 89
1. Kavram 89
2. Koşulları 90
a. Aldatma Davranışında Bulunulmuş Olması 90
b. Aldatma Davranışının Karşı Sözleşen veya Onun Yardımından Yararlandığı Kişi Tarafından Yapılmış Olması 90
c. Aldatma Kastı Bulunması 91
d. Aldatmanın Hukuka Aykırı Olması 91
e. Uygun Nedensellik Bağı: Sözleşme Aldatmanın Etkisiyle Kurulmuş Olmalı 91
3. Sonuçları 91
a. Sözleşmeye Etkisi: Aldatılanın Onama veya Onamama Hakkı 91
b. Tazminat: Aldatılanın Uğradığı Zararın Tazmini 92
C. Korkutma (İkrah) 92
1. Kavram 92
2. Koşulları 92
a. Korkutma Davranışında Bulunulmuş Olması 92
b. Korkutma Davranışının Karşı Sözleşen veya Onun Yardımından Yararlandığı Kişi Yahut Üçüncü Kişi Tarafından Yapılmış Olması 92
c. Korkutmanın Tehlike Doğurması 93
d. Korkutulanın İçinde Bulunduğu Durum Bakımından Tehlikenin Doğduğuna İnanmakta Haklı Olması 93
e. Korkutma Kastı Bulunması 93
f. Korkutma Hukuka Aykırı Olmalı 93
g. Uygun Nedensellik Bağı: Sözleşme Korkutmanın Etkisiyle Kurulmuş Olmalı 94
3. Sonuçları 94
a. Sözleşmeye Etkisi: Aldatılanın Onama veya Onamama Hakkı 94
b. Tazminat 95
aa. Korkutulanın Uğradığı Zararın Tazmini 95
bb. Karşı Tarafın Uğradığı Zararın Tazmini 95
§ 15. AŞIRI YARARLANMA (GABİN) 96
I. KAVRAM 96
II. KOŞULLARI 96
A. Objektif Unsur: Sözleşmede Karşı Edimler Arasında Açık Oransızlık Olması 96
B. Subjektif Unsur 97
C. Sömürme Kastı 97
V. YAPTIRIMI 97
A. Sözleşmeye Etkisi 97
B. Zarar Görenin Seçimlik Hakkı 97
1. İptal Hakkı 98
2. Kısmi İptal Hakkı: Edimler Arasındaki Oransızlığın Giderilmesini Talep Hakkı 98
3. Hakkın Kullanılabileceği Süre 98
C. Zarar Görenin Zararının Tazmini 99
§ 16. SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜ 100
I. SÖZLEŞME ÖZGÜRLÜĞÜ KAVRAMI 100
II. SÖZLEŞME KURMA VEYA KURMAMA ÖZGÜRLÜĞÜ VE İSTİSNALARI 100
A. Kanundan Doğan Sözleşme Kurma Zorunluluğu 100
1. Özel Hukuk Kökenli Kanunlardan Doğan Sözleşme Yapma Zorunluluğu 100
2. Kamu Hukuku Kökenli Kanunlardan Doğan Sözleşme Yapma Zorunluluğu 101
B. Hukuki İşlemden Doğan Sözleşme Yapma Zorunluluğu 101
1. Önsözleşme 101
2. Opsiyon Sözleşmesi 102
III. SÖZLEŞMENİN İÇERİĞİNİ DÜZENLEME ÖZGÜRLÜĞÜ VE SINIRLARI 103
A. Sözleşmenin İçeriğini Düzenleme Özgürlüğünü Sınırlayan Hâller 103
1. Emredici Hukuk Kurallarına Aykırılık 103
2. Ahlaka, Kamu Düzenine ve Kişilik Hakkına Aykırılık 104
a. Ahlaka Aykırılık 104
b. Kamu Düzenine Aykırılık 104
c. Kişilik Hakkına Aykırılık 105
3. Konusu Başlangıçta Objektif Olarak İmkânsız Olan Sözleşmeler 105
C. Sınırlara Aykırılığın Yaptırımı: Kesin Hükümsüzlük 106
§ 17. GENEL İŞLEM KOŞULLARI 107
I. GENEL OLARAK 107
A. Bireysel Sözleşmeden Standart Sözleşmeye Geçiş 107
B. İdari ve Yargısal Denetim 107
C. Yargısal Denetime Genel Bakış 108
II. KONUSU 109
III. UYGULAMA ALANI 109
A. TBK m. 20–25’in Tüketici Standart Sözleşmelerine Uygulanması 109
B. TBK m. 20–25’in Ticari Standart Sözleşmelere Uygulanmaması 110
C. TBK m. 20–25’in Katılmalı Sözleşmelere Uygulanması 111
IV. YARGISAL DENETİM AŞAMALARI 111
A. Ön Kontrol Aşaması: Genel İşlem Koşulu Nitelendirmesi 112
B. Kapsam Denetimi: Genel İşlem Koşulunun Sözleşme Kapsamına Girip Girmediğine İlişkin Denetim 113
1. Genel Kapsam Denetimi 113
a. İlişkilendirme (Dahil Olma) Denetimi 113
b. Yürürlük Denetimi 114
2. Özel Kapsam Denetimi 115
3. Kapsam Denetimine Aykırılığın Yaptırımı: Yazılmamış Sayılma 116
C. Yorum Denetimi 116
D. İçerik Denetimi 117
1. Genel İçerik Denetimi 117
a. Genel Olarak 117
b. Konusu 117
c. Unsurları 118
aa. Karşı Sözleşenin Aleyhine veya Onun Durumunu Ağırlaştırıcı Bir Kayıt Olması 118
bb. Dürüstlük Kuralına Aykırılık 118
d. Genel İçerik Denetimine Aykırılığın Yaptırımı: Kısmi Kesin Hükümsüzlük 118
2. Özel İçerik Denetimi: Değiştirme Yasağı 119
a. Kavram 119
b. Özel İçerik Denetimine Aykırılığın Yaptırımı: Yazılmamış Sayılma 119
V. GENEL BAKIŞ 119
§ 18. ŞEKİL ÖZGÜRLÜĞÜ 125
I. GENEL OLARAK 125
II. ŞEKLİN ÇEŞİTLERİ 125
A. Amaçlarına Göre Şekil Çeşitleri 125
1. Geçerlilik Şartı Olarak Şekil (Geçerlilik Şekli) 125
a. Yasal Geçerlilik Şekli 126
b. İradi Geçerlilik Şekli 126
2. İspat Şartı Olarak Şekil (İspat Şekli) 126
B. Yapılış Tarzına Göre Şekil Çeşitleri 126
1. Sözlü Şekil 127
2. Adi Yazılı Şekil 127
a. Adi Yazılı Şeklin Unsurları 127
aa. Metin 127
bb. İmza 128
aaa. Borç Altına Girenin İmzasının Gerekli ve Yeterli Olması 128
a’. Kural: El Yazılı İmza 128
b’. İstisna: Güvenli Elektronik İmza 129
c’. İstisna: El Yazısı Dışında Başka Bir Araçla Atılan İmza 129
d’. İstisna: İmza Yerine Geçen Parmak İzi, İşaret ve Mühür 130
bbb. İmzanın Yeri 130
ccc. Görme Engellilerin İmzası 130
b. Yazılı Şekil Yerine Geçen Metinler 131
3. Nitelikli Yazılı Şekil 131
4. Resmi Şekil 131
a. Kavram 131
b. Resmi Sözleşme Düzenlemeye Yetkili Kişiler 132
III. ŞEKLİN KAPSAMI 132
IV. ŞEKLE TÂBİ SÖZLEŞMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI 133
A. Geçerliliği Şekle Tâbi Sözleşmelerde Değişiklik 133
B. İspatı Şekle Tâbi Sözleşmelerde Değişiklik 133
V. ŞEKLE UYULMAMASININ SONUÇLARI 133
A. Kural: Kesin Hükümsüzlük/Esnek Geçersizlik 133
B. Hukuki İşlemin İstisnaen Hüküm ve Sonuçlarını Doğurması 134
1. Tahvil (Dönüştürme) 134
2. Şekil Noksanı Sebebiyle Geçersizliği İleri Sürmenin Dürüstlük Kuralına Aykırı Olması (Hakkın Açıkça Kötüye Kullanılması) 135
a. Dürüstlük Kuralına Aykırı Olan (Hakkın Kötüye Kullanıldığı) Haller 135
b. Dürüstlük Kuralının Aykırılığı Düzeltmesi: Şekil Eksikliği Bulunan Sözleşmenin Geçerli Sayılması 136
§ 19. SÖZLEŞMELERİN YORUMU 137
I. GENEL OLARAK 137
II. KURAL: GERÇEK VE ORTAK İRADEYE UYGUN YORUM 137
III. YORUM ARAÇLARI 137
IV. YORUM İLKELERİ 138
§ 20. TEMSİL 139
I. KAVRAM 139
II. UYGULAMA ALANI 139
III. BENZER KAVRAMLARDAN FARKI 140
IV. ÇEŞİTLERİ 141
A. Dolaylı Temsil 141
B. Doğrudan Temsil 141
V. YETKİLİ TEMSİL 141
A. Temsil Olunan Adına ve Hesabına Hareket 142
1. Kural: Temsilci Olduğunu Açıklama 142
2. İstisna: İlgili İçin Açık/Örtülü İşlem 142
a. İlgili İçin Açık İşlem 142
b. İlgili İçin Örtülü İşlem 143
B. Temsil Yetkisinin Bulunması 143
1. Temsil Yetkisi Verilmesi 143
a. Temsil Yetkisinin Açık veya Örtülü Olarak Verilmesi 143
b. Temsil Yetkisi Verilmesinin Şekli 144
2. Temsil Yetkisinin Temel İlişkiden Bağımsızlığı 145
3. Temsilde Ehliyet 145
a. Temsil Olunan Açısından 145
b. Temsilci Açısından 146
4. Temsil Yetkisinin Çeşitleri 146
a. Veriliş Şekline Göre: İç Temsil Yetkisi – Dış Temsil Yetkisi 146
b. Yetkili Olan Kişilere Göre: Tek Başına Temsil Yetkisi – Birlikte Temsil Yetkisi 147
c. Alt Temsil Yetkisi 147
5. Temsil Yetkisinin Kapsamı 148
a. Konusuna Göre Temsil Yetkisi 148
aa. Genel Temsil Yetkisi 148
bb. Özel Temsil Yetkisi 148
b. Temsil Yetkisinin Sınırlanması 150
c. Temsilcinin Temsil Yetkisini Talimatlara Uygun Kullanması 150
d. Özel Durumlar: Temsilcinin Kendi Kendisiyle veya İki Tarafın Temsilcisi Olarak İşlem Yapması 151
6. Temsil Yetkisinin Sona Ermesi 151
a. Sona Erme Sebepleri 151
aa. Yetkinin Geri Alınması (Azil) 152
bb. Diğer Sona Erme Sebepleri 152
b. Sona Ermenin Sonuçları ve İyiniyetli Üçüncü Kişinin Korunması 153
aa. İyiniyetli Temsilcinin Yaptığı Hukuki İşlemde İyiniyetli Üçüncü Kişinin TBK m. 45 Hükmü Uyarınca Korunması (Çifte İyiniyet) 154
bb. Temsil Yetkisi Geri Alınmış Olan Kötüniyetli Yetkisiz Temsilcinin Yaptığı Hukuki İşlemde İyiniyetli Üçüncü Kişinin Korunması 154
aaa. Temsil Yetkisi Alınmadan Önce Yetki Belgesi İbraz Edilen İyiniyetli Üçüncü Kişinin TBK m. 42/III Hükmü Uyarınca Korunması 154
bbb. Temsil Yetkisi Alındıktan Sonra Yetki Belgesi İbraz Edilen İyiniyetli Üçüncü Kişinin TBK m. 41/II Hükmü Uyarınca Korunması 155
cc. İyiniyetli Üçüncü Kişinin TBK m. 44 Hükmü Uyarınca Tazminat Vasıtasıyla Korunması 155
VI. YETKİSİZ TEMSİL 156
A. Yetkisiz Temsil Kavramı ve Görünüm Biçimleri 156
B. İşlemin Askıda Geçersiz Olması 156
C. Temsil Olunanın İşlemi Onaması veya Onamaması 157
1. Temsil Olunanın İşlemi Onaması Hâlinde 157
a. Sözleşmeyle Bağlı Olma 157
b. Tazminat 157
2. Temsil Olunanın İşlemi Onamaması Hâlinde 158
a. Sözleşmeyle Bağlı Olmama 158
b. Tazminat 158
aa. Üçüncü Kişinin Yetkisiz Temsilciden Tazminat Talebi 158
aaa. Yetkisiz Temsilcinin Kusuru Aranmaksızın Üçüncü Kişinin Olumsuz Zararının Tazmini (TBK m. 47/I) 158
bbb. Yetkisiz Temsilcinin Kusuruyla Sebebiyet Verdiği Üçüncü Kişinin Olumlu Zararının Tazmini: Hakkaniyet Tazminatı (TBK m. 47/II 159
bb. Üçüncü Kişinin Temsil Olunandan Tazminat Talebi 159
aaa. Temsil Olunanın TBK m. 44/II Uyarınca Sorumluluğu 159
bbb. Temsil Olunanın İfa Yardımcısının Davranışından Dolayı Sorumluluğu 159
c. Sebepsiz Zenginleşme 160
D. Temsil Olunanla Yetkisiz Temsilci Arasındaki İlişki ve Bu İlişkiden Doğan Hak ve Yükümlülükler 160
VII. TEMSİL YETKİSİNİN DÜRÜSTLÜK KURALINA AYKIRI OLARAK KULLANILMASI (TEMSİL YETKİSİNİN KÖTÜYE KULLANILMASI) 160
İkinci Ayırım
HAKSIZ FİİLDEN DOĞAN BORÇ İLİŞKİSİ
§ 21. HAKSIZ FİİL VE HUKUKİ SORUMLULUK 161
I. GENEL OLARAK 161
II. AMACI 161
III. SORUMLULUK VE SİGORTA ARASINDAKİ İLİŞKİ 162
IV. AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNDA SÖZLEŞME DIŞI SORUMLULUK HUKUKUNDAKİ GELİŞMELER 162
V. İSVİÇRE HUKUKUNDA SORUMLULUK HUKUKUNDAKİ GELİŞMELER 162
VI. HAKSIZ FİİL SORUMLULUĞUNUN DAYANDIĞI ESASLAR VE SORUMLULUK ÇEŞİTLERİ 163
A. Kusur Sorumluluğu 163
B. Kusursuz Sorumluluk 164
1. Genel Olarak 164
a. Hakkaniyet Düşüncesi 164
b. Hakimiyet (Objektif Özen Yükümünün İhlali) Düşüncesi 164
c. Tehlike Düşüncesi 165
2. Kusursuz Sorumluluk Halleri 165
VII. BENZER TALEPLERLE OLAN İLİŞKİSİ 165
A. Hukuki İşlemlerden Doğan Taleplerle 165
B. Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Taleplerle 165
C. Vekaletsiz İşgörmeden Doğan Taleplerle 166
§ 22. DAR ANLAMDA HAKSIZ FİİL (KUSUR) SORUMLULUĞU 167
I. KUSUR SORUMLULUĞU 167
II. FİİL (DAVRANIŞ) 167
A. Kavram 167
B. Çeşitleri 168
1. Olumlu Fiil (Davranış) 168
2. Olumsuz Fiil (Davranış