Bireysel İş Hukukunda Tahkim
İçindekileri İncele
Sunuş 7
Önsöz / Teşekkür 9
Kısaltmalar Cetveli 19
Özet 21
BİRİNCİ BÖLÜM GENEL ÇİZGİLERİYLE TAHKİM
I. TAHKİMİN GENEL ESASLARI, TARİHSEL GELİŞİMİ, NİTELİĞİ, ÖZELLİKLERİ VE TÜRLERİ 23 A. TAHKİMİN GENEL ESASLARI 23
1. Devletin Yargı Yetkisi 23
2. Tahkim Kavramı 29
3. Tahkim Sözleşmesi Kavramı 33 B. TAHKİMİN TARİHSEL GELİŞİMİ 34 C. TAHKİMİN ÖZELLİKLERİ 42
1. Hızlılık 42
2. Gizlilik 44
3. Esneklik 44
4. Uzmanlık 45
5. Ucuzluk 45
6. Diğer Nedenler 46 D. TAHKİM TÜRLERİ 47
1. Zorunlu – Gönüllü Tahkim 47
2. Ulusal (İç) – Uluslararası (Dış) Tahkim 49
3. Ad Hoc (Arızi)– Kurumsal Tahkim 49
4. İki Taraflı – Çok Taraflı Tahkim 50
5. Tek Kademeli – İki Kademeli Tahkim 51
6. Asimetrik Tahkim 51
II. TAHKİM SÖZLEŞMESİ 52 A. TAHKİM SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ, UNSURLARI, TÜRLERİ VE ETKİSİ 52
1. Tahkim Sözleşmesinin Hukuki Niteliği 52
a. Sözleşme Serbestisi İlkesi 54
b. Maddi Hukuk Sözleşmesi Görüşü 54
c. Usul Hukuku Sözleşmesi Görüşü 55
d. Karma Nitelikli Sözleşme Görüşü 57
e. Sui Generis Sözleşme Görüşü 57
f. Kanaatimiz 57
2. Tahkim Sözleşmesinin Unsurları 58
a. Taraflar Arasında Mevcut Bir Hukuki İlişki Olması 58
b. Taraflar Arasında Tahkime Konu Olan ya da Olabilecek Uyuşmazlığın Belirli Olması 59
c. Tahkime Başvurmak Bakımından Karşılıklı İradelerin Varlığı 59
d. Tahkim Sözleşmesinin Yazılı Şekilde Yapılması 60
3. Tahkim Sözleşmesinin Kurulma Şekli 60
4. Tahkim Sözleşmesinin Hukuki Etkileri 61
a. Bağımsızlığı 61
b. Bağlayıcılığı 64
c. Dava Açılmasını Engellemesi – Tahkim İlk İtirazı 66
B. TAHKİM SÖZLEŞMESİNİN YAPILMASI VE GEÇERLİLİK ŞARTLARI 68
1. Tahkim Sözleşmesi Yapma Ehliyeti 68
2. Tahkime Başvurma İradesi ve Tahkim İradesini Geçersiz Kılan Haller 71
3. Tahkime Elverişlilik 74
a. Sübjektif Tahkime Elverişlilik 76
b. Objektif Tahkime Elverişlilik 76
c. Yargıtay Kararlarında Tahkime Elverişli Olmayan Uyuşmazlıklar 78
4. Tahkime Konu İhtilafın Belirli Olması Şartı 85
5. Tahkim Sözleşmesinin Şekli 86 C. TAHKİM SÖZLEŞMESİNİN SONUÇLARI 89
İKİNCİ BÖLÜM BİREYSEL İŞ UYUŞMAZLIKLARI VE TAHKİM
I. İŞ SÖZLEŞMELERİ VE İŞ UYUŞMAZLIKLARI 93
A. İŞ SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI VE TARAFLARI 93
B. İŞ UYUŞMAZLIĞI KAVRAMI VE TÜRLERİ 95
1. İş Uyuşmazlığı Kavramı 95
2. İş Uyuşmazlığı Türleri 96
a. Hak Uyuşmazlığı – Çıkar Uyuşmazlığı 96
i. Hak Uyuşmazlığı 96 ii. Çıkar Uyuşmazlığı 96
b. Bireysel İş Uyuşmazlığı – Toplu İş Uyuşmazlığı 97
i. Bireysel İş Uyuşmazlığı 97 ii. Toplu İş Uyuşmazlığı 97
II. BİREYSEL İŞ UYUŞMAZLIKLARININ ÇÖZÜM YOLLARI 98 A. DAVA YOLUYLA 98 B. ARABULUCUK YOLUYLA 99
1. İhtiyari (Gönüllü) Arabuluculuk 99
2. Zorunlu Arabuluculuk 101 C. UZLAŞTIRMA YOLUYLA 105 D. SULH YOLUYLA 106 E. TAHKİM YOLUYLA 106
1. Zorunlu Tahkim 106
2. İhtiyari (Gönüllü) Tahkim 107
III. TAHKİME BAŞVURMA NEDENLERİ 109
A. MAHKEMELERİN YÜKÜNÜ HAFİFLETME 109
B. ADALETE HIZLI ULAŞMA 110
C. UYUŞMAZLIĞIN ÇÖZÜMÜNÜ UZMANLARA BIRAKMA 112
IV. TAHKİM YARGILAMASININ ESASLARI 112
A. TAHKİMİN ALTERNATİF BAŞVURU YOLU NİTELİĞİ 112
B. BİREYSEL İŞ HUKUKUNDA TAHKİM YOLUNA BAŞVURMA ZAMANI 113
C. BİREYSEL İŞ UYUŞMAZLIĞININ KONUSU BAKIMINDAN TAHKİM 117
1. İş Güvencesi Kapsamındaki Bireysel İş Uyuşmazlıklarında Tahkim 118
a. İş Güvencesi Kavramı ve Feshin Geçersizliği 123
i. İş Sözleşmesinin Sebep Bildirilmeden Feshedilmesi 123 ii. İş Sözleşmesinin Geçerli Olmayan Nedenle Feshedilmesi 124 aa. Geçerli Neden Kavramı 124 ab. İspat Külfeti 127 ac. Fesih Bildirimi Beyanı 129 ad. İhbar Süresi 130
b. İşe İade Talebi 130
i. Yararlanma Koşulları 130 ii. Arabulucuya Başvurma 136 iii. İşe İade Talepli Dava Açma veya Tahkime Başvurma 140 iv. İşe Başlatma 143
v. İş Güvencesi Tazminatı 144 vi. Boşta Geçen Süre Alacağı 145
2. İş Güvencesi Kapsamı Dışındaki Bireysel İş Uyuşmazlıklarında Tahkim 146
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM TAHKİM YARGILAMA USULÜ, HAKEM KARARLARI VE KANUN YOLLARI
I. TAHKİM YARGILAMASINDA HAKEM 153 A. HAKEM SÖZLEŞMESİ 155 B. HAKEMLERİN SAYISI VE SEÇİMİ 159
1. Hakemlerin Sayısı 159
2. Hakemlerin Seçimi 160
a. Hakemlerin Taraflarca Seçilmesi 160
b. Hakemlerin Mahkeme Tarafından Seçilmesi 161
c. Hakemlerin Üçüncü Kişi Tarafından Seçilmesi 162
C. HAKEMLERİN GÖREVİNİN SONA ERMESİ 163
1. Hakemin Reddi 163
2. Hakemin İstifası ve Azli 167
3. Hakemlerin Yasaklılığı 168
4. Yeni Hakem Seçimi 168 D. HAKEMLERİN HUKUKİ SORUMLULUĞU 169
1. Hakemlerin Tahkim Yargılamasına İlişkin Hak ve Borçları 170
a. Hakemlerin Tahkim Yargılamasına İlişkin Hakları 170
b. Hakemlerin Tahkim Yargılamasına İlişkin Borçları 170
i. Hakemin Tahkim Anlaşmasını Uygulama ve Uyuşmazlık Konusuna İlişkin Olarak Belirlenen Sürede Karar Verme Borcu 170 ii. Hakemlik Görevini Şahsen İfa Yükümlülüğü 171 iii. Hakemin Taraflara Eşit Davranma Borcu 171 iv. Hakemin Tarafsızlık ve Bağımsızlık Borcu 172
v. Hakemin Sadakat Yükümlülüğü ve Sır Saklama Borcu 172 vi. Hakemin Özen Gösterme Borcu 172 vii. Hakemin Geri Verme ve Hesap Verme Borcu 173 viii. Hakemin Talimatlara Uyma Borcu 173
2. Hakemin Yükümlülüklerine Aykırı Davranışlarının Sonuçları 174
a. Görevden Alınma 174
b. Hakem Kararının İptali 174
c. Hakemlerin Hukuki (Tazminat) Sorumluluğu 174
E. Hakem–Bilirkişi 178
II. TAHKİM YARGILAMASINA İLİŞKİN İLKE VE PRENSİPLER, DAVANIN AÇILMASI VE YÜRÜTÜLMESİ, TAHKİM SÜRESİ VE GİDERLERİ 179
A. TAHKİM YARGILAMASINA İLİŞKİN İLKE VE PRENSİPLER 179
1. Tahkim Yargılamasında İrade Serbestisi İlkesi 180
2. 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 423’üncü Maddesinde Belirtilen İlkeler 181
a. Hukuki Dinlenilme Hakkı 181
b. Tarafların Eşitliği İlkesi 181
3. Tahkim Yargılamasına Egemen Olan Diğer İlkeler 182
a. Tasarruf İlkesi 182
b. Dava Malzemesinin Taraflarca Getirilme İlkesi 183
c. Taleple Bağlılık İlkesi 183
d. Hakemin Davayı Aydınlatma Ödevi 184
e. Usul Ekonomisi İlkesi 185
f. Dürüst Davranma ve Doğruyu Söyleme İlkesi 186
g. Yargılamanın Hakem Tarafından Yürütülmesı̇ 186
h. Gizlilik İlkesi 186
i. Sınırlılık İlkesi 187
4. Hakemlerin Kendi Yetkileri Hakkında Karar Vermesi 188 B. TAHKİMDE GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME 192 C. DAVA AÇILMASI 194
1. Davanın Açılış Anı ve Yargılama Yerinin Tayini 194
2. Yargılama Usulünün Belirlenmesi 196
3. Tahkim Yargılamasına Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi 199
4. Dilekçeler Aşamasının Tamamlanması 200
a. Dava Dilekçesinin Verilmesi 200
b. Cevap Dilekçesinin Verilmesi 201
D. TAHKİKAT 202
1. Duruşma ve Dosya Üzerinden İnceleme 202
2. Taraflardan Birinin Yargılamaya Katılmaması 203
3. Tahkim Yargılamasında Tebligat 204
4. Bilirkişi ve Keşif İncelemesi 206
5. Delillerin Toplanması ve İspat 207
6. Tahkim Yargılamasında Özellik Arz Eden Diğer Hususlar 209
a. Davaya Müdahale ve Davanın İhbarı 209
b. Dava Arkadaşlığı 210
c. İhtiyati Tedbir, Delil Tespiti ve İhtiyati Haciz 213
i. İhtiyati Tedbir ve Delil Tespiti 213 ii. İhtiyati Haciz 220
d. İddia ve Savunmanın Genişletilmesi ve Islah 221
E. TAHKİM SÜRESİ 222
1. Tahkim Süresinin Başlangıcı 224
2. Tahkim Süresinin Uzatılması 225 a. Tarafların Anlaşmasıyla Uzatılması 226 b. Mahkeme Kararı ile Uzatılması 227
3. Tahkim Süresinin Durması 230
4. Adli Tatilde Tahkim 232
5. Tahkim Süresi İçerisinde Karar Verilmemesi ve Yasal Sonuçları 232 F. TAHKİM YARGILAMASI GİDERLERİ 234
III. TAHKİM YARGILAMASININ SONA ERMESİ VE HAKEM KARARI 239 A. TAHKİM YARGILAMASININ SONA ERMESİ 239
1. Tahkim Yargılamasının Kabul, Feragat veya Sulh Sebebiyle Sona Ermesi 240
2. Tahkim Yargılamasının Nihai Kararla Sona Ermesi 242 B. HAKEM KARARI 242
1. Hakem Kararının Verilmesi Usulü 243
2. Hakem Kararının Şekli 245
3. Hakem Kararının Hukuki Niteliği 246
a. Kesin Hüküm Niteliği 246
b. İcrası 246
c. Hakem Kararlarının Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması 250
IV. HAKEM KARARINA KARŞI KANUN YOLLARI 253 A. İPTAL DAVASI 253
1. İptal Davasının Hukuki Niteliği 254
2. İptal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme 255
3. İptal Davasının Açılması 255
4. İptal Sebepleri 258
a. Tahkim Sözleşmesinin Geçersizliği veya Taraflarından Birinin Ehliyetsizliği 259
b. Hakem veya Hakem Kurulunun Seçiminde Sözleşmede Kararlaştırılan Usule veya HMK’da düzenlenen Tahkime İlişkin Usullere Uyulmaması 260
c. Hakem Kararının Tahkim Süresi İçerisinde Verilmemesi 262
d. Hakem veya Hakem Kurulunun Yetkileri Hakkında Hukuka Aykırı Karar Vermeleri 262
e. Hakem veya Hakem Kurulunun Tahkim Sözleşmesinin Dışına Çıkarak Karar Vermesi veya Talebin Tamamı Hakkında Karar Vermemesi ya da Yetkisini Aşmaları 263
f. Tahkim Yargılamasının Usul Açısından Sözleşmedeki Şartlara veya Bu Yönde Sözleşme Olmaması Halinde TMK’nın Tahkime İlişkin Hükümlerine Aykırı Olarak Yürütülmesi ve Bu Durumun Kararın Esasına Etkili Olması 264
g. Hakem Kararının Tarafların Eşitliği İlkesi ve Hukuki Dinlenilme Hakkına Aykırı Olması 265
h. Hakem veya Hakem Kurulu Kararına Konu Uyuşmazlığın Türk Hukukuna Göre Tahkime Elverişli Olmaması 266
i. Hakem Kararının Kamu Düzenine Aykırı Olması 267
5. İptal Kararı veya Talebin Reddi 269
B. İPTAL DAVASI SONUCUNDA VERİLEN KARARLARA KARŞI TEMYİZ 270
C. YARGILAMANIN İADESİ 272
1. Genel Olarak Yargılamanın İadesi 272
2. Yargılamanın İadesinde Görevli ve Yetkili Mahkeme 273
3. Yargılamanın İadesi Usulü 273
4. Yargılamanın İadesi Sebepleri 274
a. Davaya Bakması Yasak Olan Yahut Hakkında Ret Talebi, Merciince Kesin Olarak Kabul Edilen Hakemin Karar Vermiş veya Karara Katılmış Bulunması (HMK m. 375/1–b) 274
b. Vekil veya Temsilci Olmayan Kimselerin Huzuruyla Davanı Görülmüş ve Karara Bağlanmış Olması (HMK m. 375/1–c) 275
c. İfadesi Karara Esas Alınan Tanığın, Karardan Sonra Yalan Tanıklık Yaptığının Sabit Olması (HMK m. 375/1–e) 275
d. Bilirkişi veya Tercümanın, Hükme Esas Alınan Husus Hakkında Kasten Gerçeğe Aykırı Beyanda Bulunduğunun Sabit Olması (HMK m. 375/1–f) 275
e. Lehine Karar Verilen Tarafın, Karara Esas Alınan Yemini Yalan Yere Ettiğinin, İkrar veya Yazılı Delille Sabit Olması (HMK m. 375/1–g) 276
f. Lehine Karar Verilen Tarafın, Karara Tesir Eden Hileli Bir Davranışta Bulunmuş Olması (HMK m. 375/1–h) 276
g. Bir Dava Sonunda Verilen Hükmün Kesinleşmesinden Sonra Tarafları, Konusu ve Sebebi Aynı Olan İkinci Davada, Öncekine Aykırı Bir Hüküm Verilmiş ve Bu Hükmün De Kesinleşmiş Olması (HMK m. 375/1–ı) 277
h. Kararın İnsan Hakları ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya Eki Protokollerin İhlali Suretiyle Verildiğinin, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Kesinleşmiş Kararıyla Tespit Edilmiş Olması (HMK m. 375/1–i) 277 Sonuç 279
Kaynakça 289 Kavramlar Dizini 297