Bankacılık Hukukunda Sorunlu Aktifler ve Bunların Tasfiyesi
İçindekileri İnceleÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR IX
XV
KISALTMALAR XXIII
ÖZET XXVII
ABSTRACT XXVII
GİRİŞ 1
BİRİNCİ BÖLÜM
AKTİF KAVRAMI, AKTİFLERİN SORUNLU HALE GELMESİ VE BUNA BAĞLANAN HUKUKİ SONUÇLAR
I–) KONUYA GİRİŞ 7
II–) TERMİNOLOJİ SORUNU: VARLIK, AKTİF, MAL VARLIĞI VE MÜLKİYET KAVRAMLARI 15
III–) BANKACILIK HUKUKUNDA AKTİF KAVRAMI 19
A–) Genel Bakış 19
B–) Kaynak Kuruluş Aktifleri 25
1–) TMSF’nin Sahip Olduğu Aktif Mal Varlığı Unsurları 26
2–) Banka ve Finansal Kuruluşların Sahip Oldukları Aktif Mal Varlığı Unsurları 31
a–) Alacak Hakları 31
aa–) Genel olarak 31
bb–) Bankacılık Faaliyetlerinden Kaynaklanan Alacak Hakları 34
aaa–) Bankacılık Kanunu md. 4’te Sayılan İşlemlerden Kaynaklı Alacaklar 35
bbb–) Kurul Tarafından Bankacılık İşlemi Olarak Kabul Edilen Diğer Faaliyet Alanlarından Kaynaklanan Alacaklar 38
cc–) Banka Kredisi Sayılan İşlemlerden Kaynaklanan Alacak Hakları 39
aaa–) Genel olarak 39
bbb–) Kredi Kavramı 40
ccc–) Banka Kredisi ve Banka Kredi İşlemlerinden Kaynaklanan Alacaklar 43
b–) Bankacılık İşlemi Kabul Edilmeyen Diğer Borç İlişkilerinden Kaynaklanan (Adi) Alacak Hakları 53
c–) Diğer Aktif Mal Varlığı Unsurları 54
aa–) Genel Bakış 54
bb–) Bankacılık İşlemlerinden Kaynaklanan Alacaktan Dolayı Edinilen Aktifler 55
aaa–) Borçlu ile Yapılan Anlaşma Uyarınca Edinilen Aktifler 57
bbb–) Cebri İcra Yolu ile Edinilen Aktifler 59
ccc–) Borçlu Temerrüdüne Bağlı Olarak Mülkiyeti ya da Hak Sahipliği Kanunen Bankaya Geçen Aktifler 60
cc–) Diğer Sebeplerle Edinilen Aktifler 65
IV–) AKTİFLERİN SORUNLU HALE GELMESİ 66
A–) Genel Bakış 66
B–) Aktiflerin Para ile Ölçülebilir Değerinin Azalması 74
1–) Bankacılık Faaliyetlerinden Kaynaklanan Alacaklarda Tahsilat Sorunu Yaşanması Nedeni ile Değer Azalması: Alacağın (Kredinin) Sorunlu Hâle Gelmesi 75
a–) Genel Olarak 75
b–) Terminoloji: Sorunlu Kredi, Sorunlu Alacak, Donuk Alacak, Yeniden Yapılandırılmış Alacak ve Canlı Alacak Kavramları 81
c–) Karşılaştırmalı Hukukta Sorunlu Alacaklar: 2021/2167 sayılı AB Sorunlu Kredi Direktifi ve Sorunlu Kredi Alacakları (Non–Performing Loans –NPLs) ile İkincil Kredi Piyasası (Secondary Credit Market) Kavramları 83
d–) Sorunlu Alacak Türleri 89
aa–) Donuk Alacaklar 89
bb–) Yeniden Yapılandırılan Kredi Alacakları 90
e–) Sorunlu Alacak ve Borçlu Temerrüdü 92
2–) Banka Aktif Mal Varlığı Unsurlarının Diğer Sebeplerle Değerinin Azalması 94
C–) Aktiflerin Bir Mal Varlığı Unsuru Olarak “İstenmeyen Aktif” Hâline Gelmesi 95
1–) Genel Olarak 95
2–) Bankacılık Faaliyetlerinden Kaynaklanan Alacaklardan Dolayı Edinilen Aktiflerin Mal Varlığında İstenmemesi 97
3–) Diğer Sebeplerle Edinilen Aktiflerin İstenmeyen Hâle Gelmesi 98
a–) Eşik Değerlerin Aşılması 99
b–) Bankanın Likit Yapısını Destekleyici Önlemler Nedeni ile Aktiflerin İstenmeyen Hâle Gelmesi 101
c–) Bankacılık Sınırlama ve Yasaklarına Aykırı Aktiflerin İstenmemesi 103
aa–) Genel Olarak 103
bb–) Kredi Sınırlamalarına Aykırılık 104
cc–) Kredi Yasakları: Banka ile İlgili Kişilere Kredi Verilememesi 111
V–) SORUNLU AKTİFLERE BAĞLANAN SONUÇLAR 114
A–) Konuya Giriş 114
B–) Karşılık Ayırma Zorunluluğunun Doğması 114
1–) Genel Olarak Karşılık Kavramı 114
2–) Kredi ve Diğer Alacaklar İçin Ayrılan Karşılıklar 116
a–) Genel Olarak Kredi Karşılığı 116
b–) Kredi Karşılıklarının Serbest Kalması 118
c–) Karşılık Ayırmanın Banka Açısından Sonuçları 119
d–) Karşılık Tesis Etme Yükümlülüğüne Aykırı Davranılmasının Yaptırımı 120
C–) Sorunlu Aktiflerin Banka Mal Varlığından Tasfiyesi Gerekliliğinin Doğması 121
İKİNCİ BÖLÜM
SORUNLU AKTİFLERİN TASFİYESİ
I–) KONUYA GİRİŞ 123
II–) SORUNLU KREDİ ALACAKLARININ BANKACILIK KANUNU
MD. 143 UYARINCA DEVİR YOLU İLE TASFİYESİ: MAL VARLIĞINDAN ÇIKARMA YOLU İLE TASFİYE 129
A–) Genel Olarak 129
B–) Sözleşmenin Tarafları 131
1–) Devreden: Kaynak Kuruluşlar 131
a–) TMSF 133
b–) Banka 135
aa–) Mevduat Bankası 140
bb–) Katılım Bankası 140
cc–) Kalkınma ve Yatırım Bankası 142
c–) Finansal Kuruluşlar 142
aa–) 6361 sayılı Kanun Uyarınca Finansal Kurumlar Birliğine Üye Olma Zorunluluğu Olan Finansal Kuruluşlar 145
aaa–) Finansal Kiralama Şirketleri 147
bbb–) Faktoring Şirketleri 149
ccc–) Finansman Şirketleri 151
ddd–) Tasarruf Finansmanı Şirketleri 152
eee–) Özellikli Bir Durum: VYŞ, Bankacılık Kanunu md. 143’e Göre Yapılacak Devirde, Devreden Tarafta Yer Alabilir mi? 153
bb–) 6361 sayılı Kanun Uyarınca Finansal Kurumlar Birliğine Üye Olmaları Zorunlu Olmayan Finansal Kuruluşlar 154
aaa–) Sigortacılık Faaliyetlerinde Bulunan Şirketler 154
bbb–) Bireysel Emeklilik Faaliyetlerinde Bulunan Şirketler 155
ccc–) Sermaye Piyasası Faaliyetlerinde Bulunan Şirketler 155
ddd–) Finansal Holding Şirketleri 156
2–) Devralan: Varlık Yönetim Şirketi 157
a–) Genel Olarak 157
b–) Pay Sahipliği Yönüyle VYŞ Türleri 162
C–) Sorunlu Alacak Devir Usulleri 164
1–) Genel Olarak 164
2–) İhale Yoluyla Devir 166
3–) İhale Dışı Devir 170
D–) Sorunlu Alacak Devir Vaadi ve Devir Sözleşmelerinin Hukuki Niteliği ve Sözleşmelere Uygulanacak Hükümlerin Tespiti 171
1–) Borçlandırıcı İşlem: Devir Vaadi Sözleşmesi ve Uygulanacak Hükümler 172
2–) Tasarruf İşlemi: Alacağın Devri Sözleşmesi ve Uygulanacak Hükümler 174
E–) Sözleşmenin Şekli 182
III–) SORUNLU KREDİ ALACAKLARININ BİLANÇODAN ÇIKARMA YÖNTEMİ İLE TASFİYESİ: KAYITTAN DÜŞME VE KAYITTAN SİLME YOLUYLA TASFİYE 183
A–) Genel Olarak 183
B–) Sorunlu Alacağın Mal Varlığından Çıkarma Amacı Bulunmadan Bilançodan Çıkartılması (Kayıttan Düşme, WrIte–Off) 185
C–) Sorunlu Alacağın Mal Varlığından Çıkarma Amacı ile Bilançodan Çıkartılması (Kayıttan Silme, WAIVE– Off) 190
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TASFİYENİN SONUÇLARI
I–) KONUYA GİRİŞ 195
II–) BANKACILIK KANUNU MADDE 143 UYARINCA YAPILAN DEVİR YOLU İLE TASFİYENİN SONUÇLARI 196
A–) Genel Olarak 196
B–) Devreden Açısından 197
1–) Banka ve Finansal Kuruluşlar Açısından Kredi Özel Karşılıklarının Serbest Kalması 197
2–) Garanti Sorumluluğu 198
a–) Genel Olarak 198
b–) Alacağın Varlığı Yönünden Garanti Yükümlülüğü 199
c–) Borçlunun Ödeme Gücü Yönünden Garanti Yükümlülüğü 202
3–) Sorunlu Alacakla İlgili Bilgi ve Belgelerin VYŞ’ye Verilmesine İlişkin Yan Edim Yükümlülükleri 204
a–) Genel Olarak 204
b–) Kredi Sözleşmesi ve Sorunlu Kredi Alacağının İspatı ile İlgili Diğer Belgelerin VYŞ’ye Verilmesi 206
c–) Sorunlu Kredi Alacağı ve Kredi Borçlusu ile İlgili Bilgilerin VYŞ’ye Sağlanması 208
C–) VYŞ Açısından 209
1–) Sorunlu Alacağın VYŞ’nin Mal Varlığı Değeri Hâline Gelmesi 209
2–) Öncelik (Rüçhan) ve Yan (Fer’i) Hakların VYŞ’ye Geçmesi 211
a–) Genel Olarak 211
b–) Öncelik (Rüçhan) Hakları 212
c–) Bağlı (Fer’i) Haklar ve Yetkiler 216
aa–) Teminatlar 216
bb–) İşlemiş Faizler 217
cc–) Yenilik Doğuran Haklar 217
dd–) Diğer Talep ve Yetkiler 218
3–) Bankacılık Kanunu md. 143’te ve VYŞ Yönetmeliği’nde Düzenlenen İstisnai Hükümlerin Devir ile Uygulanması 218
a–) Genel Olarak 218
b–) TMSF’nin Yüzde Yirmi ve Daha Fazla Hissedar Olduğu VYŞ’lerin Kanun’un TMSF’nin Şahsına Tanıdığı Birtakım Hak ve Yetkilere Sahip Olması 219
c–) Harç, Vergi ve Benzeri Mali Yükümlülüklere İlişkin İstisnai Hükümlerin Uygulanması (Bankacılık Kanunu md. 143,
f. 6) 221
d–) VYŞ’nin Ceza Yargılamaları Açısından Katılan Sıfatını Kazanması (Bankacılık Kanunu md. 143, f. 7) 227
e–) VYŞ’lerin Veri Erişimi ve Kişisel Verilerin İşlenmesi 228
aa–) Genel Olarak 228
bb–) VYŞ’lerin Kişisel Verileri Devirden Önce İşlemesi 229
cc–) VYŞ’lerin Devirden Sonra Kişisel Verileri İşlemesi 234
dd–) VYŞ’lerin Bankalar Arası Risk Merkezi Veri Tabanına Erişimi 234
D–) Borçlu Açısından 235
1–) Genel Olarak 235
2–) Borcun İfasına İlişkin Hükümler (BK md. 186) 237
3–) Borçlunun Savunma İmkânları (BK md. 188) 241
4–) VYŞ Yönetmeliği’nde Yer Alan ve Tüketicinin Korunması Amacına Hizmet Eden Düzen Hükümlerinin Uygulanır Hâle Gelmesi 245
III–) BİLANÇODAN ÇIKARMA YOLUYLA YAPILAN TASFİYENİN SONUÇLARI 247
SONUÇ SONUÇ VE YASAL DÜZENLEME ÖNERİSİ 249
EKLER 253
Ek 1: VYŞ’lerin Vergi, Harç ve Benzeri Mali Yükümlülüklerden İstisna Tutulup Tutulmayacağına İlişkin Yargı Kararları Listesi 254
Ek 2: VYŞ’lerin Vergi, Harç ve Benzeri Mali Yükümlülüklerden İstisna Tutulup Tutulmadığına İlişkin Özelgeler 261
EK 3: AB Sorunlu Kredi Direktifi: Kredi Hizmet Sağlayıcıları ve Kredi Alıcıları Hakkında ve 2008/48/EC ve 2014/17/EU Sayılı Direktifleri’nin Tadiline İlişkin 24 Kasım 2021 Tarihli 2021/2167 SAYILI AVRUPA PARLAMENTOSU VE KONSEY (AB) DİREKTİFİ 262
KAYNAKÇA 325
AVRUPA BİRLİĞİ NORMLARI 337
KAVRAM DİZİNİ 339