Başkanlık Sistemlerinde ve Türk Hukukunda Meclis Soruşturması (9786253774707)

ÖNSÖZ 7
KISALTMALAR CETVELİ 17
GİRİŞ 19
BİRİNCİ BÖLÜM
HÜKÜMET SİSTEMLERİNDE DEVLET BAŞKANININ KONUMU VE SORUMLULUĞU
I. DEVLET BAŞKANI VE KONUMU 23
A. Devlet Sistemlerinde Devlet Başkanı Kavramı ve Tanımı 23
1. Monarşilerde 25
2. Cumhuriyetlerde 27
B. Hükümet Sistemlerinde Devlet Başkanının Konumu 29
1. Parlamenter Sistemde 29
2. Yarı Başkanlık Sisteminde 32
3. Başkanlık Sisteminde 35
II. GENEL OLARAK SORUMLULUK 38
A. Kavram ve Tanım 38
B. Sorumluluk Türleri 39
1. Siyasi Sorumluluk 40
a) Siyasi Sorumluluğun Temeli 41
b) Tanımı ve Kapsamı 43
(1) Siyasi Hesap Verilebilirlik 44
(2) Siyasi Sorumluluğun Temeli 45
(3) Siyasi Sorumluluğun Tezahürü 46
(4) Siyasi Sorumluluğu Doğuran Sebepler 46
(5) Siyasi Sorumluluğun Yaptırımı 47
(6) Hukuki ve Cezai Sorumlulukların Yarışması Bakımından 47
2. Cezai Sorumluluk 48
a) Cezai Sorumluluğun Temeli: Kusursuz Suç ve Ceza Olmaz İlkesi 48
b) Tanımı ve Kapsamı 50
3. Hukuki Sorumluluk 51
C. Sorumluluk Türlerinin Karşılaştırılması 53
1. Sorumlulukların Yaptırımları Bakımından 54
2. Sorumlulukların Süjeleri Bakımından 54
3. Sorumlulukların Kaynağı Bakımından 55
4. Sorumlulukların Şahsiliği Bakımından 56
III. HÜKÜMET SİSTEMLERİNDE DEVLET BAŞKANININ SORUMLULUĞU 57
A. Parlamenter Sistemde Devlet Başkanının Sorumluluğu 57
1. Devlet Başkanının Sorumsuzluğu ve Fonksiyonu 58
2. Siyasi Sorumluluk 61
3. Cezai Sorumluluk 64
a) Monarşilerde 64
b) Cumhuriyetlerde 65
(1) Göreviyle İlgili Suçlardan Dolayı Cezai Sorumluluğu 65
(2) Kişisel Eylem ve İşlemleriyle İlgili Cezai Sorumluluğu 66
4. Hukuki Sorumluluk 67
a) Monarşilerde 67
b) Cumhuriyetlerde 68
(1) Göreviyle İlgili Hukuki Sorumluluğu 68
(2) Kişisel Eylem ve İşlemleriyle İlgili Hukuki Sorumluluğu 69
B. Yarı Başkanlık Sisteminde Devlet Başkanının Sorumluluğu 69
C. Başkanlık Sisteminde Devlet Başkanının Sorumluluğu 73
1. Siyasi Sorumluluğu 73
2. Cezai Sorumluluk 75
a) Göreviyle İlgili Suçlardan Dolayı Cezai Sorumluluğu 76
b) Kişisel Eylem ve İşlemleriyle İlgili Cezai Sorumluluğu 78
3. Hukuki Sorumluluk 80
a) Göreviyle İlgili Eylemlerden ve İşlemlerden Dolayı Hukuki
Sorumluluk 80
b) Kişisel Eylem ve İşlemlerden Dolayı Hukuki Sorumluluk 83
İKİNCİ BÖLÜM
BAŞKANLIK SİSTEMLERİNDE BAŞKANIN KONUMU VE CEZAİ SORUMLULUĞU
I. MECLİS SORUŞTURMASI (IMPEACHMENT) USULÜ
A. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulünün Doğuşu 86
B. Meclis Soruşturması (Impeachment) Modelleri 89
1. Yasama Modeli 901
2. Yargısal Model 90
3. Karma Model 92
C. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulünden Bir Kaçış: İstifa 93
II. YASAMA MODELİ 94
A. Amerika Birleşik Devletleri 94
1. Yürütmenin Yapısı ve İşleyişi 94
2. Başkanın Konumu ve Yetkileri 96
3. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulü 98
a) Anayasal Hükümler 99
b) Meclis Soruşturmasının (Impeachment) Kapsamı 101
(1) Meclis Soruşturması (Impeachment) Yalnızca Cezai
Eylemlerle Mi Sınırlı? 101
(2) Meclis Soruşturması (Impeachment) Nedenlerinin
Sınıflandırılması 106
(a) Görevin İçerdiği Yetkileri Aşmak veya Kötüye
Kullanmak 106
(b) Görevin İşlevi ve Amacıyla Uyumsuz Davranış 108
(c) Uygunsuz Amaç veya Kişisel Kazanç İçin Görevin
Kötüye Kullanımı 109
(3) Göreve Başlamadan Önceki Davranıştan Meclis
Soruşturması Usulü (Impeachment) 110
(4) Görevden Ayrıldıktan Sonra Meclis Soruşturması
(Impeachment) Usulü 112
c) Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulü 115
(1) Temsilciler Meclisi: Meclis Soruşturma Önergesi Hazırlama
ve Kabul Etme 116
(a) Meclis Soruşturması Talebi 116
(b) Komisyon ve Komisyon Raporu 117
(c) Meclis Soruşturma Önergesinin Kabulü 119
(d) Meclis Yöneticilerinin Atanması 120
(2) Senato: Meclis Yargılamasında Tek Yetkili 120
(a) Senatoda Yargılama Hazırlığı 121
(b) Senatodaki Yargılama 121
(c) Senato Kararı 123
d) Yürütme Bağışıklığı 125
(1) ABD’de Genel Olarak Yasama Bağışıklığı Kavramı 125
(2) ABD Başkanlık Sisteminde Başkanın Bağışıklığı Olup
Olmadığı Meselesi 127
(a) ABD Yüksek Mahkemesi’nin Nixon v. Fitzgerald, 457
U.S. 731, 1982 Kararı 127
(i) Başkanın Bağışıklığı Olduğunu İleri Süren Görüş 128
(ii) Başkanın Bağışıklığı Olmadığını İleri Süren Görüş 130
(b) ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump v. United States,
603 U.S. 593, 2024 Kararı 133
4. Meclis Soruşturması (Impeachment) Örnekleri 135
a) Andrew Johnson 135
b) Richard Nixon 138
c) Bill Clinton 140
d) Donald Trump 144
(1) Birinci Meclis Soruşturması (Impeachment) 145
(2) İkinci Meclis Soruşturması (Impeachment) 146
5. Ceza Yargılaması (Genel Ceza Mahkemelerinde Yargılama) 149
a) Sus Payı Davası (New York Eyalet Mahkemesi) 150
b) Gizli Belgeleri Saklama ve Adaleti Engelleme Davası (ABD
Florida Güney Bölgesi Bölge Mahkemesi) 151
c) Federal Seçime Müdahale Davası (ABD Columbia Bölgesi Bölge
Mahkemesi) 153
d) Georgia Seçim Müdahale Davası (Georgia Eyalet Mahkemesi) 154
B. Arjantin 155
1. Yürütmenin Yapısı ve İşleyişi 155
2. Devlet Başkanının Yetkileri ve Konumu 158
3. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulü 160
4. Meclis Soruşturmasından (Impeachment) Kaçış: Fernando de la
Rua’nın İstifası 162
C. Meksika 163
1. Yürütmenin Yapısı ve İşleyişi 163
2. Devlet Başkanının Yetkileri ve Konumu 165
3. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulü 167
D. Şili 168
1. Yürütmenin Yapısı ve İşleyişi 169
2. Devlet Başkanının Yetkileri ve Konumu 170
3. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulü 171
4. Meclis Soruşturması (Impeachment) Örneği: Sebastian Pinera 172
III. YARGISAL MODEL 173
A. Güney Kore 173
1. Yürütmenin Yapısı ve İşleyişi 173
2. Devlet Başkanının Yetkileri ve Konumu 175
3. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulü 176
4. Meclis Soruşturması (Impeachment) Örnekleri 179
a) Roh Moo–hyun 180
b) Park Geun–hye 181
c) Yoon Suk Yeol 183
5. Ceza Yargılaması (Genel Ceza Mahkemelerinde Yargılama) 184
B. Venezuela 187
1. Yürütmenin Yapısı ve İşleyişi 187
2. Devlet Başkanının Yetkileri ve Konumu 188
3. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulü 189
4. Meclis Soruşturması (Impeachment) Örneği: Carlos Andrees Perez 192
IV. KARMA MODEL: BREZİLYA 193
A. Yürütmenin Yapısı ve İşleyişi 194
B. Devlet Başkanının Yetkileri ve Konumu 195
C. Meclis Soruşturması (Impeachment) Usulü 197
1. Meclis Soruşturması (Impeachment) Süreci 197
2. Soruşturma Komisyonları (CPI) ve Önemi 200
D. Meclis Soruşturması (Impeachment) Örnekleri 202
1. Fernando Collor de Mello 203
2. Dilma Rousseff 204
a) Meclis Soruşturması (impeachment) Süreci 204
b) Değerlendirme 206
V. MECLİS SORUŞTURMASININ (IMPEACHMENT) DEĞERLENDİRMESİ 207
A. Kapsam Bakımından 208
B. Önerge Verme Yetkisi ve Kabulü Bakımından 209
C. Karar Verme Yetkisi Bakımından 209
D. Anayasal Yaptırım Bakımından 211
E. Cezai Yargılama Yetkisi Bakımından 211
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
CUMHURBAŞKANLIĞI HÜKÜMET SİSTEMİNDE CUMHURBAŞKANININ CEZAİ SORUMLULUĞU
I. YÜRÜTMENİN YAPISI VE İŞLEYİŞİ 215
II. CUMHURBAŞKANININ YETKİLERİ VE KONUMU 216
III. CUMHURBAŞKANININ CEZAİ SORUMLULUĞUNUN HUKUKİ NİTELİĞİ VE
HUKUKİ DAYANAĞI 218
A. Hukuki Dayanağı 218
1. Anayasa, Kanun, İçtüzük ve Diğer Uygulanabilir Mevzuat 218
2. Boşluk Bırakılan Hükümlerin Durumu 222
B. Anayasanın 105. Maddesindeki Soruşturma Usulünün Hukuki Niteliği 224
IV. YARGISAL MODEL: CUMHURBAŞKANI MECLİS SORUŞTURMASI 229
A. Kapsam: Bir Suç İşlediği İddiası 230
1. Göreviyle İlgili Suçlardan Sorumluluk 234
a) 2017 Anayasa Değişikliği Öncesinde Cumhurbaşkanının
Sorumsuzluğu: İstisnası: Vatana İhanet 234
b) 2017 Anayasa Değişikliği Sonrasında Cumhurbaşkanının
Mutlak Sorumluluğu 235
2. Kişisel Suçlardan Sorumluluk 236
a) 2017 Anayasa Değişikliği Öncesi Durum 236
b) 2017 Anayasa Değişikliği Sonrası Durum 237
3. Göreve Başlamadan Önceki Davranıştan Soruşturma 239
4. Görevden Ayrıldıktan Sonra Soruşturma 241
a) Genel Olarak 241
b) Görev Suçu–Kişisel Suç Ayrımı ile Değerlendirme 243
B. Usul: TBMM İzni ve Yüce Divan Yargılaması 244
1. Soruşturma Aşaması: TBMM İzni 246
a) Önerge Aşaması 246
(1) Cumhurbaşkanı Meclis Soruşturması Açılma Talebi 246
(2) Cumhurbaşkanı Meclis Soruşturma Önergesinin
Görüşülmesi 248
(a) Süre 249
(b) TBMM’de Görüşme 249
(c) Oylama ve Oylamanın Hukuki Niteliği 250
(d) Önergenin Kabulü (Soruşturması Açılması) Kararının
Sonuçları 252
(i) Geçici Uzaklaştırma Usulü 252
(ii) Cumhurbaşkanının Seçim Kararı Alamaması 253
(e) Resmi Gazete’de Yayım Meselesi 255
(f) Yargısal Denetim 255
b) Komisyon Aşaması 256
(1) Cumhurbaşkanı Meclis Soruşturması Komisyonunun
Kuruluşu 256
(a) Grubu Bulunmayan Siyasi Partilerin Komisyonda
Temsili 258
(b) Bağımsız Adayların Komisyonda Temsili 259
(c) İçtüzük 109. Maddesinin 3. Fıkrasının Uygulanabilirliği 259
(2) Cumhurbaşkanı Meclis Soruşturması Komisyonunun
Çalışma Usulü 261
(3) Cumhurbaşkanı Meclis Soruşturması Komisyonunun Görev
Süresi 262
(4) Cumhurbaşkanı Meclis Soruşturması Komisyonunun Görev
ve Yetkileri 265
(5) Komisyon Raporu 268
c) Genel Kurul Aşaması 269
(1) Raporun Görüşülmesi 270
(2) Karar Aşaması 270
2. Yargılama Aşaması: Yüce Divan 274
a) Yetki 274
b) Yargılama 276
c) Karar 280
(1) Beraat Kararı 280
(2) Mahkumiyet Kararı 281
(a) Seçilmeye Engel Olmayan Bir Suçtan Mahkumiyet 282
(b) Seçilmeye Engel Bir Suçtan Mahkumiyet: Görevin
Sona Ermesi 282
(c) Yeniden İnceleme: Kararın Kesinleşmesi 284
(i) Yeniden İnceleme Usulü 285
(ii) Cumhurbaşkanının Görevinin Sona Ermesi 286
d) Yargılamanın Yenilenmesi 288
SONUÇ 291
KAYNAKÇA 307